Wyrok z 12 września 2025, sygn. I C 659/19
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Sygn. akt I C 659/19
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 września 2025 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:
|
Przewodniczący: Protokolant: |
sędzia Piotr Królikowski Aleksandra Bobińska |
po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa J. A.
przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W.
o zapłatę zadośćuczynienia, odszkodowania i renty oraz o ustalenie
1. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powoda J. A.:
a. kwotę 90.000 zł (słownie: dziewięćdziesiąt tysięcy złotych 00/100) tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia 12 września 2025 r. do dnia zapłaty;
b. kwotę 5.392,22 zł (słownie: pięć tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote 99/100) tytułem odszkodowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie:
i. od kwoty 2.236,00 zł (słownie: dwa tysiące dwieście trzydzieści sześć złotych 00/100) naliczanymi od dnia 25 marca 2019 r. do dnia zapłaty;
ii. od kwoty 140,00 zł (słownie: sto czterdzieści złotych 00/100) naliczanymi od dnia 23 marca 2021 r. do dnia zapłaty;
iii. od kwoty 82,99 zł (słownie: osiemdziesiąt dwa złote 99/100) naliczanymi od dnia 21 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty;
iv. od kwoty 2.934,00 zł (słownie dwa tysiące dziewięćset trzydzieści cztery złote 00/100) naliczanymi od dnia 7 marca 2023 r. do dnia zapłaty;
c. kwotę 536,40 zł (słownie: pięćset trzydzieści sześć złotych 40/100) tytułem renty z powodu zwiększonych potrzeb, płatnej do 10-tego dnia każdego miesiąca, poczynając od 1 stycznia 2023 r. i na przyszłość z góry wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie chybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat;
2. oddala powództwo w pozostałej części;
3. stwierdza, iż pozwany (...) z siedzibą w W. winien ponieść koszty postępowania w sprawie w 37% zaś powód J. A. w 63% pozostawiając ich szczegółowe rozliczenie referendarzowi sądowemu.
sędzia Piotr Królikowski
Sygn. akt I C 659/19
UZASADNIENIE WYROKU
z 12 września 2025 r. (k. 1191)
Pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu 23 maja 2019 r. (data prezentaty – k. 3) J. A. wniósł o ustalenie na przyszłość odpowiedzialności (...) S.A. w W. za skutki zdarzenia z dnia 12 stycznia 2017 r., a także o zasądzenie od pozwanego kwoty 115.469,61 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty 75.942,32 zł od dnia 25 marca 2019 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 39.527,29 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego (pozew k. 3–235, replika k. 334–335).
Powód wywodził swoje roszczenia ze zdarzenia z dnia 12 stycznia 2017 r., w trakcie którego – podczas wysiadania z pojazdu – doznał urazu kręgosłupa oraz lewego stawu kolanowego. Wskazywał, że w wyniku wypadku doznał licznych obrażeń, w tym złamania kompresyjnego kręgu lędźwiowego L1 oraz uszkodzeń struktur stawu kolanowego, a także powikłań neurologicznych i urologicznych. Twierdził, że leczenie i rehabilitacja były długotrwałe, a ich koszty wyniosły 8.763 zł, z czego pozwany wypłacił jedynie 4.666,36 zł w ramach postępowania likwidacyjnego.
Powód podnosił ponadto, że wypadek doprowadził do istotnego pogorszenia jego stanu zdrowia i funkcjonowania w życiu codziennym, a także spowodował utratę części dochodów. W związku z tym dochodził także zwrotu utraconych dochodów za 2018 r., ustalonych jako różnica pomiędzy średnim dochodem z lat 2015–2017 a dochodem uzyskanym w 2018 r. z tytułu świadczeń z ZUS.
W odpowiedzi na pozew (...) S.A. w W. (dalej: (...) lub ubezpieczyciel) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych (odpowiedź na pozew k. 291–295).
Pozwany kwestionował zarówno zasadę, jak i wysokość dochodzonych roszczeń. Wskazywał, że z dokumentacji medycznej wynika jedynie złamanie kompresyjne kręgu L1 bez cech uszkodzenia struktur rdzenia kręgowego, a zgłaszane przez powoda zaburzenia urologiczne nie zostały powiązane przez lekarzy ze zdarzeniem z dnia 12 stycznia 2017 r. Podnosił również, że powód odmówił proponowanej hospitalizacji w trybie pilnym, co – zdaniem pozwanego – mogło mieć wpływ na jego dalszy stan zdrowia. Nadto pozwany wskazywał, że wysokość dochodzonych świadczeń jest nieudowodniona, a ewentualne zadośćuczynienie powinno zostać odpowiednio miarkowane.
W toku postępowania powód kilkukrotnie modyfikował powództwo:
– pismem z 3 lutego 2020 r. wniósł o zasądzenie dodatkowo kwoty 1.295,99 zł tytułem dalszych kosztów leczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pisma do dnia zapłaty (k. 300–332, nadano 4 lutego 2020 r., koperta k. 332),
– pismem z 30 listopada 2020 r. wniósł o zasądzenie dodatkowo kwoty 805,75 zł tytułem dalszych kosztów leczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pisma do dnia zapłaty (k. 352–368, koperta k. 369),
pismem datowanym na 10 stycznia 2022 r. powód wnosił o:
1. ustalenie na przyszłość odpowiedzialności pozwanego (...) S.A. wobec powoda J. A. za skutki zdarzenia z dnia 12 stycznia 2017 r.,
2. zasądzenie od (...) S.A. na rzecz J. A. kwoty 162.078,94 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:
a. od kwoty 75.942,32 zł od dnia 25.03.2019 r. do dnia zapłaty,
b. od kwoty 39.527,29 zł od dnia 23.05.2019 r. do dnia zapłaty,
c. od kwoty 1.295,99 zł od dnia 04.02.2020 r. do dnia zapłaty,
d. od kwoty 805,75 zł od dnia 30.11.2020 r. do dnia zapłaty,
e. od kwoty 42.619,53 zł od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty,
f. od kwoty 1.888,06 zł od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty
a także o zasądzenie kosztów postępowania (k 754 – 788 wraz z prezentatą),
pismem datowanym na 7 lutego 2023 r. powód domagał się:
1. ustalenia na przyszłość odpowiedzialności pozwanego (...) S.A. w W. wobec J. A. za skutki zdarzenia z 12.01.2017 r.
2. zasądzenia kwoty 168.334,78 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:
a. od kwoty 75.942,32 zł od dnia 25.03.2019 r. do dnia zapłaty,
b. od kwoty 39.527,29 zł od dnia 23.05.2019 r. do dnia zapłaty,
c. od kwoty 1.295,99 zł od dnia 04.02.2020 r. do dnia zapłaty,
d. od kwoty 805,75 zł od dnia 30.11.2020 r. do dnia zapłaty,
e. od kwoty 42.619,53 zł od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty,
f. od kwoty 1.888,06 zł od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty,
g. od kwoty 6.255,84 zł do dnia doręczenia (...) pisma modyfikującego do dnia zapłaty,
3. zasądzenia od pozwanego (...) S.A. na rzecz J. A. kwoty 825,32 zł tytułem renty na zwiększone potrzeby miesięcznie, płatnej do 10-tego dnia każdego miesiąca, poczynając od 01.01.2023 r. i na przyszłość z góry wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat,
4. zasądzenia od (...) S.A. na rzecz J. A. kwoty 800 zł miesięcznie tytułem renty z powodu częściowej utraty zdolności do pracy, płatnej z góry do 10-tego dnia każdego miesiąca począwszy od 01.01.2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat,
a także zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego (modyfikacja k. 955 – 1043).
pismem datowanym na 7 maja 2025 r. powód rozszerzył żądanie zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę o kwotę 90.000 zł, tym samym domagając się:
ustalenia na przyszłość odpowiedzialności pozwanego (...) S.A. w W. wobec J. A. za skutki zdarzenia z 12.01.2017 r.
zasądzenia kwoty 168.334,78 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:
-
a. od kwoty 75.942,32 zł od dnia 25.03.2019 r. do dnia zapłaty,
b. od kwoty 39.527,29 zł od dnia 23.05.2019 r. do dnia zapłaty,
c. od kwoty 1.295,99 zł od dnia 04.02.2020 r. do dnia zapłaty,
d. od kwoty 805,75 zł od dnia 30.11.2020 r. do dnia zapłaty,
e. od kwoty 42.619,53 zł od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty,
f. od kwoty 1.888,06 zł od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty,
g. od kwoty 6.255,84 zł do dnia 06.03.2023 r. do dnia zapłaty,
h. od kwoty 90.000 zł od dnia doręczenia pozwanemu pisma modyfikującego żądanie do dnia zapłaty,
zasądzenia od pozwanego (...) S.A. na rzecz J. A. kwoty 825,32 zł tytułem renty na zwiększone potrzeby miesięcznie, płatnej do 10-tego dnia każdego miesiąca, poczynając od 01.01.2023 r. i na przyszłość z góry wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat,
zasądzenia od (...) S.A. na rzecz J. A. kwoty 800 zł miesięcznie tytułem renty z powodu częściowej utraty zdolności do pracy, płatnej z góry do 10-tego dnia każdego miesiąca począwszy od 01.01.2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat,
a także zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Łączna kwota dochodzonego zadośćuczynienia wynosiła 160.000 zł bowiem w ocenie powoda powinno wynieść ono 195.000 zł, zaś na etapie postępowania likwidacyjnego wypłacono powodowi 35.000 zł (modyfikacja k. 1156 – 1161).
