Wyrok z 19 września 2025, sygn. I C 819/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 19 września 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko R. K., K. K.

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 11.817 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 819/25

UZASADNIENIE

Powód (...) Bank (...) S.A. w W. wniósł w dniu 27.06.2025 r. przeciwko K. K. i R. K. o:

1.  zasądzenie solidarnie, ewentualnie in solidum, ewentualnie w częściach równych od pozwanych na jego rzecz kwoty 200.000 zł z tytułu zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16.08.2024 roku do dnia zapłaty;

2.  zasądzenie solidarnie, ewentualnie in solidum, ewentualnie w częściach równych od pozwanych na jego rzecz kwoty 35.731,04 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu \w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16.08.2024 roku do dnia zapłaty;

ewentualnie wniósł o:

3.  zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanemu na podstawie zawartej przez strony umowy kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 255.219,25 zł oraz zasądzenie solidarnie, ewentualnie in solidum, ewentualnie w częściach równych od pozwanych na jego rzecz kwoty 55.219,25 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.).

Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie umowy kredytu zawartej dnia 24.10.2008 r., denominowanego do (...), udostępnił stronie pozwanej środki pieniężne w kwocie 200.000 zł. Wysokość spłat uzależniona była od zmieniającego się kursu (...). Powód podniósł, iż w wyniku umowy kredytu wypłacił stronie pozwanej środki, które ta zrealizowała na wskazany w umowie cel. W związku z zakwestionowaniem mechanizmu indeksacji opartego na kursie (...), jako zawierającego w swej konstrukcji niedozwolone postanowienia umowne, strona pozwana wystąpiła przeciwko bankowi z powództwem, w ramach którego podniosła zarzut nieważności umowy. Sąd pierwszej instancji stwierdził nieważność umowy. Bank prezentuje jednak stanowisko, iż umowa kredytu jest ważna i skuteczna. Wskazał, że przedmiotem niniejszej sprawy jest żądanie, aby strona pozwana zwróciła powodowi środki pieniężne oraz korzyści jakie uzyskała na skutek korzystania przez nią z kapitału na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. (vide: pozew – k 4-20v.)

Pozwani K. K., R. K. w odpowiedzi na pozew z dnia 05.08.2025 r. wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Podnieśli zarzut potrącenia, poprzedzony złożonym w dniu 10.08.2024 r. oświadczeniem o potrąceniu wierzytelności w wysokości 200.000 zł z tytułu nienależnego świadczenia z nieważnej umowy z wierzytelnością banku w kwocie 200.000 zł z tytułu wypłaconej kwoty kapitału. Potrącenie nie obejmowało kwoty dochodzonej w sprawie przed SO w Olsztynie o sygn. akt (...) przez pozwanych. Strona pozwana zakwestionowała zasadność roszczeń powoda i wniosła o zasądzenie od powoda zwrotu kosztów procesu. (vide: odpowiedź na pozew k . 75-77)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

(...) Bank (...) S.A. w W. jest następcą prawnym (...) Bank S.A. w W. (bezsporne).

W dniu 24 października 2008 r. K. K. (wówczas K. H.) oraz S. D. jako konsumenci zawarli z poprzednikiem prawnym banku (...) S.A. z siedzibą w W. – umowę o kredyt na cele mieszkaniowe (...) Nr (...). Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 200.000,00 zł, jak określono „denominowanego (waloryzowanego) w walucie (...) na okres 360 miesięcy od dnia zawarcia umowy do dnia 18.10.2038 r. (§ 2 ust. 1 umowy).

