Wyrok z 14 listopada 2024, sygn. I C 63/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 listopada 2024 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Grandys

po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko D. M. (1)

o zapłatę kwoty 272 179,24 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 24.12.2023 r.

I.  umarza postępowanie w zakresie kwoty głównej 239 177,49 zł (dwieście trzydzieści dziewięć tysięcy sto siedemdziesiąt siedem złotych czterdzieści dziewięć groszy),

II.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 33 001,75 zł (trzydzieści trzy tysiące jeden złoty siedemdziesiąt pięć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 29 lutego 2024 r. do dnia zapłaty,

III.  oddala powództwo w pozostałej części,

IV.  nadaje wyrokowi w punkcie II. rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie kwoty 28 001,75 zł (dwadzieścia osiem tysięcy jeden złoty siedemdziesiąt pięć groszy)
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 20.04.2024 r. do dnia zapłaty,

V.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 21 029,01 zł (dwadzieścia jeden tysięcy dwadzieścia dziewięć złotych jeden grosz) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 63/24

UZASADNIENIE

Bank (...) S.A. w W. wniósł w dniu 23.12.2023 r. przeciwko D. M. (2) (w każdym razie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu wniesienia powództwa do dnia zapłaty) o:

1.  zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 272 179,24 zł tytułem zwrotu kapitału danego stronie pozwanej do dyspozycji na mocy umowy kredytu budowlano-hipotecznego nr (...)- (...) z 31.01.2005 r., która wskutek powództwa kredytobiorcy została uznana prawomocnie za nieważną wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku ((...)),

2.  zmianę wysokości świadczenia strony pozwanej i w związku z tym dodatkowo zasądzenie kwoty 50 676,92 zł stanowiącej kwotę, o którą należy zwaloryzować świadczenie zwrotu kapitału kredytu,

Wskutek częściowego cofnięcia pozwu, dokonanego pismem procesowym z 27 marca 2024 r. (k. 77), postępowanie zostało prawomocnie umorzone w zakresie opisanego wyżej żądania drugiego. Odpisy postanowienia doręczono stronom jeszcze przed sporządzeniem przez pozwanego odpowiedzi na pozew (pozwany otrzymał odpis postanowienia i pisma ograniczającego powództwo 18.04.2024 r., a odpowiedź na pozew sporządził 22.04.2024 r.), wobec czego odpowiedź powinna odnosiła się już tylko do żądania pierwszego.

Odpowiadając na pozew, pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości
(w zakresie obu żądań pozwu), podnosząc zarzut przedawnienia w razie, gdy pozew wniesiono w 2024 r.

Wobec takiego stanowiska strony pozwanej należy już w tym miejscu wyjaśnić, że pozew wniesiony został pocztą w dniu 23.12.2023 r., lecz podległ zwrotowi zarządzeniem z 7.02.2024 r. w trybie art. 130 ² § 1 k.p.c. - jako nieopłacony,
a wniesiony przez adwokata. Ponieważ – jak się następnie okazało - opłatę uiszczono jednak 18.12.2023 r. (brakowało dowodu uiszczenia wśród załączników do pozwu), pozew został potraktowany jako wniesiony w dacie pierwotnego wniesienia, o czym pełnomocnik powoda został poinformowany zarządzeniem z 22.02.2024 r.
Z powyższym nie ma żadnego związku fakt, że omyłkowo w tej sprawie pozwanemu dwukrotnie doręczono pozew z zobowiązaniem do wniesienia odpowiedzi.

Wracając do odpowiedzi na pozew - w razie, gdy pozew wniesiono jeszcze
w 2023 r., pozwany wniósł o oddalenie powództwa w części ponad zawierającą się
w punkcie I pozwu kwotę 28 001,75 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 19.04.2024 r. Wyjaśnił, że suma jego świadczeń spełnionych na rzecz powoda
w wykonaniu spornej umowy wyniosła 297 628,44 zł i była częściowo dochodzona
w procesie z jego powództwa, zakończonym wyrokiem z 3.02.2022 r. pod sygnaturą
(...). Kwota 58 450,95 zł zasądzona od banku tym wyrokiem została przez bank zapłacona kredytobiorcy w dniu 21.02.2022 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 17.12.2020 do 21.02.2022 r. – wynoszącymi 4194,54 zł. Bank jednak nie zaspokoił pozostałej części roszczenia kondykcyjnego kredytobiorcy – 239 177,49 zł. Kredytobiorca wezwał więc bank do uiszczenia tej kwoty, a następnie złożył mu oświadczenie o potrąceniu wzajemnych wierzytelności (272 179,24 zł po stronie banku i 239 177,49 zł po stronie kredytobiorcy), w wyniku czego obie umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, a po stronie banku pozostała wierzytelność w kwocie 33 001,75 zł. Zdaniem pozwanego, wynik ten należy dodatkowo pomniejszyć o kwotę 5000 zł, którą pozwany – jak stwierdził w ustępie 5 (s. 5) odpowiedzi na pozew – zapłacił powodowi z zastrzeżeniem zwrotu na roszczenie z punktu I. pozwu w tej sprawie. W konsekwencji powództwo zasługuje na uwzględnienie w części roszczenia z punktu I. pozwu - co do kwoty 28 001,75 zł.

