Wyrok z 6 października 2025, sygn. I C 732/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 października 2025 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	SSO Rafał Szurka
Protokolant:	stażysta Paulina Bałazy

po rozpoznaniu w dniu 6 października 2025 r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) z siedzibą w S. G.

przeciwko Gminie D.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.427.928 złotych (dwa miliony czterysta dwadzieścia siedem tysięcy dziewięćset dwadzieścia osiem złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty,

2.  oddala powództwo w pozostałej części,

3.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 15.017 złotych (piętnaście tysięcy siedemnaście złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym zasądzono, do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu,

4.  nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy kwotę 132.549,58 złotych (sto trzydzieści dwa tysiące pięćset czterdzieści dziewięć złotych 58/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych.

Sygn. akt I C 732/21

UZASADNIENIE

Powód, (...) w S. G., wniósł o zasądzenie od pozwanej, Gminy D., kwoty 2.460.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego zgodnie z zestawieniem kosztów. W uzasadnieniu wskazano, że powód nabył w zarząd i w trwałe użytkowanie grunty stanowiące działki oznaczone w ewidencji gruntów pod numerem (...), (...) (obecnie (...), (...) i (...)),(...), (...), (...) (obecnie (...) i (...)), (...), (...) (obecnie (...) i (...)), (...) (obecnie (...) i (...)), (...) wchodzące w skład nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), na mocy decyzji właściwych organów Państwa, w tym orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia 20 grudnia 1958 roku i aktu nadania gruntów państwowych z dnia 20 grudnia 1958 roku w zakresie wskazanych w pozwie działek o powierzchni 53,67 ha położonych w S. G., oraz decyzji kolejnych Prezydium Powiatowej i Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. i decyzji Naczelnika Gminy w D.. Na działkach tych, zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem gruntów powód wybudował, remontował i utrzymywał budynki gospodarcze, drogi i urządzenia oraz budynku mieszkalne dla członków Spółdzielni, służące prowadzeniu gospodarstwa rolnego powoda, na podstawie zgód i pozwoleń właściwych organów państwowych. Wartość tych nakładów powód oszacował na kwotę 2.460.000 złotych, zgodnie z zestawieniem. Wyjaśniono dalej, że na podstawie wyroku w sprawie I C 4501/12 z dnia 21 grudnia 2018 roku powód był zobowiązany do wydania przedmiotowych nieruchomości pozwanej, jako właścicielowi, i w związku z tym pierwsze nieruchomości zostały wydane w dniu 6 kwietnia 2020 roku, i stopniowo dalej. W związku z tym powód domaga się zwrotu poniesionych nakładów, które były konieczne dla prawidłowej gospodarki oraz zwiększyły wartość nieruchomości w chwili jej wydania pozwanej. Wyjaśniono, że pozwana nie podjęła rozmów w sprawie pozasądowego rozwiązania sporu.

Pozwana Gmina D. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych lub zestawienia kosztów. Pozwana podniosła, że powód nie wskazał charakteru swojego posiadania nieruchomości, zatem nie wykazał podstawy prawnej do żądania zwrotu nakładów. Nadto podniesiono zarzut przedawnienia roszczenia powoda w związku z upływem jednego roku liczonego od dnia zwrócenia gruntu, skoro powództwo o wydanie nieruchomości zostało prawomocnie rozstrzygnięte przez Sąd II instancji wyrokiem z dnia 9 stycznia 2020 roku i tą datę należy uznać za najdalej możliwy termin wydania nieruchomości, a pozew został złożony w marcu 2021 roku. Pozwana powołała się także na brak roszczeń zarządcy o zwrot nakładów, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2021 roku w sprawie I CSKP 83/21, wobec zasady jednolitej własności państwowej.

