Wyrok z 15 października 2025, sygn. VII U 677/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. w Warszawie

sprawy A. R. (1)

z udziałem (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o wysokość podstawy wymiaru składek

na skutek odwołania A. R. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 29 stycznia 2024 r. nr (...)

1. zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 29 stycznia 2024 r. nr (...) w zakresie pkt 1. w ten sposób, że stwierdza, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne Pani A. R. (1) z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. od 02.10.2023 r. w pełnym wymiarze czas pracy stanowi kwota
7.200,00 zł w przeliczeniu na okres miesiąca,

2. oddala odwołanie w pozostałym zakresie.

R. G.

UZASADNIENIE

A. R. (1) w dniu 1 marca 2024 r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 29 stycznia 2024 r. nr (...), którą organ rentowy stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne A. R. (1) z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej z płatnikiem składek (...) SP. Z O.O. od 2 października 2023 r. w pełnym wymiarze czasu pracy wynosi miesięcznie 5.470,00 zł w przeliczeniu na okres miesiąca, natomiast w pozostałym zakresie umorzył postępowanie.

Ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w części i ustalenie, że podstawa wymiaru składek A. R. (1) na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...) SP. Z O.O., przy zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy – wynosi 8.800,00 zł miesięcznie oraz zasądzenie od organu rentowego na odwołującej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji odwołująca się zarzuciła:

1.  naruszenie art. 58 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 78 k.p., poprzez uznaniowe i oderwane od obiektywnych kryteriów ustalenie nowej wysokości wynagrodzenia, stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w miejsce zgodnego z prawem postanowienia umowy o pracę;

2.  art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art 353(1) k.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wynagrodzenie wskazane w umowie o pracę ze Spółką, mimo zakresu zadań odwołującej i kilkunastoletniego doświadczenia zawodowego w zakresie HR i plac, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a przez to nieważne, co godzi w zasadę swobody umów;

3.  art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, przez jego niezastosowanie i przyjęcie wbrew jego unormowaniu, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe nie stanowi kwota rzeczywistego przychodu, lecz kwota przeciętnego wynagrodzenia za pracę, wynikająca z portalu internetowego (...) (...) (...);

4.  art. 13 k.p. w związku z art 78 k.p., poprzez uznanie, że za wynagrodzenie godziwe, odpowiadające rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniające ilość i jakość świadczonej pracy wynagrodzenie na zajmowanym stanowisku, uznać należy wynagrodzenie uśrednione w skali kraju i wynikające z portalu Internetowego, w oderwaniu od realiów dotyczących rodzaju pracy, kwalifikacji i lokalizacji, gdzie praca ta jest wykonywana (w rejonie W. i powiatów ościennych wynagrodzenia te w naturalny sposób są wyższe).

