Wyrok z 8 stycznia 2025, sygn. VII U 783/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 roku w Warszawie

sprawy A. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania A. W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 8 marca 2024 roku znak: (...)

zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 8 marca 2024 roku znak: (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującemu A. W. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od stycznia 2024 r.

UZASADNIENIE

A. W. w dniu 25 marca 2024 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 8 marca 2024 r. znak: (...)odmawiającej prawa do rekompensaty. Ubezpieczony wniósł o zaliczenie okresu pracy od 5 maja 1981 r. do 31 marca 1993 r. w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) jako pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony wskazał, że nie ma możliwości dostarczyć stosowanego zaświadczenia, ponieważ zakład pracy został zlikwidowany (odwołanie z dnia 25 marca 2024 r. k. 3 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Organ rentowy wskazał, że zaskarżoną decyzją z dnia 8 marca 2024 r. odmówił odwołującemu się prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251) w związku z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023r., poz. 164) wskazał, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 i 33 ustawy emerytalnej i nie ma ustalonego prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach, i nie ma ustalonego prawa do emerytury pomostowej. Organ rentowy nie uwzględnił do stażu w szczególnych warunkach na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty okresu zatrudnienia ubezpieczonego od 5 maja 1981 r. do 31 marca 1993 r. w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w podstawie świadectwa pracy z dnia 31 marca 1993 r. (w aktach kapitału początkowego) i w oparciu o zeznania świadków. Ubezpieczony nie załączył z tytułu zatrudnienia w ww. firmie świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach sporządzonego zgodnie z rozporządzeniem z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., poz.43). ZUS zaznaczył, że zaliczył ubezpieczonemu do okresów pracy w szczególnych warunkach okresy od 5 marca 1993 r. do 31 maja 2002 r., od 19 kwietnia 2004 r. do 31 stycznia 2005 r. i od 7 czerwca 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. tj. 13 lat, 4 miesiące i 22 dni (po wyłączeniu zwolnień lekarskich). Ponadto złożone zeznania świadków nie stanowią dla organu rentowego środka dowodowego do ustalenia pracy w szczególnych warunkach na danym stanowisku wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania (odpowiedź na odwołanie z dnia 16 kwietnia 2024 r. k. 4-5 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. W., urodził się (...) (bezsporne). W 1978 r. ukończył technikum Mechaniczne w P. o specjalizacji obróbka skrawaniem (zeznania A. W. k. 33 a.s.).

W okresie 10 lipca 1978 r. do 13 listopada 1978 r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w W. na stanowisku pomocnika maszynisty (świadectwo pracy z dnia 18 listopada 1978 r. nienumerowana karta tom II a.r.).

Od 19 grudnia 1978 r. do 30 kwietnia 1981 r. był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie (...) - Zakład (...) w P. na stanowisku maszynisty sprzętu ciężkiego (spycharki) (świadectwo pracy z dnia 4 maja 1981 r. – nienumerowana karta tom II a.r.).

