Wyrok z 22 lipca 2025, sygn. I C 865/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kosowska

po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) S.A. z siedzibą w G.

przeciwko K. K. i A. K.

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 5.417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 865/24

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 27.05.2024 r. przeciwko A. K. i K. K. powód Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G., wniósł o zasądzenie in solidum od pozwanych na rzecz powoda kwoty 130.000,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia niniejszego pozwu do dnia zapłaty, z tytułu zwrotu udostępnionego pozwanym na podstawie umowy kredytu – z zastrzeżeniem, że zapłat należności przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty.

Ponadto, powód wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonych opłat skarbowych od złożonych dokumentów pełnomocnictw – z zastrzeżeniem, że zapłata należności przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty.

Na podstawie art. 177 § 1 k.p.c. powód wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w B.pod sygn. akt(...) w sprawie z powództwa kredytobiorców przeciwko bankowi.

W uzasadnieniu powód wskazał, że jego poprzednik prawny zawarł z pozwanymi umowę kredytu nr (...). Kredyt został udostępniony pozwanym i przez nich wykorzystany. Umowa była przez strony wykonywana w niezakłócony sposób i zgodnie z jej treścią przez wiele lat. Pozwani wystąpili jednak z powództwem, które opierali na twierdzeniach o abuzywności postanowień umowy kredytu dotyczących jego indeksacji oraz zasad rozliczania dokonywanych przez nich spłat. W toku postępowania pozwani podnieśli zarzut nieważności umowy kredytu. Sprawa z powództwa kredytobiorców obecnie toczy się przed Sądem II instancji.

Obowiązek zwrotu przez kredytobiorców kwoty udostępnionego kapitału znajduje uzasadnienie w przepisach o świadczeniu nienależnym (art. 410 k.c.) oraz bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. i nast.).

(pozew k. 4-12)

W odpowiedzi na pozew pozwani A. K. i K. K. wneśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów procesu za I instancję według norm przepisanych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach procesu za I instancję do dnia zapłaty.

Na podstawie art. 203 ¹ k.p.c. pozwani podnieśli zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu nienależnego świadczenia, którego podstawą jest nieważna umowa kredytu (wszystkie raty kapitałowo-odsetkowe płatne od 15.10.2008 r. do 15.03.2024 r.) w wysokości 180.771,46 zł względem roszczenia powoda o zwrot uruchomionego kapitału z tytułu nieważnej umowy kredytu w wysokości 130.000,01 zł.

Pozwani wskazali, że kwestionują zasadność roszczenia powoda zgłoszonego w pozwie z uwagi na jego przedwczesność i fakt ciągłego realizowania umowy kredytu przez strony poprzez płatność bieżącą spłat rat kredytu przez pozwanych i bieżące ich pobieranie przez powoda. Co do zasady strona pozwana uznaje zasadność wzajemnego rozliczenia się z nienależnych świadczeń po ustaleniu nieważności umowy kredytu.

(odpowiedź na pozew k. 87-90)

Na rozprawie w dniu 22.07.2025 r. powód cofnął wniosek o zawieszenie postępowania wobec zakończenia sprawy(...).

(protokół rozprawy – k. 112)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód Bank (...) S.A. z siedzibą w G. jest następcą prawnym (...) Bank S.A. z siedzibą w G..

(dowód: odpis KRS dot. powoda – k. 17-25, okoliczność bezsporna)

W dniu 11 września 2008 r. pozwani zawarli z (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G. – umowę kredytu nr (...) sporządzoną w dniu 11 września 2008 r.

Zgodnie z § 1 ust.1 umowy bank udzielił pozwanym kredytu w kwocie 134.319,49 zł indeksowanego kursem (...), zastrzegając w zdaniu trzecim tego ustępu, że w dniu wypłaty saldo jest wyrażone w walucie do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17.

Zgodnie z § 1 ust. 1 zdanie 2 oraz § 1 ust. 2 kredyt przeznaczony był na pokrycie: części kosztów budowy nieruchomości, kosztów z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utarty pracy, kosztów z tytułu ubezpieczenia na życie i na wypadek całkowitej niezdolności do pracy spowodowanej nieszczęśliwym wypadkiem, opłaty z tytułu wyceny nieruchomości oraz opłaty sądowej i opłaty skarbowej za pełnomocnictwo pracowników banku przy wniosku o wpis hipoteki.

