Wyrok z 23 września 2025, sygn. I C 1783/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) S.A. z siedzibą w G.

przeciwko K. L. i T. L.

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 1783/24

UZASADNIENIE

Bank (...) S.A. w G. w pozwie przeciwko K. L. i T. L. wniósł w dniu 23.10.2024 r. o zasądzenie od strony pozwanej in solidum na rzecz powoda kwoty 284 999,99 zł tytułem zwrotu kapitału udostępnionego stronie pozwanej na podstawie umowy (...) nr (...) z 10 grudnia 2007 r., zawartej 12 grudnia 2007 r., z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanym odpisu pozwu do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie umowy (...), udostępnił kredytobiorcom następujące środki pieniężne:

- 20 grudnia 2007 r. kwotę 156 000 zł, która stanowiła równowartość 73 860,14 (...);

- 20 grudnia 2007 r. kwotę 33 999,99 zł, która stanowiła równowartość 16 097,72 (...);

- 20 grudnia 2007 r. kwotę 95 000 zł, która stanowiła równowartość 44 978,93 (...).

Środki te zostały przez stronę pozwaną wykorzystane. Ponadto pozwani wystąpili przeciwko bankowi z powództwem, które opierają na twierdzeniach o abuzywności postanowień umowy (...) dotyczących przeliczeń walutowych, w tym zasad rozliczania dokonywanych przez niego spłat. W toku tego postępowania podnieśli również zarzut nieważności umowy (...). Sąd I instancji zasądził od banku na rzecz kredytobiorców kwotę 46 110,11 (...) w pozostałej części żądanie zapłaty oddalił. Ponadto oddalił powództwo o ustalenie nieważności umowy (sygn. akt: (...)). Od powyższego wyroku wniesiono apelację. Sprawa z powództwa kredytobiorców toczyła się przed Sądem Apelacyjnym w (...) (sygn. akt: (...)).

Odpowiadając na pozew, pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i stwierdzili na tamtym etapie, że skoro ich powództwo zostało jak dotąd oddalone, roszczenie banku na podstawie art. 410 k.c. nie istnieje, ponadto pozew nie został poprzedzony wezwaniem do zapłaty, więc żądanie jest przedwczesne i niewymagalne. Z daleko idącej ostrożności procesowej podnieśli zarzut potrącenia obu wymagalnych wierzytelności przysługujących stronom tytułem nienależnego świadczenia, tj.:

a)  wierzytelność przysługująca pozwanym od powoda z tytułu nienależnych rat kapitałowo-odsetkowych wynosi 394 682,20 zł, na którą składa się:

- 147 227,6 zł - suma rat kapitałowo-odsetkowych na 9.05.2023 r. ze skapitalizowanymi ustawowymi odsetkami od 12.06.2023 r.

- 247 454,60 zł - równowartość kwoty 46 110,11 (...) świadczenia głównego z odsetkami ustawowymi od 12.06.2023 r. do dnia składania oświadczenia
o potrąceniu 29.12.2024 r. wynoszącymi 8 161,49 (...) (łącznie 54 261,6 (...)) - przeliczone średnim kursem waluty (...) z dnia 27.12.2024r.,

b) wierzytelność Banku przysługująca od Konsumentów łącznie na kwotę 285 000 zł tytułem równowartości wypłaconego świadczenia w wykonaniu nieważnej umowy.

Zdaniem pozwanych roszczenie o zapłatę banku nie ma materialnoprawnej podstawy prawnej, umowa formalnie nadal obowiązuje. Dla roszczenia opartego na art. 410 k.c. niezbędnym byłoby wcześniejsze uznanie pozwu o ustalenie nieważności lub wystąpienie przez (...) z takim żądaniem względnie złożenia oświadczenia
o nieważności, które pozwoliłoby na zbadanie tego czy bezpodstawne wzbogacenie pozwanych kosztem powoda w ogóle istnieje.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia i rozważania

Bank (...) S.A. z siedzibą w G. jest następcą prawnym (...) Banku S.A. z siedzibą w G. (bezsporne). Wyrokiem wydanym między tymi samymi stronami na gruncie tej samej umowy (...), lecz w sprawie z powództwa kredytobiorców przeciwko bankowi ((...)), Sąd Okręgowy w (...) zasądził od pozwanego Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w G. na rzecz kredytobiorców kwotę 46 110,11 (...) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 listopada 2023 r., w pozostałej części żądanie zapłaty oddalił, nadto oddalił powództwo o ustalenie nieważności umowy. Jest bezsporne (patrz protokół rozprawy), że Sąd Apelacyjny w (...) wyrokiem wydanym pod sygn. akt (...) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w (...) w ten sposób, że ustalił nieważność spornej umowy (...). Ponieważ obie strony odwołują się do wyniku i przebiegu tamtej sprawy, Sąd w niniejszej sprawie ustala stan faktyczny zbieżnie
z uzasadnieniem wyroku wydanego w sprawie (...), podkreślając, że ma to pełne potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach.

Kredytobiorcy w dniu (...) r. podpisali wniosek o udzielenie (...) (...) w (...) S.A. Jako wnioskowaną kwotę (...) wskazali 285 000 zł. Zaznaczyli też, że wnioskują o kredyt udzielony w (...), indeksowany kursem (...). Wraz ze złożeniem wniosku kredytowego kredytobiorcy złożyli oświadczenie, że przedstawiono im ofertę (...) (...) w złotych polskich oraz że wybrali kredyt w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowanym o ryzykach związanych
z zaciągnięciem (...) (...) w walucie obcej. W wyniku powyższego w dniu 12 grudnia 2007 r. kredytobiorcy zawarli z (...) Bank S.A. w G. umowę (...) nr (...) w kwocie 291 186,40 zł, indeksowanego kursem (...), przeznaczonego na pokrycie części kosztów zakupu i remontu nieruchomości, refinansowanie niektórych kosztów i cele konsumpcyjne (§ 1 ust. 1 i 2 umowy - k. 21). W § 1 ust. 1 zd. 3 umowy wskazano, że w dniu wypłaty saldo jest wyrażane
w walucie, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli Kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli Kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17 (§ 1 ust. 1 zd. 3 umowy k. 21). Oprocentowanie (...) na dzień sporządzenia umowy wynosiło 5,180% jako suma marży Banku niezmiennej w okresie trwania umowy w wysokości 1,160% i aktualnie obowiązującego indeksu L3 opisanego w § 8 umowy oraz 1,25 p.p. do czasu przedstawienia odpisu z księgi wieczystej zawierającej prawomocny wpis hipoteki (§ 2 ust. 1 i 2 umowy k. 21v). Całkowity koszt (...) na dzień sporządzenia umowy został określony na 221 915,23 (...), przy czym zaznaczono w § 6 ust. 1, że rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi 4,388 % (k. 22). W § 7 ust. 2 umowy przewidziano, że każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich zostanie przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty (...) podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego
w dniu dokonania wypłaty przez (...) (k. 22v.). Stosownie do § 9 ust. 7 umowy, wszelkie opłaty i prowizje podawane były w walucie do której indeksowany jest kredyt,
a ich zapłata odbywała się poprzez doliczenie opłaty do raty o której mowa w § 10 ust. 2, chyba, że strony podejmą odmienne ustalenie w tym zakresie (k. 22v.). Spłata (...) miała następować z odsetkami nie później niż w tym samym dniu kalendarzowym każdego miesiąca, w którym nastąpiła wypłata (...). Spłata (...) miała być dokonywana w ratach obejmujących łącznie część spłacanego (...) oraz naliczone i należne stosownie do § 2 odsetki (§ 10 ust. 1, § 10 ust. 2 k. 22v.-23). Zgodnie z § 10 ust. 6 umowy rozliczenie każdej wpłaty, miało następować według kursu sprzedaży waluty, do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dniu wpływu środków do Banku (k. 23). Tabela kursów kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A. zgodnie z § 17 umowy przewidywała, że:

a)  do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie banku, obowiązujące w dniu dokonania transakcji,

b)  kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich (...) minus marża kupna,

c)  kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich (...) plus marża sprzedaży,

d)  do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla (...), udzielanych przez (...) Bank S.A. stosowało się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich (...) w danym dniu roboczym skorygowane
o marże (...) Bank S.A.,

e)  obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla (...) udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych
w ofercie banku określane były przez (...) po godz. 15:00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej (...) Bank S.A. ((...).) (k. 25).

Prawnym zabezpieczeniem spłaty (...) było m.in. ustanowienie na nieruchomości opisanej w § 3 umowy, hipoteki kaucyjnej w złotych polskich do wysokości stanowiącej 170% kwoty (...) określonego w § 1 ust. 1 (§ 12 k. 23v,,
§ 3 ust. 2 k. 21v).

Kredyt został uruchomiony w następujący sposób:



dnia 20 12 2007 r. w kwocie 6186,40 (...), co po kursie 2, (...) stanowiło na ten dzień równowartość 2929,03 (...) – kredytowane koszty,



dnia 20 12 2007 r. w kwocie 156 000 (...), co po kursie 2, (...) stanowiło na ten dzień równowartość 73860,14 (...) – wypłata (...),



dnia 20 12 2007 r. w kwocie 33 999,99 (...), co po kursie 2, (...) stanowiło na ten dzień równowartość 16 097,72 (...) – wypłata (...),



dnia 20 12 2007 r. w kwocie 95 000,- (...), co po kursie 2, (...) stanowiło na ten dzień równowartość 44 978,93 (...) – wypłata (...).

(dowód: zestawienie k. 34)

Strony w roku 2014 podpisały aneks i od tego roku kredytobiorcy spłacali raty (...) w (...).

(bezsporne, zestawienie wpłat k. 34 i nast.)

Pismem z dnia 18.09.2021 r. kredytobiorcy zwrócili się do pozwanego z reklamacją usługi bankowej, w której wskazali na abuzywność postanowień umownych, odnoszących się do mechanizmu indeksacji, wzywając tym samym do zapłaty określonych w piśmie kwot. W odpowiedzi na powyższe (...) odrzucił reklamację kredytobiorcy, uznając ją za całkowicie bezzasadną. Wskazał, że umowa jest ważna oraz nie zawiera postanowień abuzywnych.

Kredytobiorcy potrzebowali środków finansowych na cele, których realizacja wymagała środków w (...) i potrzebowali na ten cel środków w (...). Zdecydowali się na kredyt powiązany z walutą (...), gdyż był znacznie korzystniejszy niż kredyt złotowy, jednocześnie przy tym kredycie mieli oczekiwaną zdolność kredytową. Kredyt indeksowany kursem (...) został przedstawiony jako bezpieczny, a kurs franka szwajcarskiego jako stabilny. Środki z (...) kredytobiorcy otrzymali w (...)
i w tej walucie go początkowo spłacali. Nie mieli możliwości negocjowania warunków umowy, podpisali ją w kształcie przedstawionym przez (...).

Należy ponownie podkreślić, że ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy (...). Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.

Dodatkowo należało ustalić wysokość wierzytelności kredytobiorców i złożenie oświadczenia o potrąceniu. Skoro powodowy (...) nie ustosunkował się w niniejszej sprawie krytycznie do wymienionych w odpowiedzi na pozew sum, które jest winien kredytobiorcom, ani do skuteczności potrącenia, Sąd ustala jako bezsporne, że
w wyniku opisanego w odpowiedzi na pozew materialnego oświadczenia o potrąceniu oraz w wyniku zawartego w odpowiedzi na pozew procesowego zarzutu potrącenia doszło do skutecznego potrącenia wzajemnych wymagalnych wierzytelności przysługujących stronom tytułem nienależnego świadczenia, tj.:

b)  wierzytelność przysługująca pozwanym od powoda z tytułu nienależnych rat kapitałowo-odsetkowych wynosi 394 682,20 zł, na którą składa się:

- 147 227,6 zł - suma rat kapitałowo-odsetkowych na 9.05.2023 r. ze skapitalizowanymi ustawowymi odsetkami od 12.06.2023 r.

- 247 454,60 zł - równowartość kwoty 46 110,11 (...) świadczenia głównego z odsetkami ustawowymi od 12.06.2023 r. do dnia składania oświadczenia
o potrąceniu 29.12.2024 r. wynoszącymi 8 161,49 (...) (łącznie 54 261,6 (...)) - przeliczone średnim kursem waluty (...) z dnia 27.12.2024 r.,

b) wierzytelność Banku przysługująca od Konsumentów łącznie na kwotę 285 000 zł tytułem równowartości wypłaconego świadczenia w wykonaniu nieważnej umowy

oraz że po tym potrąceniu wierzytelność banku umorzyła się w całości (suma wierzytelności kredytobiorców była wyższa)

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. wniosek o przesłuchanie pozwanych. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie pozwanych Sąd potraktował z uwagi na powyższe jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Spór w istocie sprowadzał się do oceny prawnej.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z „teorią dwóch kondykcji” aprobowaną w takich m.in. w uchwale SN z 16.02.2021r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40), w razie nieważności umowy (...) dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego (...), są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez (...), a to oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia. W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia wierzytelności swych wierzytelności
z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału– do pełnej jej wysokości. Mając to na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez dołączenie materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu przesłanym za pośrednictwem poczty z potwierdzeniem nadania (k. 63 – 65) oraz potwierdzeniem otrzymania oświadczenia przez powoda (k. 90), jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wierzytelności banku w całości, zaś wierzytelności pozwanych do tej samej wysokości. Wymaga szczególnego podkreślenia, że na rozprawie (protokół k. 126) powód podtrzymał powództwo mimo dokonanego przez pozwanych potrącenia, nie formułując w istocie żadnych zarzutów wobec potrącenia – ani formalnych, ani merytorycznych. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 i w zw. z art. 498-499 k.c. oddalił powództwo o zasądzenie zwrotu kapitału (...) z odsetkami (skutek wsteczny potrącenia sprawia, że nie było opóźnienia).

Na wypadek uznania potrącenia z jakichkolwiek przyczyn za nieskuteczne powództwo i tak nie zasługiwałoby w omawianym zakresie na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie (...) (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził (...) poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by (...) mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok (...) (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie podstawowymi – dotyczącym zwrotu kapitału (...) z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy (...) uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego (...), niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy (...), w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału (...) – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – (...) może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą (...), a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota (...) przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik przekraczający kwotę kapitału (...), niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku) trzeba uznać za przegrywającą proces w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 10 817 zł.

sędzia Rafał Kubicki