Wyrok z 21 listopada 2024, sygn. VII U 510/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2024 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Bańcerowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. w Warszawie
sprawy I. O.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.
o wysokość kapitału początkowego, wysokość emerytury i okresowej emerytury kapitałowej
na skutek odwołania I. O.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.
z dnia 3 stycznia 2023 r. znak (...),
z dnia 9 stycznia 2023 r. znak (...) (...),
z dnia 11 stycznia 2023 r. znak (...),
z dnia 5 kwietnia 2023 r. znak (...).
oddala odwołania.
UZASADNIENIE
I. O. w dniu 17 lutego 2023 roku wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.:
1) z dnia 3 stycznia 2023r., znak: (...) o przeliczeniu emerytury,
2) z dnia 9 stycznia 2023r., znak: (...) (...), o ponownym ustaleniu kapitału początkowego,
3) z dnia 11 stycznia 2023r., znak: (...) o przeliczeniu emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej.
Ubezpieczona wskazała, że ww. decyzje nie są zgodne z przepisami ani ze stanem faktycznym oraz występują w nich ewidentne błędy skutkujące nieprawidłowymi wyliczeniami, które szczegółowo opisała. W związku z tym wniosła o ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego i wysokości emerytury od osiągnięcia wieku emerytalnego, tj. od 12 sierpnia 2022r., i jej wypłatę z ustawowymi odsetkami oraz o powiększenie z urzędu kwoty składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji o kolejne miesiące za okres od miesiąca osiągnięcia wieku emerytalnego do miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji w związku z odwołaniem ( odwołanie z 14 lutego 2023r., k. 3-5 a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ( 14 )§ 1 k.p.c., a uzasadniając przedstawione stanowisko wskazał, że do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego ubezpieczonej przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z faktycznego okresu ubezpieczenia. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 48,84%. Do jego obliczenia przyjęto wynagrodzenie za lata 1985-1998 na podstawie listy płac ( (...)) i umowy o pracę ((...)). Do ustalenia wartości kapitału początkowego nie przyjęto okresów: od 2 stycznia 1985r. do 28 lutego 1985r., ponieważ zawarta umowa zlecenia była krótsza niż 6 miesięcy oraz od 26 października 1993r. do 7 sierpnia 1995r., tj. urlopu wychowawczego w wymiarze powyżej 6 lat. Natomiast za lata 1991 - 1992 organ rentowy przyjął wynagrodzenie podane w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 24 października 2022r., wystawionym przez (...) Bank.
Następnie organ rentowy wskazał, że wyliczone dla ubezpieczonej okresy składkowe wyniosły łącznie 3 lata, 8 miesięcy i 27 dni, a okresy nieskładkowe – 10 miesięcy i 11 dni. Z kolei okres urlopu wychowawczego został uwzględniony w wymiarze 6 lat. W decyzji z dnia 3 stycznia 2023r. I. O. została poinformowana, iż do ustalenia emerytury i okresowej emerytury kapitałowej przyjęto również okres opłacania składek w KRUS w wymiarze 3 lat i 1 dnia. Dodatek rolny został uwzględniony w kwocie procentowej od najniższej kwoty emerytury z ZUS, a wyliczono go w następujący sposób: 36 m-cy x 1% : 12 m-cy x 1.084,58 zł = 32,54 zł.
W dalszej części odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wskazał również, że w związku z ponownym ustaleniem kapitału początkowego, decyzją z dnia 11 stycznia 2023r. przeliczono ubezpieczonej emeryturę z FUS oraz okresową emeryturę kapitałową. Do wyliczeń nie został uwzględniony dodatek rodzinny za 1985r., gdyż nie został wymieniony w rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 grudnia 1983r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz.U. Nr 73, poz. 332). Dodatkowo organ rentowy podkreślił, że zatrudnienie ubezpieczonej w (...) trwało niespełna miesiąc (od 8 lipca 1985r. do 20 lipca 1985r.), a okoliczność pobierania dodatku nie jest uwzględniona w świadectwie pracy z 25 lipca 1985r. Odnosząc się z kolei do roszczenia dotyczącego wliczenia zasiłku macierzyńskiego do kapitału początkowego, organ rentowy wskazał, że w przedłożonych przez ubezpieczoną dokumentach brak jest informacji o jego wypłacie, ponadto do akt rentowych nie złożono aktów urodzenia dzieci.