W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczona wskazała, że wbrew twierdzeniom organu rentowego, ustalona w umowie o pracę wysokość jej wynagrodzenia jest adekwatna do jej wiedzy i doświadczenia zawodowego, co znajduje potwierdzenie w dokumentacji złożonej w toku postępowania wyjaśniającego, jak również dokumentach załączonych do odwołania. Odwołująca się podkreśliła, że posiada kwalifikacje - potwierdzone stosownymi dokumentacji z procesu kształcenia, jak również wieloletnią praktyką. W 2001 roku ukończyła liceum ekonomiczne w W.. W 2007 roku uzyskała dyplom licencjata na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu (...) (...) w W., kończąc kierunek administracja. W 2009 roku uzyskała dyplom magistra z tego zakresu. Posiadane przeze nią wykształcenie okazało się przydatne w toku życia zawodowego. W latach 2006-2007 była zatrudniona na stanowisku starszej księgowej do spraw płac w (...) w Pionie Głównego Księgowego. Następnie od 2007 roku aż do 2016 roku pracowała na stanowisku specjalisty do spraw kadr i płac w Dziale Kadr i Płac (...). Od 2016 roku do 2017 roku była specjalistą do spraw kadr i płac w kancelarii doradztwa podatkowego, zaś po tym czasie w roku 2017 była specjalistą do spraw ZUS w (...) spółka z o.o. Od 2017 roku do marca 2023 roku była zatrudniona na stanowisku specjalisty do spraw płac w (...) Serwis sp. z o.o. Posiada znajomość programów kadrowo-płacowych (...) (...) (...) (...) (...), (...) a także programu (...) (...). Analiza zgromadzonego materiału dowodowego przez pryzmat zasad logiki, doświadczenia życiowego daje podstawy do stwierdzenia, że postanowienia umowy o pracę dotyczące wysokości jej wynagrodzenia nie naruszały prawa materialnego (odwołanie z dnia 1 marca 2024 r. – k. 3-23 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że wysokość wynagrodzenia ubezpieczonej od 2 października 2023 r. została przyjęta przez strony tej umowy wyłącznie w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Okoliczności sprawy nie uzasadniają takiego wynagrodzenia, dlatego zasadne jest obniżenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne A. R. (1) od dnia 2.10.2023 r. do kwoty 5.470,00 zł. Do ustalenia adekwatnej do stanowiska pracy podstawy wymiaru składek Zakład przyjął dolną kwotę widełek płacowych wynagrodzenia specjalista ds. HR i administracji na stronie (...) (...) (...) Wynagrodzenia.pl - raport płacowy, miesięczne najniższe wynagrodzenie na stanowisku specjalista HR wynosi 5.470,00 zł brutto. Z zapisów na koncie płatnika wynika, że ww. nie zrekrutowała w czasie świadczonej pracy w ramach umowy o pracę żadnego pracownika, który zostałby zgłoszony do ubezpieczeń. Ponadto pracownik ten został zgłoszony do ubezpieczeń przed zatrudnieniem A. R. (1), co oznacza, że ww. nie miała obowiązków wdrażać lub podejmować działania związanego z odejściem z pracy, które zostały wykazane w zakresie obowiązków A. R. (1). Nie zostały również udokumentowane czynności związane z komunikacją ww. w języku angielskim. Do chwili wydania decyzji na koncie płatnika, oprócz ww. zgłoszony jest tylko jeden pracownik, którego podstawy wymiaru składek kształtują się na poziomie minimalnego wynagrodzenia. Wskazując na powyższe w ocenie Zakładu, wysokość wynagrodzenia A. R. (1) została przyjęta przez strony tej umowy wyłącznie w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, dlatego zasadne jest obniżenie wysokości podstawy wymiaru składek ww. do kwoty 5.470,00 zł. Organ rentowy nie kwestionuje wykształcenia i kwalifikacji ubezpieczonej, a jedynie wysokość wynagrodzenia (odpowiedź na odwołanie z dnia 26 marca 2024 r. – k. 24-26 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. R. (1), ur. (...), posiada wykształcenie wyższe. W 2001 roku ukończyła liceum eko­nomiczne w W.. W 2007 roku uzyskała dyplom licencjata na Wydziale Prawa i Administracji Uni­wersytetu (...) (...) w W., kończąc kierunek administracja. W 2009 roku uzy­skała dyplom magistra z tego zakresu. W latach 2006-2007 była zatrudniona na stanowisku starszej księgowej do spraw płac w (...) w Pionie Głównego Księgowego. Następnie od 2007 roku aż do 2016 roku pracowała na stanowisku specjalisty do spraw kadr i plac w Dziale Kadr i Płac (...) (...) (...). Od 2016 roku do 2017 roku była specjalistą do spraw kadr i płac w kancelarii doradztwa podatkowego, zaś po tym czasie w roku 2017 była specjalistą do spraw ZUS w (...) spół­ka z o.o. Od 2017 roku do marca 2023 roku była zatrudniona na stanowisku starszego specjalisty do spraw płac w (...) Serwis sp. z o.o. Ubezpieczona wypowiedziała umowę z (...) z powodu złego stanu zdrowia psychicznego z powodu mobbingu. Z raportów ZUS RCA wynika, że (...) Serwis sp. z o.o. wykazał następujące podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: za kwiecień 2022 r. – 17.928,35 zł; za maj 2022 r. – 7.645,80 zł; za czerwiec 2022 r. – 7.700,94 zł; za lipiec 2022 r. – 7.502,87 zł; za sierpień 2022 r. – 8.619,30 zł; od września do listopada 2022 r. – po 8.348,10 zł; za grudzień 2022 r. – 9.562,53 zł; za styczeń 2023 r. – 7.164,45 zł; za luty 2023 r. – 8.862,53 zł; za marzec 2023 r. – 12.365,97 zł; za kwiecień 2023 r. – 23.638,14 zł (po ustaniu zatrudnienia) (pismo organu rentowego – k. 115 a.s.; kwestionariusz osobowy z dnia 2 października 2023 r. – a.o.; świadectwo pracy z dnia 31 marca 2023 r. – a.o.).

