sygn. I C 115/25 15 lipca 2025 Sąd Okręgowy w Olsztynie

Wyrok z 15 lipca 2025, sygn. I C 115/25

Teza
Przesłanki ważności umowy kredytu.
Data orzeczenia 15 lipca 2025
Sąd Sąd Okręgowy w Olsztynie
Wydział I Wydział Cywilny
Tagi
#Sąd Okręgowy w Olsztynie #I Wydział Cywilny #wyrok

Sygn. akt I C 115/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant: sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa U. M. i J. M.

przeciwko Bankowi (...) S.A. w G.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. w G. na rzecz powodów: U. M. i J. M. kwoty: 163 084,54 zł (sto sześćdziesiąt trzy tysiące osiemdziesiąt cztery złote pięćdziesiąt cztery grosze) i 118 343,97 (...) (sto osiemnaście tysięcy trzysta czterdzieści trzy franki szwajcarskie dziewięćdziesiąt siedem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 21 grudnia 2024 r. do dnia zapłaty,

II.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11 817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 115/25

UZASADNIENIE

Powodowie: U. M. i J. M. pozwem z 7.01.2025 r. przeciwko Bankowi (...) S.A. w G. wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwot: 163 084,54 zł i 118 343,97 (...) tytułem nienależnych świadczeń spełnionych na rzecz pozwanego od 26.07.2006 r. do 1.03.2021 r. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 21.12.2024 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazali, że umowa jest sprzeczna z przepisami prawa bankowego (art. 69), prawa cywilnego (art. 58 § 2, art. 353 1 i art. 385 1 k.c.) w stopniu skutkującym jej nieważnością
(art. 58 § 1 k.c.) z obowiązkiem zwrotu świadczeń pobranych przez pozwanego
w okresie podanym w pozwie.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu wskazał, że powództwo jest bezzasadne w związku z całkowitą spłatą (...) i wygaśnięciem umowy. Zaprzeczył wszelkim twierdzeniom, okolicznościom i faktom wskazanym przez powodów, a zawartym w pozwie oraz załączonych do niego dokumentach, których wyraźnie nie przyznał, w tym w szczególności temu, że:

a)  sporna umowa (...) ma w rzeczywistości złotowy charakter (...);

b)  powód zawierał umowę jako (...), a środki z (...) wykorzystał na zaspokajanie osobistych potrzeb;

c)  umowa (...) jest nieważna w całości albo w jakiejkolwiek części, w tym
w szczególności w zakresie postanowień odnoszących się do indeksacji (...) lub kursów walut stosowanych do rozliczeń pomiędzy stronami umowy (...);

d)  umowa (...) zawiera niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu
art. 385 1 § 1 k.c.;

e)  umowa (...) narusza przepisy art. 353 1 k.c., art. 58 §1 k.c., art. 69 ustawy prawo bankowe;

f)  pozwany zapewniał o tym, że frank szwajcarski jest stabilną walutą oraz, że kredyt indeksowany jest korzystniejszy niż kredyt złotowy;

g)  powodowie nie zostali należycie poinformowany o prawach i obowiązkach wynikających z umowy oraz o ryzykach związanych z zaciągnięciem (...) indeksowanego do waluty obcej;

h)  (...) udzielił powodom jakichkolwiek zapewnień, w szczególności, że (...) jest walutą stabilną, nie wzrośnie, lub wzrośnie nieznacznie, oferta (...) indeksowanego jest dla powodów najkorzystniejsza itp.;

i)  powodowie nie mieli możliwości podjęcia próby negocjacji z bankiem, co do treści umowy (...) i jej warunków;

j)  postanowienia umowy (...) nie zostały z nimi indywidualnie uzgodnione;

k)  ostateczny kształt zawartej umowy (...) (w jej pierwotnym brzmieniu) nie był wynikiem wyborów powodów i indywidualnych uzgodnień stron;

l)  umowa (...) została zawarta z wykorzystaniem wzorca umownego stosowanego przez pozwanego;

m)  na podstawie umowy (...) pozwany nie dokonywał z powodami transakcji dewizowych;

n)  kurs franka szwajcarskiego były wyłącznie ustalany przez (...);

o)  kredytobiorca zawarł umowę jako (...), ponieważ nie była ona związana
z działalnością gospodarczą lub zawodową;

p)  postanowienia umowy (...) są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumentów;

q)  powodowie spełnili na rzecz banku jakiekolwiek świadczenie nienależne
w wysokości 163.084,54 PLN lub 118.343,97 (...).

Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia

Bezspornie pozwany jest następcą prawnym (...) Bank (...) S.A. Bezsporne są też treść spornej umowy oraz następujące jej okoliczności.

W dniu 11.07.2006 r. powodowie zawarli z (...) Bankiem (...) S.A. umowę (...) sporządzoną 6.07.2006 r. nr (...) na kwotę 300 000 zł - indeksowanego kursem (...). Zgodnie z treścią umowy (...) udzielił (...) (...) na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej na 360 malejących miesięcznych rat kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 5 umowy). Oprocentowanie wynosiło 3,830 % w skali roku i stanowiło sumę marży banku
w wysokości 1,510 p.p. oraz aktualnie obowiązującego indeksu (...) oraz 0,95 punktu procentowego do czasu określonego w § 2 ust. 2. Zgodnie z § 7 ust. 1, 2 umowy, wypłata (...) miała nastąpić jednorazowo, w terminie nie dłuższym niż 5 dni roboczych po spełnieniu warunków określonych w § 4 umowy i otrzymaniu przez (...) wniosku o wypłatę, sporządzonego prawidłowo przez kredytobiorcę na formularzu. Każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich, miała zostać przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty (...) podanego
w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A. ogłoszonego przez (...) w dniu dokonania wypłaty przez (...). Oprocentowanie (...), zgodnie z § 8 ust. 1 umowy miało być zmienne i ulegać zmianie w tym samym dniu kalendarzowym, w jakim nastąpiła wypłata Kredytu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu (...). Szczegółowy sposób wyliczenia indeksu (...) został określony w § 8 ust. 2 umowy. Rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę, miało następować z datą wpływu środków do banku, według kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego
w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Banku S.A. obowiązującego w dniu wpływu środków do banku (§ 10 ust. 8).
W § 11 ust. 4 umowy wpisano, że kredytobiorca oświadcza, że postanowienia niniejszej umowy zostały z nim indywidualnie uzgodnione. W celu zabezpieczenia spłaty (...) ustanowili na nieruchomości na rzecz Banku hipotekę kaucyjną
w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty (...) określonej w § 1 ust. 1 umowy. Hipoteka ta miała zabezpieczać spłatę kapitału (...), odsetek, opłat, prowizji i innych należności mogących powstać w wykonaniu umowy,
w szczególności różnic kursowych (§ 12 ust. 1). W § 17 ust. 1-5 umowy wskazano, że:

1.  do rozliczenia transakcji wypłat i spłat (...) stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez
(...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji,

2.  kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone
w tabeli kursów średnich (...) minus marża kupna,

3.  kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich (...) plus marża sprzedaży,

4.  do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A. stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone
w tabeli kursów średnich (...) w danym dniu roboczym skorygowane o marże (...) Bank S.A.

5.  obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie banku określone są przez (...) po godz. 15.00 poprzedniego dnia roboczego
i wywieszane są w siedzibie banku oraz publikowane na stronie internetowej
(...) Banku S.A. ((...)).

(dowód: umowa (...) k. 24-29)

Umowa była dwukrotnie aneksowana - aneksem z 9.08.2007 r. podwyższono kwotę (...) o 60 000 zł, natomiast aneksem z 31.08.2012 r. strony postanowiły dokonać zmiany określonego w umowie (...) sposobu spłaty, w ten sposób, że od dnia wejście w życie niniejszego aneksu spłata mogła być dokonywana w złotych polskich lub w walucie, do której był indeksowany kredyt.

