Uzasadnienie z 29 października 2025, sygn. VIII U 360/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 19 grudnia 2024r. organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonemu M. M. prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych, wskazując, iż ubezpieczony nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w wymiarze co najmniej 15 lat oraz nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze po dniu 31 grudnia 2008r. w rozumieniu art.3 ust.1 i 3 ww. ustawy.

W odwołaniu od decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa
do emerytury pomostowej podnosząc, że od 1995r. do 2024r., wykonuje prace marynarza, asystenta pokładowego, oficera wachtowego III i II klasy na statkach morskich należących
do (...) ( (...)), a wykonywane przez niego obowiązki odpowiadają pracom wymienionym w poz. 23 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Wskazał również, iż w okresach urlopów bezpłatnych, w czasie których wykonywał pracę
na statkach u armatorów zagranicznych pod obcą banderą, dobrowolnie opłacał składki
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Ubezpieczony ukończył 60 lat w dniu (...), legitymuje się ponad 25 letnim okresem składkowym i nieskładkowym (42 lata, 4 miesiące, 9 dni).

Ubezpieczony od 9 października 1986r. jest pracownikiem (...), zatrudnionym kolejno na stanowiskach marynarza, asystenta, pokładowego, oficera wachtowego III i oficera wachtowego II na statkach morskich.

Pracodawca w zaświadczeniu wskazał, że ubezpieczony w okresie od 9 października 1986r. do 27 listopada 2004r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych wymienioną w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983r., wykaz A, dział VIII, poz. 4 (prace na statkach morskich w żegludze międzynarodowej i w polskim ratownictwie okrętowym - pracownicy wpisani na listę członków załogi tych statków).

Po wyłączeniu urlopów bezpłatnych i zasiłków chorobowych, organ rentowy uwzględnił ubezpieczonemu okres pracy w warunkach szczególnych w wymiarze w wymiarze 14 lat, 3 miesięcy i 8 dni., przebyty od 9 października 1986r. do 27 listopada 2004r.

(...) stopniowo rejestrowała swoje statki w innych krajach
i mniej więcej od 2004r. wszystkie polskie statki pływają pod obcą banderą. Pracodawca proponował swoim pracownikom pracę na tych statkach i na czas rejsu udzielał im urlopów bezpłatnych. W praktyce wyglądało to w ten sposób, że (...) wynajmowała ubezpieczonego za pośrednictwem swojej spółki (...), zarejestrowanej na (...) do pracy na statkach będących własnością (...). Ubezpieczony podpisywał ze spółką (...) marynarskiej umowy o pracę na te okresy.

Ubezpieczony pracował na statkach pod obcą banderą jako drugi oficer:

(...) - w okresie od 9 kwietnia do 11 października 2002r,

(...) - od 1 marca do 15 lipca 2003r,

(...) – od 28 listopada 2004r. do 11 czerwca 2005r.,

(...) (...) – 10 listopada 2005r. do 23 czerwca 2006r.,

(...) – od 27 września 2006r. do 4 lutego 2007r.,

(...) (...) – od 16 maj do 24 września 2007r.,

(...) (...)– od 23 grudnia 2007r. do 30 maja 2008r.,

(...) (...) – od 17 września do 31 grudnia 2008r.

Za wszystkie te okresy odwołujący opłacił w Polsce składki na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Do obowiązków ubezpieczonego w czasie pracy na ww. statkach należało m.in. prowadzenie statku, udział w manewrach cumowania i odcumowania, realizacja poleceń kapitana statku, opracowywanie planu podróży i zadań z zakresu nawigacji oraz nadzór nad szpitalem. Jego przełożonymi na statku byli starszy oficer i kapitan. Praca ubezpieczonego na statkach pod obcą banderą niczym nie różniła się od pracy wykonywanej w ramach umowy o pracę z (...).

/dowód; wykaz statków pod obcą banderą na których pracował ubezpieczony do końca 2008r, książeczka żeglarska, marynarskie umowy o pracę, zaświadczenie ZUS o opłaconych składkach na dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe, przesłuchanie ubezpieczonego/.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Słusznie organ rentowy podnosi, że osoba wykonująca po 31 grudnia 2008r. pracę w warunkach szczególnych poza obszarem Rzeczpospolitej Polskiej, nie podlega szczególnemu systemowi ubezpieczenia w Funduszu Emerytur Pomostowych, a zatem z tego tytułu nie ma prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U.2024.1696).