W odniesieniu zaś do odsetek ustawowych objętych punktem I. pozwu, roszczenie to jest bezzasadne za okres od dnia następującego po dniu wniesienia powództwa, ponieważ pozew nie został poprzedzony wezwaniem przez bank kredytobiorcy do zapłaty, zatem wierzytelność objęta punktem I. pozwu nie stała się wymagalna przed wniesieniem powództwa. Dopiero pozew banku spełnił rolę wezwania do zapłaty.
Ponieważ w momencie pierwszego doręczenia pozwu (28.02.2024 r. – k. 41) pozwany (kredytobiorca) pozostawał wzajemnie dłużnikiem i wierzycielem banku (wierzytelność 272 179,24 zł po stronie banku wobec 239 177,49 zł kredytobiorcy) pozwany dzień później wezwał powodowy bank do zapłaty, a następnie w dniu 15.04.2024 r. skierował do niego oświadczenie o potrąceniu ww. wzajemnych wierzytelności.

Pismem procesowym z 28.05.2024 r. (k. 141) powód cofnął pozew w zakresie kwoty głównej objętej punktem I. pozwu – 239 177,49 zł (przyjmując oświadczenie pozwanego o potrąceniu i przyznając, że w wyniku tego wierzytelność w tej części została umorzona). Odpowiadając na to, pozwany pismem procesowym z dnia 23.07.2024 r. (k. 152) wniósł o umorzenie postępowania w zakresie cofniętego pozwu
i oddalenie powództwa ponad 28 001,75 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 20 kwietnia 2024 r. W pozostałym zakresie wniósł o oddalenie powództwa. Podkreślił, że dokonane przez powoda cofnięcia pozwu nie objęły kwoty 33 001,75 zł – w tym zaspokojonej przez pozwanego kwoty 5000 zł i uznanej przez pozwanego kwoty 28 001,75 zł. Każda ze stron pozostała w przekonaniu, że wygrała proces w całości
i że należy jej się zwrot kosztów procesu od przeciwnika.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia i rozważania

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew i dalszych pism procesowych stron prowadzi do wniosku, że fakty nie są sporne. Obie strony opierały się na przebiegu
i ustaleniach procesu prowadzonego przez Sąd Okręgowy w (...) pod sygnaturą akt (...). Ponieważ ustalenia te zostały uznane za prawidłowe przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 3.02.2022 r. wydanym pod sygnaturą akt (...), można je uznać za ustalone również w niniejszym procesie. Wymaga podkreślenia, że znajdują one potwierdzenie w dokumentach złożonych przez strony do akt niniejszego postępowania – niekwestionowanych wzajemnie przez strony
i niebudzących żadnych wątpliwości dowodowych Sądu.

