Wyrok z 3 października 2025, sygn. I C 2275/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W.

przeciwko B. H., K. S., M. H. (1), U. R.

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.864 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 2275/24

UZASADNIENIE

Powód Syndyk masy upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. pozwem skierowanym przeciwko B. H., K. S., M. H. (1), U. R. wniósł o:

1.  zasądzenie od Strony pozwanej na rzecz Powoda kwoty 386.786,51 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 27 lutego 2007 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

2.  zasądzenie od Strony pozwanej na rzecz Powoda zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto powód wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w postaci opłaty od pozwu oraz wszelkich innych kosztów sądowych mogących wyniknąć w toku niniejszego postępowania.

W uzasadnieniu pozwu wskazał, że niniejszym pozwem powód dochodzi od pozwanych zapłaty całości kwoty udostępnionego im kapitału kredytu, na podstawie przepisów o świadczeniu nienależnym (art. 410 k.c.) oraz bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.), w związku z żądaniem podniesionym przez pozwanego (kredytobiorcę) w postępowaniu wytoczonym z jego powództwa (sygn. akt: (...); (...)).

(pozew k.4-9)

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od Strony powodowej na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Uzasadniając swoje stanowisko podnieśli zarzut przedawnienia objętego pozwem roszczenia, a także wskazali, że powód działa w warunkach nadużycia prawa podmiotowego i procesowego, bowiem z jednej strony kwestionuje stanowisko pozwanych co do nieważności umowy kredytu, z drugiej strony natomiast, nie czekając na prawomocne zakończenie sprawy, wytoczył niniejsze powództwo, nie dając uprzednio szansy pozwanym na dobrowolne rozliczenie świadczeń wykonywanych w związku z przedmiotową umową kredytu. Pozwani ponadto podnieśli ponadto zarzut potrącenia i wygaśnięcia wierzytelności banku

(odpowiedź na pozew k. 70-72).

Sąd ustalił, co następuje:

Powód (...) Bank S.A. z siedzibą w W. jest następcą prawnym (...) Bank S.A. w K., w tym w zakresie praw i obowiązków wynikających z umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) zawartej z U. H. i M. H. (2).

(bezsporne)

M. H. (2), poszukując środków na refinansowanie kredytu zaciągniętego na budowę domu oraz środków na jego wykończenie zgłosił się do znanego mu z poprzedniej pracy w Policji, K. D., prowadzącego pośrednictwo kredytowe, który zaproponował mu zaciągnięcie kredytu hipotecznego w G. bank S.A. w K., indeksowanego do (...), jako najkorzystniejszego ówcześnie na rynku z uwagi na wysokość raty. W toku rozmów okazało się, że celem uzyskania kredytu konieczne jest skonsolidowanie wszystkich kredytów zaciągniętych przez M. H. (2) i jego żonę U. H., w tym kredytów zaciągniętych przez U. H. w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą.

Ostatecznie w dniu 25.01.2007 r. M. H. (2) i U. H., korzystając z pośrednictwa K. D., wystąpili do (...) Bank S.A. z siedzibą w K. z wnioskiem o udzielenie kredytu hipotecznego Jako wnioskowaną kwotę kredytu wskazali 362 978,43 PLN, we wniosku wskazali, że kredyt ma być indeksowany kursem (...). Jako okres kredytowania wskazali 360 miesięcy. We wniosku wskazali, iż kwota kredytu ma być przeznaczona w kwocie 158 113,81 zł na refinansowanie kredytu mieszkaniowego na dom, prowizje kredytową i ubezpieczenie od utraty wartości nieruchomości, w kwocie 169 864,62 PLN na refinansowanie zobowiązań konsumpcyjnych w postaci kredytu konsumpcyjnego, kredytu samochodowego i innych oraz w kwocie 35 000,00 zł na dowolny cel konsumpcyjny.

Rozmowy z K. D. były prowadzone przez M. H. (2). U. H. była obecna tylko przy podpisaniu wniosku oraz podpisaniu umowy kredytowej.

M. H. (2) i U. H. podpisali także oświadczenia o wyborze waluty obcej zawierające porównanie wysokości rat kapitałowo – odsetkowych ewentualnego kredytu udzielanego w PLN oraz kredytu indeksowanego kursem (...), ponadto oświadczenia, że wnoszą o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej po zapoznaniu z występującym ryzykiem kursowym oraz ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej.

W dniu 02.03.2007 r. M. H. (2) i U. H. podpisali z (...) Bank S.A. w K. – (...) Oddział w Ł., datowaną na 27.02.2007r., umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...).