Jest bezsporne, że kredyt został uruchomiony i wypłacony w kwocie 299 999,99 zł. Powodowie w okresie od dnia uruchomienia (...) do 1.03.2021 r., tytułem spłaty (...) uiścili na rzecz pozwanego banku świadczenia w sumach: 163 084,54 zł
i 118 343,97 (...). (...) został w całości spłacony. (dowód: zaświadczenia pochodzące od banku - k. 33-35 i 115-117)

Powodowie pismem z 28 listopada 2024 r. wezwali (...) do zapłaty w terminie 30 dni kwoty 163 084,54 zł oraz 118 343,97 (...) w związku z nieważnością umowy.
Bank w piśmie z dnia 20.12.2024 r. nie uwzględnił ich żądań.

(reklamacja k. 36-38, odpowiedź na reklamacje k.41-45 )

Powodowie sporną umowę (...) zawarli jako małżeństwo w ramach wspólności małżeńskiej w celu zakupu domu, w którym mieszkają do dnia dzisiejszego.
Oboje mają w tym domu zarejestrowane indywidualne działalności gospodarcze, ale nie są one tam ani nigdy nie były faktycznie prowadzone. Koszty związane z kredytem nigdy nie były wliczane do kosztów działalności gospodarczych. (...) został wypłacony w złotówkach, spłata następowała najpierw w złotówkach a następnie już do końca w (...). (...) został spłacony w 2021 roku. Umowa (...) nie była negocjowana.

(dowód: zeznania powodów k. 214v.-215)

Rozważania prawne

Opisany wyżej stan faktyczny został ustalony na podstawie niekwestionowanych co do treści i pochodzenia dokumentów oraz zeznań powodów. Pozostałe dokumenty złożone przez pozwanego (dołączone do odpowiedzi na pozew), mimo że zostały potraktowane jako dowody, nie wniosły do sprawy istotnej treści i nie stały się podstawą ustaleń faktycznych, ponieważ nie dotyczą tej konkretnej umowy (...) i mogą być traktowane jedynie w kategoriach uzupełnienia stanowiska procesowego pozwanego. Sąd pominął na podstawie (...) § 1 pkt 2 k.p.c. wnioski dowodowe stron dotyczące dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, uznając, że nie będzie on przydatny do rozstrzygnięcia, ponieważ rozpoznanie sprawy sprowadziło się do uwzględnienia żądania głównego. Ustalenie kosztów, spreadu, wartości rynkowej udostępnionego kapitału jak i wartości spłat przy zastosowaniu kursu średniego (...) było bezprzedmiotowe wobec uznania przez Sąd, że umowa (...) jest po prostu nieważna, zaś wysokość żądania głównego była bezsporna – wynikała
z zaświadczenia pochodzącego od banku a ponadto nie była skutecznie zakwestionowana przez pozwanego. Opinia biegłego nie była też potrzebna dla ustalenia wysokości roszczenia powodów, ponieważ wyliczenie to – o czym mowa będzie jeszcze dalej – wymagało nie wiadomości specjalnych, lecz prostych obliczeń na podstawie zaświadczeń pochodzących od banku.

Sąd pominął na podstawie (...) § 1 pkt 4 k.p.c. jako niemożliwy do przeprowadzenia wniosek pozwanego o przesłuchanie świadka A. Z.. Świadek nie odbierał skierowanej do niego korespondencji w wskazanym adresie przez pozwanego. Pismem z dnia 12 czerwca 2025 r. pozwany wskazał, że nie dysponuje innym adresem świadka. Sąd w procesie kontradyktoryjnym nie powinien prowadzić żadnych dochodzeń w poszukiwaniu (za wnioskującą stronę) właściwego adresu świadka.

Strony różniły się mniej co do faktów, a więcej co do oceny skutków podpisanej między nimi umowy.

Żądanie główne strony powodowej opierało się na przesłankowym ustaleniu, że nie istnieje między stroną powodową a pozwanym stosunek prawny wynikający ze spornej umowy (...). Żądania strona powodowa opierała przede wszystkim na twierdzeniu, że umowa zawiera abuzywne klauzule indeksacyjne, które skutkują nieważnością całej umowy, bowiem przez to jest sprzeczna z definicją (...) (art. 69 prawa bankowego), granicami swobody umów (art. 353 1 k.c.) a ponadto po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych nie ma możliwości ich zastąpienia innymi postanowieniami i umowa upada.

Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie.
Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1).
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść (...) nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że (...) mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że (...) miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretny zapis był z nim negocjowany.

Zdaniem Sądu Okręgowego, że umowa jest nieważna, a podstawą tej nieważności nie jest art. 69 prawa bankowego (sprzeczność umowy z definicją (...)) ani art. 58 § 2 k.c. (sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego), ani art. 353 1 k.c. (sprzeczność umowy z naturą stosunku), lecz występowanie w umowie niedozwolonych klauzul waloryzacyjnych (art. 385 1 k.c.), których eliminacja oraz niemożność ich zastąpienia innym mechanizmem przeliczeniowym w oparciu
o przepisy prawa o charakterze dyspozytywnym (w braku zgody konsumenta na takie rozwiązanie) sprawia, że umowa nie może być wykonywana, co musi skutkować jej upadkiem. Nieważność umowy wynika nie z samego faktu istnienia klauzul abuzywnych, lecz z niemożliwości jej kontynuowania po ich usunięciu. W pierwszej kolejności, na zasadzie lex specialis derogat legi generali, zastosowanie mają przepisy prawa konsumenckiego, które określają inne sankcje zawarcia w umowie postanowień niedozwolonych. Przy tym klauzuli zasad współżycia społecznego określonej
w art. 58 § 2 k.c. odpowiada klauzula dobrych obyczajów (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012 r., III CZP 84/12). Klauzule waloryzacyjne zawarte
w umowie stron spełniają przesłanki art. 385 1 , co skutkuje ich bezskutecznością.

Konsumencki charakter umowy nie budzi wątpliwości – został wykazany wiarygodnymi zeznaniami powodów, których pozwany nie podważał.

W orzecznictwie przyjmuje się (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Bez znaczenie są więc wszelkie dowody (w tym opinia biegłego) idące w kierunku ustalenia czynników ekonomicznych i warunków, w jakich odbywało się wykonywanie umowy. Bez znaczenia jest też więc wejście w życie tzw. „ustawy antyspreadowej”.

Obecnie w orzecznictwie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że kredyty denominowane i indeksowane do kursu waluty obcej są kredytami w walucie polskiej
(np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., IV CSK 200/18).

Z uwagi na ukształtowane już orzecznictwo sądów powszechnych,
Sądu Najwyższego oraz (...) nie ma obecnie potrzeby szerszego ustosunkowywania się do kwestii samej abuzywności klauzul przeliczeniowych we „frankowym” kredycie denominowanym czy indeksowanym. Nie ulega już żadnych wątpliwości, że tego typu klauzule stanowią główny przedmiot umowy (...), a sposób ich ukształtowania
z odwołaniem do kursu kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku jest wystarczającym argumentem za uznaniem ich za niejasne i niejednoznaczne. Mechanizm ten nie daje odpowiedzi na pytanie, w jaki konkretnie sposób (...) ustala swoje kursy walut. Mechanizm ustalania przez Bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę (wręcz dowolność), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną Banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 k.c. (wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18
i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12). Co więcej, Sąd Okręgowy w (...) uważa, że nie tylko odniesienie do kursów banku jest abuzywne, lecz abuzywnością dotknięty jest cały mechanizm przeliczeniowy (międzywalutowy), ponieważ obciążał on w dacie umowy kredytobiorcę pełnym, nieograniczonym ryzykiem wzrostu kursu waluty, podczas gdy ryzyko walutowe banku (idące w przeciwnym kierunku, bo na wypadek spadku kursu waluty) ograniczało się tylko do kwoty udzielonego (...). Kredytobiorca nie był w stanie w dacie umowy oszacować kwoty, którą będzie musiał świadczyć w przyszłości, a rażące naruszenie jego interesów polegało na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść w stosunku obligacyjnym, połączonej z wywołaniem błędnego przekonania u (...), że zaoferowano mu produkt bezpieczny. W tym zakresie Sąd podziela wywody Sądu Najwyższego z uzasadnienia wyroku z 7 listopada 2019 r. (IV CSK 13/19).

