Zarządzenie z 19 listopada 2024, sygn. I C 920/24

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z 19 listopada 2024 roku

Pozwem z 7 marca 2024 roku powód (...) z siedzibą w W. domagał się zasądzenia od pozwanych: M. J. (1) i M. J. (2) solidarnie (ew. łącznie lub w częściach równych) na jego rzecz kwoty 459 646,21 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego pozwanym na mocy umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem chf zawartej(...)roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 marca 2024 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenia od pozwanych solidarnie na jego rzecz kosztów procesu. (k. 3-10)

W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie wzmiankowanej umowy udostępnił pozwanym środki pieniężne. Pozwani zakwestionowali mechanizm denominacji oparty na kursie franka szwajcarskiego i wystąpili przeciwko bankowi z powództwem, domagając się ustalenia nieważności umowy. Sąd Okręgowy w T. uznał umowę za nieważną. Skutkiem tego jest obowiązek rozliczenia spełnionych nienależnie świadczeń i roszczenie banku o zwrot udostępnionego kapitału wynikające z art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa banku w całości, kwestionując je zarówno co do zasady, jak i wysokości. (k. 62-64) Podnieśli zarzut potrącenia wierzytelności powoda o zapłatę w niniejszej sprawie z tytułu zwrotu udostępnionego kapitału z wzajemną wierzytelnością pozwanych z tytułu spełnionych przez nich świadczeń do kwoty co najmniej 543 077,49 zł (tytułem świadczenia nienależnego) objętych oświadczeniem z 7 marca 2024 roku. Ponadto wnieśli o zasądzenie od powoda na ich rzecz kosztów procesu.

Pismem z 12 sierpnia 2024 roku powód cofnął pozew w części, tj. co do kwoty 362 046,06 zł. (k. 104-106) Wskazał, że częściowe cofnięcie powództwa spowodowane było tym, że 24 lipca 2024 roku pozwani zapłacili na rzecz banku w/w kwotę.

Sąd ustalił, co następuje:

M. J. (1) i M. J. (2), działając jako konsumenci, i (...)z siedzibą w W. roku zawarli (...) roku umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem chf. Na jej podstawie bank zobowiązał się oddać kredytobiorcom kwotę kredytu w wysokości 459 646,20 zł chf a kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy.

(dowód: umowa k. 14-18)

Kredyt był indeksowany do franka szwajcarskiego po przeliczeniu wypłaconej kwoty według kursu kupna waluty obcej z tabeli kursowej(...)Raty kapitałowo-odsetkowe spłacane były w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.

Kredyt uruchomiono (...) roku w łącznej kwocie 459 646,21 zł.

(dowody: umowa k. 14-18, potwierdzenia przelewu k. 19-20)

Umowa stała się przedmiotem powództwa kredytobiorców: M. J. (1) i M. J. (2) przeciwko (...)z siedzibą w W. o: ustalenie, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF zawarta (...)roku pomiędzy nimi a poprzednikiem prawnym (...)z siedzibą w W. jest nieważna w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie (ewentualnie solidarnie) kwoty 445 477,34 zł tytułem nienależnie pobranych przez pozwanego świadczeń w związku z nieważnością umowy kredytowej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 23 grudnia 2020 roku do dnia zapłaty.

(dowód: pozew k. 72-82)

Wyrokiem z 5 października 2022 roku wydanym w sprawie I C 21/21 Sąd Okręgowy w T. ustalił, że umowa nr (...) zawarta (...)roku pomiędzy (...) w W. (będącym poprzednikiem prawnym pozwanego (...)w W.) a powodami: M. J. (1) i M. J. (2) jest nieważna i zasądził od pozwanego (...) w W. na rzecz powodów: M. J. (1) i M. J. (2) kwotę 445 477,34 z ustawowymi odsetkami od kwoty:

a. 393.321,15 zł od 23 grudnia 2020 roku do dnia zapłaty;

b. 20.787,21 zł od 23 grudnia 2020 roku do dnia zapłaty;

c. 31.368,98 od 22 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części. Świadczenie nienależne obejmowało okres od 29 września 2008 roku do 17 września 2021 roku. Bank złożył apelację od powyższego rozstrzygnięcia.

(dowód: wyrok k. 71)

Pismem z 22 lutego 2024 roku M. J. (1) i M. J. (2) wezwali (...) z siedzibą w W. do zapłaty kwoty 97 600,15 zł do 4 marca 2024 roku tytułem rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych od 15 października 2021 roku do 15 lutego 2024 roku.

(dowody: wezwanie ze śledzeniem przesyłki k. 83-84, zestawienie operacji k. 85-86)

Wnioskiem z 27 grudnia 2023 roku (...) z siedzibą w W. zawezwał: M. J. (1) i M. J. (2) do próby ugodowej, wzywając do zapłaty m.in. kwoty 459 646,21 zł. Posiedzenie pojednawcze zostało wyznaczone na 7 marca 2024 roku.

