Wyrok z 26 listopada 2024, sygn. I C 388/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 listopada 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska

Protokolant: stażysta Aleksandra Bobińska

po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2024 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa E. R. i A. R.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza solidarnie od E. R. i A. R. na rzecz (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. kwotę 10.817 (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska

Sygn. akt I C 388/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 21 grudnia 2023 r., skierowanym przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. i wniesionym do Sądu Okręgowego w Sieradzu, powodowie E. R. i A. R. wnieśli o:

1.  pozbawienie wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego (...) z dnia 13 maja 2015 r. wystawionego przez (...) Bank S.A. z siedzibą w W., opatrzonego przez Sąd Rejonowy w Wieluniu postanowieniem z 29 maja 2015 r. klauzulą wykonalności, sygn. akt VIII Co 154/15, w całości, co do kwoty 287.251,89 zł wraz z dalszymi odsetkami umownymi liczonymi od kwoty należności głównej, tj. 273.366,63 zł w wysokości średniego oprocentowania WIBOR dla
3-miesięcznych lokat na rynku międzybankowym z 10 ostatnich dni roboczych ostatniego miesiąca poprzedniego kwartału, powiększonej o 15 punktów procentowych z zastrzeżeniem, że w żadnym czasie nie może przekroczyć czterokrotności wysokości bieżącej stopy kredytu lombardowego NBP, które na dzień sporządzenia tytułu wynosiły 10,00 % w stosunku rocznym, począwszy od 14.5.2015 r. do dnia zapłaty oraz wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 8.785,12 zł z tytułu odsetek umownych naliczonych za okres korzystania z kapitału wg stopy procentowej 5,15% od 21.7.2014 r. do 16.3.2015 r.;

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas do dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono.

(pozew – k. 3-11)

Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

(postanowienie z 03.01.2024 r. – k. 46)

W odpowiedzi na pozew, pozwany w pierwszej kolejności wniósł o odrzucenie pozwu w całości, z uwagi na trwające postępowanie upadłościowe (...) Bank S.A. w upadłości, w którym wierzycielom przysługuje prawo zgłoszenia wierzytelności Syndykowi masy upadłości, ewentualnie o przekazanie sprawy Syndykowi masy upadłości jako zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. W razie nieuwzględnienia powyższego, pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości jako oczywiście bezzasadnego oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z kwotą 34 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictw oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie, zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

(odpowiedź na pozew – k. 59-70)

Postanowieniem z 30 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie odmówił odrzucenia pozwu (pkt 1), oddalił wniosek o przekazanie sprawy syndykowi (2).

(postanowienie z 30.10.2024 r. – k. 78)

Stanowiska stron w dalszym toku postępowania nie uległy zmianie.

(protokół rozprawy z dnia 26.11.2024 r. – k. 101-101v /skrócony/)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 30 kwietnia 2013 r. A. R. jako kredytobiorca zawarł z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu nr (...) o kredyt złotowy obrotowy.

Na mocy ww. umowy Bank zobowiązał się udzielić kredytobiorcy kredytu w kwocie 300.000 zł na okres od 30 kwietnia 2013 r. do 20 kwietnia 2023 r. (§ 1 ust. 1). Kredyt był przeznaczony na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej (§ 2). Oprocentowanie kredytu było zmienne, ustalone w dniu podpisania umowy w oparciu o stawkę WIBOR 3M, powiększoną o marżę Banku w wysokości 3,50%. Do czasu ustanowienia hipoteki oprocentowanie kredytu miało być dodatkowo powiększone o 1,00% w stosunku rocznym do poziomu marży podstawowej. Umowa nie opisywała metodologii kształtowania wskaźnika WIBOR 3M. Zabezpieczeniem kredytu była m.in. hipoteka umowna z najwyższym pierwszeństwem do wysokości 510.000 zł, oświadczenie kredytobiorcy o poddaniu się egzekucji, ubezpieczenie od upadłości kredytobiorcy, poręczenie wraz z oświadczeniem o poddaniu się egzekucji (§ 6).

Integralną częścią umowy kredytu były „Ogólne Warunki Umów w zakresie kredytowania działalności gospodarczej w (...) Banku S.A. – Planie detalicznym i korporacyjnym w (...) Banku S.A.” (dalej: OWU) Zgodnie z § 13 Bank był uprawniony do wypowiedzenia w całości lub części umowy z ważnych powodów, w szczególności jeżeli klient nie wykonał obowiązków wynikających z umowy, a w tym w szczególności nieterminowo reguluje zobowiązania z tytułu spłaty rat kapitału, oprocentowania lun innych należności umownych (§ 13 ust. 1 pkt a OWU).

W ramach zabezpieczenia kredytu E. R. 30 kwietnia 2013 r. zawarła z Bankiem umowę poręczenia. Nadto, zarówno kredytobiorca, jak i poręczyciel złożyli oświadczenia o poddaniu się egzekucji do kwoty 600.000 zł.