Tworzące ten mechanizm zapisy nie zostały ze stroną powodową indywidualnie uzgodnione, co wynika z jej przesłuchania. Strona powodowa nie miała rzeczywistego wpływu na ukształtowanie postanowień umownych, co stanowiłoby wynik porozumienia stron, względnie – świadomej zgody konsumentów w zakresie ich zastosowania, poprzedzonej negocjacjami (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
6 marca 2019 r., I CSK 462/18). Bank bezspornie posłużył się wzorcem umownym.

Bank nie wykazał, by strona powodowa została właściwie poinformowana
o ryzyku kursowym. Zapisy spornej umowy tego dotyczące są – w świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa Sądu Najwyższego – niewystarczające. Winno to być zaś klarowne przedstawienie informacji i ewentualnych symulacji, które
w sposób przystępny i czytelny wskazywałyby konsumentowi, w jaki sposób będzie się kształtowało jego zadłużenie i wysokość rat w sytuacji ewentualnego wzrostu kursu (...). Dokumenty nie wskazują na to, by strona powodowa została właściwie przestrzeżona przed tym, że jej odpowiedzialność za wzrost kursu jest nieograniczona.

Uwagi te są aktualne przy wzięciu pod uwagę faktu, mocno eksponowanego przez pozwanego, że kursy waluty obcej stosowane przez (...) odsyłały do średnich kursów (...). Po pierwsze, średnie kursy (...) tworzyły tylko element kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A. Co więcej, Sąd Okręgowy w (...) uważa, że nie tylko odniesienie do kursów banku jest abuzywne, lecz abuzywnością dotknięty jest cały mechanizm przeliczeniowy (międzywalutowy), ponieważ obciążał on w dacie umowy kredytobiorcę pełnym, nieograniczonym ryzykiem wzrostu kursu waluty, podczas gdy ryzyko walutowe banku (idące w przeciwnym kierunku, bo na wypadek spadku kursu waluty) ograniczało się tylko do kwoty udzielonego (...). Kredytobiorca nie był w stanie w dacie umowy oszacować kwoty, którą będzie musiał świadczyć w przyszłości, a rażące naruszenie jego interesów polegało na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw
i obowiązków na jego niekorzyść w stosunku obligacyjnym, połączonej z wywołaniem błędnego przekonania u (...), że zaoferowano mu produkt bezpieczny. W tym zakresie Sąd podziela wywody Sądu Najwyższego z uzasadnienia wyroku z dnia
7 listopada 2019 r. (IV CSK 13/19).

Tym samym, stosownie do treści art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c., zakwestionowane pozwem postanowienia odwołujące się do waluty obcej nie wiążą strony powodowej (posiadającej status konsumenta), a zatem nie wywołują one skutków prawnych od samego początku, chyba że powodowie następczo udzielą świadomej, wyraźnej
i wolnej zgody na te postanowienia i w ten sposób jednostronnie przywrócą im skuteczność (uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, wyrok (...) z 3 października 2019 r., C-260/18). Strona powodowa do końca procesu w tej instancji opowiadała się za ustaleniem nieważności spornej umowy kredytowej.

Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem
w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Świadczenia obu stron były wyrażone w walucie polskiej (wypłata (...) i jego spłata następowały bowiem na początku w PLN później na mocy aneksu w (...), a (...)
z początku była tylko walutą przeliczeniową). Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w (...) po wypłacie (...). Konsument, wyrażając zgodę na uzupełnienie umowy przepisem dyspozytywnym, może zapobiec jej nieważności.
W przypadku braku takiej zgody - sąd stwierdza nieważność umowy.

Powyższa ocena prawna (...) indeksowanego do waluty obcej zmienia istniejącą do 24.04.2024 r. linię orzeczniczą Sądu Okręgowego w (...) w tym składzie, w której przeważały wyroki oparte na koncepcji utrzymania umowy jako złotowej, pozbawionej mechanizmu przeliczeniowego. Zmiana ta nastąpiła 25.04.2024 roku - wskutek tego, że Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy (...) indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie (...) indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy (...), która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, (...) wypłacił (...) całość lub część kwoty (...), a kredytobiorca dokonywał spłat (...), powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach.