Zawarta przez strony umowa zawierała następujące postanowienia:



kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w (...) lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu (§ 2 ust. 2).



o wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie (...), wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w wyżej wymienionej walucie Bank poinformuje kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach (...) (§ 2 ust. 3).



kredyt przeznaczony jest na zakup lokalu mieszkalnego nr (...) w O. przy ul. (...) A o wartości kosztorysowej 200.040,00 zł (§ 3 ust. 1),



kredyt wykorzystywany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla (...) zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu (§ 4 ust. 1 a).



wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w (...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana w/w kursu ma wpływ na ostateczną wysokość spłacanego przez Kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2 zd. 2-4).



miesięczne raty kapitałowo odsetkowe ustalone są w równej wysokości (§ 9 ust. 3).



w celu spłaty, kredytobiorca upoważnił bank do obciążania/składania dyspozycji przelewu środków z rachunku prowadzonego przez bank dla kredytobiorców (§ 9 ust. 4).



w związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej Kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje.

J. Kredytobiorca akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określania kwoty kredytu w walucie wskazane w § 2 Umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone w § 4 Umowy oraz warunków jego spłaty określone w § 9 Umowy (11 ust. 4 i 5 umowy).

Kwota opłaty za wysłanie upomnienia oraz wezwanie do zapłaty (8,00 CHF) zostanie przeliczona na złote według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu spłaty zaległej należności (§ 12 ust. 2 umowy).

Oprocentowanie kredytu określono jako zmienne i stanowiące sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży w wysokości 2,90 punktów procentowych (§ 8 ust. 1 umowy).

W dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 5,86% w stosunku rocznym i było równe stawce odniesienia, którą była stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowana na stronie serwisu (...), powiększonej o marżę Banku (§ 8 ust. 2).

W umowie nie zdefiniowano kursów kupna i sprzedaży dewiz, ani nie wskazano, jak ustalana jest tabela, z której miały one wynikać.

(umowa kredytu k. 24-25v.)

Integralną część umowy kredytu stanowiły „Ogólne Warunki Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe oraz Kredytów i P. hipotecznych w (...) Banku S.A.” stanowiące załącznik nr 1 do umowy (§1 ust. 2 umowy kredytu).

Ogólne Warunki Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe oraz Kredytów i P. hipotecznych w (...) Banku S.A. nie zawierały definicji „Tabeli kursów” obowiązującej w banku. nie zawierały także żadnych wskazówek czy wyjaśnienia sposobu tworzenia przez bank (...) kursów walut obcych czy też zasad ustalania wysokości kursów kupna i sprzedaży walut obcych w tym (...). Nie zawierały także definicji „stawki odniesienia” poza wskazaniem, że jest to stawka rynku pieniężnego.

Aneksem nr (...) z dnia 1 lipca 2014 r. strony dokonały zmiany podmiotowej po stronie jednego z kredytobiorców – w miejsce S. D. wstąpił R. K.. Jednocześnie S. D. został zwolniony z długu.

(aneks nr (...) k. 26-27v., umowa o zwolnienie z długu k. 28, umowa przystąpienia do długu k. 29)

Kredyt uruchomiono jednorazowo w dniu 18.11.2008 r. w kwocie 200 000,00 zł, która po przeliczeniu w dniu uruchomienia kredytu zgodnie z umową, na walutę, w której kredyt był denominowany (waloryzowany), stanowiła równowartość 82078,22 CHF - kurs– uruchomienia 2, (...).

W okresie od 18.11.2008 r. do 18.03.2024 r. kredytobiorcy dokonali spłaty kredytu w łącznej wysokości 219.521,20 zł (do 16.12.2022 r. łącznie kwotę 195.332,85 zł, a po tym dniu do dnia 18.03.2024 r. łącznie kwotę 24.188,35 zł.

(zestawienie k. 49-50v.)

Pismem z dnia 1 sierpnia 2024 r. kredytobiorcy wezwali bank do zapłaty w terminie 1 dnia od dnia doręczenia wezwania kwoty 219.521,20 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia z nieważnej umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) z dnia 24 października 2008 r., zawartej przez nich z (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą w W., poprzednikiem prawnym (...) Banku (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W.. Bank odebrał przedmiotowe wezwanie
5 sierpnia 2024 r.

