Uzasadnienie z 21 sierpnia 2025, sygn. I C 702/25

UZASADNIENIE

Powodowie A. G., K. G., K. P. (2)
i K. P. (1) pozwem z 12.12.2019 r. wobec pozwanego R. Bank (...) z siedzibą w W. wnieśli o ustalenie nieważności umowy o (...) nr (...) zawartej w dniu 16.06.2008 r. z poprzednikiem prawnym pozwanego – (...) S.A. (...) z siedzibą
w W., ewentualnie ustalenie, że umowa ta zawiera niedozwolone postanowienia, które nie wiążą powodów: § 2 ust. 1 umowy oraz § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu (...) udzielanego przez (...) nr (...), a nadto - kumulatywnie z powyższymi żądaniami - zapłaty na ich rzecz solidarnie kwoty 156 937,03 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: 154 570,81 zł od dnia 16.11.2019 r. do dnia zapłaty i 2366,22 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty - tytułem zwrotu wszystkich rat kapitałowych i odsetkowych, jakie do dnia wytoczenia powództwa pozwany pobrał od nich w wykonaniu nieważnej umowy (...), względnie – w przypadku uznania, że umowa jest ważna, lecz niewiążące są wskazane wyżej postanowienia. Pismem procesowym z dnia 25.08.2020 r. powodowie rozszerzyli powództwo o kwotę 10 147,51 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu pisma zmieniającego powództwo do dnia zapłaty.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości (również w rozszerzonym zakresie), wskazując, że: powodowie nie mają interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności i bezskuteczności jej postanowień, powodowie mieli możliwość negocjowania umowy i byli należycie poinformowani o ryzykach związanych z umową, a kwestionowane postanowienia zostały z nimi indywidualnie uzgodnione, umowa została ukształtowana jednoznacznie, zgodnie z dobrymi obyczajami oraz bez rażącego naruszenia interesów powodów jako konsumentów, nie kształtował dowolnie kursu franka szwajcarskiego, powodowie nie zdecydowali się na zawarcie aneksu, który umożliwiałby im dokonywanie spłat bezpośrednio w walucie indeksacyjnej, mimo takiej możliwości od 2009 r., ponadto 1.07.2013 r. wprowadził regulamin, w którym jasno opisał mechanizm ustalania kursów. Podniósł też zarzut, że roszczenia powodów są przedawnione.

Wyrokiem częściowym z dnia 24.09.2020 r. w sprawie toczącej się za sygnaturą akt (...) (k. 262) Sąd Okręgowy w (...) w punkcie I oddalił powództwo w zakresie żądania ustalenia nieważności umowy o (...), zaś w punkcie II ustalił, że nie wiążą powodów niedozwolone postanowienia: § 2 ust. 1 zdanie drugie spornej umowy oraz § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu.

Wyrokiem z dnia (...) sygn. akt (...) (k. 384) Sąd Apelacyjny w (...) w punkcie I zmienił zaskarżony przez strony wyrok Sądu Okręgowego
w ten sposób, że ustalił iż umowa o (...) nr (...), zawarta w dniu 16 czerwca 2008 r. pomiędzy powodami, a poprzednikiem prawnym pozwanego – (...) S.A. (...) z siedzibą w W. jest nieważna, zaś w punkcie II oddalił apelację banku.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego. Postanowieniem z dnia 3.03.2023 r. (...) przyjął skargę do rozpoznania
(k. 502). Wyrokiem z 22.11.2023 r. sygn. akt II CSKP 184/23 (k. 509) (...) oddalił skargę kasacyjną oraz zasądził od pozwanego banku na rzecz powodów K. G., K. P. (1) A. G. i K. P. (2) kwotę 4118 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Do wyroku zostało złożone zdanie odrębne w zakresie uznania umowy za nieważną a także
w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, gdyż wyrok sądu odwoławczego wydany został na skutek apelacji od wyroku częściowego (k. 515-516).

Pismem procesowym z 14.08.2024 r. pełnomocnik powodów zawiadomił Sąd
o śmierci powódki K. P. (2) (k. 521), wobec czego Sąd Okręgowy
w O. postanowieniem z dnia 5.09.2024 r. zawiesił postępowanie ze skutkiem na dzień śmierci powódki tj. 4.07.2024 r. (k. 525).