Sąd ustalił, co następuje:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wydało decyzję z dnia 20 grudnia 1958 roku o przekazaniu powodowi nieruchomości rolnej stanowiącej własność Skarbu Państwa Państwowego Funduszu Ziemi, położoną w S. G. o powierzchni 53,67 ha, w trwały zarząd i trwałe użytkowanie, wraz z zabudowaniami i drzewostanem. Dalej, ten sam organ wydał orzeczenie z dnia 3 stycznia 1964 roku o przekazaniu powodowi w trwały zarząd i trwałe użytkowanie gruntów o powierzchni 16,84 ha bez zabudowań. Na dzień 27 października 1964 roku powód był w posiadaniu trwałym gruntów o łącznej powierzchni 101,09 ha. Decyzją z dnia 6 października 1975 roku Naczelnik Gminy D. przekazał w użytkowanie powoda na czas nieokreślony grunty z Państwowego Funduszu Ziemi w postaci działki nr (...) o powierzchni 5,58 ha, a następnie decyzją z dnia 10 października 1975 roku działki nr (...), o łącznej powierzchni 11,26 ha.

/dowód: odpis aktu nadania gruntów – k. 10 – 11 akt, odpis orzeczenia – k. 12 akt, odpis notatki służbowej – k. 13 akt, odpis decyzji – k. 14 – 15 akt/

Na powyższych nieruchomościach powód dokonał wybudowania nowych zabudowań gospodarczych, mieszkalnych oraz urządzeń, w okresie od 1953 roku do 1986 roku. W ramach działania powoda powstała w 1970 roku chlewnia, zniszczona obecnie przez pożar i nie nadająca się do użytku, w 1960 roku garaże i kuźnia, w 1968 roku magazyn oraz obora, w 1975 roku wiata na maszyny, w 1977 roku drogi, place i podwórze, w 1970 roku dystrybutor, w 1960 roku waga wozowa, w 1960 roku domy mieszkalne przy ulicy (...), w 1986 roku przejezdne silosy na kiszonkę, w 1960 roku stodoła. Już w 1920 roku powstał budynek mieszkalny przy ulicy (...) wraz z budynkiem gospodarczym, na działce nr (...). Był on zniszczony i na starych fundamentach w 1971 roku powstał w tym miejscu nowy budynek mieszkalny i gospodarczy, wzniesiony przez spółdzielnię. Daty powstania budynków zostały wpisane w rejestrze budynków, prowadzonym przez Starostę Powiatowego w B.. Na dzień wygaśnięcia użytkowania gruntów, tj. na dzień 30 czerwca 2000 roku, przy przyjęciu wyceny nakładów podejściem kosztowym metodą kosztów odtworzenia, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 roku w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, i po uwzględnieniu zużycia technicznego budynków, wartość nakładów poczynionych przy powstaniu budynków to kwota 2.427.928 złotych. W tym czasie ich wartość przez kolejne lata w wyniku nieprowadzenia właściwej gospodarki remontowej znacznie spadła, nakłady które czynił powód na utrzymanie budynków i budowli były nakładami koniecznymi, więc występowanie o ich zwrot jest bezzasadne. Wartość budynków przekazanych pozwanej Gminie, na których mogła się ona bezpodstawnie wzbogacić to budynku mieszkalne, które zostały przez Gminę sprzedane. Nakłady konieczne nie zwiększają wartości nieruchomości tylko utrzymują ją w stanie pozwalającym na dalsze użytkowanie. W celu wykonania nakładów powód zaciągał kredyty, RSP korzystała ze swoich pracowników do budowy, także zawierała umowy z podmiotami trzecimi. W 2020 roku doszło do protokolarnego przekazania nieruchomości. Wydana w sprawie decyzja o wykupie nie doszła do realizacji. Pomiędzy stronami toczyły się inne postepowania, w tym o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez powoda.