Zgodnie z § 1 ust. 1 umowy, Bank udzielał kredytobiorcom kredytu w kwocie 386 786,51 złotych polskich indeksowanego kursem (...). Przy założeniu, że uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzenia umowy równowartość kredytu miała wynosić 167 295,20 CHF, przy czym rzeczywista równowartość miała zostać określona po wypłacie kredytu. §1 ust. 1 umowy zawierał także oświadczenie kredytobiorców, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko.

Spłata kredytu miała nastąpić w 360 miesięcznych równych ratach kapitałowo – odsetkowych (§1 ust. 2 umowy).

Zgodnie z §1 ust. 3 umowy oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 5,57% w skali roku, na które składała się suma obowiązującej stawki (...) i stałej marży Banku, która wynosiła 3,43%. Paragraf ten zawierał także oświadczenie kredytobiorców, iż są świadomi ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko.

Zgodnie z §1 ust. 4 rata kapitałowo – odsetkowa przy założeniu uruchomienia całości kredytu w dacie sporządzenia umowy miała wynosić równowartość 1065,13 CHF. Przy czym rzeczywista wysokość rat miała zostać określona w harmonogramie spłat.

Prowizja od kredytu została ustalona na 0,00 zł, rzeczywista roczna stopa oprocentowania na 5,80%, a całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy 430 253,40 zł, która to kwota nie uwzględniała ryzyka kursowego.

W §2 umowy został wskazany cel kredytu, który:

a)  w wysokości 20 000,00 zł był przeznaczony na spłatę pożyczki w (...), umowa nr (...) z dnia 19.04.2005r.,

b)  w wysokości 20 000,00 zł na spłatę pożyczki w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 28.02.2005r.

c)  w wysokości 38 887,00 zł na spłatę kredytu w (...) Bank S.A., umowa nr (...) z dnia 31.05.2006r.,

d)  w wysokości 1000,00 zł na spłatę Kredytu w (...) Bank S.A., umowa nr (...) z dnia 10.07.2006r.,

e)  w wysokości 35 000,00 zł na dowolny cel konsumpcyjny kredytobiorcy na rachunek kredytobiorcy,

f)  w wysokości 30 295,00 zł na spłatę kredytu w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 13.08.2002r.,

g)  w wysokości 59 683,00 zł na spłatę limitu w rachunku E. w (...) Bank S.A.,

h)  w wysokości 158 114,00 zł na spłatę kredytu hipotecznego (...) Bank (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 03.03.2003r.,

i)  w wysokości 7 735,73 zł na uiszczenie składki ubezpieczenia od ryzyka utraty wartości nieruchomości,

j)  w wysokości 15 847,46 zł na pokrycie składek ubezpieczeniowych, z §4 ust. 1 umowy,

k)  w wysokości 224,32 zł na uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu.

Pożyczka w (...), umowa nr (...) z dnia 19.04.2005r., pożyczka w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 28.02.2005r., kredyt w (...) Bank S.A., umowa nr (...) z dnia 31.05.2006r., kredytu w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 13.08.2002r., kredyt w (...) Bank S.A., umowa nr (...) z dnia 10.07.2006r., limit kredytowy w rachunku E. w (...) Bank S.A. związane były z działalnością gospodarczą prowadzoną przez U. H. pod nazwą Niepubliczny Zakład (...) lek. med. U. H. z siedzibą w O..

Natomiast kredyt w wysokości 158 114,00 zł w (...) Bank (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 03.03.2003r., był kredytem zaciągniętym przez M. i U. H. na budowę domu mieszkalnego przy ul. (...) w O..

W §6 umowy zawarte zostały definicje pojęć stosowanych w umowie. Zgodnie z §6 ust. 1 Bankowa tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych, zwana Tabelą kursów zdefiniowana została jako sporządzona przez merytoryczną komórkę banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana jest o godz. 16:00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy.

Zgodnie z § 9 ust. 2 umowy – w dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków była przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna walut określonego w Tabeli kursów – obowiązującego w dniu uruchomienia środków.

Zgodnie z § 10 ust. 3 umowy – wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do (...) obowiązującego w dniu spłaty.

Zgodnie z § 14 ust. 3 umowy – jeżeli kredytobiorca, pomimo upływu okresu wypowiedzenia, nie ureguluje należności, Bank w następnym dniu po upływie terminu wypowiedzenia, miał dokonać przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów. Poczynając od dnia przewalutowania Bank miał pobierać od wymagalnego kapitału karne odsetki w wysokości 2-krotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN (nie indeksowanych do waluty obcej) przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika (...) oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy.