(wezwanie do zapłaty k. 80, pocztowe potwierdzenie nadania i odbioru k. 82 i 84)

Następnie pismem z dnia 10 sierpnia 2024 r. kredytobiorcy złożyli oświadczenie o potrąceniu przysługującej im wierzytelności w wysokości 219.521,20 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z nieważnej umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) z dnia 24 października 2008 r., zawartej przez kredytobiorców z (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą w W. z wierzytelnością banku wynikającą z nienależnego świadczenia tj. wypłaconej kwoty kapitału w wysokości 200.000,00 zł. Bank odebrał oświadczenie powodów 13 sierpnia 2024 r.

(oświadczenie o potrąceniu wierzytelności k. 81, pocztowe potwierdzenie nadania i odbioru k. 82 i 83)

Pismem z dnia 24.07.2014 r. (odebranym przez kredytobiorców 29 lipca 2024 r.) bank wezwał K. i R. K. do zapłaty w terminie do 14 sierpnia 2024 r. kwot:

- 200.000 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych w ich nominalnej wysokości udostępnionej przez bank na podstawie umowy kredytowej,

- 35.731,04 zł tytułem należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku.

Następnie pismem z dnia 16 sierpnia 2024 r. bank złożył kredytobiorcom oświadczenie o potrąceniu ich wierzytelności o zapłatę kwoty dochodzonej w niniejszej sprawie z wzajemną wierzytelnością banku o zwrot kwoty udzielonego kredytobiorcom kredytu, to jest kwoty 200.000,00 złotych oraz kwoty 35.731,04 złotych należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku. Oświadczenie doręczono kredytobiorcom w dniu 21 sierpnia 2021 r.

(wezwanie do zapłaty k. 30-30v., potwierdzenie odbioru k. 31-32)

Celem kredytu był zakup mieszkania przeznaczonego na cele mieszkaniowe. W kredytowanej nieruchomości nie była zarejestrowana ani prowadzona działalność gospodarcza. Nie była również wynajmowana. K. K. i drugi kredytobiorca zdecydowali się na kredyt powiązany z walutą szwajcarską, gdyż miał to być bezpieczny instrument. W toku zawierania umowy bank nie tłumaczył im roli dwóch kursów oraz pojęcia spreadu. Kredytobiorcy nie negocjowali umowy – podpisali ją w kształcie zaproponowanym przez bank. Kredyt został wypłacony w złotych i w tej walucie był i jest spłacany. R. K. przystąpił do umowy po wstąpienia w związek małżeński z K. K..

Kredytobiorcy zostali poinformowani o konsekwencjach uznania umowy za nieważną i oświadczyli, iż godzą się na powyższe skutki.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.

(wyrok SO w Olsztynie, sygn. akt (...))

Sąd zważył, co następuje:

Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych).

Sąd pominął na podstawie art. 299 k.p.c. w zw. z art. 302 §1 k.p.c. wniosek strony powodowej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron z ograniczeniem strony pozwanej na okoliczności jak w pkt 11 pozwu k. 5. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód
z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni pozwala na prawidłowe rozpoznanie sprawy wobec czego wniosek ten uznano za nieprzydatny.

Na podstawie art. 235 ² §1 pkt 2 pominął wniosek dowodowy o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości lub ekonomii i finansów na okoliczności jak w pkt 12 i 13 pozwu k. 5. Stosownie do ww. art. Sąd może w szczególności pominąć dowód mający wskazać fakt bezsporny, nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy lub udowodniony zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy.

Rozstrzygnięciem w sprawie (...) Sąd w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2007 r. (II CSK 347/07) wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. każde orzeczenie prawomocne formalnie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach wskazanych w ustawie także inne osoby. Jest to prawomocność materialna w sensie pozytywnym, która, jak podnosi się w doktrynie, zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. To oznacza przede wszystkim, że w niniejszym procesie Sąd nie mógł dokonać ustalenia odmiennego od tego, że umowa kredytu była nieważna.

Niemniej powództwo w zakresie roszczenia głównego – roszczenia o zapłatę nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji wyrażoną m.in. w uchwale SN z 16.02.2021r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40), w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.