/dowód: wyciąg z księgi inwentarzowej powoda – k. 17-19 i 142-160 akt, zeznania za powoda Prezesa Zarządu R. R. – k. 161-162 akt i k. 163 akt od 00:06:05 do 00:37:41, zeznania za pozwanego Wójta Gminy D. A. B. – k. 162 akt i k. 163 akt od 00:39:44 do 00:48:47, zeznania świadka E. K. – k. 190 akt i k. 191 akt od 00:03:39 do 00:25:41, zeznania na piśmie świadka A. M. – k. 223-229 akt, zeznania na piśmie świadka J. K. – k. 231-239 akt, częściowe zeznania świadków B. K., W. L., W. O. i M. R. – k. 246-248 akt i k. 249 akt od 00:03:28 do 00:59:44, odpisy pism, rachunków i faktur – k. 252-322 akt, pisemna opinia biegłego z zakresu budownictwa w osobie G. K. z dnia 30 listopada 2023 roku – k. 338-369 akt, pisemna opinia uzupełniająca biegłego z dnia 20 lipca 2024 roku – k. 399-463 akt/

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2018 roku Sąd Rejonowy w Bydgoszczy orzekł o nakazaniu (...) zwrot na rzecz Gminy D. nieruchomości, w tym działek nr (...). W uzasadnieniu wyroku wskazano, że utrata tytułu prawnego (...) do powyższych nieruchomości nastąpiło z dniem 1 lipca 2000 roku na podstawie art. 16 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2020 roku Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił apelację od wyroku Sądu I instancji.

/dowód: odpisy wyroków w sprawie I C 4501/12 i II Ca 719/19 wraz z uzasadnieniami – k. 75-119 akt/

Począwszy do dnia 6 kwietnia 2020 roku powód dokonywał przekazania użytkowanej do tej pory nieruchomości w S. G., wraz z zabudowaniami, w tym m.in. budynku mieszkalnego nr (...) przy ulicy (...) wraz z budynkiem gospodarczym, altaną i garażami, budynku mieszkalnego nr (...) przy ulicy (...) wraz z garażem i budynkiem gospodarczym i budynku niemieszkalnego nr (...) przy ulicy (...).

/dowód: odpisy protokołów zdawczo-odbiorczych – k. 20-34 akt/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów, jakie zostały przedłożone przez strony do akt sprawy, nie były one kwestionowane co do formy i treści, stanowiły zatem wiarygodny materiał dowodowy w sprawie. Sąd oparł się także na treści zeznań świadków, przesłuchanych w sprawie, albowiem były one jasne, logiczne, wzajemnie się uzupełniały i potwierdzały, co wskazuje na ich wiarygodność. Oczywiście, z uwagi na upływ czasu cechują się one w części pewną ogólnością twierdzeń, ale nie dyskwalifikuje to pod względem oceny przez Sąd, przyjętej w sprawie. Zauważyć należy, że w zakresie zeznań zawnioskowanych przez pozwanego, Sąd uwzględnił w części ich treść, w jakiej znalazły potwierdzenie w pozostałych dowodach - zeznaniach pozostałych świadków. Takie przyjęcie Sądu wynika z tego, że świadkowie ci nie potrafili wprost potwierdzić, aby wskazywane przez powoda budynki i urządzenia zostały wzniesione przez powoda, i czy nie istniały wcześniej, ale jednocześnie świadkowie nie zaprzeczyli ich istnieniu na nieruchomości dotychczas użytkowanej przez powoda. A skoro data ich powstania jest bezsporna, co wynika z treści opinii biegłego i zeznań powoda co do budynku przy ulicy (...), i dotyczy okresu już po akcie nadania ziemi, to wnioskować trzeba, że powstały z inicjatywy powoda, który wówczas był wyłącznym użytkownikiem i zarządcą nieruchomości.