Pozwany podtrzymywał stanowisko o braku zasadności roszczeń również w zakresie rozszerzonego powództwa (k. 1175–1176v).
W toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. A. w dniu 12 stycznia 2017 r. doznał urazu, będąc pasażerem pojazdu który w tej dacie był ubezpieczony w zakresie OC w (...) S.A. (bezsporne). W momencie gdy J. A. wysiadał z samochodu na parkingu, pojazd nieoczekiwanie stoczył o kilka centymetrów do przodu – jedną nogą powód stał na ziemi a druga jeszcze pozostawała w samochodzie. Powód obrócił się o 90 stopni na lewej nodze, stracił równowagę i upadł, częściowo pod samochód. Poczuł silny ból w kręgosłupie i na około 5 minut stracił czucie od pasa w dół. Gdy zaczął odzyskiwać czucie został zawieziony na ostry dyżur do placówki (...) w ramach abonamentu (...) z którego korzystał w swoim zakładzie pracy. W badaniu RTG stwierdzono kompresyjne złamanie trzonu L1 z obniżeniem jego wysokości ok. 35-40% - umiarkowanego stopnia. Szczeliny złamania objęły ścianę tylną trzonu z dyskretnym jej przemieszczeniem w kierunku kanału kręgowego, bez cech stenozy kostnej kanału kręgowego. RTG obu stawów kolanowych bez zmian urazowych. Powodowi zaproponowano przyjęcie do kliniki w trybie pilnym ewentualnie przewiezienie do placówki publicznej dysponującej oddziałem neurochirurgii jednakże odmówił, wobec czego został poinformowany o możliwych powikłaniach wynikających z zaniechania prawidłowego leczenia. Powód został zaopatrzony gorsetem szkieletowym i wypisany do domu, z zaleceniem reżimu łóżkowego i zakazu pionizacji. Zalecono konsultację w dowolnym ośrodku specjalistycznym chirurgii kręgosłupa w trybie pilnym (dokumentacja medyczna k. 80 – 81). W trakcie konsultacji ortopedycznej 6 dni później powód zgłaszał bóle, drętwienie uda i prawego kolana, stwierdzono w wzmożone napięcie L-s z bólem palpacyjnie okolicy L1 wraz z dodatnim objawem szczytowym, ponownie zlecono instrumentację gorsetu. Powód nadal odmawiał leczenia szpitalnego, zlecono leżenie, utrzymanie gorsetu J.i konsultację neurochirurga (dokumentacja medyczna k. k. 82 – 84). Neurolog w czasie wizyty w dniu następnym zalecił leczenie operacyjne w trybie pilnym wskazując jako rozpoznania złamanie kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa, kompresyjne złamanie L1 i dyskretne zaburzenia zwieraczy (dokumentacja medyczna k. 85-86). W dniu 25.01.2017 r. wystawiono powodowi skierowania do poradni specjalistycznej neurochirurgicznej oraz ortopedycznej (na cito) w których wskazano nasilone dolegliwości bólu kręgosłupa, drętwienie prawej nogi, zaburzenia mikcji, bóle lewego kolana (dokumentacja medyczna k. 87 – 95). W czasie wizyty lekarskiej 01 lutego 2017 r. ortopeda odnotował zgłoszenie zaburzenia zwieraczy u powoda, skierował powoda na rezonans magnetyczny i usg kolana, wskazał konieczność leczenia operacyjnego w trybie pilnym (dokumentacja medyczna k. 96 – 100). Badanie RTG stawu kolanowego wykazało nieco zwiększoną ilość płynu w stawie kolanowym lewym w zachyłku przednim i bocznym z cechami przyściennego przerostu błony maziowej, zarysy kostne rzepki oraz nasad kłykci kości udowej i piszczelowej zaostrzone, rzepkę z cechami fizjologicznej lateralizacji umiarkowanie nasilającej się po napięciu mięśnia czterogłosowego uda, chrząstkę na udowej powierzchni stawu z cechami chonodromalacji I/II stopnia, więzadło boczne strzałkowe pogrubiałe i otoczone płynem w części dalszej z cechami naderwania I/II stopnia (dokumentacja medyczna k. 101 – 102). W badaniu MR odcinka lędźwiowego stwierdzono dyskretny kręgozmyk przedni L5, tylny L4, złamany trzon L1 z klinowym obniżeniem jego wysokości – bez obrzęku szpiku, przy górnej powierzchni złamanego trzonu L1 strefa stłuszczenia, tylna górna część złamanego trzonu uwypuklała się do kanału kręgowego, modelując worek oponowy – nie dochodziła do rdzenia, otwory międzykręgowe bez cech stenozy, cechy dehydratacji krążka L3/L4 z zachowaniem jego wysokości (dokumentacja medyczna k. 103 - 104). W dniu 13 lutego 2017 r. powód otrzymał skierowanie w ramach NFZ do szpitala na oddział ortopedii z rozpoznaniem uszkodzenia łąkotki przyśrodkowej lewego stawu kolanowego (dokumentacja medyczna k. 106). W badaniu ortopedycznym z 28.02.2017 r. stwierdzono objawy łąkotkowe dodatnie po stronie przyśrodkowej, złamanie kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa – zalecono unieruchomienie w gorsecie przez trzy miesiące od daty urazu oraz skierowano na fizykoterapię i kinezyterapię (dokumentacja medyczna k. 107 – 112). Powód został zakwalifikowany do leczenia artroskopowego, zlecono i wykonano MR stawu kolanowego (dokumentacja medyczna k. 113 – 116). Na kolejnej wizycie ortopedycznej 14.03.2017 r. stwierdzono u powoda chonodromalację do IV stopnia stawu kolanowego lewego i odnotowano że nadal bolesny palpacyjnie jest przedział boczny – przedstawiono wskazania do artroskopii, dwa tygodnie później dokonano kontroli gorsetu i skierowano na RTG kręgosłupa lędźwiowego AP + bok (dokumentacja medyczna k. 117-121). Z kolei 19.04.2017 r. powód przeszedł konsultację dermatologa ze względu na zaostrzenie zmian skórnych na stopach, świąd w okolicy bioder – rozpoznano inne grzybice powierzchniowe i potnicę, zlecono leki (dokumentacja medyczna k. 122 – 123). Następnie powód odbył konsultację ortopedyczną w dniu 20.04.2017 r. w czasie której stwierdzono nadal dyskretne objawy nietrzymania moczu, zlecono konsultację neurologiczną, która odbyła się cztery dni później (dokumentacja medyczna k. 124 – 127). W czasie wizyty neurolog odnotował iż u powoda nadal występują dolegliwości bólowe, okresowe zaburzenia w oddawaniu moczu i erekcji, drętwienia kończyn dolnych o nieznacznym nasileniu, stwierdzono obustronne objawy korzeniowe – zlecono leki. W czasie konsultacji ortopedycznej w dniu 18.05.2017 r. powodowi zlecono gorset, odnotowano że okresowo go zdejmuje, zalecono usprawnianie kolana wg zaleceń terapeuty oraz rehabilitację kręgosłupa za miesiąc (dokumentacja medyczna k. 128). W dniu 25.05.2017 r. powód zgłosił się do ortopedy z drukiem ZUS, który wypełniono, skierowano powoda na dalszą rehabilitację (dokumentacja medyczna k. 129 – 135).W trakcie kolejnej konsultacji neurologicznej w dniu 26.06.2017 r. powód nadal podawał okresowe dolegliwości bólowe, zaburzenia w oddawaniu moczu i erekcji, drętwienie kończyn dolnych o nieznacznym nasileniu, problemy z erekcją, wskazywał że leczenie neurovitem nie przyniosło poprawy (dokumentacja medyczna k. 136). W trakcie konsultacji 06.07.2017 r. rozpoznano złamanie odcinka lędźwiowego kręgosłupa i miednicy oraz skręcenie