W końcowej części odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wyjaśnił, iż decyzją z dnia 11 stycznia 2023r. przeliczono emeryturę I. O. od dnia 12 sierpnia 2022r., tj. od dnia nabycia uprawnień do emerytury, dlatego średnie dalsze trwanie życia nie uległo zmianie. Natomiast zgodnie z art. 116 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, nie ma zatem możliwości automatycznego powiększania kwoty składek zewidencjonowanych na koncie za kolejne miesiące ( odpowiedź na odwołanie z 14 marca 2023r., k. 7 – 8 a.s.).
W dniu 17 maja 2023 roku I. O. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 5 kwietnia 2023r., znak: (...) wnosząc o jej weryfikację. W uzasadnieniu odwołania zakwestionowała wyliczenia organu rentowego, wskazując że od dnia 1 marca 2023r. świadczenie emerytalne wraz z roczną waloryzacją powinno wynosić 1.601,84 zł, tymczasem ZUS ustalił je na kwotę 1.575,59 zł, a więc o 26,25 zł mniej. Ponadto powinna być doliczona kwota wynikająca z podzielenia składek zaewidencjonowanych na koncie przez dalsze trwanie życia w dniu złożenia ostatniego wniosku z 29 marca 2023r., czyli kwota 11,34 zł. Do tego powinna być uwzględniona właściwa, zwaloryzowana kwota zwiększenia z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, którą organ rentowy, według ubezpieczonej, obliczył nieprawidłowo. Łącznie kwota emerytury wraz z okresową emerytirą kapitałową powinna wynosić 1.809,71 zł brutto ( odwołanie z dnia 16 maja 2023r., k. 2-4 akt sprawy o sygn. VII U 871/23).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ( 14 )§ 1 k.p.c., a w uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie wskazał, że decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 roku dokonał ponownego ustalenia wysokości emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej z uwzględnieniem składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej po przyznaniu świadczenia. We wskazanej decyzji została podana błędna wysokość okresowej emerytury kapitałowej, ale omyłka ta została sprostowana postanowieniem z 18 maja 2023r. Następnie organ rentowy przedstawił wyliczenia, z których wynika, że wysokość świadczenia ustalonego dla I. O. wynosi: 1.575,59 + (2649,63 / 322,70) = 1.586,93 zł. Po doliczeniu składek zgodnie z art. 8 ustawy o emeryturach i rentach z FUS od dnia 1 marca 2023 roku świadczenie ubezpieczonej objęło 1.586,93 + 146,92 (okresowa emerytura kapitałowa) + 37,93 (zwiększenie rolne). Organ rentowy podsumował, że łączna kwota to 1.771,78 zł ( odpowiedź na odwołanie z 30 maja 2023r., k. 5-6 akt sprawy o sygn. VII U 871/23).
Zarządzeniem z dnia 29 listopada 2023r. sąd na podstawie art. 219 k.p.c. połączył sprawę o sygn. VII U 871/23 ze sprawą o sygnaturze VII U 510/23 celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ( zarządzenie z 29 listopada 2023r., k. 13 akt sprawy o sygn. VII U 871/23).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
I. O., ur. (...), była zatrudniona:
- od 22 czerwca 1979r. do 25 lipca 1979r. w (...) Przedsiębiorstwie (...) na stanowisku aparatowa, w pełnym wymiarze czasu pracy (umowa o pracę z 22 czerwca 1979r., k. 8 akt kapitałowych);
- od 31 lipca 1979r. do 6 września 1979r. w (...) w pełnym wymiarze czasu pracy, jako pomoc kuchenna (umowa o pracę z 26 lipca 1979r., k. 7 akt kapitałowych);
- od 7 lipca 1980r. do 6 sierpnia 1980r. w (...) w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku pomoc kuchenna (umowa o pracę z 24 czerwca 1980r., k. 6 akt kapitałowych);
- od 21 września 1981r. do 12 marca 1982r. w (...) (...) jako kontystka (świadectwo pracy z 12 marca 1982r., k. 9 akt kapitałowych);