(...) sp. z o.o. z siedzibą w Z. w dniu 4 sierpnia 2023 r. została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego. Prezesem zarządu spółki jest M. R.. A. R. (1) od 4 sierpnia 2023 r. jest wspólnikiem spółki posiadającym 10% udziałów o łącznej wartości 1.000,00 zł, natomiast pozostałe udziały posiada jej mąż M. R.. Przedmiotem przeważającej działalności spółki są restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne (odpis KRS – k. 67-69 a.s.).

(...) sp. z o.o. zajmuje się sprzedażą jedzenia typu fast food, w dwóch lokalizacjach, przy ul. (...) oraz ul. (...) w W.. Od 6 września 2023 r. w spółce zatrudniony jest pracownik - A. H. z B., który zajmuje się skręcaniem kebabów. A. H. został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego z następującą podstawą wymiaru składek: za wrzesień 2023 r. – 3.085,68 zł, od października do grudnia 2023 r. – po 3.600,00 zł miesięcznie, natomiast od stycznia 2024 r. do czerwca 2024 r. – po 4.242,00 zł (pismo organu rentowego z dnia 23 lipca 2024 r. – k. 66 a.s.; umowa o pracę z dnia 6 kwietnia 2024 r.; aneks do umowy o pracę z dnia 1 lipca 2024 r. – k. 62-64 a.s.). W okresie od 8 czerwca 2024 r. do 28 lutego 2025 r. w spółce zatrudniony był A. S.. Natomiast M. R. zajmuje się robieniem sosów, surówek, kupuje mięso, jeździ na giełdę i do hurtowi z mięsem. Okoliczność zatrudnienia ubezpieczonej w spółce była związana z tym, że w (...) sp. z o.o. pojawiła się potrzeba zatrudnienia kolejnego pracownika, bowiem M. R. miał dużo obowiązków i nie radził sobie z samodzielnym prowadzeniem firmy. Było dużo spraw związanych z legalizacją pracowników. Pojawiła się bariera językowa, bowiem H. zna tylko język angielski, natomiast M. R. nie zna języka angielskiego. Nadto doszły sprawy związany z księgowością i rejestry kasowe. Ubezpieczona miała doświadczenie w tym obszarze, zatem zatrudnienie jej było najprostszym i najszybszym rozwiązaniem (zeznania A. R. (1) – k. 107-109 a.s.; zeznania M. R. – k. 109-112 a.s.).

W dniu 2 października 2023 r. strony podpisały umowę o pracę na czas nieokreślony od 2 października 2023 r., na podstawie której A. R. (1) została zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku specjalisty ds. HR i administracji, za wynagrodzeniem 8.800,00 zł miesięcznie. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano ul. (...), (...)-(...) Z.. W dniu 3 października 2023 r. ubezpieczona otrzymała orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku specjalisty ds. HR i administracji. W dniu 3 sierpnia 2023 r. ubezpieczona odbyła instruktaż ogólny w dziedzinie bhp (umowa o pracę z dnia 2 października 2023 r. – a.r.; karta szkolenia wstępnego bhp – a.r.; orzeczenie lekarskie z dnia 3 października 2023 r. – a.r.).

Do obowiązków ubezpieczonej na zajmowanym stanowisku należeć miało zarządzanie procesami rekrutacyjnymi, prowadzenie działań employer brandingowych, onboarding i offboarding pracowników, wsparcie pracowników w obszarach szkolenia i rozwoju, tworzenie założeń polityki personalnej, wynagrodzeń, ścieżek kariery i rozwoju pracowników, prowadzenie komunikacji wewnętrznej w języku angielskim, opracowywanie analiz, raportów i prezentacji, legalizacja pobytu pracowników, bieżąca pomoc w obsłudze spraw pracowniczych, inne zadania administracyjne, w tym: umowy z podwykonawcami, weryfikacja faktur, przelewy bankowe wynagrodzeń i innych zobowiązań, sporządzanie raportów kasowych i spisu z natury, bieżąca współpraca z biurem rachunkowym (zakres czynności pracownika z dnia 2 października 2023 r. – a.r.).