i naderwanie w obrębie (strzałkowego) (piszczelowego) więzadła pobocznego kolana, wystawiono skierowanie na TK, fizykoterapia i kinezyterapia, stwierdzono też ból uciskowy okolicy miejsca złamania (dokumentacja medyczna k. 137 – 140). Po konsultacji ortopedycznej w dniu 14.07.2017 r. powód podawał zaburzenia erekcji oraz brak pełnej kontroli podczas oddawania moczu, dodatkowo hipestezja w okolicy analno-genitalnej, w badaniach fizykalnych stwierdzono mięśnie paravertebralne odcinka LS o wzmożonym napięciu, wyrostki kolczyste na wysokości L1/L2 opukowo i uciskowo lekko bolesne, zalecono dalszą diagnostykę w postaci (...) odcinka LS – w badaniu ujawniono zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze na krawędziach trzonów i w stawach międzykręgowych, zmiany zwyrodnieniowe krążka międzykręgowego L3/L4 wyrażone obniżeniem sygnału w obrazach T2-zależnych (dehydracja) oraz obniżeniem jego wysokości, ujawniono zmiany wysiękowe w stawach miedzykręgowych. (dokumentacja medyczna k. 142). Neurochirurg w trakcie kontroli 24.07.2017 r. zalecił powodowi leczenie operacyjne (dokumentacja medyczna k. 144-147). Powód otrzymał także w tej dacie skierowanie na rehabilitację leczniczą w ramach prewencji rentowej ZUS (dokumentacja medyczna k. 148). Termin leczenia operacyjnego stawu kolanowego wyznaczono na listopad 2017, oczekiwał także na kwalifikację operacji neurochirurgicznej w Szpitalu (...) we wrześniu 2017 r. odbył kolejną serię rehabilitacyjną (dokumentacja medyczna k 149 - 150). W czasie konsultacji ortopedycznej 18.10.2017 r. odnotowano nasilone bóle odcinka LS, bez urazu, zdania na temat operacji podzielone. Zlecono RTG i leki – na skutek zażywania D.dolegliwości uległy znacznej redukcji, zalecono wzmacnianie gorsetu mięśniowego (dokumentacja medyczna k 151 – 156). W listopadzie 2017 r. wystawiono powodowi skierowanie do szpitala w ramach poradni urologicznej, zalecono ćwiczenia mięśni dna miednicy, mięśni K. ew. elektrostymulację tych mięśni, konsultację proktologa, konsultację i dalsze leczenie u neurochirurga, zlecono leki do przyjmowane przed stosunkiem (dokumentacja medyczna k. 157 – 162). Badania proktologiczne wskazały słaby skurcz (...), bez oporów patologicznych, neurogenną niewydolność zwieracza zewnętrznego odbytu, zalecono ćwiczenia zwieraczy, konsultację ortopedyczną i neurochirurgiczną (dokumentacja medyczna k. 163 – 165). Powód wykonał badania urodynamiczne, które wykazało uszkodzenie mieszane z przewagą obwodowego. Rozpoznano inną nerwowo-mięśniową dysfunkcję pęcherza. W zaleceniach trening pęcherza, uro-rehabilitacja, przewlekłe leczenie blokerem w sytuacji nietrzymania moczu (bezwiednie lub z parć), bez (...), nietrzymanie stolce i osłabienie wzwodu (dokumentacja medyczna k. 166 – 172). w czasie wizyty ortopedycznej 19.01.2018 r. skierowano powoda na zabiegi terapii indywidualnej kręgosłupa lędźwiowego oraz piersiowego (dokumentacja medyczna k. 173 – 175). W trakcie wizyty 8.02.2018 r. ortopeda zalecił viscosuplementację lewego stawu kolanowego (dokumentacja medyczna k. 176). Powód pozostawał także pod opieką urologa (badania 08.02.2018 r., wizyta 16.02.2018 r. k. 177-179v) ze względu na wcześniej stwierdzoną dysfunkcję oraz zapalenie pęcherza moczowego. W czasie konsultacji ortopedycznej zlecono konsultację neurologa ze względu na zawroty i bóle głowy oraz drętwienie rąk, stwierdzono dodatkowo chorobę kręgów szyjnych, w odcinku lędźwiowym znaczne ograniczenie ruchomości odcinka we wszystkich kierunkach. (dokumentacja medyczna k. 180 – 184). Konsultacje neurologiczne odbyły się 16.03.2018 r. oraz 13.04.2018 r. – rozpoznano inne choroby krążka miedzykręgowego oraz przemieszenia krążka miedzykręgowego szyjnego, zlecono dalsze konsultacje oraz terapię indywidualną (dokumentacja medyczna k. 185 - 188). Podczas wizyty ortopedycznej 07.08.2018 r. powodowi zlecono leki oraz dalszą rehabilitację odcinka lędźwiowego (dokumentacja medyczna k. 189 – 190). W czasie konsultacji urologicznej z 16.08.2018 r. odnotowano, iż powód odbył rehabilitację urologiczną (elektrostymulację) oraz ćwiczenia ale gdy zaprzestał przyjmować lek i ćwiczyć dolegliwości powróciły, powód zużywał wówczas jedną pieluszkę na dobę, leczył też dnę moczanową. Zalecono leki, dalsze ćwiczenia i rehabilitację a także badania (dokumentacja medyczna k. k. 191 – 196). W trakcie wizyty urologicznej 06.09.2018 r. u powoda ponownie stwierdzono zapalenie pęcherza, powód prosił o przepisanie kolchicyny z powodu podagry, powód odbywał także kolejne rehabilitacje - kinezyterapię (dokumentacja medyczna k. 197 – 199). W czasie wizyty 11.03.2019 r. u powoda stwierdzono nerwicę mięśniową dysfunkcję pęcherza, podtrzymano leczenie i rehabilitację jak w poprzednich zleceniach (dokumentacja medyczna k. 200 – 203). W czasie wizyty ortopedycznej stwierdzono nasilenie objawów bólowych odcinka LS kręgosłupa, zlecono leki, powód też obywał rehabilitację, był konsultowany przez neurologa oraz urologa z rozpoznanie zaburzeń korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych (dokumentacja medyczna k. 204 – 208). Powód cały czas przebywa pod kontrolą neurologa, urologa i ortopedy, wykonuje zlecone badania lekarskie oraz regularnie korzysta z rehabilitacji (dokumentacja medyczna powoda k. 1018 – 1028,
Powód przebywał na zwolnieniach lekarskich od 12.01.2017 r. do 12.07.2017 r. (kopie (...) k. 209 – 212). Następnie ZUS przyznał mu świadczenie rehabilitacyjne (orzeczenia k. 213 – 214).
Powód początkowo był objęty ubezpieczeniem (...) finansowanym w ramach jego firmy, następnie zaś we własnym zakresie ponosił jej koszty (k. 36). Powód poniósł koszty ubezpieczenia prywatnego (potwierdzenia przelewów k. 1005 – 1007), wykupił także dalszy pakiet medyczny (...) – począwszy od 1.12.2022 r. za cenę 342 zł miesięcznie (dokumenty ubezpieczenia zdrowotnego k. 1001 – 1003). Poza wizytami i badaniami opłacanymi w ramach abonamentu S. (...) powód ponosił koszty leków zlecanych przez specjalistów (FV k. 16 – 17, 20 – 35, 304 – 317, potwierdzenia k. 37 – 74, fv k. 356 – 358, 360 - 366). W kolejnych latach powód nadal pozostawał pod opieką ortopedy, neurologa i urologa oraz korzystał z rehabilitacji (dokumentacja medyczna k. k. 318 – 331, 367 – 368, k. 439 - 751), oraz ponosił dalsze wydatki na leki (faktury za leki k. 964, 967, 968, 970, 971, 972, 974, 976 – 994, 996, 998-999). W ramach pakietu korzystał z rehabilitacji (zestawienie zabiegów k. 1009 – 1012, 1018). Powód w związku z problemami urologicznymi otrzymał zlecenie na zaopatrzenie w pieluchomajtki (zlecenie k. 1013 – 1017, 1029 – 1029v).