- od 2 stycznia 1985r. do 28 lutego 1985r. w Klubie (...) na podstawie umowy zlecenia, w której zostało jej zleconych 200 godzin prac instruktażowych w zakresie jazdy konnej, za co ustalone do wypłaty wynagrodzenie wyniosło łącznie 10.000 zł ( umowa zlecenie, rachunek, k. 10 akt kapitałowych);
- od 8 lipca 1985r. do 20 lipca 1985r. w redakcji (...) na stanowisku sprzątaczki, gdzie wypłacone wynagrodzenie za pracę wyniosło łącznie 4.830 zł, a wraz z nim ubezpieczona otrzymała kwotę 1.160 zł z tytułu, który w karcie wynagrodzeń został określony jako „dodatek rodzinny” ( świadectwo pracy z 25 lipca 1985r., k. 52 akt kapitałowych; karta wynagrodzeń, k. 53 akt kapitałowych);
- od 12 sierpnia 1985r. do 31 stycznia 1989r. w (...) Oddział w W., w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku księgowej, z tym że w okresie od 19 maja 1986r. do 31 stycznia 1989r. korzystała z urlopu wychowawczego (legitymacja ubezpieczeniowa, k. 13 akt kapitałowych);
- od 1 lutego 1989r. do 30 września 1995r. w Banku (...) S.A. na stanowisku księgowej, w pełnym wymiarze czasu pracy, gdzie od 1 lutego 1989r. do 5 czerwca 1991r. oraz od 8 sierpnia 1992r. do 7 sierpnia 1995r. udzielono jej urlopu wychowawczego ( świadectwo pracy z 29 września 1995r., k. 22 akt kapitałowych; pisma pracodawcy o udzieleniu urlopu wychowawczego, k. 14-15 akt kapitałowych);
- od 16 września 1996r. do 21 lutego 1998r. w (...) sp. z o.o. na stanowisku sprzedawcy, w pełnym wymiarze czasu pracy, z miesięcznym wynagrodzeniem 500 zł, następnie podwyższonym: od 1 stycznia 1997r. – do 550 zł i od 1 marca 1997r. – do 650 zł ( świadectwo pracy z 21 lutego 1998r., k. 16-17 akt kapitałowych; umowa o pracę, k. 19-25 akt kapitałowych; zmiana warunków pracy i płacy, k. 26 i 28 akt kapitałowych);
- od 8 listopada 2017r. do 22 sierpnia 2022r. w (...) sp. z o.o. jako kasjer-sprzedawca, w pełnym wymiarze czasu pracy (świadectwo pracy z 23 sierpnia 2022r., k. 12 akt emerytalnych).
W okresie od 28 kwietnia 2008r. do 1 kwietnia 2011r. I. O. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników (zaświadczenie KRUS z 18 lipca 2022r., k. 23-24 akt emerytalnych).
W dniu 25 lipca 2022r. ubezpieczona złożyła wniosek o emeryturę. Decyzją z 26 sierpnia 2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. od 12 sierpnia 2022 roku, a więc od daty nabycia uprawnień, przyznał ubezpieczonej emeryturę z FUS w kwocie 1.194,67 zł i okresową emeryturę kapitałową w kwocie 121,38 zł. Emerytura okazała się niższa od najniżej emerytury, ale nie została podwyższona, gdyż ubezpieczona nie udowodniła 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto nastąpiło zawieszenie wypłaty emerytury, gdyż ubezpieczona kontynuowała zatrudnienie ( decyzje z 26 sierpnia 2022r., k. 5-7 i 8-9 akt emerytalnych).
W dniu 22 sierpnia 2022 roku I. O. złożyła w ZUS dodatkowe dokumenty ( pisma z 22 sierpnia 2022r. z załącznikami, k. 20-44 akt emerytalnych). Natomiast 29 sierpnia 2022 roku wniosła o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego, dołączając do wniosku świadectwo pracy z 23 sierpnia 2022r. ( wniosek wraz z załącznikiem, k. 10-12 akt emerytalnych).
W dniu 2 września 2022r. organ rentowy wydał dwie decyzje o ponownym ustaleniu emerytury i okresowej emerytury kapitałowej, podejmując wypłatę świadczeń od 12 sierpnia 2022r., tj. od daty nabycia uprawnień. Kwota emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej wyniosła łącznie 1.316,05 zł. Ponadto ZUS wskazał ubezpieczonej w decyzji, że doliczenie składek zaewidencjonowanych na jej koncie za sierpień 2022r. nastąpi po zgłoszeniu wniosku w tej sprawie, pod warunkiem, że ubezpieczona nie będzie pozostawała w zatrudnieniu (decyzje z 2 września 2022r., k. 13-17 akt emerytalnych).
