Uzasadnienie z 3 listopada 2025, sygn. VIII U 1876/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 17 października 2024r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. zobowiązał odwołującą L. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w łącznej kwocie 4160 zł :

- wypłaconego 5 października 2020r., w kwocie 2080 zł, - wypłaconego 10 listopada 2020r., w kwocie 2080 zł,

wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 1589,51 zł, naliczonymi na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż decyzję wydał po przeprowadzeniu kontroli prawidłowości przyznanych świadczeń postojowych, z której wynikało,
że odwołująca w maju 2020r. osiągnęła dochód 0 zł, w sierpniu 2020r. – 3169 zł,
a w październiku 2020r. – 1870 zł. Zdaniem organu, wzrost przychodu w stosunku do okresu wcześniejszego świadczył o poprawie sytuacji materialnej wnioskodawczyni, a tym samym
o braku podstaw do wypłaty kolejnych świadczeń postojowych. W ocenie ZUS odwołująca, składając oświadczenie, iż jej sytuacja materialna nie uległa poprawie, podała dane niezgodne z prawdą, wprowadzając organ rentowy w błąd.

Odwołująca wniosła odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej zmiany
i stwierdzenia, że nie jest zobowiązana do zwrotu świadczenia postojowego. Wskazała,
że w jej ocenie organ rentowy niewłaściwie ocenił okoliczności faktyczne. Jej zdaniem sytuacja finansowa w październiku 2020r. nie uległa poprawie w stosunku do miesięcy poprzednich, a osiągnięte przychody były na tyle niskie, że uzasadniały prawo do dalszego świadczenia postojowego. Wskazała również, że otrzymane świadczenie postojowe zostało przeznaczone na bieżące utrzymanie w trudnym okresie pandemii, gdy jej działalność gospodarcza była w zastoju.

W chwili składania wniosków odwołująca pozostawała w przekonaniu, że spełnia ustawowe przesłanki do otrzymania świadczenia, gdyż jej dochody znacząco spadły
w porównaniu do okresów sprzed pandemii.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołująca L. K. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży artykułów tekstylnych na targowisku w R.. W związku z pandemią (...)19
i ogłoszonym zakazem handlu na targowiskach od marca 2020r. odwołująca była zmuszona zawiesić swoją działalność gospodarczą w okresie od 1 kwietnia 2020r. do 30 czerwca 2020r., zwalniając jednocześnie zatrudnionego pracownika. W tym czasie nie uzyskiwała żadnych dochodów z działalności.

Z chwilą ponownego otwarcia targowisk, od 1 lipca 2020r., wznowiła działalność, jednak z powodu restrykcji sanitarnych, ograniczonego ruchu klientów i spadku popytu na towary, jej obroty były znacznie niższe niż w latach poprzednich. W październiku 2020r. uzyskała przychód w wysokości 1870 zł, a dochód wyniósł 1245 zł. Dla porównania,
w październiku 2019r. przychód z tej samej działalności wyniósł 8476 zł /dowód: dokumentacja zawarta w księdze przychodów i rozchodów za lata: 2019, 2020/

Odwołująca złożyła następujące wnioski o świadczenia postojowe:

w dniu 19 czerwca 2020 r. (formularz (...)), w dniu 22 września 2020 r. (korekta wniosku dotycząca formy opodatkowania), w dniu 25 września 2020 r. oraz 6 listopada 2020 r. (formularze (...)).

Na ich podstawie organ rentowy przyznał jej świadczenia:

w dniu 23 czerwca 2020 r. – 1300 zł, w dniu 25 września 2020 r. – 780 zł (dopłata z tytułu korekty wniosku), w dniu 5 października 2020 r. – 2080 zł, w dniu 10 listopada 2020 r. – 2080 zł.

Łącznie odwołująca otrzymała 6240zł świadczeń postojowych.

W każdym z wniosków odwołująca złożyła oświadczenie, że jej sytuacja materialna nie uległa poprawie oraz że dane zawarte we wniosku są zgodne ze stanem faktycznym
i prawnym, mając świadomość o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

Odwołująca zeznała, że o możliwości uzyskania świadczenia postojowego dowiedziała się od księgowej, która prowadzi jej rozliczenia i złożyła wnioski w jej imieniu. Księgowa poinformowała ją, że świadczenie przysługuje osobom prowadzącym działalność gospodarczą, których przychody znacząco spadły w wyniku ograniczeń związanych
z pandemią.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej
w aktach organu rentowego, informacji nadesłanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego
z dnia 11 września 2025 r., dokumentach złożonych na rozprawie w dniu 7 października 2025 r., w tym zestawieniach przychodów z działalności gospodarczej odwołującej. Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej które były logiczne, przekonujące, znajdowały potwierdzenie
w dokumentacji organu rentowego oraz reszcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie L. K. zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 15zq ust. 1, pkt 1 i ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) świadczenie postojowe przysługuje osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy
z dnia 6 marca 2018r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą", przysługuje świadczenie postojowe, jeżeli w następstwie wystąpienia (...)19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności, odpowiednio przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą albo przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna.

Zgodnie natomiast z ust. 4 tego przepisu osobie prowadzącej działalność gospodarczą, świadczenie postojowe przysługuje, jeżeli rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej przed dniem 1 kwietnia 2020r. i:

1) nie zawiesiła prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz jeżeli przychód z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów
o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe był o co najmniej 15% niższy od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc;

2) zawiesiła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej po dniu
31 stycznia 2020 r;

3) nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, chyba że podlega ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

W rozpoznawanej sprawie kwestia sporna sprowadzała się do ustalenia czy istnieją podstawy do żądania przez organ rentowy zwrotu wypłaconego odwołującej świadczenia postojowego w październiku i listopadzie 2020 roku w łącznej kwocie 4160 zł. Organ rentowy zobowiązując odwołującą do zwrotu tego świadczenia podnosił, że wypłata świadczenia została spowodowana podaniem fałszywego oświadczenia o braku poprawy jej sytuacji materialnej w miesiącach poprzedzających miesiące zgłoszenia wniosków o świadczenie postojowe.

Ustawa w sposób wyraźny konstruuje świadczenie postojowe jako świadczenie miesięczne – wszystkie odniesienia w przepisach dotyczą odniesienia do przychodu
„z miesiąca poprzedzającego”, „przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia” lub „świadczenia należnego za dany miesiąc”. Taki miesięczny charakter świadczenia potwierdza również utrwalona praktyka organów rentowych oraz orzecznictwo sądowe.

W realiach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma fakt, iż odwołująca zawiesiła działalność gospodarczą na okres trzech miesięcy w czasie obowiązywania restrykcji pandemicznych. W tym okresie nie osiągała żadnych dochodów z działalności. Zatem już sam fakt zawieszenia działalności przez 3 miesiące spełnia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia postojowego, gdyż przychody z tych miesięcy były oczywiście niższe
od przychodów z okresów poprzednich. Nadmienić należy, że przesłanka zawieszenia działalności gospodarczej znajduje się w odrębnym punkcie przepisu art. 15 zq ust.4, a zatem prawidłowa wykładnia( zgodna z zasadami logiki) nie nakazuje i nie pozwala na badanie przy zaistnieniu tej przesłanki wysokości przychodu w okresie zawieszenia działalności i porównywania go z przychodem w miesiącu poprzednim.

Odwołująca złożyła wnioski o świadczenie we wrześniu i listopadzie 2020r.,
co wynikało z możliwości ubiegania się o świadczenie w kolejnych miesięcznych okresach. Zdaniem sądu okoliczność, iż wnioski zostały złożone z przesunięciem w czasie, nie może pozbawiać odwołującej prawa do świadczenia za okres, w którym działalność była zawieszona. Skoro bowiem zawieszenie trwało przez trzy miesiące, a odwołującej zostało przyznane świadczenie postojowe trzykrotnie, warunki ustawowe zostały spełnione, to prawo do świadczenia za te miesiące było należne.

Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 15zsust.7 ustawy, wnioski o świadczenie postojowe mogą być złożone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych najpóźniej w terminie 3 miesięcy od miesiąca, w którym został zniesiony ogłoszony stan epidemii. Tym samym brak podstaw do uznania, że wniosek musi zostać złożony niezwłocznie po miesiącu w którym zaistniała przesłanka do wypłaty świadczenia.

Kwestie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postojowych reguluje art. 15zx powołanej ustawy, który w ustępie 1 stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie,
w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się, zgodnie z ust. 2 tegoż uregulowania, świadczenie:

1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;

2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona,;

3) wypłacone w kwocie wyższej niż należna.

Odnosząc powyższe uregulowania dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy w ocenie Sądu nie sposób uznać, że świadczenie postojowe zostało wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów lub w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie (art. 15zx ust. 2 pkt 1 ww. ustawy).

Istotne jest, że do marca 2020 r. odwołująca osiągała regularne dochody z działalności gospodarczej, natomiast w okresie zawieszenia działalności ich nie osiągała wcale. W takiej sytuacji nie ma znaczenia, że w późniejszych miesiącach po wznowieniu działalności przychód nieznacznie wzrósł – nie świadczyło to o istotnej poprawie sytuacji ekonomicznej, lecz o powolnym powrocie do minimalnego poziomu aktywności. Nie była to poprawa
w rozumieniu art. 15 zua ustawy.

W świetle powyższego Sąd uznał, że odwołująca spełniła wszystkie warunki ustawowe do otrzymania świadczenia postojowego, a wypłacone jej świadczenia nie były świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie można jej przypisać winy ani wprowadzania organu w błąd.

Reasumując, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do przyjęcia,
że odwołująca pobrała nienależne świadczenie postojowe jak w zaskarżonej decyzji i że jest zobowiązana do jego zwrotu.

W konsekwencji Sąd na podstawie (...) § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji.

(-) Sędzia Gabriela Sobczyk