Zgodnie z § 25 ust. 1 umowy – w sprawach nieuregulowanych umową zastosowanie miały przepisy Kodeksu cywilnego, Prawa bankowego oraz (...) stanowiącego integralną część umowy.

(umowa kredytu hipotecznego k. 16-24)

Wskazany regulamin, tj. Regulamin kredytu hipotecznego DOM postanawiał m.in.:

W § 2 – Bankowa Tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut, zwana Tabelą kursów – sporządzona przez merytoryczną komórkę banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana jest o godz. 16:00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy.

W § 14 ust. 1 – Oprocentowanie kredytu udzielonego w złotych indeksowanego do waluty obcej jest zmienne i ulega zmianie w pierwszym dniu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu (...) (dla kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego).

W § 14 ust. 2 – Indeks (...) dla każdego miesiąca oblicza się jako średnią arytmetyczną stawek LIBOR 3m, obowiązujących w dniach roboczych w okresie liczonym od 26 dnia miesiąca, poprzedzającego miesiąc ostatni do 25 dnia miesiąca poprzedzającego zmianę.

§16 ust. 4 dotyczył spłaty zadłużenia przeterminowanego - w przypadku kredytu indeksowanego w walucie obcej w następnym dniu po upływie terminu wymagalności całego kredytu, bank miał dokonać przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia w PLN z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez bank w Tabeli kursów i poczynając od dnia przewalutowania pobierać od wymagalnego kapitału odsetki karne w wysokości 2 – krotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika (...) oraz marzy obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy.

W § 19 ust. 5 Regulaminu postanowiono, że w przypadku kredytu indeksowanego w walucie obcej, kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującym w Banku na podstawie obowiązującej w B. Tabeli Kursów z dnia wpływu środków.

W § 21 ust. 5 Regulaminu postanowiono, że w przypadku kredytu indeksowanego do obcej waluty prowizja za wcześniejszą spłatę, przeliczona jest według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji wcześniejszej spłaty.

Kredyt został uruchomiony w dniu 07.03.2007r., jako saldo wypłaconego kredytu w (...) została przyjęta kwota 163 962,07 CHF.

W dniu 19.07.2010 r. U. H. i M. H. (2) zawarli z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. Aneks nr (...) do umowy na mocy, którego bank m.in. wyrażał zgodę na odroczenie płatności części rat kredytu na okres 24 miesięcy od daty wejścia wżycie Aneksu, kredytobiorcy zobowiązywali się natomiast do comiesięcznych spłat rat kredytu wynikających z aktualnego Harmonogramu ustalonego w oparciu o kwotę kredytu powiększoną o wysokość prowizji w kwocie złotych polskich odpowiadającej iloczynowi raty kredytu wyrażonej w (...) i kursu spr5zedaży (...) ogłaszanego przez NBP w dniu poprzedzającym dzień zapadalności raty. Po upływie 24 miesięcy od dnia wejścia wżycie Aneksu bank miał wyliczyć sumę kwot wszystkich odroczonych części rat kredytu, stanowiących różnicę pomiędzy kwotą raty wynikającą z harmonogramu a kwotą (...),82 (max rata) po jej przeliczeniu ze złotych polskich na (...) wg kursu kupna (...) obowiązującego w Banku w dniu zakończenia programu M. R. i doliczy ja do salda kredytu pozostającego do spłaty.

W dniu 27.07.2012r. U. H. i M. H. (2) zawarli z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. Aneks nr (...) do umowy kredytu, którym zmieniono treść §10 umowy. Ustalono m.in., ze wysokość zobowiązania będzie ustalona jako równowartość wymaganej raty kredytu z aktualnego harmonogramu spłat wyrażonej w (...) po jej przeliczeniu na PLN – wg kursu sprzedaży walut ustalanego przez NBP (ust. 30, ponadto kredytobiorca ma możliwość dokonania spłaty kredytu bezpośrednio w walucie (...) (ust. 4). Ustalono także, że kurs kupna i sprzedaży waluty obowiązujące w banku i publikowane w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” będą ustalane na podstawie kursu rynkowego wymiany walut dostępnego w serwisie (...) w momencie sporządzania tabeli, ustalenie kursu kupna będzie polegało na odjęciu od kursu rynkowego spreadu walutowego w wysokości 7% , a ustalenie kursu sprzedaży na dodaniu do kursu rynkowego spreadu walutowego w wysokości 6%, przy czym bank zastrzegał sobie możliwość okresowego zmniejszania wysokości spreadu poniżej tych wartości w celu uatrakcyjnienia oferty (ust. 7).

W dniu 12 grudnia 2012r. zmarł M. H. (2). Spadek po nim nabyła żona U. H. w ¼ części oraz dzieci: K. S., M. H. (1) i B. H. po ¼ części spadku każde z nich.

Z tytułu spłaty rat kredytowo – odsetkowych na poczet zawartej umowy kredytu w okresie od 27.03.2007r. do 31.07.2012r. została uiszczona przez U. H. i M. H. (2) kwota 149 026,97 zł, natomiast w okresie od 05.09.2012r. do 22.11.2012r. kwota 3 370,00 CHF. Po śmierci męża U. H., w okresie od 27.12.2012r. do 28.02.2020r. dokonała wpłat na kwotę 67 308,80 CHF. Następnie w okresie od 25.09.2020r. do 30.09.2022r. U. R. dokonała dalszych wpłat na poczet umowy kredytu w kwocie 11 550,00 PLN i 20 504,00 CHF.

Powodem zaciągnięcia kredytu był brak pieniędzy na wykończenie domu oraz chęć obniżenia dotychczas płaconej raty. przy zawieraniu umowy kredytobiorcom nie zostało wyjaśnione pojęcie spreadu walutowego, ryzyka kursowego, a frank był przedstawiany jako stabilna waluta z niewielkimi wahaniami kursowymi.

W dacie zawarcia umowy kredytu U. H. prowadziła działalność gospodarczą – specjalistyczną praktykę lekarską pod nazwą (...) Centrum (...) lek. med. U. H.. Działalność ta jest prowadzona przez powódkę od 19.01.2001r. do chwili obecnej.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania. Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

Z dniem 23 listopada 2022 r. pozwani wezwali powoda do zapłaty kwoty 169.814,79 zł i 89.219,29 CHF z tytułu zwrotu świadczeń nienależnych z uwagi na nieważność umowy kredytu w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego wezwania. Pismem z dnia 10 grudnia 2022 r. powód w odpowiedzi na reklamację odmówił wypłaty żądanych kwot. Pozwani oświadczeniem z 10 lutego 2023 r. potrącili z wierzytelnością banku w kwocie 386.786,51 zł z tytułu nieważnej umowy kredytu, wierzytelności pozwanych w kwocie 169.814,79 zł i 89.219,29 CHF. W odpowiedzi na powyższe oświadczenie bank nie uwzględnił złożonego oświadczenia o potrąceniu. W uzasadnieniu wskazał, że do czasu prawomocnego wyroku Sądu w jego ocenie umowa jest ważna.

(wezwanie do zapłaty k. 71, odpowiedź na reklamację k. 118, oświadczenie o potrąceniu k.120, odpowiedź na reklamację k. 124)

Wyrokiem z 30 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 27 lutego 2007 r. oraz zasądził od banku na rzecz:

- U. R. kwotę 104 691,86 (sto cztery tysiące sześćset dziewięćdziesiąt jeden i 86/100) złotych i 89 919,05 CHF (osiemdziesiąt dziewięć tysięcy dziewięćset dziewiętnaście i 05/100) (...),

- M. H. (1) kwotę 18 628,37 (osiemnaście tysięcy sześćset dwadzieścia osiem i 37/100) złotych oraz kwotę 421,25 (czterysta dwadzieścia jeden i 25/100) (...),

- K. S. kwotę 18 628,37 (osiemnaście tysięcy sześćset dwadzieścia osiem i 37/100) złotych oraz kwotę 421,25 (czterysta dwadzieścia jeden i 25/100) (...),

- B. H. kwotę 18 628,37 (osiemnaście tysięcy sześćset dwadzieścia osiem i 37/100) złotych oraz kwotę 421,25 (czterysta dwadzieścia jeden i 25/100) (...),

za jednoczesnym zaofiarowaniem przez powodów zwrotu pozwanemu kwoty 386 786,51 (trzysta osiemdziesiąt sześć tysięcy siedemset osiemdziesiąt sześć i 51/100) złotych, a także kwotę 11 851 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

(wyrok SO w Olsztynie, sygn. akt (...))

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami. Ustalenia w tym zakresie Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez obie strony procesu, które nie były wzajemnie kwestionowane, w szczególności wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie, sygn. akt (...).

Sąd pominął na podstawie art. 299 k.p.c. w zw. z art. 302 §1 k.p.c. wniosek strony powodowej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron z ograniczeniem strony pozwanej jak w pkt 5 pozwu na okoliczności jak na k. 4v. i 5. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni pozwala na prawidłowe rozpoznanie sprawy wobec czego wniosek ten uznano za nieprzydatny.

W pierwszej kolejności odnosząc się do postawionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia wskazać należy, że nie zasługiwał na uwzględnienie. Nawet gdyby przyjąć, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu to zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy powołanie się przez pozwanych na ten zarzut stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c.