Wreszcie, oprzeć należało się na opinii biegłego z zakresu budownictwa, albowiem jego opinie były jasne, zostały sporządzone w oparciu o dostępną dokumentację, w tym dokumentację którą sam biegły zbadał z własnej inicjatywy, poza tym opinie zostały sporządzone zgodnie z aktualną wiedzą i podstawami w badanej dziedzinie. W ocenie Sądu zarzuty powoda zostały wyjaśnione poprzez opinię uzupełniającą, i nie było już potrzeby do kierowania sprawy do kolejnej opinii uzupełniającej, wobec dalszych zarzutów powoda, z uwagi na brak ich zasadności i polemiczny charakter z prawidłowymi ustaleniami biegłego. Stąd pominięcia dalszego wniosku dowodowego w tym przedmiocie, jako zbędnego, nieuzasadnionego i niepotrzebnie przedłużającego postępowanie.

Sąd zważył, co następuje:

W ocenie Sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało zasadność roszczenia powoda prawie w całości.

Po pierwsze, powód miał podstawę do wystąpienia z roszczeniem, w związku z faktem użytkowania gruntów w ramach (...). W samym pozwie powód wskazał na formę swojego dotychczasowego posiadania, nadto wynika to także z dokumentów w sprawie – wyroków wraz z uzasadnieniem w sprawie o sygnaturze I C 4501/12 Sądu Rejonowego w Bydgoszczy. W związku z tym odnieść się należy do przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz.U.2025.826), które miały zastosowanie w niniejszej sprawie. W szczególności w art. 16 ustawy wskazano, że nieruchomości rolne Skarbu Państwa znajdujące się w użytkowaniu spółdzielni, osób fizycznych, a także innych niepaństwowych jednostek organizacyjnych, pozostają nadal w ich władaniu na dotychczasowych warunkach do chwili zawarcia z Krajowym Ośrodkiem nowych umów, o których mowa w rozdziałach 6 i 8. Jeżeli zmiana warunków dotychczasowego użytkowania nieruchomości nie nastąpi w terminie określonym w art. 13 ust. 1, wygasa dotychczasowe użytkowanie ustanowione na podstawie umowy lub decyzji administracyjnej. Stwierdzenie wygaśnięcia dotychczasowych decyzji oraz przekazanie mienia do Zasobu następuje w drodze decyzji właściwego ze względu na położenie nieruchomości starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. I wreszcie, za części składowe nieruchomości oraz niepobrane pożytki, które zostaną przejęte wraz z nieruchomością, przysługuje dotychczasowemu użytkownikowi odszkodowanie ustalone odpowiednio na zasadach art. 30. Bezspornym jest, że nie doszło do zmiany formy władania nieruchomościami przez powoda, żadna umowa czy decyzja w tym zakresie nie została wykonana, czego potwierdzeniem było także postepowanie o wydanie nieruchomości, w którym przesądzono sytuację prawną powoda w niniejszej sprawie. Stąd też nieuprawniony był początkowy zarzut pozwanej Gminy o konieczności zastosowania do sprawy wyroku Sądu Najwyższego w sprawie I CSKP 83/21, jako podstawy do braku roszczeń powoda, albowiem orzeczenie to odnosi się do przedsiębiorstw państwowych, które kiedyś istniały i użytkowały grunty, nie zaś do podmiotu, jakim jest rolnicza spółdzielnia produkcyjna. Z powyższej podstawy art. 16 ust. 4 ustawy wynika podstawa prawna roszczenia powoda.