Oprocentowanie kredytu jest zmienne i ulega zmianie w tym samym dniu kalendarzowym, w jakiej nastąpiła wypłata pierwszej transzy Kredytu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu L3 (§ 8 ust. 1 umowy). Szczegółowy sposób wyliczenia indeksu L3 został określony w § 8 ust. 2 umowy. Oprocentowanie kredytu na dzień sporządzania umowy wynosiło 6,10 % w skali roku i stanowi sumę marży Banku w wysokości 2,08 % oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3 oraz 1,25 punktu procentowego do czasu przedstawieniu w Banku odpisu z Księgi Wieczystej dla każdej z nieruchomości. ( § 2 ust. 1 i ust. 2 umowy).

Umowa przewidywała, że kredyt zostanie wypłacony w transzach po spełnieniu warunków w niej określonych i po złożeniu pisemnego wniosku o wypłatę lub po otrzymaniu telefonicznej dyspozycji wypłaty, przelewem na rachunek wskazany przez kredytobiorcę (§ 7 ust. 1-2 umowy). Zgodnie z § 7 ust. 2 Umowy zastrzeżono, że każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich zostanie przeliczona na walutę do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty kredytu podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez Bank.

Wszelkie opłaty i prowizje podawane są w walucie, do której indeksowany jest kredyt, a ich zapłata odbywa się poprzez doliczenie opłaty do raty, chyba że strony podejmą odmienne ustalenia w tym zakresie (§ 9 ust. 7 umowy).

Spłata kredytu wraz z odsetkami miała następować w równych 348 miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych, nie później niż w tym samym dniu kalendarzowym każdego miesiąca, w którym nastąpiła wypłata pierwszej transzy kredytu. Rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę, miało następować z datą wpływu środków do banku, według kursu sprzedaży waluty dla której jest indeksowany kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. obowiązującego w dniu wpływu środków do banku ( § 1 ust. 5 umowy, § 10 ust. 1 oraz § 10 ust. 6 umowy).

Po upływie terminu przewidzianego na wypłatę ostatniej transzy kredytu, Bank miał przesłać kredytobiorcy oraz jeżeli było ustanowione poręczenie, także poręczycielom, harmonogram spłat kredyt; harmonogram stanowił integralną część umowy. Niedostarczenie powyższego dokumentu nie zwalniało kredytobiorcy z obowiązku zapłaty raty (§ 10 ust. 2 pkt c).

Zgodnie z § 12 ust. 1 umowy kredytu kredytobiorca oświadczył, że ustanawia na nieruchomości na rzecz banku hipotekę kaucyjną w złotych polskich do kwoty 170 % kwoty kredytu dla zabezpieczenia spłaty kapitału kredytu, odsetek, opłat, prowizji i innych należności mogących powstać w wykonaniu umowy, w tym szczególności różnic kursowych.

W § 17 umowy wskazano zaś, że:

1.  do rozliczenia transakcji wypłat i spłat kredytu stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji,

2.  kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna,

3.  kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży,

4.  do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże (...) Bank S.A.,

5.  obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku określane są przez Bank po godz. 15:00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane są na stronie internetowej (...) Bank S.A. (www.gemoneybank.pl).

W § 11 ust. 3 umowy zostało zawarte oświadczenie kredytobiorców, że postanowienia niniejszej umowy zostały z nimi indywidualnie uzgodnione.

(dowód: umowa kredytu k. 26-38)

Na wniosek pozwanych kredyt został wypłacony w łącznej kwocie 130.000,01 zł.

(dowód: wnioski o wypłatę k. 56-61, zestawienie transakcji k. 62-66, historia transakcji – k. 67-70)

Przed Sądem Okręgowym w O., I Wydziałem Cywilnym toczyło się postępowanie z powództwa A. K. i K. K. przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w G.. Powodowie żądali ustalenia nieważności umowy o kredyt nr (...) z dnia 11.09.2008 r. oraz zapłaty z tego tytułu kwoty 10.233,35 zł. Sąd Okręgowy w O. uwzględnił roszczenie powodów. Sąd Apelacyjny w B. w dniu 30.09.2024 r. oddalił apelację banku.

