Wyrok z 22 września 2025, sygn. VII U 1369/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 września 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSR (del.) Zofia Pawelczyk-Bik

Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Kapanowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2025 r. w Warszawie

sprawy D. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania D. R.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 17 sierpnia 2023r. znak (...)

zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w ten sposób, że przyznaje D. R. prawo do rekompensaty od 1 lipca 2023 r.

Sygn. akt VII U 1369/23

UZASADNIENIE

W dniu 11 września 2023 r. ubezpieczony D. R. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 17 sierpnia 2023 r., znak: (...), którą odmówiono mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, wnosząc o jej zmianę poprzez uznanie lat pracy w okresie od 28 grudnia 1981 r. do 31 grudnia 2008 r., tj. łącznie 27 lat pracy w warunkach szkodliwych oraz przyznanie mu z tego tytułu rekompensaty.

W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony podniósł, że przez 25 lat pracował jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony oraz 2 lata jako operator koparko-ładowarki (odwołanie od decyzji - k. 3 - 4 a.s.)

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴§ 1 k.p.c. W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy wskazał, że D. R. nie załączył żadnego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze sporządzonego zgodnie z rozporządzeniem z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., poz. 43) lub świadectwa pracy/zaświadczenia potwierdzającego okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach do grudnia 2008 roku. Następnie organ rentowy wskazał, że złożone do odwołania m.in. zeznania świadków nie stanowią dla organu rentowego środka dowodowego do ustalenia pracy w szczególnych warunkach na danym stanowisku wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (odpowiedź na odwołanie – k. 6 – 6v. a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. R., urodzony (...), był zatrudniony w okresach od 28 grudnia 1981 r. do 30 czerwca 1998 r. w (...) w W. oraz od 1 lipca 1998 r. do 27 lipca 2023 r. jako przejęty pracownik w (...) w W. na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego. Praca odwołującego na powyższym stanowisku obejmowała kierowanie pojazdami ciężarowymi o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 ton. Odwołujący jeździł jako operator koparko-ładowarki przez ok. 2 lata na początku pracy, a potem (...), S. i HDS. W okresie zatrudnienia w (...)w W. odwołujący dowoził do jednostek wojskowych i bloków mieszkalnych materiały budowlane, opał, czyli węgiel i koks. Kierowcy pracowali w godzinach 7:00 - 15:00. Za pracę po 15:00 płacono nadgodziny. Odwołujący z trasy potrafił wrócić do składnicy po 22:00. W samochodzie jeździł jeden kierowca. Odwołującemu zdarzały się trasy z noclegiem. Od 1 lipca 1998r. (...) w W. przejął pracowników, powierzone im samochody i magazyny. D. R. od 1998 roku miał przydzielone: samochód ciężarowy – wywrotka (DMC 15,4 t), (...) (DMC 10,6 t) oraz samochód S. (...) z urządzeniem HDS (DMC 11,5 t).

Odwołujący w umowie o pracę z dnia 19.06.1998r. miał wpisane stanowisko – kierowca samochodu ciężarowego, praca w wymiarze pełnego etatu.

W 2017 r. kierowcy musieli przechodzić badania pod kątem pracy na samochodach ciężarowych. W ostatnie skierowaniu na badanie lekarskie w 2021r. na stanowisko kierowcy, pracodawca określił stanowisko pracy jako prowadzenie samochodu o ładowności pow. 3,5 tony, ponadto wskazał inne czynniki, w tym niebezpieczne: kierowanie pojazdem samochodowym pow. 3,5 tony.

Odwołujący posiadał uprawnienia do obsługi dźwignic, kat IV grupa: żurawie przenośnie, stacjonarne do udźwigu 3,2 tony, koparki jednonaczyniowe do 0,6 m(3) uprawienie z 12.06.1976 r. oraz prawo jazdy uprawnienia kat A, B, BE, D, CE.

D. R. pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, stale na stanowisku kierowcy pojazdami ciężarowymi o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 ton do ok. 2019r. Ostatni okres przed przejściem na emeryturę jeździł częściej samochodami dostawczymi. Od 28 grudnia 1981 r. do 2019r. była to praca w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale VIII, pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

( akta osobowe, zeznania świadka J. W. – k. 43-44 a.s., zeznania świadka L. C. – k. 94-95 a.s., zeznania świadka S. Z. – k. 95-96 a.s., zeznania odwołującego D. R. – k. 73-74 a.s., pismo ze (...) z dnia 10 czerwca 2025 r. – 87 a.s.;świadectwo pracy J. W. k.69; skierowanie na badania z 2021r. k.69; oświadczenie S. Z. – akta osobowe k.128; okazane na rozprawie - Zaświadczenie nr (...)wydane 29.06.2001 oraz Uprawnienie nr (...), prawo jazdy uprawnienia kat A, B, BE, D, CE).

W dniu 28 lipca 2023 r. D. R. złożył wniosek o emeryturę z rekompensatą ( k. 1-3 akt emerytalnych).

Decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przyznał D. R. emeryturę od 1 lipca 2023 r., tj., od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek ( decyzja z dnia 17 sierpnia 2023 r. – karta bez numeracji akt emerytalnych).

Decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. odmówił D. R. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wskazując że nie został udowodniony wymagany 15 letni okres pracy w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy ( decyzja z dnia 17 sierpnia 2023 r. – karta bez numeracji akt emerytalnych).

Ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, co zainicjowało przedmiotowe postępowanie sądowe (odwołanie od decyzji – k. 3 - 4 a.s.).