Zauważyć również należy, że rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego w Olsztynie w sprawie (...) Sąd w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana.

Wobec powyższego ustalenie przez Sąd Okręgowy w Olsztynie nieważności spornej umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) stanowiło podstawę do rozstrzygnięcia o żądaniu powoda.

Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Podkreślić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorców na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodowej, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca/Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywistą konsekwencją powyższego – wobec zgłoszonego roszczenia o zapłatę - jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Przechodząc do sedna rozważań prawnych, w zakresie zarzutów odpowiedzi na pozew odnieść się należy do kwestii przedawnienia.

Termin przedawnienia roszczeń jako związanych
z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie, ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty nie wcześniejszej niż data wydania orzeczenia ustalającego nieważność, czy też nieistnienie stosunku prawnego kredytu. W realiach sprawy przedmiotowe orzeczenie zapadło w dniu 30 maja 2023 r. – vide: wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie sygn. (...) (k. 76-76v.) W konsekwencji zarzut przedawnienia podniesiony przez stronę pozwaną, okazał się być zarzutem przedwczesnym, albowiem pozew na gruncie niniejszej sprawy został złożony w dniu 10 grudnia 2024 r.

Mimo to ostateczne roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie.

Żądanie dotyczyło zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej w kwocie 386.786,51 złotych. Wierzytelność banku o zwrot kapitału kredytu umorzyła się w całości, ze skutkiem od dnia, kiedy potrącenie stało się możliwe (a więc kiedy już obie strony wezwały się wzajemnie do zwrotu świadczeń), wskutek potrącenia dokonanego przez kredytobiorców. Zarzut banku dotyczący braku oświadczenia materialnego o potrąceniu był oczywiście chybiony – pozwani przedstawili pisemne oświadczenie o potrącenie wraz z dowodem nadania i dowodem doręczenia bankowi. Według Sądu potrącenie zostało dokonane przez pozwaną w pełni skutecznie (spełnia wymagania art. 498-499 k.c.).

Dopuszczalne jest podniesienie tego rodzaju zarzutu na wypadek, gdyby sąd nie uwzględnił głównych zarzutów obronnych związanych z kwestionowaniem samej zasadności roszczeń powództwa (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 grudnia 1961r w spr. IV CR 212/61, OSNC, z. 6 z 1963r, poz. 120 oraz z 22 listopada 1968r w spr. I CR 538/68, OSNCP, z. 11 z 1969r, poz. 204 itp.).

Niewątpliwie pozwani skutecznie dokonali potrącenia w zakresie kwoty 386.786,51 zł. Ponadto przepis art. 498 par. 1 k.c. posługuje się słowem „pieniądze” bez odniesienia do żadnej, konkretnej waluty. Wierzytelności wyrażone w walucie obcej są świadczeniami pieniężnymi i dlatego mogą zostać skompensowane. Przepis art. 358 § 1 k.c. stanowi, że jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej. Na podstawie art. 358 § 2 k.c., należało ustalić średni kurs (...) ogłaszany przez NBP na datę potrącenia należności, przeliczyć sumę w (...) na sumę w PLN. Średni kurs (...) na dzień 10.02.2023 r. wyniósł 4,84 zł. Kwota 431.821,36 złotych stanowi 89.219,29 CHF (431,821,36 : 4,84 zł). Z tych przyczyn potrącenie zostało skutecznie dokonane także w zakresie kwoty 89.219,29 CHF (k. 120-125).

Na skutek potrącenia wierzytelności powoda i pozwanych uległy wzajemnemu umorzeniu do wysokości wierzytelności niższej, w tym wypadku do wysokości wierzytelności stanowiącej żądanie powodowego Banku (art. 498 § 2 KC).

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 i w zw. z art. 498-499 k.c. oddalił powództwo o zasądzenie zwrotu kapitału kredytu w kwocie 386.786,51 zł z odsetkami (skutek wsteczny potrącenia sprawia, że nie było opóźnienia).

Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł jak w pkt I wyroku.

Na wypadek uznania potrącenia z jakichkolwiek przyczyn za nieskuteczne powództwo i tak nie zasługiwałoby w omawianym zakresie na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C‑396/24 (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok C‑396/24 (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie podstawowymi – dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II wyroku, na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca proces jest zobowiązana do zwrotu kosztów stronie wygrywającej. Na zasądzoną od pozwanego kwotę 10.864 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej w osobie radcy prawnego w kwocie 10.800 zł według § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, kwota 64 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od udzielonych pełnomocnictw.