Ubezpieczona zajmowała się w spółce wszystkim, co jest związane z prowadzeniem firmy, oprócz pracy fizycznej. Odwołująca się miała kontakt z księgowością, zajmowała się przelewami, pismami do urzędów, organizowała pracownikom badania lekarza medycyny pracy, sanepid, pomagała przy wypełnianiu osobistych kwestionariuszy, tłumaczyła pomiędzy mężem, a pracownikiem oraz kontaktowała się z biurem rachunkowym. Ubezpieczona kompletowała dokumentację, która nie została zgromadzona od początku zatrudnienia, akta osobowe dla pracownika, kwestionariusze, szukała dla pracownika zakwaterowania. Dodatkowo prowadziła spisy z natury, gospodarkę magazynową, raport kasowy, pilnowała gotówki w kasie. A. R. (1) pracowała głównie z domu, w siedzibie spółki oraz w terenie. Ubezpieczona pracowała co do zasady w godzinach 8.00-16.00, a jej pracę nadzorował prezes spółki (potwierdzenie wypłaty wynagrodzenia – a.r.; lista obecności – a.r.; arkusz spisy z natury – a.r.; korespondencja mailowa – a.r.; wiosek o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wraz z urzędowym poświadczeniem przedłożenia – a.r.; umowy pożyczki – a.r.; uchwały w sprawie ustanowienia pełnomocnika- a..r; listy przelewów z rachunku bankowego spółki – a.r.; zeznania A. R. (1) – k. 107-109 a.s.; zeznania M. R. – k. 109-111 a.s.).

A. R. (1) od 13 listopada 2023 r. stała się niezdolna do pracy (bezsporne). W dniu (...) urodziła syna J. R.. Ojcem dziecka jest M. R. (karta ciąży – k. 39-42 a.s.; odpis skrócony aktu urodzenia- k. 43 a.s.). Podczas nieobecności ubezpieczonej w pracy jej obowiązki przejął M. R. oraz jego siostra i córka, która obecnie ma 17 lat. Córka ubezpieczonej i M. R., pracuje w firmie na podstawie umowy zlecenia od ok. 7 miesięcy, wcześniej pomagała bezpłatnie na zasadzie pomocy w rodzinie. Pomaga w tłumaczeniu, pisze faktury, rozwozi dokumenty, rozmawia z pracownikami, ale też z kandydatami do pracy (zeznania M. R. – k. 109-111 a.s.).

Na dzień kończący rok 2023, spółka wykazała zysk z działalności w wysokości 3.038,29 zł, przy czym przychody z działalności zamknęły się kwotą 126.787,29 zł. Koszty działalności to kwota 123.749,99 zł, w tym: wynagrodzenia brutto 29.496,40 zł, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia na rzecz pracowników – 5.726,94 zł. Środki pieniężne pozostałe na koniec okresu w kasie i na rachunkach bankowych 19.491,93 zł (bilans standardowy – k. 46; rachunek zysków i strat – k. 47 a.s.).

Pismem z dnia 5 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające w sprawie prawidłowości zgłoszenia A. R. (1) do ubezpieczeń społecznych i podstaw wymiaru składek na te ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. (zawiadomienie z dnia 5 grudnia 2023 r. –a.r.).

Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydał decyzję w dniu 29 stycznia 2024 r., nr (...), w której stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne A. R. (1) z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. od 2 października 2023 r. w pełnym wymiarze czasu pracy wynosi miesięcznie 5.470,00 zł w przeliczeniu na okres miesiąca, natomiast w pozostałym zakresie umorzył postępowanie (decyzja ZUS z dnia 29 stycznia 2024 r. – a.r.).

Od powyższej decyzji A. R. (1) złożyła odwołanie, a Sąd w toku postępowania dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia kondycji (...) sp. z o.o., a w szczególności czy w momencie zatrudnienia A. R. (1) na umowę o pracę z wynagrodzeniem miesięcznym 8.000,00 zł oraz w trakcie trwania umowy, gwarantowała ona wypłatę wynagrodzenia w ustalonej w umowie o pracę wysokości (postanowienie z dnia 5 września 2024 r. – k. 70 a.s.).