Dochody powoda w 2015 r. wyniosły 129.355,32 zł, w 2016 r. w 2016 r. -33.961,47 zł, w 2017 r. 42.955,12 zł, w 2018 r. 3.865,84 zł (dokumenty PIT k. 221 – 229, 244 - 246). W 2020 dochód powoda wyniósł przychód powoda po odliczeniach wyniósł 32.400 zł (PIT-28 k. 1036 – 1038v), w 2021 r. – 33.600 zł (Pit – 28 k. 1039 – 1043)
Trwałym następstwem wypadku powoda z 12 stycznia 2017 r. jest uraz kręgosłupa z kompresyjnym złamaniem kręgu L1. U powoda stwierdzono też zaburzenia ze strony zwieraczy i narządów płciowych (zespół stożka końcowego) co powoduje trwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości – 40% oraz przewlekły zespół bólowy i korzeniowy kręgosłupa L-S co powoduje długotrwały uszczerbek na zdrowiu – 15%. Ponadto korzystanie przez powoda z prywatnej służby zdrowia było uzasadnione – z punktu widzenia możliwości zmniejszenia skutków wypadku i poprawy stanu zdrowia powoda wszystkie wizyty u specjalistów, badania diagnostyczne oraz rehabilitacja miały uzasadnienie i były konieczne. Rokowania powoda co do jego stanu zdrowia są niekorzystne, dysfunkcja zwieraczy ma charakter utrwalony a dolegliwości bólowe powód będzie prawdopodobnie odczuwał do końca życia, z okresami zaostrzeń i remisji. Stan zdrowia powoda przed wypadkiem nie miał żadnego wpływu na powstały uszczerbek na zdrowiu i nie ma wpływu na aktualnie odczuwane przez powoda dolegliwości (opinia łączna k. 861 – 880). Przed wypadkiem z 2017 r. powód odniósł inne urazy – w 1989 r. przeszedł operację perforacji wrzodu dwunastnicy, w 2001 r. usunięcie guza szyi i ślinianki po stronie lewej, w 2011 r. w czasie jazdy na nartach – doszło do zgniecenia kłykcia bocznego kości piszczelowej lewej które leczono artroskopowo w 2011 r. złamania kompresyjne trzonu kręgu L1 następnie w sierpniu 2013 r. upadek na pośladki z następowym złamaniem kręgu L1, po upadku przez 10 minut miał poczucie paraliżu od pasa w dół, nie był w stanie poruszać nogami –z załamaniem płytki granicznej górnej, obniżeniem wysokości trzonu kręgowego i konsolidacją odłamu przedniej krawędzi płytki granicznej górnej, w dn. 23.01.2015 r. wypadek komunikacyjny z odgięciowym odc. C i urazem głowy związanym z chwilową niepamięcią, wstrząśnienie mózgu, nadreaktywność pęcherza moczowego, zaburzenia zwieraczowe oraz zaburzenia erekcji, w listopadzie 2015 r. spadł ze schodów i uszkodził prawe kolano, u powoda rozpoznano w 2015 r. dnę moczanową, natomiast w okresie po wypadku powód doznał także urazu nadgarstka – skręcenia i naderwania go w związku z czym także korzystał z rehabilitacji, powstały u powoda także zmiany zwyrodnieniowe, powód został także potrącony w marcu 2019 r. przez samochód doznając urazu prawego łokcia, (dokumentacja medyczna k. 432 – 437, 644 – 751, k. 799 - 824).
Przed wypadkiem powód prowadził aktywny tryb życia, dużo jeździł rowerem a także na nartach. Na skutek ograniczeń związanych z aktualnym stanem zdrowia powoda zwiększyła się jego masa, nie może też uprawiać żadnych dyscyplin sportowych, jedynym rodzajem aktywności fizycznej jest rehabilitacja ortopedyczna.
Powód w związku ze szkodą wystąpił do (...) S.A. o wypłatę z tytułu polisy OC – kolejnymi decyzjami począwszy od 2 lutego 2017 r. Ubezpieczyciel wypłacił powodowi: w ramach postępowania likwidacyjnego świadczenia z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 5% oraz zwrotu kosztów leczenia i kosztów nabycia przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych :
-350 zł (k. 75),
- 749,99 zł (k. 76),
- 125,01 zł (k. 77),
- 1845,68 zł (k. 78)
a także kwotę 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę (decyzja z 18.04.2018 r. k. 78-79, dokumenty z postępowania likwidacyjnego k. 294).
Pismem z 11 marca 2019 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty łącznie kwoty 71.045,89 zł na którą składały się: 6.045,89 zł tytułem zwrotu kosztów leczenia oraz 65.000 zł tytułem zadośćuczynienia za szkodę (wezwanie wraz z potwierdzeniem nadania i wydrukiem systemu śledzenia przesyłek pocztowych k. 230 – 235v).
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w pierwszej kolejności na podstawie dokumentów zgormadzonych w aktach sprawy i przedstawionych przez strony oraz przedłożonych przez placówki opieki medycznej na wezwanie Sądu – ich autentyczności i rzetelności nie kwestionowały strony a i Sąd nie znalazł podstaw dla odmówienia im mocy dowodowej. Ocena materiału dowodowego została dokonana także z uwzględnieniem zasad logiki oraz doświadczenia życiowego.
Sąd oparł się na zeznaniach świadków dopuszczonych w sprawie w tym:
- I. W.(zeznania pisemne k. 381 – 387),
- M. A. (zeznania pisemne k. 390 – 398).
Sąd dał wiarę zeznaniom świadka I. W. oraz M. A. jedynie w takim zakresie, w jakim korespondowały one z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w szczególności z dokumentacją medyczną oraz opiniami biegłych.
Zeznania obu świadków wymagały jednak oceny z uwzględnieniem ich szczególnej relacji z powodem. I. W. pozostaje bowiem wspólniczką powoda w prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast M. A. jest jego żoną. W konsekwencji obie te osoby pozostają bezpośrednio zainteresowane wynikiem postępowania, co w naturalny sposób wpływa na sposób postrzegania przez nie skutków zdarzenia oraz zakresu dolegliwości odczuwanych przez powoda. Z tego względu zeznania wskazanych świadków zawierają liczne elementy o charakterze ocennym oraz emocjonalnym, odnoszące się do subiektywnego postrzegania przez nie sytuacji zdrowotnej i życiowej powoda po wypadku. W szczególności dotyczy to opisu skali cierpień powoda, jego ograniczeń w funkcjonowaniu oraz wpływu zdarzenia na jego życie osobiste i zawodowe. Tego rodzaju wypowiedzi nie mogły stanowić samodzielnej podstawy ustaleń faktycznych, gdyż nie odnosiły się do konkretnych, weryfikowalnych okoliczności, lecz w znacznej mierze stanowiły ocenę sytuacji przez osoby najbliższe powodowi.
Na uwagę zasługuje także, że przedstawiony przez świadków obraz funkcjonowania powoda po wypadku nie był w pełni spójny. Z jednej strony świadkowie wskazywali na bardzo znaczne ograniczenia ruchowe oraz istotne trudności w codziennym funkcjonowaniu powoda, z drugiej natomiast z ich zeznań wynikało, iż powód podejmował aktywność zawodową, uczestniczył w spotkaniach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz utrzymywał kontakty zawodowe. Okoliczności te wskazują, że zakres ograniczeń powoda w życiu codziennym nie był tak daleko idący, jak wynikałoby to z ogólnego wydźwięku zeznań świadków. Podobnie w przypadku zeznań M. A. zauważyć należy, że deklarowany przez nią zakres opieki sprawowanej nad powodem po wypadku pozostaje trudny do pogodzenia z jednoczesnym wykonywaniem przez świadka obowiązków zawodowych w pełnym zakresie. W tym zakresie zeznania świadka należało traktować z ostrożnością, jako odzwierciedlające raczej subiektywne odczucia osoby najbliższej powodowi niż obiektywny obraz jego codziennego funkcjonowania. W konsekwencji zeznania wskazanych świadków mogły stanowić podstawę ustaleń jedynie w zakresie ogólnego przebiegu leczenia powoda oraz jego funkcjonowania w życiu rodzinnym i zawodowym po wypadku, natomiast dla ustalenia rzeczywistego zakresu następstw zdrowotnych zdarzenia zasadnicze znaczenie miała dokumentacja medyczna oraz opinie biegłych.
Sąd przesłuchał także powoda w trybie art. 299 k.p.c. (protokół k. 789 – 790v znacznik 00:07:20 – 00:43:14 oraz protokół k. 1181 – 1183 znacznik 00:03:02 – 00:25:31). Zeznania powoda J. A. Sąd uznał za wiarygodne jedynie w części.