(dowody: wniosek k. 28-30, zawiadomienie k. 48)

Pismem z 7 marca 2024 roku M. J. (1) i M. J. (2) złożyli (...)z siedzibą w W. oświadczenie o potrąceniu wierzytelności o zwrot udostępnionego kapitału w kwocie 459 646,21 zł z kwotą 676 247,23 zł z tytułu spełnionych przez nich świadczeń. Zgodnie z powyższym, wierzytelności stron uległy umorzeniu do kwoty niższej wierzytelności. Do zapłaty pozostaje kwota 216 601,02 zł na rzecz kredytobiorców.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu z potwierdzeniem odbioru k. 67-69)

Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z 10 czerwca 2024 roku wydanym w sprawie I ACa 87/23 oddalił apelację w całości.

(dowód: wyrok k. 101v)

22 lipca 2024 roku (...)z siedzibą w W. zapłaciła M. J. (3) i M. J. (2) kwotę 619 501,32 zł tytułem należności głównej, odsetek i kosztów procesu objętych wyrokiem Sądu Okręgowego w T.z 5 października 2021 roku w sprawie I C 21/21. Kredytobiorcy zwrócili bankowi kwotę 362 046,06 zł jako różnice kwoty 459 646,21 zł i 97 600,15 zł.

(dowody: rozliczenie k. 98, przelew k. 100)

Sąd zważył co następuje:

Stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów.

Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 roku, V CKN 1110/00; wyrok z 29 marca 1994 roku, III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 roku, I CKN 169/98).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę związany jest zatem prawomocnym rozstrzygnięciem w sprawie I ACa 87/23 ustalającym nieważność umowy kredytu, jak i zasądzającym kwotę 445 477,34 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W pozostałej mierze ustalenia faktyczne zostały dokonane w oparciu o załączone do akt i niekwestionowane przez strony dokumenty. Kwota kapitału kredytu wypłaconego pozwanym ze spornej umowy, jak również kwoty wpłacone w wykonaniu umowy przez kredytobiorców nie były przedmiotem sporu. Wysokość dokonanych spłat kredytu pozwani wykazali wyrokiem oraz dowodami wpłat dołączonymi do odpowiedzi na pozew.

Żądanie powoda dotyczyło zwrotu kwoty kredytu. Pozwani otrzymali od banku 459 646,21 zł. Powyższa kwota mogła być roszczeniem banku o zwrot. Wierzytelność ta jednak w dacie wyrokowania nie przysługiwała już bankowi, ponieważ została skutecznie umorzona na skutek potrącenia oświadczeniem z 7 marca 2024 roku.

Pozwani w odpowiedzi na pozew wskazali, że pismem z 7 marca 2024 roku złożyli powodowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności o zwrot udostępnionego kapitału z dokonanymi przez nich wpłatami w wysokości 543 077,49 zł. Powyższe pismo zostało nadane do banku 7 marca 2024 roku a zatem jeszcze przed doręczeniem pozwanym odpisu pozwu w niniejszej sprawie (26 i 29 kwietnia 2024 roku).

Zgodnie z art. 203 § 1 – 3 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków,

jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd już przedtem nie orzekł prawomocnie o obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego. Co do zasady sąd pozostaje związany cofnięciem pozwu, jednak ustawodawca nałożył na niego obowiązek każdorazowej kontroli zarówno samego cofnięcia pozwu, jak i zrzeczenia się lub ograniczenia roszczenia. Kryteria rozważanej oceny sprowadzają się do badania, czy w świetle okoliczności sprawy czynności te nie są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmierzają do obejścia prawa.

Z okoliczności sprawy nie wynika, by czynność ta była sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego bądź by zmierzała do obejścia prawa. Częściowe cofnięcie powództwa spowodowane było „zapłatą” tej kwoty przez pozwanych, choć w innych niż wskazywane przez powoda okolicznościach. Pozwani spełnili świadczenie w toku procesu poprzez skutecznie podniesienie zarzutu potrącenia.

Wobec cofnięcia powództwa co do kwoty 363 046,06 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 marca 2024 roku do dnia zapłaty Sąd umorzył postępowanie w punkcie I sentencji na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 k.p.c.

W pozostałym zakresie powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powództwo w tym zakresie dotyczy wierzytelności umorzonej przez potrącenie w sytuacji, gdy obie potrącone wierzytelności były wymagalne i nieprzedawnione, co prowadzi na wniosku, że żądanie powoda podlega oddaleniu na podstawie art. 498 § 2 k.c. W piśmie procesowym z 12 sierpnia 2024 powód zakwestionował skuteczność oświadczenia o potrąceniu, wskazując że wierzytelność powodów jest niewymagalna.