Możliwym jest jednak zaliczenie do stażu pracy szczególnej okresów takiej pracy wykonywanej za granicą do 31 grudnia 2008r. Jak to wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 15 lutego 2023r., II USK 110/22, LEX nr 3537988, „ Ustawa o emeryturach pomostowych ani ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawiera własnej definicji pojęcia pracownika.
W konsekwencji, znaczenie tego pojęcia co do okresów przed 1 stycznia 2009 r. odczytywać należy zgodnie z treścią art. 22 k.p. - w tym także z uwzględnieniem jego § 11 i § 12, z których wynika, że decydujące znaczenie dla uznania istnienia stosunku pracy ma wykonywanie za wynagrodzeniem pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę - bez względu na nazwę umowy oraz że nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu powyższych warunków wykonywania pracy. W konsekwencji wzajemna relacja między obowiązkiem zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia i opłacania składek ciążącym na pracodawcy (ubezpieczeniem obowiązkowym) a pracowniczym statusem ubezpieczonego występuje jedynie w prawie ubezpieczeń społecznych. Zależność ta nie może być przenoszona na przepisy Kodeksu pracy. Z punktu widzenia przepisów Kodeksu pracy, które mają decydujące znaczenie przy ocenie statusu ubezpieczonego jako pracownika, dobrowolny charakter ubezpieczenia nie ma znaczenia. Zatem zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia nie wyklucza pracowniczego zatrudnienia u zagranicznego pracodawcy - zagranicznego armatora”.

„Okresy wykonywania pracy za granicą w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze na podstawie umów o pracę zawartych bezpośrednio z pracodawcami zagranicznymi mogą być uznane za okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, pod warunkiem opłacenia składek w Polsce również na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chyba że na podstawie umów o zatrudnieniu lub umów międzynarodowych pracownik został objęty ubezpieczeniem w trybie i na zasadach obowiązujących w państwie zatrudnienia lub określonych w umowach międzynarodowych – tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 czerwca 2018r., II UK 204/17, LEX nr 2510209 i powołane tam orzecznictwo).

Przywołane wyżej orzeczenia wydane były w analogicznych sprawach tj. dotyczących uprawnień marynarzy do emerytury pomostowej w związku z pracą u zagranicznych armatorów wykonywaną do 31 grudnia 2008r. na podstawie art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych.

Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury pomostowej przysługuje także osobie, która:

1.  po dniu 31 grudnia 2008 roku nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, o ile osoba ta:

2.  spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-4 lub art. 5-12;

3.  w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3,

Mając powyższe na uwadze, w okolicznościach sprawy kwestią sporną jest, czy ubezpieczony do 31 grudnia 2008r. wykonywał przez 15 lat pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art.3 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W załączniku nr 1 do tej ustawy w poz. 23 wymieniono jako pracę w warunkach szczególnych „Prace na statkach żeglugi morskiej.” Niewątpliwie taką pracę ubezpieczony wykonywał na statkach pod obcą banderą w latach 2002 – 2008. tj. na statkach:

(...) - w okresie od 9 kwietnia do 11 października 2002r,

(...) (...) - od 1 marca do 15 lipca 2003r,

(...) – od 28 listopada 2004r. do 11 czerwca 2005r.,

(...) (...) – 10 listopada 2005r. do 23 czerwca 2006r.,

(...) – od 27 września 2006r. do 4 lutego 2007r.,

(...) (...) – od 16 maj do 24 września 2007r.,

(...) (...) – od 23 grudnia 2007r. do 30 maja 2008r.,

(...) (...) – od 17 września do 31 grudnia 2008r.

Bezspornym jest, że za te okresy odwołujący opłacał składki w Polsce na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem Sądu, praca wykonywana w tych statkach była świadczona w reżimie pracowniczym, odpowiadającym wymogom określonym w art. 22 kp.

Z tych wszystkich względów, po doliczeniu okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych na statkach pod obcą banderą do już uwzględnionego przez organ rentowy stażu pracy szczególnej, ubezpieczony legitymuje się do 31 grudnia 2008r. 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnej w rozumieniu art.3 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, a zatem spełnia przesłanki uzyskania prawa do emerytury pomostowej.

W konsekwencji powyższego Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej poczynając od (...).

O kosztach Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu
na podstawie art.98 w związku z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( tj. Dz.U. z 2023r., poz.1964 ).

(-) Sędzia Grażyna Łazowska