Kolejno, od 5 maja 1981 r. do 31 marca 1993 r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w L. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operatora spycharki. Firma mieściła się w L. - tam znajdowała się baza transportowa, biuro i cała fabryka, gdzie były budowane elementy budowlane - na ich terenie znajdowała się baza sprzętowa. Firma zajmowała się przede wszystkim budownictwem mieszkaniowym tzn. budowano osiedla i bloki. Firma działała na terenie W. i okolic: L., N., Z., W., Z., M.. Ubezpieczony pracował m.in. na budowie w L. – pracował przy budowie osiedla (...), osiedla (...). Ubezpieczony podczas zatrudnienia w przedsiębiorstwie jeździł na spycharce jako operator. Każdy pracownik pracował na swoim sprzęcie, sprzęt był przypisany do konkretnej osoby. W okresie zimowym również wykonywano prace - były wykonywane budowy, robiło się niwelacje terenu pod budynki - trzeba było ziemię wybrać spycharką czy koparką, wyrównać, żeby na to dało się posadowić fundamenty. Odwołujący pracował na spycharce tzw. S. typu S100, na tzw. R. oraz spycharkach (...). Ubezpieczony nie był oddelegowywany do innego rodzaju pracy - nie było takiej możliwości, żeby operator spycharki był oddelegowany do innej pracy. Kiedy sprzęt się zepsuł to bardzo często operator sam musiał drobne rzeczy naprawiać w oczekiwaniu na pogotowie techniczne. Pracownicy mieli inaczej płacone za przestój, a inaczej za pracę, w akordzie. A. W. przede wszystkim zajmował się równaniem terenu pod budową bloków tzn. robił wykopy – przy użyciu koparki i spycharki. Odwołujący pracował na pełny etat. W zimie firma zapewniała posiłki regeneracyjne: zupa z wkładką i mleko. Podczas pracy na spycharkach typu S. warunki pracy były bardzo trudne, ponieważ w lecie było bardzo gorąco z powodu nagrzewającego się silnika, a w zimie trzeba było pracować z otwartymi drzwiami ze względu na parowanie szyb. Pracownicy dostawali watowane ubrania lub kożuchy, buty filcowe, żeby nie marznąć w środku pojazdu. Ciąg pracy był zachowany również w zimie, nie przerywało się pracy z powodu złej pogody czy niskich temperatur. Odwołujący 1 grudnia 1984 r. uzyskał uprawnienia operatora spycharki i ciągnika do 200kW, a w 1988 r. koparko- ładowarki typu (...) (świadectwo pracy z 31 marca 1993 r. k. 13-14 a.s., zeznania świadka T. K. k. 32 a.s., zeznania świadka A. D. k. 32-33 a.s., zeznania odwołującego się k. 33-34 a.s., kserokopia uprawnień maszynisty ciężkich maszyn budowlanych i drogowych k. 19-20 a.s.).

W okresie od 5 kwietnia 1993 r. do 31 grudnia 1994 r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie (...) S.A. Zakład (...) w N. na stanowisku operatora sprzętu ciężkiego w pełnym wymiarze czasu pracy (świadectwo pracy z dnia 31 grudnia 1994 r. - nienumerowana karta tom II a.r.).

Od 1 stycznia 1995 r. do 31 maja 2002 r. pracował w (...) sp. z o.o. w Likwidacji w N. na stanowisku operatora maszyn budowlanych i drogowych (świadectwo pracy z dnia 31 maja 2002 r.- nienumerowana karta tom II a.r.).

Od 7 czerwca 2005 r. do 25 sierpnia 2023 r. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operatora sprzętu ciężkiego - marynarza w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) S.A., gdzie w okresie od 19 kwietnia 2004 r. do 31 stycznia 2005 r. i od dnia 7 czerwca 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych zawarte w wykazie A, dziale V, pozycji 3 Rozporządzenia Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8 z 1983, poz. 43 z późn. zmianami), na stanowisku maszynista koparek i ładowarek jedno i wielonaczyniowych wymienionych w wykazie A, dziale V, pozycji 3 pkt 2 załącznika nr 1 do Zarządzenia nr 17 Ministra- kierownika Urzędu Ochrony (...) z dnia 2 sierpnia 1985 r. (świadectwo pracy z dnia 25 sierpnia 2023 r., świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 25 sierpnia 2023 r. – nienumerowane karty tom II a.r.).

W dniu 21 lipca 2023 r. ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę załączając świadectwa pracy potwierdzające okresy jego zatrudnienia. W dniu 15 stycznia 2024 r. uzupełnił wniosek o przyznanie mu rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych załączając oświadczenie o braku dokumentu potwierdzającego wykonywanie pracy w warunkach szczególnych w okresie od 5 maja 1981 r. do 31 marca 1993 r. w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w L.. Ubezpieczony jako dowód wykonywania pracy w warunkach szczególnych załączył zeznania świadków A. D. i T. K. (wniosek z dnia 21 lipca 2023 r. wraz z załącznikami, protokół z dnia 15 stycznia 2024 r. wraz z oświadczeniem o braku dokumentów i zeznaniami świadków- nienumerowane karty tom II a.r.).

Organ rentowy po rozpoznaniu wniosku ubezpieczonego decyzją z dnia 8 marca 2024 r. odmówił A. W. prawa do rekompensaty wskazując w uzasadnieniu, że nie udowodnił on 15 lat pracy w warunkach szczególnych. ZUS wskazał, że uznał za udowodnione okresy pracy w warunkach szczególnych: od 5 kwietnia 1993 r. do 31 maja 2002 r.; od 19 kwietnia 2004 r. do 31 stycznia 2005 r.; od 7 czerwca 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. tj. łącznie 13 lat, 4 miesiące i 22 dni (decyzja z dnia 8 marca 2024 r. – nienumerowana karta tom II a.r.).