Bezspornie w stosunku prawnym między stronami Bank (...) A. w W. jest następcą prawnym Banku (...) S.A. z siedzibą w K..
W dniu 31 stycznia 2005 r. D. M. (2) zawarł z Bankiem (...) S.A.
z siedzibą w K. umowę kredytu budowlano-hipotecznego nr (...)- (...), w której strony zawarły najistotniejsze dla sprawy postanowienia (wyciąg): (§ 2) Bank udziela kredytobiorcy na warunkach określonych w umowie oraz regulaminie kredytowania osób fizycznych w Banku (...) S.A. kredytu w wysokości 77.211,13 CHF, a kredytobiorca zobowiązuje się do wykorzystania i zwrotu kredytu wraz z odsetkami. Kredyt przeznaczony jest na dokończenie budowy nieruchomości typu dom jednorodzinny położonej we wsi D., na działce nr (...), powiat (...), dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w O. prowadzi KW nr (...). Kredyt został udzielony na okres od dnia 31 stycznia 2005 r. do dnia 12 stycznia 2032 r. (w tym 2 miesiące na wykorzystanie kredytu oraz 6 kolejnych miesięcy karencji w spłacie kredytu); (§ 5) Kredyt lub transza kredytu zostaną wypłacone na podstawie wniosku kredytobiorcy (wzór - załącznik nr 1). Wypłata następuje zgodnie
z harmonogramem wypłat (załącznik nr 2). (§ 9) Spłaty zadłużenia będą dokonywane poprzez obciążenie rachunku kredytobiorcy, z którego bank będzie pobierał środki na spłatę zadłużenia. W załączniku nr 7, powód oświadczył, że jest mu znane oraz wyjaśnione przez Bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnął zobowiązanie kredytowe i jest świadomy ponoszenia przez siebie tego ryzyka . Kwota kredytu lub transzy wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku zgodnie z tabelą kursów Banku (...) S.A. ogłaszaną
w siedzibie banku w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu. Kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku
w dniu dokonywania spłaty zgodnie z tabelą kursów banku ogłaszaną w siedzibie. Warunki zawartej umowy były odgórnie przekazane przez centralę do oddziału Banku
i ogólne warunki nie podlegały negocjacjom. Harmonogram spłaty kredytu nie był
w tym przypadku załącznikiem do umowy. Kredyt został wypłacony w transzach odpowiednio w dniach: 23 marca 2005 r. w wysokości 38.605,57 CHF, co stanowiło 100.304,99 zł, 27 maja 2005 r. w wysokości 38.605,56 CHF co stanowiło 102.787,30 zł, 7 lutego 2006 r. w wysokości 28.803,03 CHF co stanowiło 68.086,95 zł.

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r. ((...)) Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił na skutek apelacji obu stron wyrok Sądu Okręgowego w (...) z dnia 17.12.2020 r. ((...)) w punkcie I. o tyle, że zasądził na pozwanego banku na rzecz powoda D. M. (2) kwotę 58 450,95 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17.12.2020 r. do dnia zapłaty i koszty procesu, oddalając apelację pozwanego w całości i apelację powoda w pozostałej części. W pisemnym uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał m.in., że aprobuje ustalenia i ocenę Sądu pierwszej instancji, iż umowa kredytu jest nieważna. Podkreślił przy tym (s. 28), że kredytobiorca nie domagał się zwrotu całej uiszczonej na rzecz banku sumy, a tylko 58 450,95 zł.

Przedstawionymi wyżej podstawami rozstrzygnięcia Sąd w niniejszej sprawie jest związany na mocy art. 365 § 1 k.p.c., opierają się zresztą na nich zgodnie strony.

Jest dodatkowo bezsporne w niniejszym procesie (wywody pozwanego w tym kierunku nie zostały zakwestionowane przez powoda), że:

Suma świadczeń pozwanego spełnionych na rzecz powoda w wykonaniu spornej umowy wyniosła 297 628,44 zł. Kwota 58 450,95 zł zasądzona od banku wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r. ((...)) została przez bank zapłacona kredytobiorcy w dniu 21.02.2022 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 17.12.2020 do 21.02.2022 r. – wynoszącymi 4194,54 zł; bank jednak nie zaspokoił pozostałej części roszczenia kondykcyjnego kredytobiorcy – 239 177,49 zł; kredytobiorca wezwał więc bank do uiszczenia tej kwoty pismem z 28.02.2024 r. ( odpis pisma k. 123), wysłanym listem poleconym w dniu 28.02.2024 r. ( odpis potwierdzenia nadania k. 124), a następnie pismem z dnia 16.04.2024 r. ( odpis pisma k. 127) wysłanym tego samego dnia ( odpis potwierdzenia nadania k. 129) złożył mu oświadczenie o potrąceniu wzajemnych wierzytelności (272 179,24 zł po stronie banku i 239 177,49 zł po stronie kredytobiorcy), w wyniku czego obie umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, a po stronie banku pozostała wierzytelność
w kwocie 33 001,75 zł. Bank zaakceptował to potrącenie, udzielając stronie przeciwnej odpowiedzi pismem z 15.05.2024 r. ( odpis pisma k. 143), a następnie ograniczając stosownie do tego powództwo w tej sprawie.

Ów bezsporny stan faktyczny potwierdzają powołane wyżej dokumenty, których prawdziwość nie była kwestionowana wzajemnie przez strony.