W opinii z dnia 30 września 2024 r. biegła sądowa D. J. wskazała, że na podstawie zgormadzonego materiału, czyli bilansu oraz (...), sytuacja spółki (...) była na tyle dobra, że gwarantowała wypłatę wynagrodzeń według zawartych umów o pracę. W przekazanych biegłej aktach sprawy, które biegła przeanalizowała oraz dokumentacji księgowej, biegła oszacowała stan finansów spółki jako dobry. Ze zgromadzonego materiału w sprawie biegła wywiodła poniższe wnioski:

1.  ujemny wynik bilansowany w pierwszych dwóch latach działalności jest do przyjęcia w obiegu gospodarczym. Jednostki budują markę, rynek i portfel klientów. Spółka (...) za pierwsze 5 miesięcy, tj. na 31 grudnia 2023 roku wygenerowała wynik dodatni finansowy (zysk) na poziomie (+) 3.038,29 zł, suma kapitałów była dodatnia. Środki pieniężne do dyspozycji spółki to 19.491,93 zł;

2.  na uwagę zasługuje fakt, że osiągnięty wynik finansowy oraz nadwyżka środków pieniężnych wykazane są po uwzględnieniu wypłaty wynagrodzenia i zapłaty składek ZUS A. R. (1);

3.  Spółka posiadała nadwyżkę aktywów obrotowych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi w wysokości 8.038,29 zł, co nawet przy redukcji kwoty należności o ryzyko utraty korzyści z tytułu braku spłat należności nadal pozostaje dodatnie (biegła biegłego sądowego z dnia 30 września 2024 r. – k. 78-81 a.s.).

Do powyższej opinii strony nie wniosły zastrzeżeń.

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o wymienione dokumenty oraz na podstawie zeznań ubezpieczonej A. R. (1) i prezesa zarządu płatnika składek M. R..

Dokumenty zostały ocenione jako wiarygodne, tym bardziej, że ich treść koresponduje z tym na co wskazują osobowe środki dowodowe. Ponadto Sąd dał wiarę zeznaniom prezesa zarządu płatnika składek i ubezpieczonej, którzy przekonująco i spójnie przedstawili okoliczności, które doprowadziły do zawarcia w dniu 2 października 2023 r. umowy o pracę, a także opisały wykonywane przez ubezpieczoną czynności. Sąd nie dał wiary twierdzeniom A. R. (1) i M. R. jedynie w zakresie uzasadnienia ustalenia w umowie o pracę wynagrodzenia ubezpieczonej na kwotę 8.800 zł, o czym będzie mowa w dalszej części rozważań.

Sąd oparł się także na opinii biegłej sądowego z zakresu rachunkowości – D. J., który posiada odpowiednią wiedzę w swojej dziedzinie. Opinia ta była rzetelna, spójna i oparta na zgromadzonym materialne dowodowym. Nie było podstaw do kwestionowania jej zasadności. Biegła jasno wskazała na podstawie zgormadzonego materiału, że sytuacja (...) sp. z o.o. była na tyle dobra, że gwarantowała wypłatę wynagrodzeń według zawartych umów o pracę.

Z powyższych względów Sąd uznał materiał dowodowy zgromadzony w sprawie za kompletny i wystarczający do wydania orzeczenia kończącego postępowanie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie A. R. (1) zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

W zaskarżonej decyzji organ rentowy nie kwestionował faktu wykonywania przez A. R. (1) pracy na podstawie umowy o pracę na rzecz płatnika składek, a jedynie wysokość wynagrodzenia umówionego przez strony na kwotę 8.800,00 zł brutto miesięcznie, obniżając je do wysokości 5.470,00 zł miesięcznie.

Organ rentowy dokonując wskazanego zabiegu skorzystał z prawa kontrolowania wysokości wynagrodzenia w zakresie zgodności z prawem i zasadami współżycia społecznego. Przedmiotem takiej kontroli może być prawidłowość i rzetelność obliczenia, potrącenia i płacenia składek. Zakład ma przy tym prawo badać zarówno tytuł zawarcia umowy, jak i ważność jej poszczególnych postanowień. Nie jest ograniczony do kwestionowania faktu wypłacenia wynagrodzenia we wskazanej kwocie, lecz może też ustalić stosunek ubezpieczenia społecznego na ściśle określonych warunkach. Potwierdził to wyraźnie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 kwietnia 2005r. (II UZP 2/05), w której stwierdził, że w ramach art. 41 ust. 12 i 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (art. 58 k.c.). Nadmierne podwyższenie wynagrodzenia pracownika w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych może być bowiem ocenione jako dokonane z zamiarem nadużycia prawa do świadczeń. Wynika to z tego, że nadmiernemu uprzywilejowaniu płacowemu pracownika, które w prawie pracy mieściłoby się w ramach art. 353 ^{( 1)} k.c., w prawie ubezpieczeń społecznych, w którym pierwiastek publiczny zaznacza się bardzo wyraźnie, można przypisać - w okolicznościach konkretnego wypadku - zamiar nadużycia świadczeń przysługujących z tego ubezpieczenia albowiem alimentacyjny charakter tych świadczeń oraz zasada solidaryzmu wymagają, żeby płaca - stanowiąca jednocześnie podstawę wymiaru składki - nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a w konsekwencji, żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2012 r., III AUa 420/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 października 2013 r., III AUa 294/13). W związku z powyższym ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne może być w konkretnych okolicznościach uznane za nieważne z mocy art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego. W konsekwencji nieważnością mogą być dotknięte jedynie uzgodnienia stron umowy dotyczące wynagrodzenia za pracę, przy zachowaniu ważności pozostałych postanowień umownych, ponieważ zgodnie z art. 58 § 3 k.c., jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 16/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 191, z dnia 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 192, z dnia 6 lutego 2006 r., III UK 156/05, Lex nr 272549 oraz z dnia 5 czerwca 2009 r., I UK 19/09, LEX nr 515697).