A. W. w dniu 25 marca 2024 r. złożył odwołanie od ww. decyzji organu rentowego z dnia 8 marca 2024 r. w przedmiocie odmowy prawa do rekompensaty inicjując przedmiotowe postępowanie (odwołanie k. 3 a.s.).

W toku niniejszego postępowania Sąd postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2024 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy celem ustalenia czy praca wykonywana przez odwołującego A. W. w okresie od 5 maja 1981 r. do 31 marca 1993 r. w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) na stanowisku operator spycharki, wykonywana była w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w innych Rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I Kategorii Zatrudnienia i zarządzeniach właściwych ministrów, ewentualnie w ustawie o emeryturach pomostowych (postanowienie z 28 sierpnia 2024 r. k. 36 a.s.).

Biegły sądowy z zakresu (...) w opinii z dnia 17 października 2024 r. wskazał, że na podstawie zapisów znajdujących się w aktach sprawy – w jego ocenie – można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że odwołujący się w spornym okresie czasu pracy wykonywał swoje obowiązki na stanowisku:

- operatora spycharki. Biegły wskazał, że prace odwołującego przy czynnościach obsługi spycharki - jego zdaniem są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale V (W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych), poz. 3 (prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze;

- operator, Baza (...) i (...) Ciężkiego. Biegły wskazał, że praca odwołującego na stanowisku operatora w Bazie (...) i (...) Ciężkiego polegała - co można przyjąć z bardzo dużym prawdopodobieństwem – na obsłudze (jako operator) sprzętu będącego na wyposażeniu Bazy (...) i (...) Ciężkiego (tj. koparki, koparko-ładowarki, ładowarki jednonaczyniowe, koparki jednonaczyniowe). Biegły zaznaczył, że praca przy obsłudze w/w sprzętu jest – w jego opinii - pracą wykonywaną w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale V (W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych), poz. 3 (prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Ponadto biegły podkreślił, że zapisy znajdujące się w aktach osobowych odwołującego w zakresie zajmowanych przez niego stanowisk pracy, jak również wykonywanych czynności - w spornym okresie czasu pracy - są spójne z treścią zeznań odwołującego, jak i świadków. Poza tym specyfika pracy Bazy (...) i (...) Ciężkiego w przedsiębiorstwach budowlanych wskazuje, że znajdujący się tam sprzęt należy do grupy ciężkiego sprzętu budowlanego i drogowego, a jego obsługa (oczywiście wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy) jest pracą wykonywaną w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale V (W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych), poz. 3 (prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Całość dokumentacji załączonej do akt sprawy – w ocenie biegłego pozwala na stwierdzenie, że odwołujący w spornym okresie czasu pracy:

- wykonywał prace w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. w wymiarze: 11 lat, 5 miesięcy i 18 dni,

- wykonywał pracę w warunkach szczególnych w łącznym wymiarze (tj. z wcześniej uznanym przez ZUS okresem pracy w warunkach szczególnych: 13 lat, 4 miesięcy i 22 dni) - 24 lata, 10 miesięcy i 10 dni (opinia biegłego z zakresu BHP k.43-52 a.s.)

Organ rentowy nie wnosił zastrzeżeń do opinii biegłego (pismo procesowe z dnia 8 listopada 2024 r. k. 65 a.s.).

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, obejmującego przede wszystkim dowody z dokumentów wchodzących w skład akt osobowych odwołującego, a także akt rentowych oraz na podstawie zeznań odwołującego A. W. i świadków: T. K. i A. D.. Wiarygodność dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony postępowania, w związku z czym Sąd dał im wiarę w całości. Zeznania odwołującego oraz świadków Sąd uznał za wiarygodne w zakresie jakim opisali oni obowiązki należące do ubezpieczonego, charakter i czas jego pracy, uznając je za korelujące z zapisami w załączonych dokumentach, takich jak akta rentowe i akta osobowe ubezpieczonego. Odwołujący jak i świadkowie współpracujący z A. W. w spornym okresie w bardzo obszerny sposób opisali obowiązki odwołującego i warunki, w których pracował.