(okoliczności bezsporne, umowa kredytu nr (...) wraz z OWU /kserokopia/ - k. 17-21, umowa poręczenia /kserokopia/ - k. 22, oświadczenia o poddaniu się egzekucji /kserokopie/ - k. 23-24)

Kredytobiorca zaprzestał terminowego wykonywania umowy, co skutkowało wypowiedzeniem umowy przez Bank. W dniu 13 maja 2015 r. Bank wystawił przeciwko A. R. i E. B. Tytuł Egzekucyjny nr (...) na łączną kwotę 287.251,89 zł wraz z dalszymi odsetkami umownymi liczonymi od kwoty należności głównej, tj. 273.366,63 zł w wysokości średniego oprocentowania WIBOR dla 3-miesięcznych lokat na rynku międzybankowym z 10 ostatnich dni roboczych ostatniego miesiąca poprzedniego kwartału, powiększonej o 15 punktów procentowych z zastrzeżeniem, że w żadnym czasie nie może przekroczyć czterokrotności wysokości bieżącej stopy kredytu lombardowego NBP, które na dzień sporządzenia tytułu wynosiły 10,00% w stosunku rocznym, począwszy od 14 maja 2015 r. do dnia zapłaty oraz wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 8.785,12 zł z tytułu odsetek umownych naliczonych za okres korzystania z kapitału wg stopy procentowej 5,15% od 21 lipca 2014 r. do 16 marca 2015 r. Na kwotę zadłużenia oznaczonego w treści (...) składały się: należność główna (niespłacony kapitał) w kwocie 273.366,63 zł, odsetki umowne za okres korzystania z kapitału w wysokości 5,15% od dnia 21 lipca 2014 r. di 16 marca 2015 r. w kwocie 8.785,12 zł; odsetki za opóźnienie naliczane od kwoty niespłaconego kapitału w wysokości 10,00% od dnia 28 sierpnia 2014 r. do 13 maja 2015 r. w kwocie 4.979,14 zł, opłaty i inne prowizje w kwocie 121 zł.

Następnie Bank wystąpił do Sądu Rejonowego w Wieluniu o nadanie ww. tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności.

Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r. Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym w Wieluniu w sprawie o sygn. akt VIII Co 154/15 nadał klauzulę wykonalności Bankowemu tytułowi egzekucyjnemu numer (...) wystawionemu przez wierzyciela (...) Bank S.A. przeciwko dłużnikom A. R. i E. R., z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności każdego z nich do kwoty 300.000 zł.

(okoliczności niezaprzeczone, Bankowy Tytuł Egzekucyjny nr (...) /kserokopia/ - k. 25, wniosek /kserokopia/ – k. 26, postanowienie z 29.05.2015 r. / kserokopia/ – k. 27-28)

Na podstawie uzyskanego tytułu wykonawczego Bank wszczął przeciwko A. R. i E. R. egzekucję. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone; tytuł wykonawczy został zwrócony wierzycielowi.

(okoliczności niezaprzeczone, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji /kserokopie/ - k. 29-30, k. 35-36v, k. 37v-41v, k. 42v-43, postanowienia komornika /kserokopie/ – k. 31-32, k. 37)

W dniu 29 września 2022 r. podjęta została decyzja znak (...) Bankowego Funduszu Gwarancyjnego wobec (...) Bank S.A. w sprawie wszczęcia przymusowej restrukturyzacji (...) Bank S.A., umorzenia instrumentów kapitałowych (...) Bank S.A., zastosowania instrumentu przymusowej restrukturyzacji wobec (...) Bank S.A. oraz ustanowienia administratora (...) Bank S.A. Przymusowa restrukturyzacja (...) Bank S.A. została wszczęta w dniu 30 września 2022 r. Cała działalność (...) Bank S.A. została przeniesiona do wspólnego banku Bankowego (...) S.A., utworzonego przez osiem największych banków komercyjnych – Bank (...) S.A. (obecnie (...) S.A.). Z dniem 3 października 2022 r. działalność (...) Bank S.A., w tym wszystkie zobowiązania i wierzytelności wynikające z kredytów udzielonych przez (...) Bank S.A., depozyty oraz pozostałe produkty finansowe, za wyjątkiem jedynie zobowiązań i wierzytelności wynikających z kredytów hipotecznych denominowanych lub indeksowanych do walut obcych (te pozostały w (...) Bank S.A.) przejął (...) S.A. z siedzibą w W..

(decyzja BFG znak(...)z dnia 29 września 2022 r. - fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim w oparciu o twierdzenia stron, które były zgodne bądź nie zostały zaprzeczone. Uzupełnieniem owych twierdzeń były kserokopie dokumentów zgromadzone w aktach sprawy, w tym umowa kredytu, Bankowy tytuł egzekucyjny, czy dokumentacja potwierdzająca wszczęte egzekucje i umorzenie postępowań egzekucyjnych wraz ze zwrotem tytułu wykonawczego. Dowód z przesłuchania stron Sąd pominął jako zgłoszony na okoliczności nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na brak legitymacji biernej pozwanego Syndyka masy upadłości.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Podstawę prawną wywiedzionego przez powodów roszczenia procesowego stanowi art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., zgodnie z którym dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście.