W przedmiotowej sprawie, gdzie tylko wynagrodzenie ustalone w umowie o pracę zostało zakwestionowane przez organ rentowy, rolą Sądu była ocena postanowień umownych dokonywana z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych, a więc nie tylko z punktu widzenia interesu pracownika (ubezpieczonego), ale także interesu publicznego. Godziwość wynagrodzenia za pracę w prawie ubezpieczeń społecznych musi być bowiem interpretowana przy uwzględnieniu wymogu ochrony interesu publicznego oraz zasady solidarności ubezpieczonych (tak m.in. Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 14 listopada 2014 r., III AUa 172/14, LEX nr 1621153).

Dokonując wskazanej oceny Sąd miał na uwadze, że w świetle art. 22 k.p. umowa o pracę stanowi dwustronną czynność prawną, w ramach której pracodawca zobowiązuje się do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem, pracownik zaś do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Umowa o pracę dochodzi do skutku, gdy strony złożą zgodne oświadczenie co do jej istotnych postanowień. Nie budzi więc wątpliwości, że w prawie pracy obowiązuje zasada swobodnego kształtowania postanowień, jednocześnie zaznaczenia wymaga, że wolność kontraktowa jest możliwa do realizacji w takim zakresie, w jakim przewiduje to obowiązujące prawo. Co do zasady strony mają pełną swobodę w zakresie kształtowania treści łączącego je stosunku zobowiązaniowego, a więc również i swobodę w określeniu wynagrodzenia przysługującego pracownikowi za wykonaną pracę, jednakże należy mieć na względzie, że swoboda ta, w myśl art. 353 ^{( 1)} k.c., nie ma wymiaru absolutnego i podlega pewnym ograniczeniom, bowiem ani treść, ani cel stosunku prawnego nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) tego stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. Należy również pamiętać, że autonomia stron umowy w kształtowaniu jej postanowień podlega ochronie jedynie w ramach wartości uznawanych i realizowanych przez system prawa, a strony obowiązuje nie tylko respektowanie własnego interesu jednostkowego, lecz także wzgląd na interes publiczny (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2005r., II UZP 2/05).

Jednym z przejawów realizowania się stosunku pracy na tle interesu publicznego jest obowiązkowe uczestnictwo pracownika w systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 423) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej są pracownikami. Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a (art. 8 ust. 1 ustawy). Osoby te na podstawie art. 11 i art. 12 ust. 1 ustawy podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu. Podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy jest ściśle związane z obowiązkiem uiszczania składek. Ustalanie podstawy wymiaru składki z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oparte jest na zasadzie wyrażonej w art. 20 ust. 1 i art. 4 pkt 9, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tymi przepisami, podstawą składki jest przychód, o którym mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została ustalona z góry, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych (art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zm.).