W dniu 27 września 2022 roku I. O. wniosła o doliczenie składek za okres od 1 sierpnia 2022r. do 22 sierpnia 2022r. ( wniosek wraz z załącznikami, k. 50-53 akt emerytalnych). Natomiast 19 października 2022 roku przekazała do ZUS dodatkowe dokumenty dotyczące jej zatrudnienia, w tym (...)7 wystawione za okres od 21 września 1981r. do 12 marca 1982r. ( pismo z 19 października 2022r. wraz z załącznikami, k. 45-49 akt emerytalnych).
Decyzją z 7 listopada 2022r., znak: (...) (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. ponownie ustalił wartość kapitału początkowego I. O. na dzień 1 stycznia 1999r., wskazując że wynosi 37.743,31 zł. Organ rentowy wskazał, że do ustalenia wartości kapitału początkowego nie uwzględnił okresów: od 8 lipca 1985r. do 20 lipca 1985r., ponieważ nie został wystarczająco udowodniony oraz od 19 listopada 1993r. do 7 sierpnia 1995r., tj. okresu sprawowania opieki nad członkiem rodziny przekraczającego 6 lat. Do obliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjęto wynagrodzenia z lat 1989 – 1998. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 25,18 % ( decyzja z 7 listopada 2022r., nienumerowana karty akt kapitałowych).
Następnie w decyzji z 8 listopada 2022r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przeliczył I. O. emeryturę od 12 sierpnia 2022r., tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury. Wysokość świadczenia została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej i wyniosła 1.131,42 zł. Natomiast okresowa emerytura kapitałowa została wyliczona na kwotę 121,38 zł ( decyzja z 8 listopada 2022r., k. 70-72 akt emerytalnych). Z kolei w decyzji z 9 listopada 2022r., znak: (...) organ rentowy dokonał przeliczenia emerytury od 1 października 2022r., tj. od miesiąca kiedy zgłoszono wniosek. Wysokość świadczenia po ponownym ustaleniu wyniosła 1.131,42 + (1.401,61 / 237,40) = 1.137,32 zł. Natomiast okresowa emerytura kapitałowa nadal wynosiła 121,38 zł ( decyzja z 9 listopada 2023r., k. 62-63 akt emerytalnych).
Wobec złożenia przez I. O. w dniu 31 października 2022r. dokumentów dotyczących zatrudnienia w redakcji (...), decyzją z 17 listopada 2022r., znak: (...) (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. ponownie ustalił wartość kapitału początkowego dla ubezpieczonej. Na dzień 1 stycznia 1999r. kapitał początkowy wyniósł 37.862,44 zł. Organ rentowy wskazał, że do jego obliczenia nie uwzględniono okresu od 19 listopada 1993r. do 7 sierpnia 1995r., tj. czasu sprawowania opieki nad członkiem rodziny, przekraczającego 6 lat. Podstawa wymiaru kapitału początkowego została przyjęta w kwocie ustalonej w decyzji z 7 listopada 2022r., natomiast przyjęte okresy wyniosły: składkowe – 3 lata, 4 miesiące i 9 dni, nieskładkowe – 11 miesięcy i 16 dni oraz okres sprawowania opieki nad dziećmi – 6 lat ( decyzja z 17 listopada 2022r., k. 57-58 akt kapitałowych).
W dniu 16 grudnia 2022 roku I. O. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 7 listopada 2022r., z 8 listopada 2022r. i z 9 listopada 2022r., wskazując że decyzje nie są zgodne z przepisami ani ze stanem faktycznym. Wniosła o ponowne ustalenie kapitału początkowego i wysokości emerytury ( odwołanie z 16 grudnia 2022r., k. 78-82 akt emerytalnych).
W związku ze złożonym odwołaniem decyzją z 3 stycznia 2023r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z urzędu przeliczył I. O. emeryturę od 12 sierpnia 2022r., tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury. Organ rentowy wskazał, że wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: (61.523,89 + 209.431,07) / 238,90 = 1.134,18. Przy ustalaniu wysokości emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej uwzględniono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 3 lat i 1 dnia, które wyniosło 32,54 zł. Okresowa emerytura kapitałowa pozostawała zaś niezmienna i wynosiła 121,38 zł ( decyzja z 3 stycznia 2023r., k. 70-72 akt emerytalnych).