Relacja powoda pozostawała spójna z dokumentacją medyczną oraz opiniami biegłych w zakresie przebiegu zdarzenia z 12 stycznia 2017 r., doznanych obrażeń oraz długotrwałości procesu leczenia i rehabilitacji. W tym zakresie zeznania powoda znajdowały potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i mogły stanowić podstawę ustaleń faktycznych. Z ostrożnością należało natomiast ocenić tę część zeznań powoda, w której odnosił się on do zakresu ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu oraz wpływu zdarzenia na jego sytuację zawodową i majątkową. Wypowiedzi powoda w tym zakresie miały w znacznej mierze charakter ocenny i nie zawsze pozostawały spójne z innymi fragmentami jego zeznań. Powód wskazywał bowiem z jednej strony, że nie jest w stanie doprowadzić się do pełnej samodzielności w codziennym funkcjonowaniu, z drugiej jednak wynikało z jego zeznań, że prowadzi działalność gospodarczą, utrzymuje kontakty zawodowe z klientami, odbywa podróże służbowe, a także wykonuje część czynności życia codziennego, takich jak wyprowadzanie psa czy dokonywanie drobnych zakupów. Powodowi także odmówiono świadczenia rentowego. Okoliczności te wskazują, że zakres ograniczeń powoda nie jest tak daleko idący, jak wynikałoby to z ogólnego wydźwięku jego wypowiedzi. Podobnie twierdzenia powoda dotyczące znacznego spadku dochodów nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych w braku ich wykazania obiektywnymi dowodami. Sam powód wskazywał bowiem, że osiągane przez niego dochody w ramach prowadzonej działalności gospodarczej mają charakter zmienny, a ich wysokość zależy od wielu czynników, w tym sytuacji rynkowej. W tym kontekście wskazywane przez powoda różnice w dochodach należało ocenić raczej jako przejaw ryzyka gospodarczego związanego z prowadzeniem działalności niż bezpośredni skutek zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. Zeznania powoda zawierały ponadto liczne elementy o charakterze emocjonalnym i ocennym, odnoszące się do subiektywnego postrzegania przez niego skutków zdarzenia, które nie mogły stanowić samodzielnej podstawy ustaleń faktycznych. Jednocześnie Sąd dał wiarę zeznaniom powoda w zakresie dotyczącym utrzymujących się dolegliwości zdrowotnych oraz ograniczeń w aktywności fizycznej, gdyż w tym zakresie pozostawały one zgodne z opiniami biegłych.
Sąd oparł się na wnioskach wynikających z opinii biegłych, dopuszczonych stosownymi decyzjami Sądu (postanowienie k. 839 – 840, k. 843) zawartych w opinii medycznej łącznej neurologa i ortopedy z 24.06.2022 r. (k. 861 – 880) psychologiczno – seksuologiczną (k. 1055 – 1077), urologa (postanowienie k. 1095, opinia k. 1107 – 1137), które były spójne, logiczne i ściśle powiązane ze zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie.
Sąd uwzględnił opinię sądowo – seksuologiczną z 28.12.2020 r. sporządzoną w postępowaniu przed Sądem Rejonowym dla Warszawy – Żoliborza w Warszawie sygn. VII U 457/17 (k. 945 – 952) w zakresie, w jakim oparli się na niej i wskazywali jako wartościowe źródło informacji biegli sądowi z zakresu seksuologii i psychologii w niniejszym postępowaniu.
Sąd nie oparł się na opinii urologicznej z 25.10.2022 r. (k. 881 – 923) – opinia pomimo jej obszerności de facto nie zawiera analizy dolegliwości powoda pod kątem urologicznym ani nie znajduje się w niej przekonujące uzasadnienie dla wniosku o tym że dolegliwości urologiczne powoda są wynikiem wcześniejszych urazów. Biegły także nie uwzględnił ani nie opisał zmian w wynikach badania powoda na przestrzeni trzech lat przed wypadkiem a dodatkowo opinia biegłego stała w sprzeczności z opinią urologiczną sporządzona przez prof. M. S. z 15.01.2022 r. w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Warszawie sygn. VII U 457/17 z powództwa J. A. przeciwko ZUS. W związku z tym Sąd dopuścił na wniosek strony powodowej dowód z opinii innego biegłego, której to jako pełnej, wyczerpująco uzasadnionej Sąd dał wiarę w całości.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Roszczenie zasługiwało na uwzględnienie w części.
W sprawie bezsporna była treść dokumentów w tym dokumentacji lekarskiej przekazanej przez właściwe podmioty medyczne oraz fakt, iż 12 stycznia 2017 r. doszło do zdarzenia w którym powód poniósł szkodę zdrowotną. Natomiast pozwany negował swoją odpowiedzialność co do zasady, pomimo wypłacenia w toku postępowania likwidacyjnego częściowo odszkodowania oraz zadośćuczynienia na rzecz powoda. Istota sporu sprowadzała się zatem do ustalenia, czy pomiędzy zdarzeniem z dnia 12 stycznia 2017 r. a zgłaszanymi przez powoda następstwami zdrowotnymi zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a w konsekwencji – czy i w jakim zakresie pozwany ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą. Dalej sporne było wykazanie wysokości poszczególnych roszczeń – odszkodowania, zadośćuczynienia oraz dwóch świadczeń rentowych.
Podstawę odpowiedzialności pozwanego stanowi art. 822 § 1 k.c., zgodnie z którym przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłaty określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Odpowiedzialność pozwanego ma charakter akcesoryjny względem odpowiedzialności sprawcy szkody i obejmuje naprawienie szkody w granicach tej odpowiedzialności. W niniejszej sprawie bezsporne było, że pojazd, z którego wysiadał powód w chwili zdarzenia z 12 stycznia 2017 r., objęty był ochroną ubezpieczeniową w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych u pozwanego. Odpowiedzialność sprawcy zdarzenia kształtuje się na zasadzie ryzyka, zgodnie z art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 435 k.c. W orzecznictwie przyjmuje się szerokie rozumienie pojęcia „ruchu pojazdu”. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 23 maja 2019 r., II CSK 165/18, „na tle wykładni art. 435 w zw. z art. 436 § 1 k.c. nie budzi wątpliwości uznanie za „ruch” samoistnego poruszania się pojazdu dzięki mocy układu zasilania (silnika), a nawet bez jego udziału, wskutek np. staczania się samochodu, który nie został zabezpieczony za pomocą systemu hamowania. Z drugiej strony samochód pozostaje w ruchu, nawet jeśli nie przemieszcza się, lecz ma włączony silnik i wraz z kierującym lub pasażerami stoi przed zamkniętym przejazdem kolejowym czy w korku ulicznym.” Również w wyroku z 17 marca 2023 r., II CSKP 730/22, Sąd Najwyższy wskazał, że przewidziany w art. 436 § 1 w zw. z art. 435 k.c. reżim odpowiedzialności na zasadzie ryzyka wiąże się z tym, że źródło niebezpieczeństwa tkwi w samym środku komunikacji, a nie w zamontowanych w nim innych urządzeniach, przy czym zakresem tego przepisu objęte mogą być także szkody wyrządzone przez pojazdy pozbawione silnika.
W realiach niniejszej sprawy zdarzenie polegające na niekontrolowanym przemieszczeniu się pojazdu w chwili wysiadania powoda niewątpliwie mieści się w zakresie pojęcia „ruchu pojazdu” w rozumieniu art. 436 § 1 k.c., co przesądza o odpowiedzialności sprawcy na zasadzie ryzyka. Pozwany kwestionował co prawda istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem a skutkami zdrowotnymi powoda, jednak zarzuty te nie odnoszą się do samej podstawy odpowiedzialności, a nadto nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności w opiniach biegłych. Tym samym odpowiedzialność pozwanego należało rozpatrywać w granicach odpowiedzialności cywilnej sprawcy zdarzenia, przy uwzględnieniu ogólnych zasad odpowiedzialności odszkodowawczej wynikających z art. 361 k.c.
Kodeks cywilny zawiera szczególne reguły dotyczące naprawienia szkody na osobie, obejmującej zarówno szkodę majątkową, jak i krzywdę niemajątkową, przejawiającą się w ujemnych doznaniach psychicznych pokrzywdzonego spowodowanych uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. Są to przede wszystkim: roszczenie poszkodowanego o naprawienie szkody majątkowej (art. 444 k.c. - o zwrot poniesionych kosztów, o zasądzenie renty) oraz roszczenie pokrzywdzonego z tytułu doznanej krzywdy niemajątkowej (art. 445 k.c. - o zadośćuczynienie pieniężne). Celem regulacji zawartej w art. 444 k.c. jest określenie sposobu naprawienia szkody na osobie, nie zaś przesłanek odpowiedzialności. Te ostatnie bowiem zależą od podstawy odpowiedzialności. Nie może więc ulegać wątpliwości, że roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone tylko wtedy, kiedy zaistniało zdarzenie, z którym ustawa łączy odpowiedzialność, i jedynie w granicach następstw określonych przez konstrukcję normalnego związku przyczynowego (art. 361 § 2 k.c.). Naprawienie szkody obejmuje w szczególności zwrot wszelkich wydatków poniesionych przez poszkodowanego zarówno w związku z samym leczeniem i rehabilitacją: lekarstwa, konsultacje medyczne, protezy, kule, wózek inwalidzki itp. (zob. na temat uwzględniania kosztów prywatnej rehabilitacji wyrok SA w Gdańsku z 21.2.2013 r., V ACa 740/12, Legalis), jak i koszty opieki niezbędnej w czasie procesu leczenia (por. wyr. SN z 8.2.2012 r., V CSK 57/11, Legalis) oraz inne dodatkowe koszty związane z doznanym uszczerbkiem (np. przejazdów, wyżywienia).