W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu spłat rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy w wysokości
200.000 zł z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 200.000 zł. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

Potrącenie spowodowało, że kredytobiorcy rozliczyli się z bankiem z kwoty udostępnionego mu kapitału kredytu, zatem powództwo o zapłatę kwoty 200.000 zł podlegało oddaleniu jako dotyczące wierzytelności już nieistniejącej (wygasłej wskutek potrącenia). Podstawą prawną oddalenia powództwa w tej części są podane przez powoda przepisy: art. 410 w zw. z art. 405 k.c.

Bezzasadne były w ocenie Sądu pozostałe żądania powoda - zarówno przedstawione jako główne roszczenie o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kwoty należnej mu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku, jak i przedstawione jako ewentualne żądanie zmiany wysokości świadczenia powoda w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie oraz zasądzenie solidarnie, ewentualnie in solidum, ewentualnie w częściach równych od pozwanych na jego rzecz kwoty 55.219,25 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.).

Dokonując analizy zasadności tych roszczeń o zapłatę wynagrodzenia, należy w pierwszym rzędzie podkreślić, że celem prawa unijnego - art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być zniechęcani do stosowania niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany. Zasądzenie na rzecz banku wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału penalizowałoby nie bank, lecz kredytobiorcę, zachęcając przedsiębiorcę do wprowadzania abuzywnych postanowień w kolejnych, proponowanych przez siebie konsumentom umowach. W polskim systemie prawnym brak jakiegokolwiek przepisu mogącego stanowić podstawę prawną przedmiotowego roszczenia, w szczególności nie jest nim art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. Z powołanych przepisów wynika obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia, a świadczeniem banku w okolicznościach rozpoznawanej sprawy była wyłącznie wypłata kredytu. A zatem umożliwienie kredytobiorcy bezumownego korzystania" z kapitału banku nie jest świadczeniem banku, lecz jest stanem faktycznym, który wynika z nienależnego świadczenia. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorców, a nie przez bank, przez co bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia ewentualnego, ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). W kontekście powyższego zauważyć należy, że uwzględnienie stanowiska powoda doprowadziłoby w istocie do reaktywacji nieważnej umowy stron w zakresie oprocentowania (zob. wyrok SA w Białymstoku z dn. 20.02.2020 r., I ACa 635/19). Należy zaakcentować także, że w przypadku uznania zasadności przedmiotowego roszczenia trzeba by uznać, iż analogiczna wierzytelność przysługiwałaby stronie pozwanej, skoro podczas wykonywania spornej umowy kredytu również bank korzystał ze środków pieniężnych, które strona pozwana wpłacała tytułem rat i innych należności wynikających z przedmiotowej umowy. Przyjęcie zasadności roszczenia powoda o wynagrodzenie byłoby sprzeczne z celem art. 6 ust. 1 i art. 7 dyrektywy nr 93/13/EWG, która ma na celu ochronę konsumentów. Wyeliminowanie ze spornej umowy mechanizmu indeksacji nie stanowi in concreto następstwa niezgodnego z prawem lub nieuczciwego zachowania pozwanej (jej poprzednika prawnego), ale jest rezultatem niezgodnego z prawem działania banku (jego poprzednika prawnego). Wobec tego strona pozwana nie powinna ponosić dalej idących następstw tego stanu rzeczy niż te, które ustawodawca przewidział w art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25.06.2022 r. o sygn. akt I ACa 545/21). Kredytobiorcy w tego rodzaju sprawach korzystają z daleko idącej ochrony prawa unijnego, w tym poszczególnych przepisów wynikających z Dyrektywy Rady EWG 93/13 (zwłaszcza art. 7 ust. 1). Na straży prawa wielokrotnie pozostawał także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. w wyroku (...) z dnia 21 grudnia 2016 r., G. N., sprawy połączone 0-154/15, C-307/15 i C-308/15, EU:C:2016:980, pkt 57; wyrok (...) z dnia 14 czerwca 2012 r., B. E. de C., 0-618/10, EU:C:2012:349, pkt 65). Co więcej, ochronę konsumentów przed tego rodzaju roszczeniami ze strony przedsiębiorców przewidują również przepisy krajowe. Zgodnie z art. 224 § 1 k.c. samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Zgodnie zaś z § 2 tego przepisu: „Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył". Wskazany wyżej przepis kodeksu cywilnego stanowi, że wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy należy się wyłącznie, jeśli posiadacz jest w złej wierze. Strona pozwana korzystała z pieniędzy banku w przekonaniu, że ma do tego prawo na podstawie zawartej umowy. Trudno uznać pozwanych za posiadaczy kapitału w złej wierze, skoro sam bank na gruncie sprawy I C 742/21 stał na stanowisku, że konsument posiadał je zgodnie z prawem. W ocenie Sądu, strona pozwana była posiadaczem w dobrej wierze. Wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w dobrej wierze przysługuje właścicielowi dopiero od dnia wytoczenia powództwa o zwrot (art. 224 § 1 k.c.). Pieniądz jest rzeczą szczególnego rodzaju i mają do niego zastosowanie właśnie te przepisy.