Sąd nie podzielił argumentacji powoda.

Spełnione zostały materialnoprawne przesłanki potrącenia. Podstawą zarzutu potrącenia jest wierzytelność pozwanych wynikająca z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda. Obie znajdują oparcie w przepisach dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia - art. 405 w zw. z art. 410 k.c. Konsumentom i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), przy czym kredytodawcy mogą żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Trwała bezskuteczność nastąpiła najpóźniej w momencie doręczenie bankowi odpisu pozwu w sprawie I C 21/21, z którego wynikała kategoryczna i jednoznaczna wola kredytobiorców ustalenia nieważności umowy. Pozwani podnieśli zarzut potrącenia w odpowiedzi na pozew. Zarzut potrącenia został podniesiony w piśmie procesowym i z zachowaniem przepisów dotyczących wymogów formalnych dla pozwu.

W realiach niniejszej sprawy zarówno powód, jak i pozwani są względem siebie dłużnikami i wierzycielami. Powodowi przysługuje względem pozwanym roszczenie o zwrot kwoty udostępnionego mu kapitału – w wysokości 459 646,21 zł, zaś pozwanym przysługuje względem powoda roszczenie o zwrot kwot uiszczonych w wykonaniu umowy – w wysokości łącznie 676 247,23 zł. Sąd nie miał wątpliwości co do wymagalności wierzytelności pozwanych, ponieważ przyjmuje się, że przesłanką skutecznego potrącenia jest wymagalność tylko wierzytelności potrącającego, natomiast w odniesieniu do wierzytelności przeciwstawnej wystarczy możliwość jej zaspokojenia (wyrok SN z 5 marca 2019 roku, II CSK 41/18, OSNC 2019, Nr D, poz. 64; wyrok SN z 21 stycznia 2004 roku, IV CK 362/02, (...), oraz wyrok z 3 kwietnia 2014 roku, V CSK 242/13, (...)). Wymagalnością jest stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności i następuje z upływem terminu do spełnienia świadczenia, czyli dnia następnego po tym, kiedy dłużnik miał świadczyć.

Co do kwoty 445 477,00 zł to data wymagalność wynika z prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w G. z 10 czerwca 2024 roku (23 grudnia 2020 roku i 22 stycznia 2022 roku) a co do kwoty 97 600,15 zł to wynika ona z pisma pozwanych z 22 lutego 2024 roku. (4 marca 2024 roku). Co do kwoty 459 646,21 zł, to wynika, że stała się ona najwcześniej wymagalna z upływem siedmiu dni od doręczenia pozwanym odpisu pozwu.

W konsekwencji, pozwani skutecznie podnieśli zarzut potrącenia, co skutkowało wzajemnym umorzeniem wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej, tj. co do kwoty 459 464,21 zł. Bez znaczenie pozostawała zatem zapłata banku z 22 lipca 2024 roku i kredytobiorców z 24 lipca 2024 roku. Z tego względu w punkcie II sentencji wyroku Sąd oddalił powództwo o zapłatę roszczenia głównego ponad kwotę 362 046,06 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 marca 2024 roku do dnia zapłaty na podstawie art. 498 § 2 k.c.

Przedstawienie roszczenia pozwanych do potrącenia nie stanowi nadużycia przez nich prawa podmiotowego. Bank był autorem umowy, która została prawomocnie uznania za nieważną z powodu zastosowanych w niej postanowień niedozwolonych. Obstawanie przez kredytobiorców przy swoich roszczeniach z takiej umowy mieści się w ramach uzasadnionego korzystania z praw podmiotowych.

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt III sentencji na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w myśl zasady odpowiedzialności za wynik sprawy. Powód przegrał sprawę w całości, zatem obciążał go obowiązek zwrotu całości kosztów procesu poniesionych przez pozwanych. Także w zakresie cofniętego powództwa pozwanym należą się koszty, ponieważ pozwani zareagowali niezwłocznie potrąceniem na żądanie powoda. Oświadczenie o potrąceniu złożyli jeszcze przed terminem wymagalność żądania o zapłatę kwoty 459 464,21 zł. Dlatego też potrącenie (które zresztą było przez powoda kwestionowane) należało uznać za niezwłoczny i zasadny oraz korzystny dla pozwanych z punktu widzenia kosztów procesu element obrony procesowej. Do niezbędnych kosztów postępowania poniesionych przez powoda należy zaliczyć: opłatę skarbową od dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 10 800 zł (§ 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za radców prawnych – t. j. Dz. U. z 2023r., poz. 1935).

Stosownie do art. 98 § 1 ¹ k.p.c. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

ZARZĄDZENIE

1/ (...)

2/ (...)

3/ (...)

T., (...)

(...)

(...)