Zadośćuczynienie stanowi natomiast formę rekompensaty pieniężnej z tytułu szkody niemajątkowej. Podstawą żądania z art. 445 k.c. jest doznana krzywda niemajątkowa w postaci ujemnych przeżyć związanych z cierpieniami psychicznymi i fizycznymi pokrzywdzonego, wynikająca z naruszenia dóbr osobistych wskazanych w tym przepisie (zob. wyr. SN z 4.7.1969 r., I PR 178/69, OSNCP 1970, Nr 4, poz. 71, z glosą A. Szpunara, PiP 1970, Nr 8-9, s. 412).
Jako że pozwany kwestionował przede wszystkim istnienie związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem z 12 stycznia 2017 r. a aktualnym stanem zdrowia powoda koniecznym było skorzystanie z wiadomości specjalnych, wobec czego Sąd oparł się w tym zakresie na opiniach biegłych sądowych z zakresu ortopedii, neurologii oraz urologii. Opinie biegłych były spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniały. Zawierały szczegółową analizę dokumentacji medycznej powoda oraz odnosiły się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym także do zgłaszanych przez strony zarzutów. Wnioski opinii były jednoznaczne i nie zawierały wewnętrznych sprzeczności, a ich tok rozumowania był przejrzysty i możliwy do zweryfikowania.
Z opinii tych wynika, że zasadnicza część dolegliwości powoda, w szczególności w zakresie następstw urazu kręgosłupa oraz zaburzeń neurologicznych i urologicznych, pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem z 12 stycznia 2017 r. Wprawdzie strona pozwana kwestionowała istnienie tego związku, jednak jej stanowisko ograniczało się do polemiki z wnioskami opinii biegłych, bez przedstawienia przekonującej argumentacji podważającej ich trafność. Pozwany nie wykazał, aby opinie sporządzone w niniejszej sprawie były niepełne, nielogiczne lub sprzeczne. W tej sytuacji brak było podstaw do odmowy przyznania waloru wiarygodności i mocy dowodowej opiniom biegłych, które stanowiły miarodajne źródło ustaleń w zakresie związku przyczynowego.
Na ocenę tę nie wpływa okoliczność, że powód w przeszłości doznał urazów, w tym urazu kręgosłupa. Z zebranego materiału dowodowego wynika bowiem, że wcześniejsze urazy miały charakter przemijający, a powód powrócił po nich do pełnej sprawności. Brak jest podstaw do przyjęcia, aby wcześniejsze zdarzenia stanowiły przyczynę aktualnych, utrzymujących się dolegliwości powoda, skoro biegli nie potwierdzili tej tezy.
Z opinii biegłych wynika również, że brak podjęcia przez powoda rehabilitacji w zakresie zaburzeń seksualnych mógł mieć wpływ na pogorszenie rokowań w tym zakresie. Okoliczność ta nie mogła jednak prowadzić do zmniejszenia należnego powodowi świadczenia, gdyż pozwany nie podniósł zarzutu przyczynienia się poszkodowanego do zwiększenia szkody (art. 362 k.c.), a tym samym brak było podstaw do uwzględnienia tej kwestii w tym aspekcie.
Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że schorzenia powoda, w zasadniczym zakresie, pozostają następstwem zdarzenia z 12 stycznia 2017 r., a tym samym pozwany ponosi odpowiedzialność za ich skutki.
Przechodząc do oceny wysokości poszczególnych roszczeń Sąd zważył jak poniżej.
Zadośćuczynienie ma na celu kompensację krzywdy rozumianej jako całokształt cierpień fizycznych i psychicznych doznanych przez poszkodowanego, zarówno już odczuwanych, jak i tych, które będą występować w przyszłości. Powinno ono przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, pozostając jednocześnie w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że powód doznał istotnej krzywdy w następstwie zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. W następstwie zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. powód doznał urazu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym oraz urazu lewego stawu kolanowego, w tym złamania kompresyjnego kręgu L1 oraz uszkodzeń struktur stawu kolanowego. Bezpośrednio po zdarzeniu powód odczuwał silny ból w okolicy kręgosłupa oraz przejściową utratę czucia od pasa w dół. W początkowym okresie po zdarzeniu wymagał pomocy osób trzecich przy wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego, w tym przy poruszaniu się oraz czynnościach higienicznych. Proces leczenia i rehabilitacji miał charakter długotrwały i wieloetapowy. Powód przez okres około 6 miesięcy korzystał z gorsetu ortopedycznego oraz ortezy kończyny dolnej. W dalszym okresie korzystał z leczenia farmakologicznego oraz rehabilitacji, w tym ćwiczeń wykonywanych w warunkach domowych oraz okresowych zabiegów rehabilitacyjnych. U powoda utrzymują się dolegliwości bólowe kręgosłupa oraz ograniczenia funkcjonalne wymagające okresowego leczenia i rehabilitacji. Następstwem urazu są również zaburzenia neurologiczne i urologiczne, w tym trudności w kontroli czynności fizjologicznych, co wiąże się z koniecznością korzystania z pieluchomajtek. Powód pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów, w szczególności neurologa, urologa i ortopedy, oraz korzysta z prywatnej opieki medycznej, w tym w ramach pakietu medycznego (...), zapewniającego bieżący dostęp do konsultacji oraz rehabilitacji. W związku z dolegliwościami powód przyjmuje na stałe leki, w szczególności przeciwbólowe, neurologiczne oraz urologiczne. W następstwie zdarzenia powód ograniczył dotychczasową aktywność fizyczną i zaprzestał uprawiania sportów, takich jak jazda na rowerze, narciarstwo czy pływanie. Doznane obrażenia wpłynęły również na jego funkcjonowanie w życiu codziennym, w szczególności w zakresie wykonywania czynności wymagających wysiłku fizycznego, takich jak dźwiganie ciężarów czy odbywanie dłuższych podróży. Powód doświadcza również ograniczeń w życiu osobistym, w tym w sferze relacji rodzinnych, z uwagi na utrzymujące się zaburzenia w sferze seksualnej. Wprawdzie biorąc pod uwagę wiek powoda i jego staż małżeński wątpliwości budzą jego plany prokreacyjne, nie zmienia to faktu że niewątpliwie jego wybór w tym zakresie został ograniczony wskutek wypadku. Po zdarzeniu powód przybrał na wadze, co pozostaje związane z ograniczeniem aktywności fizycznej oraz utrzymującymi się dolegliwościami.
W związku z powyższym w ocenie Sądu na rozmiar krzywdy powoda składają się w szczególności:
– doznane obrażenia ciała, w tym uraz kręgosłupa oraz uszkodzenie stawu kolanowego,
– długotrwały i wieloetapowy proces leczenia oraz rehabilitacji, trwający przez wiele lat,
– utrzymujące się dolegliwości bólowe, wymagające stałego leczenia farmakologicznego,
– zaburzenia neurologiczne i urologiczne, w tym problemy z kontrolą czynności fizjologicznych, w tym także dyskomfort powoda związany z podróżami,
– ograniczenia w aktywności fizycznej oraz konieczność rezygnacji z dotychczasowego trybu życia, w tym aktywności sportowej,
– negatywny wpływ zdarzenia na życie osobiste powoda, w tym relacje rodzinne.
Jednocześnie przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze, że skutki zdarzenia, choć istotne, nie doprowadziły do całkowitej niesamodzielności powoda ani wyłączenia go z życia społecznego i zawodowego. Powód prowadzi działalność gospodarczą, utrzymuje kontakty zawodowe oraz wykonuje podstawowe czynności życia codziennego, choć w ograniczonym zakresie. Uwzględnienia wymagało również, że część twierdzeń powoda dotyczących zakresu jego ograniczeń oraz wpływu zdarzenia na sytuację zawodową miała charakter ocenny i nie została w pełni wykazana, w szczególności w zakresie utraty dochodów oraz zdolności do pracy. Powód nie podjął w pełnym zakresie zalecanej rehabilitacji, w szczególności w zakresie zaburzeń seksualnych, co – jak wynika z opinii biegłych – mogło mieć wpływ na pogorszenie rokowań w tym zakresie, co wpływać musi na ocenę jego poczucia krzywdy w tym zakresie – skoro powód nie podjął wszystkich dostępnych mu sposobów ograniczenia wpływu wypadku na jego życie z tej przyczyny.