(dowód: pozew o zapłatę – k. 39-55, okoliczność bezsporna)

Pozwanie w okresie od 15.10.2008 r. do 15.03.2024 r. dokonali wpłat na rzecz powoda z tytułu spłaty rat kredytu w kwocie 180.771,46 zł.

(dowód: zestawienie transakcji k. 62-66, okoliczność bezsporna)

Pozwani pismem z dnia 26.06.2024 r. wezwali powoda do zapłaty na ich rzecz kwoty 180.771,46 zł z tytułu nienależnego świadczenia w związku z świadczeniem z nieważnej umowy. W wezwaniu został wyznaczony jeden dzień od dnia otrzymania pisma na spełnienie świadczenia.

Następnie pozwani złożyli powodowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności im przysługującej w kwocie 180.771,46 zł z tytułu nienależnego świadczenia z nieważnej umowy kredytu o nr (...) z dnia 11.09.2008 r. wynikającego ze spłat rat kapitałowo-odsetkowych płatnych na poczet kredytu od 15.10.2008 r. do 15.03.2024 r. z wierzytelnością powoda z tytułu jego nienależnego świadczenia (wypłaconej kwoty kapitału tj. kwoty 134.319,49 zł ze wspomnianej umowy kredytu. Powód odebrał powyższe oświadczenie w dniu 09.07.2024 r.

(dowód: wezwania do spełnienia świadczenia z dnia 26.06.2024 r. wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 93-96, oświadczenie o potrąceniu z dnia 29.06.2024 r. wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 97-100)

Sąd zważył, co następuje:

Roszczenie powoda o zapłatę z tytułu udostępnionego kapitału podlegało oddaleniu w całości. Z uwagi na fakt, że umowa kredytu łącząca strony jest nieważna, strony powinny zwrócić sobie uzyskaną bezprawnie korzyść.

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt i niekwestionowane przez strony dokumenty. W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne nie były sporne, a jedynie występował spór co do prawa – czy i w jakiej kwocie przysługuje powodowi roszczenie o zwrot udostępnionego kapitału oraz czy złożone oświadczenia o potrąceniu były skuteczne.

Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego stron o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron. W świetle prawomocnego rozstrzygnięcia o ustalenia nieważności umowy o kredyt nr (...) wnioskowany dowód miał zostać przeprowadzony na fakty bezsporne. W tej sprawie Sąd uznał, że zgromadzone w sprawie dowody, w pełni pozwalają na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, zaś wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron potraktował, z uwagi na powyższe, jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Powód domagał się zasądzenia od pozwanych kwoty 130.000,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Powód żądanie opierał na tym, że w wyniku postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Okręgowym w O. ((...)), a następnie Sądem Apelacyjnym w B. (...)) ustalono, iż umowa kredytu łącząca strony jest nieważna. Sąd orzekający w niniejszej sprawie na podstawie art. 365 i 366 k.p.c. jest związany prawomocnym wyrokiem wydanym przez Sąd Okręgowy w O.i Sąd Apelacyjny w B. w zakresie ustalenia, że umowa kredytu jest nieważna.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) jest nieważna. Powyższa okoliczność została prawomocnie przesądzona przez Sąd powszechny. Wobec czego rozliczenie stron następuje w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu - regulujące zwrot uzyskanej korzyści, co prowadzi do konieczności zbilansowania wzajemnych świadczeń.

Dotychczas w sprawach rozpoznanych w tym składzie Sądu do rozliczeń między stronami miała zastosowanie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie III CZP 6/21, w której stwierdzono, że w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. Jednak w dniu 19.06.2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie I C 396-24 zgodnie, z którym „Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.”