Następnie decyzją z 9 stycznia 2023r., znak: (...) (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. ponownie ustalił wartość kapitału początkowego I. O. na dzień 1 stycznia 1999r., wskazując że wynosi on 47.008,28 zł. Do jego obliczenia nie uwzględniono okresów: od 2 stycznia 1985r. do 28 lutego 1985r., ponieważ umowa zlecenie została zawarta na okres krótszy niż 6 miesięcy oraz od 26 października 1993r. do 7 sierpnia 1995r., tj. okresu sprawowania opieki nad członkiem rodziny, przekraczającego 6 lat. Uwzględnione okresy wyniosły: składkowe – 3 lata, 8 miesięcy i 27 dni, nieskładkowe – 10 miesięcy i 11 dni oraz okres sprawowania opieki nad dziećmi – 6 lat. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 48,84%, a został obliczony przy uwzględnieniu lat 1981, 1982, 1985, 1986, 1991, 1992, 1995, 1996, 1997 i 1998 ( decyzja z 9 stycznia 2023r., k. 65-67 akt kapitałowych).
W związku z przeliczeniem kapitału początkowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z urzędu wydał decyzję z 11 stycznia 2023r., znak: (...) w której przeliczył I. O. emeryturę od 12 sierpnia 2022r., tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury. Organ rentowy wskazał, że wysokość emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej, po korekcie kapitału początkowego, wyniosła: (61.523,89 + 260.020,22) / 238,90 = 1.345,94. Przy ustalaniu wysokości emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej uwzględniono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 3 lat i 1 dnia. Wyniosło ono 32,54 zł, zaś okresowa emerytura kapitałowa w dalszym ciągu stanowiła kwotę 121,38 zł ( decyzja z 11 stycznia 2023r., k. 73-75 akt emerytalnych).
Pismem z 16 stycznia 2023 roku organ rentowy poinformował I. O., że na podstawie załączonych dokumentów decyzją z dnia 9 stycznia 2023r., znak: (...) (...), przeliczono kapitał początkowy, natomiast decyzją z dnia 11 stycznia 2023r., znak: (...) przeliczono emeryturę. Wobec tego zaspokojone zostały roszczenia ubezpieczonej, dlatego odwołaniu nie został nadany dalszy bieg ( pismo z 16 stycznia 2023r., k. 83 akt emerytalnych).
I. O. w dniu 17 lutego 2023 roku odwołała się od decyzji z 3 stycznia 2023r., znak: (...) z 9 stycznia 2023r., znak: (...) (...) oraz z 11 stycznia 2023r., znak: (...) ( odwołanie, k. 3-5 a.s.).
Decyzją z 5 kwietnia 2023r., znak: (...) w związku z wnioskiem ubezpieczonej z 29 marca 2023r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przeliczył I. O. emeryturę od 1 marca 2023r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Organ rentowy wskazał, że po ponownym ustaleniu wysokość emerytury wynosi: 1.575,59 + (2.649,63 / 233,70) = 1.586,93 zł, a ponadto uwzględniono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 3 lat i 1 dnia, które wyniosło 37,93 zł. Okresowa emerytura kapitałowa wyniosła natomiast 184,85 zł (decyzja z 5 kwietnia 2023r., k. 1-2 akt emerytalnych dołączonych do akt VII U 871/23).
Postanowieniem z 18 maja 2023 roku, znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. sprostował oczywistą omyłkę pisarską w decyzji z 5 kwietnia 2023 roku, wskazując, że okresowa emerytura kapitałowa w nowej wysokości wynosi 146,92 zł, a nie jak omyłkowo podano 184,85 zł ( postanowienie z 18 maja 2023r., k. 3 akt emerytalnych dołączonych do akt VII U 871/23).
17 maja 2023 roku I. O. odwołała się również od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 5 kwietnia 2023r., znak: (...) ( odwołanie, k. 2-4 akt sprawy VII U 871/23).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony. Sąd, analizując ich formę i treść, również nie znalazł podstaw do ich kwestionowania, oceniając je jako wiarygodne.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Zasady obliczania wysokości przysługującej ubezpieczonej emerytury określają przepisy art. 25-26 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 504), zwanej dalej ustawą emerytalną. W myśl art. 26 ustawy emerytalnej, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 ustawy przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 ustawy. Z kolei z art. 25 ust. 1 ustawy wynika, że podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.