Po drugie, skoro podstawa jest wskazana, to należało orzec w sprawie stosownie do treści art. 30 ustawy, do którego powyższy przepis się odwołuje. Zgodnie z nim cenę nieruchomości Zasobu ustala się w wysokości nie niższej niż wartość tej nieruchomości określona przy zastosowaniu sposobów jej ustalania przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami (ust. 1). Przepis ten wskazuje na zasadę, na jakiej dokonuje się wyceny, w tym przypadku wyceny części składowych nieruchomości i niepobranych pożytków w postaci wzniesionych budynków. Pozostałe zapisy art. 30 konkretyzują wymagania w zależności od cech szczególnych nieruchomości i dopuszczalnych podstaw do wyceny, w szczególności wskazuje się, że takiej wyceny można dokonać bez udziału rzeczoznawcy. W tej sprawie Sąd dopuścił dowód z wyceny biegłego, który dokonał jej zgodnie ze wskazanymi wymaganiami, mając na uwadze przepisy obowiązujące w tym zakresie, czyli spełnione zostały przesłanki z art. 30 ust. 1 powoływanej ustawy. Zdaniem Sądu sporządzona opinia, konkretyzująca wysokość odszkodowania poprzez opinię uzupełniającą, stanowiła podstawę ustaleń Sądu. Podnieść bowiem należy, że pozwana Gmina nie zakwestionowała w toku procesu skutecznie samego faktu wybudowania przez powoda wskazanych budynków i urządzeń, a jedynie poddała w wątpliwość taką okoliczność, i to jedynie na wstępie procesu, ponieważ już po opinii głównej i uzupełniającej pozwana nie zgłosiła żadnych zarzutów do opinii. Wobec tego i wobec treści zeznań powoda Sąd przyjął także wartość odszkodowania w zakresie budynku przy ulicy (...), który pierwotnie powstał w 1920 roku, a który został odbudowany na pierwotnych fundamentach w 1971 roku, zgodnie z treścią zeznań, których pozwana nie podważyła dowodowo. Z drugiej strony, biegły wyjaśnił dlaczego nie można było w sprawie uwzględnić do wyceny odszkodowania nakładów w postaci utrzymania budynków, a czego domagał się także powód, i to zostało w sposób jasny i jednoznaczny w opinii wyjaśnione.

Jednocześnie Sąd nie uwzględnił zarzutu przedawnienia, podniesionego przez pozwaną, albowiem bezspornym było, że dopiero w dniu 6 kwietnia 2020 roku doszło do wydania nieruchomości, systematycznie w drodze protokołu, zaś pozew w sprawie został wniesiony w marcu 2021 roku, w związku z tym nie upłynął roczny termin przedawnienia, liczy od daty wydania nieruchomości właścicielowi, bowiem sam termin przedawnienia nie był sporny i wynikał z art. 229 kc (data zwrotu nieruchomości). Nie można zatem bieg tego terminu liczyć od daty wydania orzeczenia w sprawie o wydanie nieruchomości, czy uzyskania jego prawomocności, i było to wyłącznie stanowisko na potrzeby niniejszej sprawy.

W konsekwencji Sąd orzekł, jak w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 30 w związku z art. 16 ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W pozostałej części roszczenia, które nie mieści się w ustaleniach biegłego, Sąd powództwo oddalił, jako nieuzasadnione (punkt 2 wyroku).

O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 i 99 kpc w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, przyjmując że powód wygrał sprawę w całości, wobec nieznacznego tylko nieuwzględnienia części roszczenia. Sąd przyjął przy tym stawkę minimalną wynagrodzenia pełnomocnika wraz z opłatą skarbową (punkt 3 wyroku). Sąd nie znalazł podstaw do podwyższenia stawki minimalnej, mając na uwadze normalny nakład pracy pełnomocnika powoda w sprawie, jak w sprawach podobnych, i to że rozstrzygnięcie sprawy oparto w znacznej mierze na opinii biegłego, nie zaś na własnych ustaleniach i czynnościach pełnomocnika, sama sprawa także nie miała charakteru skomplikowanego, poza koniecznością podjęcia określonych czynności dowodowych przez Sąd. Wobec tego, że powód korzystał ze zwolnienia od kosztów sadowych i wygrał sprawę, kosztami procesu, w tym opłaty sądowej od pozwu i kosztami biegłego, Sąd obciążył pozwanego, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (kwota 123.000 złotych opłaty sądowej od pozwu, pozostała część to koszty wynagrodzenia biegłego za opinie - punkt 4 wyroku).