Nie zasługiwało na uwzględnienie żądanie dotyczące waloryzacji kapitału wskutek istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Powód żądał, by waloryzacji dokonać według wskaźników inflacji i jako podstawę prawną swojego roszczenia wskazał art. 358 ¹ k.c. W ocenie Sądu, prawo to powodowi nie przysługuje, podobnie jak związane z nim roszczenia o zapłatę. Aktualne i w tej kwestii są wyłożone wcześniej argumenty poczynione na gruncie Dyrektywy 93/13. Dodatkowo przeszkodą uwzględnienia żądania powoda jest sama treść art. 358 ¹ § 4 k.c., z którego wynika, że waloryzacji sądowej nie może żądać strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. To, że powód jest przedsiębiorcą, jest na tyle oczywiste, że nie wymaga argumentacji. Przedmiotem roszczenia o zwrot kapitału kredytu, w tym o zwrot w zwaloryzowanej wysokości, jest świadczenie pozostające w związku z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. Sąd zna argumenty przeciwników tego poglądu, wskazujących na to. że chodzi
o świadczenie nienależne, a nie o świadczenie z obowiązującej umowy, ale nie zgadza się z tymi argumentami. W związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa było sformułowanie wadliwej umowy, następnie wykonywanie nieważnego stosunku prawnego, a obecnie rozliczenie się z kontrahentami w wyniku sądowego unieważnienia umowy. Związek nie został zerwany na żadnym etapie. Dlatego powództwo w zakresie żądania ewentualnego zostało oddalone na podstawie art. 358 ¹ 4 k.c.

Dodać jeszcze należy, że w dniu 15 czerwca 2023 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ogłosił orzeczenie w sprawie C-520/21, w którym rozstrzygnął pytanie prejudycjalne, czy w przypadku uznania, że umowa kredytu zawarta przez bank i konsumenta jest od początku nieważna z powodu zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, strony oprócz zwrotu pieniędzy zapłaconych w wykonaniu tej umowy (bank - kapitału kredytu, konsument - rat, opłat, prowizji i składek ubezpieczeniowych) oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty, mogą domagać się także jakichkolwiek innych świadczeń, w tym należności (w szczególności wynagrodzenia, odszkodowania, zwrotu kosztów lub waloryzacji świadczenia). (...) uznał że prawo Unii Europejskiej stoi na przeszkodzie, aby banki mogły żądać od kredytobiorców dodatkowych świadczeń, w tym wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.

Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż:

1.  Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

2.  Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach.

Z tych przyczyn na podstawie powołanych wyżej przepisów powództwo
podlegało oddaleniu w całości.

O kosztach procesu (pkt II) orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Sąd miał przy tym na uwadze nie tylko kwestię dokonanego potrącenia wierzytelności, ale również faktycznego braku zagrożenia interesów powoda. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej – 11.817 zł – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu.

sędzia Krystian Szeląg