Poważną wątpliwość zrodził fakt, że - w odróżnieniu od innych podobnych spraw – kredyt powodów został spłacony, zatem zobowiązanie wygasło, i powstaje pytanie, czy wobec wygasłego zobowiązania ustalenie nieważności umowy może prowadzić do rozliczenia zwrotu świadczeń jako nienależnych. Sąd Okręgowy
w O. w tym składzie uznał, że ustawa nie rozróżnia podanych wyżej sytuacji
w kontekście zwrotu nienależnych świadczeń, a skoro nie rozróżnia – nie ma podstaw do oddalenia powództwa z powodu spłaty całości (...). Dodatkowo można to zobrazować zestawieniem dwóch sytuacji: pewien kredytobiorca spłacił kredyt
w całości, a innemu została do spłaty tylko jedna rata. Obaj opierają swoje roszczenia pieniężne na zarzucie nieważności umowy. Doprawdy, trudno obu podsądnych potraktować z zasady odmiennie - i nie tylko prawniczo, lecz przede wszystkim racjonalnie wytłumaczyć im przyczyny odmiennego potraktowania.

Konsekwencją przesłankowego ustalenia nieważności umowy (...) jest wniosek, że strony mają wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych
w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. Wysokość sumy świadczenia strony powodowej ostatecznie była bezsporna i wynikała z zaświadczania pochodzącego od banku. Wynosiła 163 084,54 zł i 118 343,97 (...). Już w odpowiedzi na pozew pozwany zakwestionował wysokość roszczenia powodów, choć wówczas tematu tego nie rozwinął. Na rozprawie 5.06.2025 r. (protokół k. 214) Sąd ustalił na podstawie wskazań strony powodowej, niekwestionowanych przez pozwanego, że suma zapłaconych przez powodów złotówek – 163 084,54 zł wynika wprost z dołączonych do akt zaświadczeń pochodzących od banku (ostatnia liczba tabeli stanowiącej załącznik do pisma pozwanego banku z 18.10.2024 r. – k. 33v), zaś suma zapłaconych przez powodów franków szwajcarskich nie wynika już z tej tabeli, ponieważ (...) podał dodatkowo sumę wszystkich świadczeń (spłaconych w obu walutach) jako 178 083,98 (...) – jest to pierwszy wynik podsumowania tabeli k. 33v). Analogicznie rzecz przedstawia się w tabeli dołączonej do odpowiedzi na pozew
- k. 115-117. Rolą Sądu było więc sprawdzenie, ile w (...) wynosi różnica. W tym celu Sądu samodzielnie podsumował pozycje w szóstej kolumnie tabeli, zatytułowanej (...) - od VIII 2012 r., ponieważ odtąd spłata następowała już we frankach),
by uzyskać wynik 57 534,21 (...). Działanie 178 083,98 (...) – 57 534,21 (...) dało wynik spłat „frankowych” 120 549,77 (...), który jest wyższy od sumy dochodzonej pozwem w tej walucie (Sąd oczywiście nie mógł „wyjść ponad żądanie” i zasądzić kwoty wyższej niż dochodzona). Zasądzono zatem obie żądane sumy z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. zgodnie z żądaniem pozwu, uznając to za uzasadnione z uwagi na bezskuteczny upływ terminu wyznaczonego przez powodów w wezwaniu do zapłaty - typowa wierzytelność bezterminowa, której wymagalność zależy od daty wezwania do zwrotu świadczenia. Nie zachodzą żadne przesłanki negatywne zwrotu nienależnego świadczenia, ponadto roszczenia powodów nie są przedawnione.

Strona powodowa wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Na jej koszty procesu składają się: opłata od pozwu (1000 zł), opłata za pełnomocnictwo (17 zł), wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej 10 800 zł – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu. Łącznie daje to
11 817 zł.

sędzia Rafał Kubicki