W niniejszej sprawie powodowie domagali się pozbawienia wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego wystawionego przez (...) Bank S.A. z siedzibą w W.. Powodowie zakwestionowali: 1) ważność umowy kredytu (powołując się na sprzeczność z prawem postanowień kształtujących instytucję zmiennego oprocentowania), 2) wysokość określonego w (...) zadłużenia oraz 3) wymagalność wierzytelności Banku objętej tytułem (zarzuty powodów dotyczyły skuteczności wypowiedzenia umowy).

Analiza powyższych kwestii okazała się natomiast zbędna dla rozstrzygnięcia sprawy wobec stwierdzenia przez Sąd, że po stronie pozwanego Syndyka brak jest legitymacji procesowej biernej, którą to okoliczność sąd w sporze cywilnym bierze pod uwagę z urzędu.

Podmiotem legitymowanym biernie w sprawie z powództwa opozycyjnego jest co do zasady wierzyciel wymieniony w kwestionowanym tytule wykonawczym, a zbycie wierzytelności stwierdzonej tytułem nie ma znaczenia dla ustalenia podmiotu legitymowanego biernie. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy mamy jednak do czynienia z sytuacją szczególną.

W dniu 29 września 2022 r. Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) podjął decyzję o przymusowej restrukturyzacji (...) Bank S.A. Utworzono nowy podmiot – instytucję pomostową pod nazwą Bank (...) S.A. (obecnie (...) S.A.).

Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 487; dalej także jako „ustawa o BFG”): Z dniem określonym w decyzji, o której mowa w art. 188 ust. 1 pkt 2 i 3, instytucja pomostowa wstępuje w miejsce podmiotu w restrukturyzacji w zakresie przejętych praw majątkowych i zobowiązań, w tym do postępowań sądowych. Przepis art. 192 ust. 1 ww. ustawy stanowi: Przeniesienie nie wymaga uzyskania zgody właścicieli, dłużników ani wierzycieli podmiotu w restrukturyzacji.

Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w przepisach ustawy o BFG zbliżone do tego, które przyjęto w odniesieniu do podziału spółki. Wypada przy tym zauważyć, że w razie podziału spółki przez wydzielenie lub wyodrębnienie (art. 529 § 1 pkt 4 i 5 k.s.h.), dochodzi do sukcesji uniwersalnej częściowej zgodnie z zasadami opisanymi w art. 531 k.s.h. Podobnie, instytucja pomostowa utworzona na mocy decyzji BFG z 29 września 2022 r. na zasadzie sukcesji uniwersalnej częściowej wstąpiła w prawa i obowiązki restrukturyzowanego przymusowo (...) Bank S.A. w zakresie wynikającym z ww. decyzji. Był to szeroki zakres, obejmujący niemal całą działalność restrukturyzowanego; wyłączono tu w zasadzie tylko prawa i obowiązki związane z umowami kredytów indeksowanych i denominowanych do waluty obcej.

Wierzytelność stwierdzona spornym w tej sprawie tytułem wykonawczym wynikała z umowy kredytu złotowego zawartej pomiędzy powodem a (...) Bank S.A., przy czym powódka odpowiadała za dług powoda jako poręczyciel. W świetle treści decyzji BFG z 29 września 2022 r. Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że to (...) S.A. jest następcą prawnym (...) Bank S.A. w zakresie wszelkich praw i obowiązków związanych z ww. umowami kredytu i poręczenia, a także z wystawionym przez (...) Bank S.A. bankowym tytułem wykonawczym.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. (sygn. akt II CSKP 1661/22, Legalis), pochylając się nad zagadnieniem skutku przerwania biegu terminu przedawnienia dokonanego przed powstaniem instytucji pomostowej, zwrócił uwagę na fakt, że instytucja pomostowa nie nabywa wierzytelności banku [objętego przymusową restrukturyzacją], lecz wchodzi w jego miejsce w określonych ustawą stosunkach prawnych.

W świetle powyższych rozważań, w ocenie Sądu to (...) S.A. był podmiotem legitymowanym biernie w sprawie o pozbawienie kwestionowanego w sprawie tytułu wykonawczego wykonalności.

Wskazać należy, że negatywna weryfikacja legitymacji procesowej - czy to strony powodowej, czy też pozwanej, prowadzi w konsekwencji do oddalenia powództwa. Legitymacja procesowa jest bowiem kwalifikacją strony i pozostaje w ścisłym związku z przedmiotem rozstrzygnięcia sądowego co do istoty sprawy.

Wobec uznania, że strona pozwana nie posiada legitymacji biernej powództwo podlegało oddaleniu bez konieczności rozstrzygania o przesłankach materialnoprawnych roszczenia o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności – pkt I sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt. II sentencji wyroku na podstawie ar. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd zasądził od powodów na rzecz pozwanego kwotę 10.817 zł, na którą składały się: 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (stosownie do § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Od zasądzonych kosztów procesu pozwanemu należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty na podstawie art. 98 §1 ¹ k.p.c.

sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska