Wyrok z 5 października 2023, sygn. I C 1776/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 października 2023 roku

Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący : Sędzia del. Alicja Węglowska

Protokolant: Natalia Korfel

po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 roku w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa: A. K. i M. K.

przeciwko: (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie

oddala powództwo;

zasądza od powodów A. K. i M. K. solidarnie na rzecz strony pozwanej (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 7.417,00 zł (siedem tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 7.400 zł (siedem tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 1776/22

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 5 października 2023 roku

Pozwem złożonym w dniu 10 czerwca 2022 roku powodowie A. K. i M. K. domagali się ustalenia nieważności umowy nr (...) kredytu hipotecznego w walucie wymienialnej z dnia 9 marca 2006 roku, zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym strony pozwanej Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W..

Dochodzili także zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu podnieśli zarzut nieważności rzeczonej umowy z uwagi na sprzeczność z normą z art. 58 k.c., zawarte w jej treści niedozwolone postanowienia umowne dotyczące głównych świadczeń stron, skutkujące wobec ich bezskuteczności nieważnością całego kontraktu, naruszenie przepisu art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów, a także uchybienie obowiązkom informacyjnym.

W szczególności powołali się na brak obiektywnych podstaw w treści rzeczonego stosunku umownego pozwalających na precyzyjne ustalenie kwoty kredytu podlegającej rzeczywistemu udzieleniu oraz zwrotowi, skutkujący pozostawieniem dowolności jej określenia stronie pozwanej tak w zakresie salda kredytu, jak i wysokości poszczególnych rat.

Zarzucili przy tym naruszenie zasady swobody kontraktowania prowadzące do nieważności umowy jako sprzecznej z art. 353 ¹ k.c. zwłaszcza w odniesieniu do essentialia negotii kontraktu oraz odejście od ustawowej konstrukcji kredytu z uwagi na jego wypłatę w złotych polskich z jednoczesnym przeliczeniem ze swobodnie ustalonych uprzednio franków szwajcarskich bez miarodajnej kontroli sposobu określenia kwoty realnego zobowiązania i zwrotu.

Wskazali na niedozwoloną w świetle obowiązujących norm prawa nadrzędność kontraktową pozwanego banku nad powodami, wymuszającą ich podporządkowanie.

Podnieśli niczym nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron umowy na niekorzyść powodów, którzy zmuszeni zostali do poniesienia nieograniczonego, jednostronnego ryzyka walutowego bez mechanizmów zabezpieczających.

Wskazali na nawiązanie stosunku umownego przy wykorzystaniu wzorca umownego, z wyłączeniem indywidualnych negocjacji oraz brak wpływu na datę wypłaty kredytu, niepoinformowanie ich przez stronę pozwaną o ryzykach wiążących się z zaciągnięciem przedmiotowego zobowiązania.

W złożonej odpowiedzi na pozew, pozwany bank wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz od powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w sprawie.

Zakwestionował stanowisko powodów w zakresie nieważności umowy, przecząc aby zachodziły okoliczności przez nich enumeratywnie wymienione.

Wskazał, że przedmiotowy stosunek umowny oparty został na prostej konstrukcji prawnej, pozostając zrozumiałym i jasnym dla przeciętnego konsumenta, przyjmując charakter walutowy.

Bank udzielił finansowania we frankach szwajcarskich, w jedynie wypłata nastąpiła w PLN. Spłata także następować miała w CHF, po przeliczeniu złotych polskich. Takowy produkt bankowy wybrali powodowie.

Wyjaśnił, że wykonał ciążący na nim obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka związanego z wahaniem kursów walut i stóp procentowych oraz konsekwencjach zamieszczenia w umowie kredytowej mechanizmu denominacji.

Podniósł, że pozostając w zgodzie z normą z art. 69 ustawy Prawo bankowe, rzeczony kontrakt jest kredytem denominowanym, mocą którego stronie pozwanej nie przysługuje dowolność w kształtowaniu kursów kupna czy sprzedaży waluty CHF, determinującego wysokość wypłaty czy spłaty rat, gdyż następować one mają przy wykorzystaniu kursu kupna lub sprzedaży wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku, która ma ścisły związek z sytuacją rynkową i w niewielkim stopniu odbiega od oficjalnych kursów NBP. Posługiwanie się tabelami kursowymi, zawierającymi zmienne dane kursowe, stanowi naturalną część funkcjonowania banków.

Postanowienie dotyczące zasad zmiany oprocentowania odwołuje się zaś do obiektywnych, konkretnych, niezależnych od stron sporu kryteriów, co przesądza jego moc obowiązującą. Ewentualne wyłączenie tegoż zapisu nie może ponadto skutkować ustaleniem nieważności całej umowy, lecz ewentualnym ograniczeniem możliwości zmiany oprocentowania względem pierwotnie określonego. Powodowie chcieli skorzystać ze znaczenie niższego w porównaniu do kredytu w złotych oprocentowania otrzymanej należności, a tym samym spłacać niższe raty, stąd podjęli decyzję o nawiązaniu przedmiotowego stosunku umownego.

Pozwany bank wyjaśnił, iż uwzględnienie w rzeczonym kontrakcie tzw. spreadu walutowego znajduje uzasadnienie ekonomiczne, podyktowane koniecznością pokrycia kosztów ponoszonych przez bank w związku z zaciągnięciem zobowiązania walutowego, co nie stanowi zysku kredytodawcy.

Strona pozwana zgłosiła zarzut braku interesu prawnego powodów w ustaleniu nieważności umowy z uwagi na fakt, iż została ona wykonana w całości oraz zarzut nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

W 2006 roku powodowie M. K. i A. K. poszukiwali źródła finansowania w złotych polskich, celem nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...), mieszczącego się w budynku wielorodzinnym nr (...), usytuowanym przy ul. (...) w K., jak również zrefinansowania środków własnych przeznaczonych na powyższy cel. W konsekwencji, zdecydowali się na złożenie wniosku kredytowego do poprzednika prawnego pozwanego banku tj. Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W..

Dowód: umowa k. 25-28, regulamin k. 29-36, wniosek k.202-204v, zeznania powoda k. 280, zeznania powódki k. 281.

Wobec pozytywnej decyzji strony pozwanej, w dniu 9 marca 2006 roku powodowie zawarli z Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. umowę nr (...) kredytu hipotecznego w walucie wymienialnej. W dniu 17 października 2007 roku strony podpisały aneks, mocą którego zmianie uległ § 3 ust. 1 stosunku umownego dotyczący oprocentowania.

Dowód: aneks z dnia 17 października 2007 roku k. 28, umowa k. 25-28, regulamin k. 29-36, zeznania powoda k. 280, zeznania powódki k. 281, decyzja k. 206.

Mocą przedmiotowego kontraktu kwota kredytu wyniosła 43.325,79 CHF (w tym bezzwrotna opłata przygotowawcza w kwocie 258,40 CHF, która została pobrana przez Bank w dniu wypłaty kredytu). Należność w wysokości 43.067,39 CHF wypłacona została jednorazowo w wymiarze 105.579,71 zł, podlegając przeliczeniu z CHF wg kursu kupna waluty obcej z Tabeli kursów obowiązującej w banku w chwili wypłaty kredytu.

Dowód: umowa k. 25-28, regulamin k. 29-36, zaświadczenie k. 37-40, zeznania powoda k. 280, zeznania powódki k. 281.

Uruchomienie kredytu następowało w terminie 7 dni roboczych po spełnieniu przez powodów warunków określonych w umowie.

Dowód: umowa k. 25-28, regulamin k. 29-36, zeznania powoda k. 280, zeznania powódki k. 281.

Spłata kredytu nastąpić miała w równych ratach miesięcznych kapitałowo-odsetkowych, które uiszczane miały być w złotych po ich uprzednim przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej pozwanego banku, obowiązującego w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. W dacie zawarcia umowy zatem, powodowie nie mieli wiedzy w przedmiocie wysokości obciążającego ich każdomiesięcznie długu.

Dowód: umowa k. 25-28, regulamin k. 29-36, zeznania powoda k. 280, zeznania powódki k. 281.

W dacie zawarcia umowy powodowie pozostawali w związku małżeńskim, w ustroju wspólności ustawowej, które trwają do chwili obecnej. Wówczas powód prowadził działalność gospodarczą, jednakże kredyt nie podlegał rozliczeniu w jej ramach. Cel kredytu został w całości zrealizowany. Kredytowana nieruchomość nie była wynajmowana.

Dowód: zeznania powoda k. 280, zeznania powódki k. 281.

Zaciągnięty przez powodów kredyt został spłacony w całości. W okresie do dnia 8 marca 2016 roku powodowie uiścili na rzecz pozwanego Banku kwotę 137.594,29 zł tytułem rat kapitałowych, 15.406,95 zł tytułem rat odsetkowych, jak również kwotę 1,03 zł tytułem odsetek karnych.

Dowód: zeznania powoda k. 280, zeznania powódki k. 281, zaświadczenie k. 37-40.

W dniu 28 września 2023 roku powodowie oświadczyli kredytodawcy, że po zapoznaniu się z pouczeniem Sądu o konsekwencjach prawnych stwierdzenia nieważności umowy, podtrzymują żądanie pozwu i rezygnują z możliwości potwierdzenia niedozwolonych postanowień umownych czy też utrzymania umowy w mocy po ich zastąpieniu przepisami prawa krajowego.

Dowód: oświadczenia k. 280.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów prywatnych w rozumieniu art. 245 k.p.c. i pism, którym na zasadzie art. 309 k.p.c. nadał walor mocy dowodowej, a które nie budziły wątpliwości Sądu co do prawdziwości i zawartości merytorycznej, nie były także kwestionowane przez strony sporu.

Miarodajne dla rekonstrukcji stanu faktycznego i wydania orzeczenia w sprawie były w całości zeznania powodów stanowiące opis kontekstu sytuacyjnego, skutkującego nawiązaniem umowy kredytu badanej w sprawie, przebiegu procedury poprzedzającej zawarcie rzeczonego kontraktu, uzyskane informacje, pouczenia i zapewnienia, przeświadczenie powodów z jakim podejmowali decyzję o zaciągnięciu przedmiotowego zobowiązania.

Sąd pominął dowód z opinii biegłego - na zasadzie art. 235 ² § 1 pkt 2, 3, 5 k.p.c., jako mający wykazać fakty nieistotne w sprawie, nieprzydatny dla wykazania poszczególnych faktów oraz zmierzający do przedłużenia postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu.

Zgodnie bowiem z dyspozycją normy z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

W ocenie tutejszego Sądu, powodowie nie wykazali zaistnienia rzeczonej przesłanki.

Analiza zawartości merytorycznej zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zrekonstruowany na jej podstawie stan faktyczny, pozwoliły bowiem Sądowi na poczynienie niebudzących wątpliwości ustaleń, że umowa nr (...) kredytu hipotecznego w walucie wymienialnej z dnia 9 marca 2006 roku została przez powodów, zgodnie z jej postanowieniami, wykonana w całości w dniu 8 marca 2016 roku.

Z tą chwilą, bezspornie wygasł przedmiotowy stosunek umowy, a tym samym oblig dalszego świadczenia po stronie powodów.

Powyższe implikuje wniosek, iż ustalenie przez Sąd ewentualnej nieważności umowy, pozostawałoby irrelewantne z punktu widzenia obciążających powodów obowiązków umownych, gdyż jak zgodnie zeznali, takowe ich już nie obciążają.

Wyrzeczenie Sądu w tym aspekcie ma zaś na celu definitywne uregulowanie skutków nieważnej umowy w zakresie przekraczającym spełnione świadczenia, dochodzone w ramach regresu, w razie jej nieprzerwanego obowiązywania. Pozwolić ma ono na wyłączenie obowiązku spłaty przez konsumenta-kredytobiorcę na podstawie nieważnego kontraktu, który to skutek nie następuje w razie orzeczenia wyłącznie o zwrocie dotychczas uiszczonych rat, w sytuacji gdy kolejne stają się co miesiąc wymagalne. Wydanie w takowym przypadku wyłącznie orzeczenia zasądzającego, nie reguluje obowiązku świadczenia za kolejny, następujący okres, nie objęty żądaniem zapłaty. Powyższe uzasadnia interes prawny w wydaniu orzeczenia ustalającego nieważność kontraktu z jednoczesnym zasądzeniem jako definitywnie regulującego skutki nawiązanego stosunku umownego w pełnym czasookresie, w tym obejmującym postępowanie sądowe.

Powodom przysługuje zaś dalej idące roszczenie o świadczenie, w ramach którego dochodzić mogą zwrotu spłaconych należności z powołaniem się na nieważność umowy, na podstawie której świadczyli, co stanowić będzie wówczas badaną przesłankę orzekania w sprawie.

Podkreślić należy, iż w judykaturze wskazano, iż o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa. Interes ten należy rozumieć zatem szeroko. Pojęcie to powinno być interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądu w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej, której nie można się domagać w drodze innego powództwa.

W realiach niniejszej sprawy, wydanie wyroku ustalającego nieważność umowy, nie będzie nosiło cech definitywności. Pozostanie bowiem obowiązek wzajemnych rozliczeń.

Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku na zasadzie art. 189 kpc w zw z art. 232 kpc.

O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., uznając powodów za przegrywających sprawę w całości. Na zasądzone koszty złożyła się kwota 7.400,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (kwota 5.400,00 zł powiększona o 2000,00 zł z uwagi na rozprawę, która miała miejsce i skomplikowany charakter sprawy) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa.

Sygn. akt I C 1776/22

S..(...)

(...)

(...)

(...)

Kraków, dnia 25 października 2023 roku

Sędzia del. Alicja Węglowska