Sąd oparł się również na opinii biegłego sądowego z zakresu (...). Opinia sporządzona przez biegłego sądowego została oceniona jako rzetelna, gdyż została wyczerpująco i przekonująco uzasadniona. Zauważyć należy, że strony nie zgłaszały zastrzeżeń co do treści opinii.

W ocenie Sądu Okręgowego prezentowany wyżej materiał dowodowy był wystarczający do poczynienia ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nie zachodziła konieczność jego uzupełnienia. Sąd miał na uwadze, że strony nie wnosiły o uzupełnienie postępowania dowodowego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie A. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. z dnia 8 marca 2024 r. znak: (...) zasługiwało na uwzględnienie.

Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał się ubezpieczony, została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 164). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III (...). Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro jednak, zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Przyjąć tym samym należy, że rekompensata nie przysługuje tym ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym lub rozpoczęli służbę po 31 grudnia 1998 r. Słuszność wskazanej interpretacji potwierdził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015 r. (III AUa 717/15, Lex nr 1964970).

Jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, ubezpieczony legitymuje się wymaganym okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na odwołanie wskazał, że nie uwzględnił do okresu pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia A. W. od 5 maja 1981 r. do 31 marca 1993 r. w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...).

Odnosząc się do wskazanych okoliczności tj. ubezpieczony nie załączył z tytułu zatrudnienia w ww. firmie świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach sporządzonego zgodnie z rozporządzeniem z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz nieścisłości na jakie powołał się Zakład, należy podnieść, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00). Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). Poza tym w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 4 listopada 2008 roku (III AUa 3113/08, Lex nr 552003) „Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W sytuacji, kiedy brak wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach nr 1 lub 2 do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.” Takie też postępowanie należy prowadzić, kiedy organ rentowy zakwestionuje fakty wskazane w tego rodzaju świadectwie (wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2009 r., I UK 77/09, Lex nr 558288). Jeśli chodzi natomiast o zajmowane przez wnioskodawcę stanowiska, to podkreślić trzeba, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, Sąd ustalając czy A. W. wykonywał pracę w warunkach szczególnych w spornych okresach przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, podczas którego przesłuchał odwołującego się oraz świadków, którzy współpracowali z ubezpieczonym. Sąd dopuścił również dowód z akt osobowych i dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Cały ten materiał dowodowy potwierdził, że ubezpieczony nie tylko był zatrudniony na stanowisku operatora spycharki, ale też, że wykonywał pracę operatora spycharki w pełnym wymiarze czasu pracy. Było to jego jedyne zajęcie, które wykonywał bez względu na porę roku i panującą pogodę. Ubezpieczony ze względu na panujące w zimie temperatury dostawał do pracy specjalne watowane ubrania i buty filcowe. Równocześnie, w zimie z racji pracy w warunkach szkodliwych odwołujący dostawał mleko i posiłki regeneracyjne. Biegły z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy potwierdził, że w spornym okresie ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Biegły Z. C. wskazał w swojej opinii, że ubezpieczony w okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę operatora spycharki oraz operatora, które są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale V, poz. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów. Biegły wskazał, że odwołujący wykonywał prace w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. w wymiarze: 11 lat, 5 miesięcy i 18 dni, tj. wykonywał pracę w warunkach szczególnych w łącznym wymiarze (tj. z wcześniej uznanym przez ZUS okresem pracy w warunkach szczególnych: 13 lat, 4 miesięcy i 22 dni) - 24 lata, 10 miesięcy i 10 dni.

W ocenie Sądu powyższe okresy, które należało zaliczyć jako okres pracy w warunkach szczególnych łącznie przekraczały 15 lat, a więc są wystarczające, by przyjąć, że A. W. spełnił przesłankę, od której ustawa o emeryturach pomostowych uzależnia przyznanie prawa do rekompensaty, a więc posiada 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych. Poza tą przesłanką, w przypadku ubezpieczonego spełnione są także inne warunki, o których była mowa tj. A. W. nie nabył prawa do emerytury pomostowej, emerytury wcześniejszej. To z kolei oznacza, że nie wystąpiła przesłanka negatywna, o której wcześniej była mowa, zatem zachodzą podstawy do przyznania ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie A. W. dokonując zmiany zaskarżonej decyzji na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w ten sposób, że przyznał odwołującemu się A. W. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych począwszy od stycznia 2024 r.

Renata Gąsior