Pismem procesowym z dnia 2.06.2025 r. (k. 538) powodowie wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania z uwagi na zgłoszenie następców prawnych zmarłej K. P. (2) : B. P. i P. P.. Wskazali jednocześnie, że przedstawicielem ustawowym małoletniego B. P. a także opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej całkowicie P. P. jest ich ojciec (jeden z pierwotnych powodów) - K. P. (1).

Sąd Okręgowy w (...) postanowieniem z dnia 3.06.2025 r. (k. 544) podjął zawieszone postępowanie z udziałem strony powodowej: K. G., A. G., K. P. (1) oraz P. P. i B. P. (reprezentowanych przez opiekuna prawnego K. P. (1)). Ponadto zarządził prowadzenie sprawy pod nową sygnaturą: (...).

Pismem procesowym z dnia 4.06.2025 r. (k. 546-548) powodowie K. G., A. G., K. P. (1), P. P. i B. P. dokonali zmiany powództwa w ten sposób, że obok dotychczasowego żądania wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów A. G. i K. G. kwoty 17 293,10 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty
a następnie cofnęli pozew w zakresie żądania pieniężnego z pkt 2 pozwu zmienionego w piśmie procesowym z dnia 25 sierpnia 2020 r. Ostatecznie powodowie wnieśli
o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów: A. G.
i K. G. kwoty 17 293,10 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów A. G. i K. G. tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. Wskazali
w uzasadnieniu, że po prawomocnym ustaleniu, że umowa (...) jest nieważna, na podstawie zaświadczenia banku ustalili, że z tytułu rat (...) i odsetek od przeterminowanego kapitału (...) zapłacono na rzecz pozwanego kwotę 186 293,10 zł. Wobec bezskutecznych prób wzywania pozwanego do zapłaty, dokonali potrącenia swojej wierzytelność w łącznej kwocie 188 561,10 zł z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego powodom kapitału (...) w kwocie 169 000 zł. Obie wierzytelności wynikają z nieważności umowy (...), co zostało prawomocnie ustalone w niniejszym postępowaniu. Wskutek potrącenia wierzytelność pozwanego umorzyła się w całości, zaś wierzytelność powodów umorzyła się do kwoty 19 561,10 zł. W kwocie tej mieści się kwota 17 293,10 zł, która stanowi nieumorzoną w wyniku potrącenia część wierzytelności o zwrot zapłaconych rat (...) i odsetek od przeterminowanego kapitału (...). Wskutek potrącenia umorzyła się wierzytelność, która przed niniejszą zmianą dochodzona była przez powodów, dlatego też powodowie cofają w jej zakresie powództwo. Ponadto wskazali, że żądanie zapłaty tylko na rzecz powodów A.
i K. G. wynika z tego, że tylko oni dokonywali spłaty (...), jako (...) z majątku wspólnego. Pozostali (...), tj. K. P. (1)
i K. P. (2), nie spłacali (...). Ich rola ograniczała się tylko do zwiększenia zdolności kredytowej małżeństwa G..

Pozwany bank ostatecznie wniósł o oddalenie powództwa w całości. Przyznał, że strony łączyła umowa o (...) (...) do waluty obcej, jednak konsekwentnie przeczył, by strona powodowa nie miała możliwości negocjowania warunków umowy w trakcie trwania procedury kredytowej czy też wpływania na jej treść; by pozwany rzekomo nie wypełnił obowiązków informacyjnych w zakresie skutków ryzyka walutowego związanego z zawarciem umowy (...) indeksowanej do (...); zaprzeczył że warunki umowy i postanowienia umowne dotyczące klauzul indeksacyjnych nie były ustalane indywidualnie między stronami; zaprzeczył, że strona powodowa nie miała możliwości zapoznania się z umową i regulaminem w trakcie trwania procedury kredytowej; zaprzeczył, że umowa została ukształtowana w sposób niejednoznaczny, a także sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszający interesy strony powodowej; zaprzeczam, że umowa zawiera klauzule niedozwolone; zaprzeczył rzekomej dowolności pozwanego w kształtowaniu tabeli kursowej oraz temu, że umowa jest sprzeczna z jakimikolwiek przepisami prawa polskiego lub wspólnotowego, czy też z zasadami współżycia społecznego. Pozwany zaprzeczył, że jest obowiązany do zapłaty na rzecz strony powodowej kwot dochodzonych pozwem na którejkolwiek z podstaw prawnych wskazanych w pozwie a także by strona powodowa udowodniła roszczenie dochodzone pozwem, zarówno co do zasady, jak
i co do wysokości. Wskazał, że formułując roszczenie zgłoszone w piśmie z dnia 25 czerwca 2025 roku strona powodowa nie załączyła jakichkolwiek precyzyjnych wyliczeń, czy też innych zaświadczeń lub dokumentów umożliwiających pełne ustalenie tego, w jakim zakresie każdy z powodów dokonał spłaty przedmiotowego (...). Pozwany zakwestionował by spłata przedmiotowego (...) była dokonywana w tym okresie w sposób deklarowany przez powodów, wskazując, iż roszczenie to jest niewykazane - nie wykazano w jakiej części poszczególni powodowie dokonali spłat tytułem rat kapitałowo-odsetkowych (tzn. w jakiej części pozostają oni zubożeni).

Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia

Analiza twierdzeń zawartych w pismach stron i niekwestionowanych wzajemnie dokumentów wskazuje, iż za bezsporne i potwierdzone dokumentami złożonymi przez strony (umowa (...) k. 22-24, regulamin (...) k. 25-29, wniosek o (...) k. 96-101, oświadczenia k. 103, 116-117, decyzja kredytowa k. 105, zaświadczenie k. 549-557, wezwanie do zapłaty k. 558, oświadczenie o potrąceniu
k. 563, odpis aktu zgonu K. P. (2) k. 522, odpis postanowienia SR
w O. z 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt (...) k. 539, odpis skrócony aktu urodzenia (...) z dnia (...) k. 540, odpis postanowienia SO
w O. z 30 października 2024 r. sygn. akt (...) k. 541, odpis postanowienia SR w (...) z 30 stycznia 2025 r. sygn. akt (...) k. 542, odpis zaświadczenia SR w (...) z 20 lutego 2025 r. sygn. akt (...) k. 543), można uznać następujące - istotne dla sprawy - twierdzenia stron:

Powodowie zawarli umowę o (...) (...) nr (...) w dniu 16.06.2008 r. z poprzednikiem prawnym pozwanego – (...) S.A. (...) z siedzibą w W., mając status konsumentów. Umowa została poprzedzona ich wnioskiem kredytowym, w którym kwotę wnioskowanego (...) oznaczyli w walucie polskiej (170.000 PLN), wskazując jako walutę (...) walutę szwajcarską ( (...)) z okresem spłaty 360 miesięcy. Podpisali przy tym oświadczenie, że są świadomi ryzyka związanego z kwestią ryzyka kursowego oraz możliwych wynikających z tego zmian wysokości zobowiązania i rat, jak również, że (...) zostanie wypłacony w PLN i rezygnują z zaciągnięcia (...) w złotówkach. Potwierdzili, że znane są im postanowienia Regulaminu (...) udzielanego przez pozwanego w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej. Podobne oświadczenie powodowie złożyli przy zawieraniu umowy. W umowie Bank udzielił powodom (...) w kwocie 169 000 zł na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym przez A. i K. G. (K. P. (1) jest bratem, a K. P. (2) bratową A. G., a wystąpili jako (...) dla podniesienia zdolności kredytowej A. i K. G.), refinansowanie wydatków na cele mieszkaniowe i na modernizację - (...) (...) do waluty obcej (...), okres kredytowania 360 miesięcy, prowizja
w walucie polskiej w wysokości 1,5% kwoty (...) (§ 2 ust. 1-5). Raty miesięczne, obejmujące kapitał i odsetki, pobierane z rachunku wskazanego przez kredytobiorców w oddzielnym dokumencie, stanowiącym pełnomocnictwo dla Banku (§ 6). Oprocentowanie (...) zmienne, stanowiące sumę stałej marży oraz stopy referencyjnej (...) ( (...)), szczegółowe zasady zmiany określone zostały
w „Regulaminie (...) udzielanego przez (...), stanowiącym integralną część umowy, podobnie jak zasady wypłaty (...) (§ 3 umowy i § 5 regulaminu). Zgodnie z regulaminem w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej: (...) był udzielany w złotych (§ 4 ust. 1), uruchomienie (...) miało następować w PLN według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków lub poszczególnych transz, zaś
w przypadku gdyby wypłacone środki nie pokrywały kwoty zobowiązania lub inwestycji, na poczet której udzielono (...), kredytobiorca był zobowiązany do pokrycia ewentualnej różnicy (§ 7 ust. 4 i 5), saldo (...) miało być wyrażone w walucie obcej, raty spłaty miały być wyrażone w walucie obcej i pobierane z rachunku bankowego kredytobiorców prowadzonego w PLN, według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty (§ 9 ust. 2). Tabelę zdefiniowano jako Tabelę kursów walut obcych obowiązującą w Banku (§ 2 pkt 12). Żadne postanowienie nie wskazywało, w jaki sposób ustala się kursy w (...).

Kredyt został wypłacony jednorazowo w kwocie 169 000 zł. Powodowie
w okresie od 08.08.2008 r. do 10.12.2021 r. uiścili w wykonaniu umowy na rzecz pozwanego łącznie 186 293,10 zł.

Z wiarygodnych zeznań powodów (protokół rozprawy k. 259-261) wynika, że:



celem zakupu nieruchomości były cele mieszkaniowe powodów - małżonków A. i K. G.,



w kredytowanym lokalu nie była zarejestrowana ani prowadzona żadna działalność gospodarcza,



umowa (...) nie była negocjowana,



(...) został wypłacony w PLN,



spłaty (...) dokonywali wyłącznie powodowie A. i K. G.
w walucie polskiej,



udział powodów K. i K. P. (2) (brata i bratowej A. G.) w spornym kredycie sprowadzał się jedynie do zwiększenia zdolności kredytowej małżonków G.,

Bezsporne jest, że w dniu 4 lipca 2024 r. zmarła powódka K. P. (2). Spadek po niej na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: mąż K. P. (1), córka P. P. i syn B. P. w (...) części każde z nich. Bezsporne jest także to, że K. P. (1) jest ojcem małoletniego B. P. i jego przedstawicielem ustawowym oraz ojcem ubezwłasnowolnionej całkowicie P. P. i jej opiekunem prawnym

Pismem z 5.11.2019 r. powodowie wezwali bank do zapłaty w terminie 7 dni na ich rzecz kwoty 154 570,81 zł tytułem rat uiszczonych w wykonaniu nieważnej umowy. Pozwany nie uwzględnił roszczeń powodów. (wezwanie z odpowiedzią banku k. 40-43)

Pismem z 5.01.2023 r. powodowie wezwali bank do zapłaty w terminie 7 dni na ich rzecz kwoty 21 476,56 zł. Wskazali, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego
w B. stwierdzono prawomocnie, że ww. umowa kredytowa jest nieważna.
Z zaświadczenia banku wynika, że wypłacono (...) w kwocie 169 000,00 zł, zaś na rzecz Banku spłacono tytułem rat (...) i odsetek kwotę 186 293,10 zł, a także kwotę 2 268,00 zł tytułem naliczanych i pobieranych przez Bank składek na ubezpieczenie tj, łącznie 188 561,10 zł. Wskazali, że przed Sądem Okręgowym w (...) zgłosili żądanie zapłaty kwoty 167 084,54 zł, chcąc objąć żądaniem kredytobiorców pełną należną im do zwrotu sumę, wzywają Bank do zapłaty pozostałej kwoty tj. 21 476,56 zł.

Pismem z 19.01.2023 r. (doręczonym 23.01.2023 r.) powodowie złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu przysługującej im wierzytelności o zapłatę kwoty 188 561,10 zł z tytułu zwrotu spłaconych nienależnie rat (...) i składek na ubezpieczenie kredytowanej nieruchomości z wierzytelnością przysługującą (...)
o zapłatę kwoty 169 000 zł z tytułu zwrotu wypłaconej kwoty (...) w związku
z nieważnością ww. umowy (...). Wskazali, że w wyniku potrącenia obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, a zatem do zapłaty na ich rzecz pozostała kwota 19 561,10 zł, do zapłaty której wezwali bank w terminie 7 dni od otrzymania tego pisma.

Rozważania prawne

Opisany wyżej stan faktyczny ustalony został na podstawie niekwestionowanych co do treści i pochodzenia dokumentów ponadto na podstawie zeznań powodów a także przesłuchanych (w toku postępowania apelacyjnego) świadków A. S. i A. W. – choć zeznania tych ostatnich niewiele wniosły do sprawy. Osoby te nie miały styczności z okolicznościami zawarcia spornej umowy. Jedynymi dowodami istotnymi dla oceny ważności
i skuteczności umowy mogły być dokumenty zawarte w procedurze składania wniosku kredytowego i zawarcia umowy, zeznania świadków pozwanego biorących udział
w procesie zawierania umowy, a także zeznania strony powodowej. Zarzuty pozwanego mogłyby być oparte tylko na zeznaniach takich świadków (pośredników kredytowych lub pracowników banku), którzy rozmawiali z powodami i mogliby przez to wnieść do sprawy coś, co w okolicznościach stosunku prawnego nie zostało objęte dokumentami.

W związku z prawomocnym rozstrzygnięciem o nieważności umowy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 26 listopada 2021 r. ((...)) na dalszym etapie postępowania sądowego konieczne stało się ustalenie, czy wysokość dochodzonego przez powodów roszczenia znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto pozwany podnosił zarzut przedawnienia, który również podlegał rozpoznaniu w niniejszej sprawie.

Pismem procesowym z dnia 4.06.2025 r. powodowie K. G., A. G., K. P. (1), P. P. i B. P. dokonali zmiany powództwa w ten sposób, że obok dotychczasowego żądania wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów A. G. i K. G. kwoty 17 293,10 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty,
a następnie cofnęli pozew w zakresie żądania pieniężnego z pkt 2 pozwu zmienionego w piśmie procesowym z dnia 25 sierpnia 2020 r.

Cofnięcie pozwu spowodowane było dokonanym potrąceniem, wskutek którego wierzytelność powodów umorzyła się do kwoty 19 561,10 zł. W kwocie tej mieści się kwota 17 293,10 zł, która stanowi nieumorzoną w wyniku potrącenia część wierzytelności o zwrot zapłaconych rat (...) i odsetek od przeterminowanego kapitału (...). Ponadto wskazali, że pozostali (...), tj. K. P. (1) i K. P. (2), nie spłacali (...). Ich rola ograniczała się tylko do zwiększenia zdolności kredytowej małżeństwa G.. Spłaty (...) dokonywane były wyłącznie przez powodów A. i K. G. zatem w ich ocenie zasadne jest, że żądanie zapłaty powinno być wyłącznie na ich rzecz.

W ocenie Sądu do przedmiotowego cofnięcia pozwu w niniejszej sprawie nie było konieczne uzyskanie zgody sądu rodzinnego, o której mowa w art. 101 § 3 k.r.o. Żądanie to - dotyczące również K. P. (2) (a obecnie jej spadkobierców), od początku było niezasadne, a jego eliminacja nie stanowiła czynności przekraczającej zwykły zarząd. Cofnięcie pozwu nie stanowi czynności rozporządzającej majątkiem małoletnich, lecz rezygnację z dochodzenia świadczenia, które od początku nie było faktycznie uzasadnione w stosunku do K. P. (2). Jak wynikało z twierdzeń powodów, spłaty (...) dokonywało wyłącznie małżeństwo A. i K. G. natomiast K. i K. P. (3) nie uczestniczyli w regulowaniu zobowiązania, a ich rola sprowadzała się jedynie do zwiększenia zdolności kredytowej. Tym samym powództwo o zapłatę na ich rzecz (a więc obecnie również na rzecz spadkobierców K. P. (2)) było niezasadne. Cofnięcie pozwu w tej części nie prowadziło do pozbawienia małoletnich istniejącego prawa ani roszczenia majątkowego, lecz jedynie do usunięcia z pozwu roszczenia, które nie znajdowało podstaw faktycznych. Nie można zatem mówić o rozporządzeniu prawem przysługującym małoletnim, które wymagałoby zezwolenia sądu opiekuńczego. Cofnięcie pozwu w niniejszej sprawie mieści się w granicach zwykłego zarządu, ponieważ eliminuje jedynie niezasadne roszczenie i nie obciąża małoletnich żadnym ryzykiem procesowym czy majątkowym. Z tych względów Sąd uznał cofnięcie pozwu za dopuszczalne a nadto zgodne z prawem i niesprzeczne z zasadami współżycia społecznego i na podstawie art. 355 w zw. z art. 203 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie w tym zakresie (pkt II wyroku).

Ostatecznie powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów A. G. i K. G. kwoty 17 293,10 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 19 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów A. G. i K. G. tytułem zwrotu, kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną
z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c.

Zgodnie z poglądem przyjętym przez (...) w uchwale z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie (...), który Sąd podziela, w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia
o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. (...) nadał wskazanej uchwale moc zasady prawnej, co oznacza, że będzie ona stosowana przez ten sąd również
w innych sprawach.

W ocenie Sądu, na podstawie materiału dowodowego przedłożonego przez stronę powodową w postaci zaświadczeń pozwanego banku oraz wobec niezakwestionowanych skutecznie zeznań powodów, brak było podstaw do kwestionowania uiszczenia przez powodów A. i K. G. kwoty 186 293,10 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od 08.08.2008 r. do 10.12.2021 r.

Powodowie ostatecznie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz A.
i K. G. kwoty 17 293,10 zł. Zgodnie z tym co zostało powiedziane, nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. W sprawach kredytobiorców przeciwko bankom Sąd kieruje się utartą już w ostatnim orzecznictwie tzw. „teorią dwóch kondykcji”, zakładającą zasądzenie na rzecz (...) pełnej sumy kwot spłaconych bankowi z pozostawieniem do osobnego procesu lub do zarzutu potrącenia kwot wypłaconych przez bank.

Żądanie główne powodów nie przekracza różnicy między sumą spłat a sumą wypłaconego im (...) - strona powodowa dochodziła w tym procesie mniej niż mogła dochodzić i nie ma z tym nic wspólnego konstrukcja potrącenia wierzytelności, co jednak w żadnym wypadku nie oznacza braku zasadności roszczenia powodów,
a jedynie związanie sądu, stosownie do art. 321§1 k.p.c., żądaniem pozwu co do wysokości.

Z uwagi na powyższe ostateczne żądanie powodów zasługiwało na uwzględnienie na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., w stosunku do powodów faktycznie spłacających raty (...). Z tych względów Sąd zasądził od pozwanego na rzecz A. G. i K. G. kwotę 17 293,10 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 19 marca 2023 r. do dnia zapłaty – zgodnie z żądaniem pozwu - typowa wierzytelność bezterminowa, której wymagalność zależy od daty wezwania do zwrotu świadczenia. Uzupełniająco wskazać można, że
w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt (...) Trybunał jednoznacznie wskazał, że odsetki od kwoty zasądzonej na rzecz (...)
w sprawie o (...) frankowy powinny być naliczane co najmniej od dnia żądania przez kredytobiorcę zapłaty.