Kapitał początkowy, stanowiący jeden ze składników decydujących o wysokości emerytury, o której mowa w art. 26 ustawy emerytalnej, zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 tejże ustawy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). W myśl art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, kapitał początkowy dokonuje się tego na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:
1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;
2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;
3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).
Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych
w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. (art. 174 ust. 3). Art. 15 ust. 1 i 6 ustawy emerytalnej wskazuje, że podstawę wymiaru emerytury stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego:
1. w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, albo
2. w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
W myśl art. 15 ust. 4 ustawy emerytalnej, w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:
1. oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych;
2. oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu;
3. oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz
4. mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19.
Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy (art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej). Ponadto na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (art. 15 ust. 6).
W przedmiotowej sprawie ubezpieczona kwestionowała zaskarżone decyzje, wskazując na liczne wadliwości w wyliczeniach Zakładu. Wobec tego sąd postanowieniem z 15 marca 2024 roku dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości na okoliczność weryfikacji poprawności wyliczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. kapitału początkowego, a także kwot emerytury i okresowej emerytury kapitałowej, ustalonych dla ubezpieczonej w zaskarżonych decyzjach.
W opinii z 1 marca 2022r. biegły sądowy z zakresu rachunkowości i finansów (...) wskazał, że wyliczenia ZUS z decyzji z 5 kwietnia 2023r., po uwzględnieniu korekty (sprostowanie pomyłki pisarskiej), prawidłowo odzwierciedlają stan faktyczny i wskazują prawidłową kwotę świadczeń w wysokości 1.771,78 zł brutto. Następnie biegły wyjaśnił, że wariantowo, jeśli Sąd uzna, że podstawę do ustaleń ma stanowić rekompensata w kwocie 1.160 zł, to wskaźnik wysokości podstawy wymiaru (wwpw) kapitału początkowego wyniesie 48,94%, i nastąpi wzrost świadczenia o 0,82 zł brutto, do kwoty 1.346,76, z tym że w ocenie biegłego jest to stan nieudokumentowany z uwagi na zatrudnienie poniżej 1 miesiąca, natomiast kartoteka została wypełniona tak, jakby praca obejmowała 3 miesiące. Dodatkowo biegły wskazał, że pomimo żądania ubezpieczonej, nie jest możliwe uwzględnienie kwoty hipotetycznej zasiłku macierzyńskiego, gdyż wiązałoby się to ze zmianą okresu naliczenia świadczenia i spowodowałoby obniżenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru z dotychczasowego poziomu 48,84% do 46,82% z uwagi na zmianę okresu, z którego jest ustalany ten wskaźnik. Biegły podkreślił także, że nie każdy wzrost wynagrodzenia ma wpływ na zmianę wwpw poprzez jego zwiększenie. Wobec tego przyjęcie stanowiska ZUS o nienaliczaniu zasiłku macierzyńskiego za 1988r. i utrzymanie wynagrodzenia zerowego w tym okresie jest korzystniejsze niż zastąpienie wyższego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru niższym, kosztem eliminacji wynagrodzenia zerowego za 1988r.
Następnie biegły wskazał, że do wynagrodzenia z Przedsiębiorstwa (...) nie można uwzględnić premii, ponieważ nie ma wskazania w jakiej wysokości mogłoby to być zaakceptowane. Nadto lata 1979-1980 - według biegłego - nigdy nie będą stanowiły podstawy do obliczenia wskaźnika z 10-ciu lat, gdyż wymagałoby to eliminacji wskaźników rocznych z lat 1997 - 1998, które są wysokie i wynoszą odpowiednio 56,64% i 45,89%. Biegły wskazał, że nie widzi również możliwości ustalenia poziomu premii w (...), zatem przyjęto wynagrodzenie zasadnicze. Nie ma także podstaw do zaliczenia do stażu pracy okresu 2 miesięcy pracy w Ośrodku (...) z tytułu umowy zlecenia, gdyż zatrudnienie trwało poniżej 6 miesięcy i nie było objęte składką ZUS. Jeśli chodzi zaś o wyliczenia dodatku rolnego, to według biegłego, są one prawidłowe, dokonane w oparciu o najniższą emeryturę podstawową z ubezpieczenia rolników - 1.084,58 zł, a nie jak żąda ubezpieczona przy uwzględnieniu najniższej emerytury podstawowej z FUS z 2022r., tj. 1.338,44 zł (k. 76-95).