Do zarzutu przedawnienia nie ma potrzeby nadmiernie się odnosić (poza ogólnym ostrożnym stwierdzeniem, ze w świetle art. 118 k.c. nie doszło do przedawnienia wierzytelności banku dochodzonych w tej sprawie), skoro zarzut przedawnienia został zgłoszony tylko na wypadek, gdyby okazało się, że pozew wniesiono dopiero w 2024 r. Jak już we wstępie uzasadnienia obszernie to wyjaśniono, pozew wniesiono jeszcze w 2023 r.

Przechodząc kolejno do uzasadnienia poszczególnych punktów wyroku, należy wyjaśnić, że:

I.  Umorzenie postępowania w zakresie kwoty głównej 239 177,49 zł nastąpiło na podstawie art. 355 w zw. z art. 203 k.p.c. wobec cofnięcia pozwu w tej części.

II.  Zasądzenie kwoty 33 001,75 zł nastąpiło na podstawie art. 410 § 2 w zw. z art. 405 k.c., ponieważ jest bezsporne, że w wyniku potrącenia obie umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, a po stronie banku pozostała wierzytelność
w kwocie 33 001,75 zł. Zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie nastąpiło na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Datą początkową biegu odsetek jest 29 lutego 2024 r. – dzień następujący po dniu doręczenia pozwu. Wierzytelność z punktu I. pozwu, której częścią jest kwota 33 001,75 zł, była niewymagalna w dacie składania pozwu (brakowało uprzedniego wezwania do zapłaty) i stała się wymagalna dopiero w dniu doręczenia pozwu. Zatrzymanie będące przedmiotem zarzutu pozwanego nie wpłynęło na bieg odsetek jako nieskuteczne (umowa kredytu nie jest umową wzajemną).

III.  Potrącenie, które zaszło w zakresie kwoty głównej 239 177,49 zł, odniosło skutek wsteczny – od chwili, kiedy stało się możliwe (art. 499 k.c.), co należy wiązać z datą wymagalności obu wierzytelności przedstawionych do potrącenia (28.02.2024 r. to jednocześnie data doręczenia kredytobiorcom pozwu i data wezwania banku do zapłaty), dlatego nie należą się powodowi odsetki za opóźnienie od tej kwoty. Zdaniem Sądu nie ma też podstaw do oddalenia powództwa w zakresie kwoty 5000 zł, o której mowa w odpowiedzi na pozew. Otóż pozwani stwierdzili ogólnikowo oraz gołosłownie, że zapłacili (zwrócili) tę kwotę bankowi, nie wskazując jednak kiedy ani w jakiej formie; nie dołączyli też na tę okoliczność żadnego dowodu. Choć powód nie odniósł się następnie do tej okoliczności, nie można jej uznać za milcząco przyznaną z uwagi na niesprecyzowanie (a w istocie w ogóle niepodanie) przez pozwanych twierdzeń faktycznych na temat okoliczności spełnienia tego świadczenia. Stąd częściowe oddalenie powództwa na podstawach prawnych wskazanych wyżej – w punkcie II.

IV.  Rygor natychmiastowej wykonalności nadano na podstawie art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c. uznanej części powództwa.

V.  O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. (stosunkowe rozdzielenie). Spór pierwotnie dotyczył sumy 322 856,16 zł, co dla potrzeb rozliczenia kosztów procesu stanowi 100%. Powód wygrał proces tylko co do kwoty 272 179,24 zł. Wnosząc pozew, dysponował wierzytelnością w tej kwocie,
a w dacie wyroku nadal jej częścią obejmującą kwotę zasądzoną w punkcie II. wyroku, zaś cofnięcie pozwu w pozostałej części tej wierzytelności (kwota wymieniona w punkcie I. wyroku) spowodowane zostało zaspokojeniem powoda
w toku sprawy (poprzez potrącenie). To oznacza, że powód wygrał 84,3%, zaś pozwany w 15,7%. Powód poniósł koszty procesu: opłatę od pozwu 16 143 zł
i koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych 10 817 zł (w tym minimalna stawka wynagrodzenia adwokackiego) – łącznie 26 960 zł, z czego 84,3% to 22 727,28 zł. Z kolei pozwany Powód poniósł tylko koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych 10 817 zł (w tym minimalna stawka wynagrodzenia radcowskiego), z czego 15,7% to 1698,27 zł. Różnica między tymi wynikami na korzyść powoda wynosi 21 029,01 zł.

sędzia Rafał Kubicki