Mając na uwadze całokształt powyższych okoliczności Sąd uznał, że odpowiednią kwotą zadośćuczynienia jest 125.000 zł. Kwota ta – z jednej strony – przedstawia ekonomicznie odczuwalną wartość i uwzględnia długotrwałość oraz charakter doznanych przez powoda cierpień, z drugiej zaś – pozostaje w rozsądnych granicach, adekwatnych do stopnia naruszenia dóbr osobistych powoda oraz jego aktualnego funkcjonowania. Uwzględniając kwotę 35.000 zł wypłaconą powodowi w toku postępowania likwidacyjnego, zasądzeniu podlegała kwota 90.000 zł stanowiąca różnicę pomiędzy należnym zadośćuczynieniem a świadczeniem już spełnionym przez pozwanego, o czym orzeczono jak w sentencji w punkcie 1 lit a. Uwzględnienie w ramach zadośćuczynienia także cierpień, które powód będzie odczuwał w przyszłości, nie pozostaje w sprzeczności z oddaleniem powództwa o ustalenie odpowiedzialności na przyszłość, albowiem ustalony stan zdrowia powoda ma charakter utrwalony i nie wiąże się z istnieniem niepewności co do powstania nowych, nieujawnionych jeszcze następstw zdarzenia. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 817 § 1 k.c. W zakresie zadośćuczynienia odsetki zostały zasądzone od dnia 12 września 2025 r., tj. od dnia wyrokowania, albowiem dopiero przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie rozmiaru krzywdy powoda oraz wysokości należnego mu świadczenia. Powód wielokrotnie modyfikował swoje żądanie w toku postępowania, a ostateczny rozmiar krzywdy został ustalony dopiero na podstawie opinii biegłych oraz całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co wykluczało możliwość przyjęcia wcześniejszej daty wymagalności świadczenia.
Odnośnie do odszkodowania podstawę prawną roszczenia powoda w tym zakresie stanowi art. 444 § 1 k.c., zgodnie z którym naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia koszty. Do kosztów tych zalicza się w szczególności wydatki na leczenie, rehabilitację, zakup leków oraz korzystanie z odpłatnych świadczeń medycznych, o ile pozostają one w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem wywołującym szkodę oraz są celowe i ekonomicznie uzasadnione.
W niniejszej sprawie Sąd uznał za zasadne co do zasady korzystanie przez powoda z prywatnych świadczeń medycznych. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że powód wymagał intensywnego leczenia i rehabilitacji, a dostęp do świadczeń w ramach publicznego systemu ochrony zdrowia był ograniczony, w szczególności z uwagi na odległe terminy wizyt oraz brak dostępności niektórych form terapii. W tej sytuacji skorzystanie z prywatnej opieki medycznej, w szczególności z wizyt u lekarzy, badania RTG czy iniekcji, należało uznać za uzasadnione. Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że powód korzystał z pakietu medycznego także przed zdarzeniem w związku z czym brak jest adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy wykupywaniem tego pakietu w okresie między 2017 a 2019 rokiem, a doznanym urazem. Z tych względów koszty związane z korzystaniem z prywatnej opieki medycznej, podlegały uwzględnieniu jako element szkody powoda. Wybór bowiem przez powoda formy leczenia, w tym korzystanie z prywatnych świadczeń medycznych, pozostawał uzasadniony charakterem doznanego urazu oraz koniecznością zapewnienia ciągłości i dostępności leczenia, co znajduje potwierdzenie w opiniach biegłych.
Odmiennie należało ocenić roszczenie powoda w zakresie zwrotu kosztów zakupu leków. Powód przedłożył wprawdzie paragony i faktury dokumentujące poniesienie wydatków, jednak dokumenty te nie pozwalały na ustalenie, jakie konkretnie leki zostały nabyte oraz czy pozostają one w związku z leczeniem następstw zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. W szczególności brak było możliwości weryfikacji, czy zakupione środki były stosowane w związku z dolegliwościami pozostającymi w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem, czy też dotyczyły innych schorzeń powoda. Na paragonach znajdują się środki przeciwbólowe, szampon, witaminy w dawkach zalecanych osobom zdrowym, nie sposób przyjąć tylko na podstawie dowodu ich zakupu, że wszystkie wykazane przez powoda wydatki na leki pozostają w związku z przedmiotowym zdarzeniem, co uniemożliwiało ich uwzględnienie w ramach odszkodowania.
Powód dochodził zwrotu kosztów leczenia w szerszym zakresie, jednak uwzględnieniu podlegały jedynie wydatki pozostające w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem oraz należycie wykazane, co skutkowało zasądzeniem kwoty 5.392,22 zł. Na zasądzoną kwotę składają się:
– kwota 2.236,00 zł dochodzona pozwem, co do której odsetki zasądzono od dnia 25 marca 2019 r. Składają się na nią: 72 zł poniesione na RTG kolana (k. 16), 324 zł na zakup ortezy (k. 17), 180 zł na konsultacje ortopedyczną (k. 20), 760 zł na iniekcję (k. 21), 180 zł na konsultację ortopedyczną (k. 22), 2* 160 zł na iniekcję (k. 23-24), 400 zł na badanie urologiczne (k. 28). Są to kwoty zgłoszone w pozwie, biorąc pod uwagę uzasadnienia decyzji przyznających odszkodowanie nie sposób przyjąć iż zostały nimi objęte. Odsetki zasądzono zgodnie z żądaniem pozwu od 25 marca 2019 r. nie mogąc orzec ponad żądanie, powód bowiem wykazał wymagalność roszczenia na 22 marca 2019 r. wobec doręczenia wezwania do zapłaty 15 marca tegoż roku (wezwanie i zpo k. 230 – 235);
– kwota 140,00 zł objęta rozszerzeniem powództwa z 30 listopada 2020 r. tytułem zakupu gorsetu ortopedycznego (k. 358), co do której odsetki zasądzono od dnia 23 marca 2021 r. a więc dnia po doręczeniu pozwanemu modyfikacji powództwa w tym zakresie,
– kwota 82,99 zł objęta rozszerzeniem powództwa z 10 stycznia 2022 r. tytułem zakupu pieluchomajtek (k. 773), co do której odsetki zasądzono od dnia 21 stycznia 2022 r. a więc dnia po doręczeniu pozwanemu modyfikacji powództwa w tym zakresie,
– kwota 2.934,00 zł objęta rozszerzeniem powództwa z 7 lutego 2023 r. tytułem zakupu pieluchomajtek (k. 985 – 994), co do której odsetki zasądzono od dnia 7 marca 2023 r. a więc dzień po doręczeniu modyfikacji pozwanemu.
W pozostałym zakresie roszczenie odszkodowawcze podlegało oddaleniu jako niewykazane, o czym orzeczono jak w sentencji w punkcie 2.
Żądanie renty uzasadnione jest w trzech sytuacjach: w związku z całkowitą lub częściową utratą zdolności do pracy zarobkowej, zwiększeniem się potrzeb lub zmniejszeniem widoków powodzenia na przyszłość. Roszczenie o rentę będzie uzasadnione w wypadku zaistnienia jednej ze wskazanych przyczyn. Przyczyny przyznania renty mogą się uzupełniać i pozostawać w ścisłym związku, wszystkie więc powinny być uwzględnione przy ustalaniu wysokości renty. Bez względu na przyczyny decydujące in casu o przyznaniu renty odszkodowanie z tego tytułu będzie miało charakter jednolity. Roszczenie o rentę ma na celu wynagrodzenie szkody przyszłej. Przy tym nie stanowi koniecznej przesłanki przyznania renty ustalenie określonego stopnia inwalidztwa. Decyduje faktyczne ograniczenie możliwości wykonywania działalności zarobkowej przez poszkodowanego ze względu na odniesioną szkodę. Zob. wyr. SN z 19.5.1969 r. (II PR 159/69, OSNCP 1970, Nr 4, poz. 64); w kwestii częściowej utraty zdolności do pracy poszkodowanego zob. wyr. SN z 8.6.2005 r. (V CK 710/04, Legalis), oraz wyr. SA w Białymstoku z 1.2.2005 r. (III APa 9/04, OSA 2005, Nr 12, poz. 33). Wielkość renty wyrównawczej jest uzależniona od wysokości dochodów, które mógłby uzyskiwać poszkodowany, gdyby nie doszło do wyrządzenia szkody. Punktem odniesienia jest zarobek, który zważywszy na rodzaj wykonywanej wcześniej działalności, osiągałby poszkodowany, jeżeli zachowałby dotychczasową zdolność do pracy - w porównaniu z dochodami aktualnie uzyskiwanymi przez poszkodowanego, w tym z uwzględnieniem renty uzyskiwanej z tytułu ubezpieczenia społecznego [por. uchw. SN(7) z 17.6.1963 r., III CO 38/62, OSNCP 1965, Nr 2, poz. 21; uchw. SN(7) z 3.10.1966 r., III CZP 17/66, OSNCP 1968, Nr 1, poz. 1). „W wypadku gdy utrata zdolności do pracy zarobkowej dotyczy osoby prowadzącej działalność gospodarczą na własny rachunek, niepozostającej w stosunku zatrudnienia, rekompensata w postaci renty obejmuje straty wynikające z utraty całości lub części stałych dochodów otrzymywanych w wyniku działalności, która nie może być kontynuowana przez poszkodowanego. (M. Safjan [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1–44910, wyd. 10, 2020, art. 444).