Wyłącznie (...) ma uprawnienie do wykładni przepisów prawa europejskiego w tym dyrektywy konsumenckiej. Jego wykładnia jest wiążąca dla sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Z tego względu Sąd doszedł do przekonania, że zasadny będzie zwrot kredytobiorcom dopiero kwoty uzyskanej przez bank ponad wypłacony kapitał, a więc realnie uzyskaną korzyść. Należy mieć na względzie treść przepisu art. 405 k.c. który stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Wprost w tym przepisie wskazano, że ustawodawca usankcjonował zwrot korzyści, a więc to co druga strona uzyskała ponad to co zobowiązana była świadczyć . Podkreślić należy, że w tym przepisie nie zostało użyte sformułowanie „zwrot świadczenia” czy też „zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy” tak jak ma to miejsce w przypadku odstąpienia od umowy w przepisach art. 494 k.c. czy 496 k.c. Jeżeli zamiarem ustawodawcy byłoby również w przypadku zastosowaniu art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. zwrot wszystkich należności wówczas w przepisie wskazano by na zwrot świadczenia, a nie zwrot korzyści. W przypadku bezpodstawnego wzbogacenia należy mieć na uwadze, że strona powołująca się na te przepisy może żądać korzyści, a więc tego co druga strona uzyskała ponad to co jej przysługiwało.

Wobec tego, kredytobiorcy mogą żądać od banku wyłącznie kwot uiszczonych ponad udostępniony kapitał. Zaś bank kwoty udostępnionego kapitału ale wyłącznie w takiej części w jakiej nie została ona dotychczas zaspokojona przez kredytobiorców, w toku realizacji nieważnej umowy.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, powód mógł dochodzić w niniejszej sprawie wyłącznie kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą udostępnionego kapitału, a kwotą którą otrzymał od pozwanych w ramach wykonywania nieważnej umowy. Powód żądał zwrotu kwoty 130.000,01 zł tytułem wypłaconego kapitału. Pozwani zaś wskazywali, że w związku z wykonaniem nieważnej umowy kredytu uiścili w okresie 15.10.2008 r. do 15.03.2024 r. na rzecz powoda kwotę 180.771,46 zł. Porównanie powyższych kwot, przy zastosowaniu teorii salda, bezsprzecznie wskazuje na to, że udostępniony przez powoda kapitał został całkowicie zaspokojony przez spłaty dokonane przez pozwanych. Wobec tego na dzień wytoczenia powództwa tj. 27.05.2024 r. wierzytelność powoda nie istniała – została całkowicie zaspokojona. Z tego względu w ocenie Sądu powód nie wykazał, że przysługuje mu jakakolwiek kwota, zaś pozwani udowodnili, że roszczenie powoda zostało w całości zaspokojone.

Odnieść należy się do złożonego przez pozwanych oświadczenia z dnia 29.06.2024 r. o potrąceniu uiszczonych przez nich rat kapitałowo-odsetkowych w łącznej kwocie 180.771,46 zł z wierzytelnością powoda z tytułu udostępnionego kapitału. Zgodnie z art. 498 § 1 k.c. „Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.”. Jak wynika z powyższego przepisu mogą zostać potrącone wierzytelności – jednak warunek ten nie jest spełniony w niniejszym stanie faktycznym. Wierzytelność powoda w kwocie 130.000,01 zł z tytułu udostępnionego kapitału oraz wierzytelność pozwanych w takiej samej kwocie z tytułu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych na dzień składania oświadczenia o potrąceniu nie istniała. Wobec tego pozwani nie mogli złożyć skutecznego oświadczenia o potrąceniu wierzytelności powoda z tytułu udostępnionego kredytu, innej zaś wierzytelności banku do potrącenia nie wskazali.

Z uwagi na powyższe, wobec braku spełnienia przesłanek z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., Sąd oddalił powództwo o zapłatę kwoty 130.000,01 zł tytułem zwrotu kapitału udostępnionego pozwanym z uwagi na nieistnienie tej wierzytelności, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. poprzez obciążanie powoda obowiązkiem ich zwrotu na rzecz pozwanych w całości. Powód przegrał proces w całości.

Koszty procesu po stronie pozwanych obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika (adwokata) w stawce wynikającej z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (5.400 zł) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).

O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Z tego względu Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwotę 5.417 zł, o czym orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.