Wysokość składek, a w efekcie wysokość świadczenia w przypadku spełnienia wymogów koniecznych do jego uzyskania, jest więc zależna od uzyskiwanego przez pracownika wynagrodzenia. Oznacza to, że zasada godziwości wynagrodzenia wyrażona w art. 13 k.p. nabiera nowego aksjologicznego znaczenia; wynagrodzenie powinno być zatem godziwe, a więc właściwe, uczciwe, ekwiwalentne do zakresu obowiązków pracownika oraz intensywności jego pracy. W kontekście powyższego wynagrodzenie winno być faktycznie adekwatne do charakteru pracy w tym sensie, że nie powinno być ustalane ponad dopuszczalną i zarazem sprawiedliwą granicę, nie powinno więc rażąco przewyższać wkładu pracy pracownika. Ograniczenie to wynika z alimentacyjnego charakteru świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zasady solidaryzmu, a jego brak doprowadziłby do możliwości pobierania świadczeń w wysokości większej niż realnie powinna przysługiwać. To z kolei, wbrew twierdzeniom strony odwołującej, prowadzi do wskazywanego już wniosku, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa. Kompetencja organu rentowego w tym zakresie wynika wprost z art. 41 ust. 12 i 13 w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i została wielokrotnie potwierdzona w ugruntowanym orzecznictwie (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05, wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05). Ustawodawca świadomy potencjalnych nadużyć przewidział w art. 86 ust. 2 u.s.u.s. kompetencje organu rentowego do badania zarówno tytułu zawarcia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień oraz zakwestionowania tych postanowień umowy o pracę w zakresie wynagrodzenia, które pozostają w kolizji z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7 marca 2013 r., III AUa 1515/12).

Jednocześnie Sąd podkreśla, że cel zawarcia umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą, ale nie może to oznaczać akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań oraz korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawarciu umowy o pracę na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia i ustalenia wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania świadczeń obliczonych od tej podstawy. Taka umowa o pracę jest nieważna w części ustalającej wynagrodzenie wygórowane, nieusprawiedliwione rzeczywistymi warunkami świadczenia pracy, jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2005 r., II UK 43/05, z 12 lutego 2009 r., III UK 70/08). Wynika to po części z tego, że zgodnie z art. 78 k.p. wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że do oceny ekwiwalentności wynagrodzenia należy stosować wzorzec, który w najbardziej obiektywny sposób pozwoli ustalić poziom wynagrodzenia za pracę o zbliżonym lub takim samym charakterze, który będzie uwzględniał również warunki obrotu i życia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I UK 302/13). Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 listopada 1996 r., U 6/96, wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1999 r., I PKN 456/99). Stąd też zasadne jest wskazanie, że ustalenie wynagrodzenia powinno nastąpić nie w oderwaniu od zakresu obowiązków, lecz w powiązaniu z tym faktem. Wynagrodzenie powinno być adekwatne do rodzaju, charakteru oraz intensywności pracy wykonywanej przez pracownika, jego kompetencji, jak również kondycji finansowej pracodawcy. Okoliczności te mają decydujące znaczenie przy ocenie ustalonego wynagrodzenia, również w rozpatrywanej sprawie.

Kierując się powyższymi wytycznymi Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a jej skutkiem była ocena, że wynagrodzenie A. R. (2) z tytułu zatrudnienia w (...) sp. z o.o. jest zawyżone. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję nie zakwestionował pracy wykonywanej przez ubezpieczoną, natomiast jeśli chodzi o jej wartość, to przyjął dolną kwotę widełek płacowych wynagrodzenia specjalista ds. HR i administracji na stronie (...) (...) (...) (...). Zdaniem Sądu, ani prezes zarządu spółki, ani ubezpieczona A. R. (1) nie wskazali w toku procesu argumentów przemawiających za tym, aby specyfika łączącego ubezpieczoną i spółkę stosunku pracy uzasadniała przyznanie wynagrodzenia w kwocie 8.800,00 zł.