Natomiast renta z tytułu zwiększonych potrzeb „dotyczy sytuacji, gdy w wyniku doznanej szkody istnieje konieczność ponoszenia wyższych kosztów jego utrzymania w zakresie usprawiedliwionych potrzeb w porównaniu ze stanem sprzed wyrządzenia szkody (np. koszty stałej opieki pielęgniarskiej, bądź pomocy osoby trzeciej przy rehabilitacji - tak wyr. SA we Wrocławiu z 18.12.2013 r., I ACa 1182/13, Legalis; odpowiedniego wyżywienia, koszty stałych konsultacji medycznych i lekarstw itp.). Przyznanie renty z tego tytułu nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany te potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z tym wydatki (zob. wyr. SN z 4.3.1969 r., I PR 28/69, Legalis; z 11.3.1976 r., IV CR 50/76, OSNCP 1977, Nr 1, poz. 11, z glosą J. Rezlera, NP 1978, Nr 6, s. 964; wyr. SA we Wrocławiu z 5.10.2011 r., I ACa 954/11, Legalis; wyr. SA w Szczecinie z 27.9.2012 r., I ACa 292/12, Legalis).
W ocenie Sądu roszczenie powoda w tytułu renty z tytułu zwiększonych potrzeb zasługiwało na uwzględnienie w części. Powód dochodził renty na zwiększone potrzeby w wysokości 825,32 zł miesięcznie. Z materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłych oraz zeznań powoda, wynika, że na skutek zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. doszło do zwiększenia bieżących kosztów funkcjonowania powoda, obejmujących w szczególności wydatki związane z leczeniem oraz codziennym funkcjonowaniem.
Za uzasadnione należało uznać w szczególności koszty zakupu pieluchomajtek, które – wobec utrzymujących się zaburzeń urologicznych – stanowią stały i konieczny element wydatków powoda. Uzasadnione było także uwzględnienie kosztów związanych z korzystaniem z prywatnej opieki medycznej w ramach pakietu (...). Choć powód korzystał z tego rodzaju świadczeń również przed zdarzeniem, to jednak po 1 grudnia 2022 r. zakres i intensywność korzystania z opieki medycznej uległy zwiększeniu (do pakietu VIP), co pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z doznanym urazem. W tym zakresie renta odpowiadająca zwiększonym potrzebom powoda podlegała uwzględnieniu.
Ustalając wysokość renty Sąd uwzględnił:
– koszt pieluchomajtek w wysokości około 194,40 zł miesięcznie zgodnie z żądaniem, wykazaną licznymi fakturami za ich zakup ,
– koszt abonamentu medycznego w wysokości około 342 zł miesięcznie,
co łącznie daje kwotę 536,40 zł miesięcznie.
W pozostałym zakresie, ponad kwotę 536,40 zł miesięcznie do dochodzonej kwoty 825,32 zł miesięcznie, o czym orzeczono jak w sentencji w punkcie 1 lit c. W pozostałym zakresie roszczenie o rentę na zwiększone potrzeby podlegało oddaleniu jako niewykazane o czym orzeczono jak w sentencji w punkcie 2.
Odmiennie należało ocenić roszczenie powoda o rentę z tytułu utraty zdolności do pracy oraz utraconych dochodów. Powód nie wykazał, aby wskutek zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej w stopniu uzasadniającym przyznanie renty. Z zebranego materiału dowodowego wynika bowiem, że powód prowadzi działalność gospodarczą oraz podejmuje aktywność zawodową, choć w ograniczonym zakresie. Sam powód wskazywał, że nadal obsługuje klientów, wykonuje czynności związane z prowadzoną działalnością oraz uzyskuje z tego tytułu dochody. Jednocześnie powód nie uzyskał świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, które potwierdzałyby jego niezdolność do pracy, a przedstawione przez niego twierdzenia dotyczące spadku dochodów miały charakter ogólny i nie zostały poparte miarodajnymi dowodami. W szczególności powód nie wykazał w sposób pozwalający na dokonanie precyzyjnych ustaleń, jakie dochody osiągał przed zdarzeniem, jakie osiąga obecnie oraz w jakim zakresie ewentualna różnica pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem z 12 stycznia 2017 r. Należy przy tym uwzględnić, że powód prowadzi działalność gospodarczą, a osiągane w jej ramach dochody mają charakter zmienny i zależą od wielu czynników, w tym sytuacji rynkowej. Sam powód wskazywał, że w okresie pandemii jego dochody uległy zmianie, a następnie ponownie wzrosły, co dodatkowo utrudnia przypisanie ewentualnych wahań dochodów wyłącznie skutkom zdarzenia. W konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia, że powód wykazał przesłanki przyznania renty z tytułu utraty zdolności do pracy lub utraconych dochodów. W konsekwencji roszczenie o rentę z tytułu utraty zdolności do pracy w kwocie 800 zł miesięcznie podlegało oddaleniu w całości, o czym orzeczono jak w sentencji w punkcie 2.
Powód domagał się również ustalenia na przyszłość odpowiedzialności pozwanego za skutki zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. (art. 189 k.p.c.), jednak żądanie to nie zasługiwało na uwzględnienie. Z opinii biegłych sporządzonych w niniejszej sprawie nie wynika, aby stan zdrowia powoda uzasadniał przyjęcie istnienia niepewności co do dalszych następstw zdarzenia w stopniu wymagającym ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość. Ustalony stan zdrowia powoda ma charakter utrwalony, a dolegliwości będące następstwem zdarzenia mają charakter przewlekły, lecz stabilny. Biegli nie wskazywali na konieczność podejmowania dalszego leczenia, które mogłoby prowadzić do powstania nowych, istotnych szkód, ani na wysokie prawdopodobieństwo pogorszenia stanu zdrowia powoda w przyszłości w następstwie zdarzenia z 12 stycznia 2017 r. Kwestia podjęcia przez powoda leczenia operacyjnego kręgosłupa jest także niepewna co do jej konieczności i możliwej skuteczności. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, aby zachodził stan niepewności prawnej uzasadniający udzielenie powodowi ochrony w drodze powództwa o ustalenie. Samo istnienie trwałych następstw zdarzenia nie jest wystarczające dla przyjęcia interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w przypadku ujawnienia się nowych następstw zdarzenia powód nie jest pozbawiony możliwości dochodzenia dalszych roszczeń na zasadach ogólnych, aczkolwiek na obecną chwilę brak wykazania, aby takowe istniały. W pozostałym zakresie powództwo jako niewykazane podlegało oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji w punkcie 2.
W zakresie odszkodowania odsetki zostały zasądzone od dat wskazanych w sentencji wyroku, odpowiadających datom, w których pozwany pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem poszczególnych świadczeń, liczonym od chwili zgłoszenia roszczeń lub ich rozszerzenia, zgodnie z żądaniem powoda.
W zakresie renty odsetki ustawowe za opóźnienie zostały zasądzone na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, zgodnie z art. 481 § 1 k.c.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., stosując zasadę ich stosunkowego rozdzielenia. Powód dochodził roszczeń zarówno o charakterze jednorazowym, jak i świadczeń okresowych oraz ustalenia odpowiedzialności na przyszłość. Roszczenia te zostały uwzględnione jedynie w części – w szczególności w zakresie renty jedynie w ograniczonym zakresie, natomiast roszczenia o rentę z tytułu utraty zdolności do pracy oraz o ustalenie odpowiedzialności na przyszłość zostały oddalone w całości. Mając na uwadze całokształt wyniku sprawy, Sąd uznał, że powód wygrał sprawę w 37%, zaś pozwany w 63%, co uzasadniało stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu. Szczegółowego wyliczenia dokona referendarz po uprawomocnieniu się wyroku. Z tych względów postanowiono jak w sentencji w punkcie 3.
sędzia Piotr Królikowski