Zdaniem Sądu, opinia przygotowana przez biegłego sądowego A. G., jest rzetelna, gdyż biegły dokładnie przeanalizował wszystkie dokumenty, dostarczone przez ubezpieczoną i na ich podstawie poprawnie zweryfikował wyliczenia ZUS. Biegły szczegółowo opisał uwzględnione okresy składkowe i nieskładkowe, jak również okres sprawowania opieki nad dziećmi, słusznie wskazując na brak możliwości uwzględnienia okresu pracy w oparciu o umowę zlecenia, trwającą krócej niż 6 miesięcy, z tytułu której nie zostały odprowadzone składki za ubezpieczoną. Znajduje to oparcie w brzmieniu art. 1 ustawy z 19 grudnia 1975r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. z 1975r., Nr 45, poz. 232), który w czasie, gdy ubezpieczona realizowała umowę zlecenia stanowił, że obowiązkowe ubezpieczenie społeczne określone ustawą, zwane dalej "ubezpieczeniem", obejmuje osoby wykonujące stale i odpłatnie pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, zawartej z jednostkami gospodarki uspołecznionej (ust. 1). Umową agencyjną lub umową zlecenia w rozumieniu ustawy, zwaną dalej "umową", jest umowa, na podstawie której osoba ją zawierająca zobowiązuje się do wykonywania określonych czynności w imieniu jednostki gospodarki uspołecznionej lub na rzecz tej jednostki (ust. 2). Pracę uważa się za wykonywaną stale, jeżeli trwa nieprzerwanie co najmniej sześć miesięcy (ust. 3).
Sąd ocenił, że także ustalenia biegłego A. G. w zakresie obejmującym poprawność wyliczenia wwpw kapitału początkowego są poprawne. Biegły kwestie z tym związane szczegółowo wyjaśnił w opinii i nie ma potrzeby powtarzania, tym bardziej, że ani ZUS, ani ubezpieczona, nie zgłosili uwag do tych wyliczeń. I. O. kwestionowała tylko nieuwzględnienie kwoty dodatku rodzinnego, co zostanie omówione w dalszej części szczegółowo. Pozostałe ustalenia i wyliczenia biegłego oceniła jako poprawne. Sąd także dokonał takiej oceny, przyjmując między innymi, że biegły prawidłowo zastosował art. 56 ustawy emerytalnej, który w ust. 4 wskazuje, że jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe nie zostały uzupełnione okresami wymienionymi w art. 10, emerytura ulega zwiększeniu za okres opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników. Zwiększenie to ustala się według zasad wymiaru przewidzianych dla części składkowej w przepisach, o których mowa w ust. 3. W związku z brzmieniem ostatniego zdania w zacytowanym przepisie należy, co zresztą akcentowała ubezpieczona w odwołaniu od decyzji z 5 kwietnia 2023r., odwołać się do zasad ustalania części składkowej emerytury rolniczej, na które wskazuje art. 25 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 933). W ust. 1 tego przepisu wskazano, że część składkową ustala się przyjmując po 1% emerytury podstawowej za każdy rok podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, z uwzględnieniem ust. 2-7. Niepełne lata przelicza się odpowiednio, z uwzględnieniem art. 21a. Przepis posługuje się pojęciem emerytury podstawowej, a definicję tego sformułowania zawiera art. 6 pkt 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wskazując że pod tym pojęciem rozumie się kwotę równą 90% najniższej emerytury określonej w przepisach emerytalnych. Ubezpieczona niesłusznie więc domagała się przyznania dodatku rolnego w wysokości obliczonej od najniższej emerytury z ZUS. Ani w art. 25 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ani w odsyłającym do tej ustawy art. 56 ustawy emerytalnej, nie ma o tym mowy. Interpretacja ubezpieczonej jest więc dowolna, co potwierdził również biegły sądowy, a z czym ubezpieczona już nie polemizowała.
Analizując jedyny zarzut ubezpieczonej, na jaki ubezpieczona wskazała po wydaniu opinii przez biegłego sądowego, a dotyczący nieuwzględnienia dodatku rodzinnego w kwocie 1.160 zł (k. 108), ponownie należy odwołać się do już cytowanego art. 15 ust. 4 ustawy emerytalnej, który wskazuje, że w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty (odpowiednio wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego) najpierw oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych. Z tego wynika, że uwzględnieniu podlegają tylko takie kwoty, które stanowiły podstawę wymiaru składek.