Nie doszło przy tym do przedawnienia. Zgodnie z art. 118 k.c. w brzmieniu obowiązującym do 9.07.2018 r., termin przedawnienia roszczeń powoda (niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej) o zwrot nadpłaty świadczenia spełnionego ratalnie (niemającego charakteru świadczenia okresowego, jakim byłby np. czynsz najmu), wynosił 10 lat. Świadczenie nienależne ma charakter bezterminowy, a bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w chwili określonej w art. 120 § 1 k.c. zdanie drugie, czyli od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie (wyrok Sądu Apelacyjnego
w B. z 18.08.2017 r., (...)). W przypadku dochodzenia nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych na podstawie konstrukcji świadczenia nienależnego okres przedawnienia wynosił 10 lat zgodnie z art. 118 k.c. W związku
z wejściem w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustawach (Dz.U.2018.1104 z dnia 8 czerwca 2018 r.) termin przedawnienia wynosi 6 lat. Zgodnie z art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy, jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie
z wyrokami (...) z 22.04.2021 r. (C-485/19) i z 10.06.2021 r. (C-6-9/19) oraz
w połączonych sprawach od (...), przepisy dyrektywy (...)
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wprawdzie sprzeciwiają się przedawnieniu roszczeń konsumenckich, mających na celu stwierdzenie, że dane postanowienia umowne mają charakter nieuczciwy (np. roszczeń o ustalenie bezskuteczności postanowień, nieważności umowy lub nieistnienia stosunku prawnego zawierającego postanowienia niedozwolone), jednak nie stoją na przeszkodzie przedawnieniu roszczeń restytucyjnych będących następstwem takiego stwierdzenia, tj. np. roszczeń o zwrot świadczeń spełnionych
w wykonaniu postanowień nieuczciwych. Ze wspomnianych wyroków wynika nadto, że bieg terminu przedawnienia takich roszczeń restytucyjnych nie może się rozpocząć lub skończyć przed datą powzięcia przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze takiego postanowienia, względnie przed dniem, w którym przy zachowaniu przeciętnej staranności wiedzę taką mógł - obiektywnie rzecz biorąc – powziąć. Wobec treści uchwały (7 sędziów) Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. ((...)) należy przyjąć, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność,
o której mowa w art. 120 § 1 k.c. Z perspektywy czasu należy uznać, że tylko przyczynkiem do dyskusji na temat ważności umów „frankowych” oraz skuteczności ich postanowień, była data wejścia w życie ustawy antyspreadowej, tj. 26.08.2011 r. Dopiero rok 2019 należy potraktować za datę, przed którą nie mógł rozpocząć się termin przedawnienia konsumenckich roszczeń wywodzonych w umów „frankowych” – przyniósł on orzecznictwo (...) (orzeczenie C-260/18 z 3 października 2019 r.
w sprawie D.), a za nim Sądu Najwyższego, korzystne dla kredytobiorców, stanowiące odtąd podstawę masowego zjawiska polegającego na kwestionowaniu kredytów frankowych. Do dnia wniesienia pozwu nie upłynął od tej daty okres 10-letni, stąd roszczenia pieniężne pozwu są w całości nieprzedawnione.

Nie zachodzi żadna przesłanka negatywna żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Strona powodowa nie wiedziała, że świadczy bez podstawy prawnej. Fakt, że wytoczyła powództwo, świadczy tylko o tym, że liczy na uwzględnienie jej roszczeń, a nie ma pewności co do słuszności swego stanowiska. Orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego jest w poruszonych tu kwestiach niejednolite. Strona powodowa świadczyła ponadto w przymusowej sytuacji – zaniechanie świadczenia wiązałoby się z oświadczeniem o wypowiedzeniu umowy przez bank, z wszystkimi negatywnymi tego dla strony powodowej konsekwencjami. W żadnym razie nie można też uznać strony powodowej, broniącej się przed krzywdzącymi ją postanowieniami umowy kredytowej – zmierzającej do uzyskania rozstrzygnięcia,
w którym zostanie wzbogacona kosztem pozwanego banku. To bank był stroną silniejszą umowy i to on sformułował postanowienia, które okazały się być wadliwe.

Strona powodowa wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Na jej koszty procesu przed Sądem I instancji składają się: opłata od pozwu i jego modyfikacji (1030 zł), opłata za pełnomocnictwo (51 zł), wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej 10 800 zł – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu, tj. łącznie 11 881 zł. Na koszty procesu przed Sądem II instancji składają się: opłata od apelacji (900 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika
w stawce minimalnej w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (8100 zł), tj. łącznie 9000 zł. Łącznie koszty procesu za I i II Instancję wynosiły 20 881 zł. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł (...).

sędzia Rafał Kubicki