Podstawą do ustalenia stanu faktycznego były zgromadzone w toku sprawy dowody z dokumentów tj. dokumentacja obrazująca przebieg postępowania przed organem rentowym, dokumenty wchodzące w skład akt osobowych oraz dokumenty, które uzupełniły materiał dowodowy w toku postępowania sądowego. Dokumenty te pozwoliły na ustalenie okresów zatrudnienia ubezpieczonego, zajmowanych przez niego w spornym okresie stanowisk służbowych i zakresu czynności. Obiektywny charakter tych dokumentów nie budził wątpliwości Sądu, co do ich wiarygodności, dlatego Sąd oparł się na nich czyniąc ustalenia w zakresie faktów sprawy.

Sąd oparł się także na zeznaniach J. W., L. C. i S. Z., którzy znają ubezpieczonego i pracowali z nim w (...) w W. oraz po przejęciu w (...) w W.. Świadkowie L. C. i S. Z. mieli wiedzę na temat pracy ubezpieczonego, gdyż zajmowali takie same stanowiska. Natomiast świadek S. Z. był bezpośrednim przełożonym D. R. i zajmował się eksploatacją i logistyką pojazdów. Sąd obdarzył zeznania świadków przymiotem wiarygodności, w ocenie Sądu relacje świadków były rzetelne i szczere oraz pokrywały się z pozostałym zebranym materiałem dowodowym.

Zeznania odwołującego się D. R., Sąd również ocenił jako wiarygodne i uczynił z nich podstawę ustaleń faktycznych, ponieważ korelowały one z zeznaniami przesłuchanych w sprawie świadków i znalazły potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji.

Tak zebrany materiał dowodowy sąd uznał za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zaś strony postępowania nie wnosiły o jego uzupełnienie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego D. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 17 sierpnia 2023 r., znak: (...) zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 164) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r., III AUa 1899/15).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Z § 1 rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Rozporządzenie z 7 lutego 1983 r. w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Natomiast w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11.10.2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia. W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 maja 1985 r., sygn. III UZP 5/85 wyjaśnił, że w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe dopuszczalne jest przeprowadzenie przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy. Natomiast zgodnie z art. 473 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron. W postępowaniu przed tymi sądami okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń mogą być udowadniane wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2.02.1996 r. II URN 3/95).

Okresem spornym podlegającym weryfikacji przez Sąd w przedmiotowym postępowaniu były okresy pracy D. R. od 28 grudnia 1981 r. do 30 czerwca 1998 r. w (...)w W. oraz od 1 lipca 1998 r. do 27 lipca 2023 r. w (...) w W., których organ rentowy nie zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych, gdyż świadectwa pracy nie zostały sporządzone zgodnie z rozporządzeniem z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i nie potwierdzają wykonywania pracy w szczególnych warunkach do grudnia 2008 roku.

Dane potwierdzające wykonywanie pracy w warunkach szczególnych powinien stwierdzić zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Brak takich dokumentów nie oznacza jednak braku możliwości wykazania faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano ugruntowany już pogląd, zgodnie z którym okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym dopuszczalne jest więc dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie wykazać tej okoliczności jedynie w oparciu o dokumenty (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984r., III UZP 6/84; z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619 i Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004r., III AUa 2474/03).

Zważyć należy, że o pracy w szczególnych warunkach nie decyduje nazwa powierzonego stanowiska, lecz rodzaj wykonywanej pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2016 r., I UK 355/15), zaś przepisy prawa ubezpieczeń społecznych powinny być wykładane ściśle (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2008r., I UZP 6/08 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 9 listopada 1999 r., II UKN 187/99; z 16 sierpnia 2005r., I UK 378/04; z 25 czerwca 2008 r., II UK 315/07).

W celu ustalenia charakteru pracy ubezpieczonego Sąd miał do dyspozycji obszerny materiał dowodowy – akta osobowe zawierające dokumentację z zatrudnienia ubezpieczonego u ww. pracodawcy, które wraz z zeznaniami świadków i odwołującego, jednoznacznie potwierdziły jaką pracę wykonywał ubezpieczony i jaki był faktyczny jej charakter i zakres czynności. Jednocześnie, należy też podkreślić, że przy ustalaniu pracy w szczególnych warunkach, nie ma znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, lecz rodzaj pracy powierzony i faktycznie wykonywany przez ubezpieczonego. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (obowiązującym w danym systemie czasu pracy i na danym stanowisku) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustalenie zatem, jakie prace faktycznie wykonywał wnioskodawca, nie zaś nazwa zajmowanego stanowiska, przesądza o ewentualnym istnieniu przesłanek do przyznania dochodzonego świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 roku, II UK 337/03, OSNP 2004/22/392).

Zebrany przez Sąd materiał dowodowy pozwolił na uwzględnienie spornego okresu zatrudnienia do stażu pracy w szczególnych warunkach, co spowodowało, że należy uznać, że D. R. legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach już do grudnia 2008 roku, stanowiącym przesłankę nabycia prawa do rekompensaty. W tej sytuacji na ocenę co do uprawnienia nie ma wpływu ustalenie, że ostatni okres od ok. 2019r. odwołujący jeździł najczęściej samochodem dostawczym.

Biorąc pod uwagę ustalony w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy charakter pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w spornym okresie, należy stwierdzić, że w tym czasie świadczył prace w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale VIII, pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 ton, specjalizowanych, specjalistycznych, pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów.

W zgodzie z art. 100. ust. 1. ustawy emerytalnej prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Uprawnienie do rekompensaty otwiera się dopiero z nabyciem emerytury, dlatego rekompensata nie przysługuje wcześniej niż od daty przyznania emerytury (art. 21-23 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych).

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu się D. R. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 1 lipca 2023 roku.