Jeśli chodzi o kondycję finansową spółki, to Sąd oparł się na opinii biegłego z zakresu rachunkowości. Biegła sądowa D. J. wskazała, że na podstawie zgormadzonego materiału, czyli bilansu oraz (...), sytuacja spółki (...) była na tyle dobra, że gwarantowała wypłatę wynagrodzeń według zawartych umów o pracę. Jednakże, w ocenie Sądu zaoferowane przez odwołującą dowody nie były wystarczające, aby uznać, że jej zakres obowiązków był adekwatny do wysokości ustalonego wynagrodzenia. Strony wskazywały, że ustalając wysokość wynagrodzenia ubezpieczonej kierowały się tym, jakie wcześniej otrzymywała zarobki w (...) Serwis sp. z o.o. oraz mieli na uwadze dotychczasowe doświadczenie zawodowe ubezpieczonej. W tym zakresie wskazać należy, że ubezpieczona w (...) Serwis sp. z o.o. zatrudniona była na stanowisku starszego specjalisty do spraw płac, gdzie zakres obowiązków i odpowiedzialności ubezpieczonej był na pewno szerszy, niż w (...) sp. z o.o. Należy mieć na uwadze, że (...) Serwis sp. z o.o. zatrudnia wielu pracowników, a nie jednego, jak płatnik składek. Nadto, należy również zauważyć, że wysokość wynagrodzenia, które otrzymywała ubezpieczona w (...) Serwis sp. z o.o. kształtowała się w różnej wysokości. Co do zasady w ostatnim okresie zatrudnienia ubezpieczonej wysokość podstawy wymiaru składek ubezpieczonej wynosiła średnio poniżej 8.800 zł, w związku z tym, nie można przyjąć, że ww. kwota była stałym wynagrodzeniem jakie otrzymywała ubezpieczona. Należy również zauważyć, że w okresie, w którym pracowała ubezpieczona, nie został zatrudniony w spółce żaden nowy pracownik. A. H. był zatrudniony od 6 września 2023 r., zatem wszystkie formalności związane z jego zatrudnieniem zostały uregulowane, zanim ubezpieczona podjęła pracę w (...) sp. z o.o. W toku postępowania, nie zostało wykazane, że ubezpieczona aktywnie poszukiwała nowych pracowników. Kolejny pracownik – A. S. został zatrudniony dopiero od 8 czerwca 2024 r. Zatem już w okresie, kiedy ubezpieczona przebywała na zasiłku macierzyńskim. Mając na uwadze powyższe, Sąd ustalił, że ubezpieczona w trakcie zatrudnienia w (...) sp. z o.o. zajmowała się prowadzeniem komunikacji wewnętrznej w języku angielskim, bieżącą współpracą z biurem rachunkowym, nadto zajmowała się przelewami, pismami do urzędów, kompletowała dokumentację, która nie została zgromadzona od początku zatrudnienia, dodatkowo prowadziła spisy z natury, gospodarkę magazynową, raport kasowy, pilnowała gotówki w kasie.

Dla oceny wysokości wynagrodzenia odwołującej istotne znaczenie ma charakter powierzonych i wykonywanych przez nią obowiązków. Nie można również zapominać, że A. R. (3) miała już doświadczenie w obszarze związanym z kadrami i płacami, a jej kwalifikacje i umiejętności były doskonale znane prezesowi zarządu spółki – M. R., który miała zaufanie do odwołującej i wiedział, że poradzi sobie z obowiązkami, które jej powierzono. Wobec tego należało uznać, że A. R. (1) była pracownikiem o odpowiednich kwalifikacjach i doświadczeniu, ale także osobą zaufaną. W ocenie Sądu, uzasadnione było przyznanie A. R. (1) wynagrodzenia w kwocie 7.200,00 zł, czyli dwukrotność obowiązującego wówczas najniższego wynagrodzenia za pracę i jednocześnie jest to kwota zbliżona do przeciętnego wynagrodzenia za pracę, które wówczas obowiązywało. Zdaniem Sądu, rację ma ubezpieczona, że nie można zrównywać wynagrodzenia odwołującej się do wysokości wynagrodzenia pracownika spółki (...), który wykonuje pracę fizyczną i nie zna języka polskiego.

Uwzględniając powołane okoliczności, Sąd ocenił, że stanowisko organu rentowego wyrażone w zaskarżonej decyzji, jest niezasadne. Całokształt okoliczności faktycznych ustalonych w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe, dał podstawy do przyjęcia, że wynagrodzenie A. R. (1) w kwocie 7.200 zł brutto miesięcznie jest wynagrodzeniem godziwym i adekwatnym do posiadanych przez nią kwalifikacji zawodowych, doświadczenia, powierzonego jej stanowiska, zakresu wykonywanych obowiązków oraz sytuacji finansowej pracodawcy.

W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy ocenił odwołanie A. R. (1) za częściowo zasadne, co skutkowało jego uwzględnieniem i zmianą zaskarżonej decyzji w zakresie pkt 1 w ten sposób, że Sąd stwierdził, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne A. R. (1) z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. od 2 października 2023 r. w pełnym wymiarze czasu pracy stanowi kwota 7.200,00 zł w przeliczeniu na okres miesiąca, o czym, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku. Natomiast w pozostałym zakresie postępowanie prowadziło do oddalenia odwołania A. R. (1) na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

R. G.