Potwierdza to rozporządzenie Rady Ministrów z 1 kwietnia 1985r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent
(Dz. U. z 1989r., Nr 11, poz. 63), które w § 4 ust. 1 i 2 wskazuje, że do ustalenia podstawy wymiaru dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy nie przyjmuje się tych składników wynagrodzenia w gotówce i w naturze z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, od których nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, z uwzględnieniem ust. 2-5. W myśl ust. 1 przy ustalaniu, czy istnieje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od określonych składników wynagrodzeń, stosuje się przepisy obowiązujące w okresie, z którego wynagrodzenie jest uwzględniane w podstawie wymiaru.
W odniesieniu do dodatku w kwocie 1.160 zł, jaki ubezpieczona otrzymała, pracując w redakcji (...) w lipcu 1985r., należy odwołać się do przepisów, jakie obowiązywały w tamtym czasie. Wówczas obowiązywało rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z 27 grudnia 1983r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U z 1983r., Nr 73, poz. 332). § 1 w lipcu 1985r. stanowił, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy stanowią wypłaty pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, zaliczone - w myśl przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej - do wynagrodzeń osobowych. Aby ustalić, jakie składniki są wynagrodzeniami osobowymi trzeba sięgnąć do uchwały Nr 33 Rady Ministrów z 15 marca 1983r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w zakładach gospodarki uspołecznionej (M. P. z 1983r., Nr 15, poz. 85). § 2 stanowił, że wynagrodzenia dzielą się na:
1) wynagrodzenia osobowe,
2) wynagrodzenia bezosobowe,
3) honoraria,
4) wynagrodzenia agencyjno-prowizyjne,
5) nagrody z zakładowego funduszu nagród,
6) wypłaty z zysku do podziału i z nadwyżki bilansowej w spółdzielniach,
7) rekompensaty pieniężne z tytułu wzrostu cen detalicznych.
Zgodnie z § 3 wynagrodzenia osobowe obejmują wynagrodzenia i inne świadczenia z tytułu pracy, wypłacane lub wydawane w naturze (odpowiednio przeliczone):
1) pracownikom - należne z tytułu istniejącego stosunku pracy,
2) młodocianym oraz pełnoletnim, jeżeli kończą naukę zawodu na warunkach określonych dla młodocianych, zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego - należne z tytułu tej umowy,
3) osobom wykonującym pracę nakładczą - należne z tytułu umowy o pracę nakładczą,
4) jednostkom wojskowym - jako wartość robocizny z tytułu zadań szkoleniowo-produkcyjnych wykonywanych przez te jednostki,
5) właściwym jednostkom organizacyjnym - jako kwoty stanowiące wartość robocizny zorganizowanych grup roboczych,
6) chorym oraz pensjonariuszom domów pomocy społecznej za czynności wykonywane w ramach terapii zajęciowej - zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.
Wynagrodzenia osobowe obejmują również:
1) zasiłki chorobowe wypłacane w czasie trwania stosunku pracy, pokrywane ze środków zakładu pracy,
2) wynagrodzenia za dyżury zakładowe i za gotowość do pracy pracowników medycznych oraz wynagrodzenia ryczałtowe za wykonywanie dodatkowych zadań nie wchodzących w zakres obowiązków wynikających z umowy o pracę, wypłacane pracownikom medycznym przez macierzyste zakłady pracy.
Zdaniem Sądu, w świetle zacytowanych przepisów, nie ma podstaw do wliczenia dodatku rodzinnego do grupy wynagrodzeń osobowych. Wynagrodzeniem osobowym są wynagrodzenia i inne świadczenia z tytułu pracy, wypłacane lub wydawane w naturze. Dodatek rodzinny nie jest świadczeniem z tytułu pracy, nie przysługiwał w związku z jej wykonywaniem, aczkolwiek był wypłacany w trakcie zatrudnienia. Wobec tego, zdaniem Sądu, tak organ rentowy, jak i biegły, słusznie przyjęli, że nie ma podstaw do uwzględnienia tego dodatku jako podstawy wymiaru składek, a tym samym jako podstawy obliczenia wskaźnika wysokości podstawy kapitału początkowego.
Mając na względzie powołane okoliczności, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołania.