Wyrok z 15 stycznia 2025, sygn. VII U 881/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Dorota Michalska

Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Kapanowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. w Warszawie

sprawy B. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania B. R.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 8 marca 2024 r. znak (...)

I.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje B. R. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od dnia
1 lutego 2024 r.;

II.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz B. R. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VII U 881/24

UZASADNIENIE

B. R. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w dniu 9 kwietnia 2024 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 18 marca 2024 r. znak (...) w przedmiocie odmowy prawa do rekompensaty. Decyzję zaskarżono w całości i zarzucono jej oparcie się na błędnych ustaleniach faktycznych, zgodnie z którymi odwołujący nie posiada wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach, podczas gdy w rzeczywistości warunek ten jest przez niego spełniony. Mając powyższe na względzie wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie B. R. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach od 29 listopada 2023 roku oraz o zasądzenie na rzecz odwołującego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że zaskarżoną decyzją ZUS odmówił ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, jako powód rozstrzygnięcia wskazano nieudowodnienie wymaganego 15 - letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ wskazał, że dokument w postaci zaświadczenia ze Spółdzielni Pracy (...) w W. nie spełnia warunków formalnych - nie został wystawiony zgodnie z Rozporządzeniem RM z dnia 7 lutego 1983 roku, ponieważ pracodawca powinien podać charakter wykonywanej pracy i stanowisko ściśle według wykazu, działu, pozycji, punktu załącznika do zarządzenia ministra lub uchwały centralnego związku spółdzielczego, którym podlegał w zakład pracy lub załącznika do wy/wym. Rozporządzenia, jeżeli był to zakład prywatny. Z powyższym stanowiskiem organu rentowego ubezpieczony nie zgodził się. Powołując się na orzecznictwo i przepisy regulujące prawo do rekompensaty zaznaczono, że w przypadku B. R. nie zachodzi negatywna przesłanka przyznania mu prawa do rekompensaty. Ubezpieczony nie miał przyznanego prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na pracę w warunkach szczególnych. Decyzją z dnia 4 stycznia 2024 r. przyznano mu prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, to jest od dnia 29 listopada 2023 roku. Równocześnie zauważono, że B. R. spełnił przesłanki pozytywne konieczne do tego, by uzyskać prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej i legitymuje się okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych, przypadającym przed 1 stycznia 2009 r. Wskazano, że zgodnie z § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43) - zwane dalej rozporządzeniem w sprawie wieku emerytalnego, do którego należy się odwołać na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Zaznaczono, że w przypadku ubezpieczonego należy uwzględnić okresy od 2 grudnia 1991 roku do 31 grudnia 2008 roku, na stanowisku kominiarza. Podkreślono, że do jego obowiązków należało czyszczenie przewodów kominowych, spalinowych i wentylacyjnych. Według organu rentowego okresu tego nie można było uwzględnić, ponieważ w Zaświadczeniu Spółdzielni Pracy (...) z dnia 31 sierpnia 2009 r. nie wskazano charakteru pracy o stanowiska według wykazu, działu i pozycji wskazanego rozporządzenia punktu załącznika do zarządzenia ministra lub uchwały centralnego związku spółdzielczego, którym podlegał w zakład pracy lub załącznika do w/wym. Rozporządzenia, jeżeli był to zakład prywatny. Odwołujący zauważył, że twierdzenie organu rentowego jest błędne ponieważ treść zaświadczenia w rzeczywistości dokładnie wskazuje zarówno stanowisko, na jakim zatrudniony był odwołujący (kominiarz), jak i poszczególne jednostki redakcyjne Załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43), to jest: Wykaz A, Dział IX, pkt. 7. Zgodnie z treścią wskazanego aktu prawnego, „prace kominiarzy" stanowią prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego. Prace te są wskazane również w Wykazie A, Dział IX pkt. 7 ppkt. 1 Załącznika nr 1 do uchwały nr 80 Zarządu Centralnego Związku (...) z 30 czerwca 1983 r. (znak: (...)) zatytułowanym W. stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wydanego na podstawie Rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Dodatkowo zwrócono uwagę, że w sprawie o prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na wykonywanie pracy szczególnych warunkach - analogicznie w sprawie o prawo do rekompensaty - należy ustalić faktyczny rodzaj i zakres powierzonych do wykonywania czynności (obowiązków) pracowniczych i to one podlegają każdorazowo ocenie, a nie rodzaj stanowiska, jaki w dokumentach podał pracodawca. Odwołujący wskazał, że w przedmiotowej sprawie dowody jednoznacznie potwierdzą, że B. R. w spornym okresie od 2 grudnia 1991 roku do 31 grudnia 2008 roku pracował w Spółdzielni Pracy (...) w W. na stanowisku kominiarza, a praca ta była przez niego wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Czas zatrudnienia ten był na tyle długi, by przyjąć, że B. R. legitymuje się okresem pracy w warunkach szczególnych ponad 15 lat. W tych okolicznościach należy uznać, że ubezpieczony spełnia przesłanki do uzyskania dochodzonego od organu rentowego prawa do rekompensaty. Uzasadnia to zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie odwołującemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 29 listopada 2023 roku, a więc od osiągnięcia wieku emerytalnego. Mając powyższe na względzie wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji (odwołanie z dnia 3 kwietnia 2024 r. k. 4-11 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że decyzją z dnia 8 marca 2024 r. odmówił B. R. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy powołał się na przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 504) w związku z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych wskazując, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 i 33 ustawy emerytalnej. Stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. nr 8, poz. 43 z późn. zm.) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy - na podstawie posiadanej dokumentacji - w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. Zaświadczenie zakładu pracy powinno potwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których uzależnione jest przyznanie emerytury. Organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ złożone przez ubezpieczonego zaświadczenie ze Spółdzielni Pracy (...) nie spełnia wymogów' formalnych - pracodawca powinien podać charakter wykonywanej pracy i stanowisko ściśle wg wykazu, działu, pozycji, punktu załącznika do zarządzenia ministra lub uchwały centralnego związku spółdzielczego, którym podlegał zakład pracy lub załącznika do ww. rozporządzenia, jeżeli był to zakład prywatny. Mając powyższe na względzie wniesiono o oddalenie odwołania (odpowiedź na odwołanie z dnia 8 maja 2024 r. k.12-13 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

B. R. urodzony (...) (bezsporne). W okresie od 2 grudnia 1991 r. do 31 sierpnia 2009 r. był zatrudniony w Spółdzielni Pracy (...) w W., gdzie pracował na stanowisku pracownika kominiarskiego, a następnie od 8 grudnia 2004 r. na stanowisku czeladnika kominiarskiego w pełnym wymiarze czasu pracy. Umowa uległa rozwiązaniu z powodu likwidacji zakładu pracy (świadectwo pracy z dnia 31 grudnia 2009 r.- k.1-2 a.o.). B. R. po ukończeniu szkoły do 1990 r. pracował na kolei jako dyżurny ruchu, a od grudnia 1991 r. przyjął się do pracy w Spółdzielni (...). Wcześniej nie pracował w tym charakterze – nie miał doświadczenia w pracy kominiarza. Przyuczenie do zawodu polegało na tym, że odwołujący jeździł z uprawnionym kominiarzem i czyścił kominy. Ubezpieczony przez cały okres swojego zatrudnienia wykonywał pracę kominiarza w pełnym wymiarze czasu pracy. Pracowano od 7:00 do 15:00. Ubezpieczony pracował w terenie - w biurze kominiarze przebywali jedynie rano i po pracy. B. R. w trakcie zatrudnienia czyścił kominy poziome - do których kominiarze musieli wchodzić, aby je dokładnie wyczyścić. Ubezpieczony czyścił kominy w domach prywatnych i zakładach przemysłowych, w szpitalach, piekarniach - usuwał gniazda z kominów, udrażniał kominy. Ubezpieczony został czeladnikiem kominiarstwa po 10 latach pracy, jednak jego zakres obowiązków nie uległ zmianie. Po zdobyciu uprawnień czeladnika kominiarza odwołujący mógł sam wykonywać swoje czynności i mógł wystawiać dokumenty. Kominiarze zawsze pracowali w zespołach 2/3 osobowych - ubezpieczony zawsze pracował w zespole z mistrzem kominiarstwa. Pracodawca zapewniał kominiarzom mundur i rękawice. W pracy ubezpieczonego występowało zagrożenie zatruciem tlenkiem węgla, praca wykonywana była na wysokości, istniało zagrożenie poparzeniem. (zeznania świadka M. A. k.86 a.s., zeznania świadka A. S. k.86-87 a.s., zeznania ubezpieczonego B. R. k.87-88 a.s.).

W dniu 26 października 2023 r. odwołujący złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o przyznanie mu emerytury, a w dniu 1 lutego 2024 r. wniósł o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego wraz z wnioskiem o doliczenie rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach załączając zaświadczenie o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach tj. pracę kominiarza w okresie od 2 grudnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. (wniosek z dnia 31 października 2023 r.- k. 1-5 a.r., wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego z dnia 1 lutego 2024 r.- nienumerowane karty a.r.).

Decyzją z dnia 4 stycznia 2024 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym, to jest od dnia 29 listopada 2023 roku, której wysokość została obliczona na 7197,20 zł (decyzja z dnia 4 stycznia 2024 r.- nienumerowana karta a.r.).

Decyzją z dnia 8 marca 2024 r. organ rentowy odmówił prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach wskazując w uzasadnieniu decyzji, że przy ustaleniu 15- letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze mogą zostać uwzględnione jedynie okresy, w których ta praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakład odmówił ubezpieczonemu przyznania rekompensaty do emerytury, ponieważ do dnia 31 grudnia 2008 r. nie został udowodniony wymagany 15- letni okres pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy zaznaczył, że złożone dokumenty tj. zaświadczenie ze Spółdzielni Pracy (...) nie spełnia wymogów formalnych- nie został wystawiony zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Pracodawca powinien podać charakter wykonywanej pracy i stanowisko ściśle według wykazu, działu, pozycji, punktu załącznika do zarządzenia ministra lub uchwały centralnego związku spółdzielczego, którym podlegał zakład pracy lub załącznika do w/wym. Rozporządzenia, jeżeli był to zakład prywatny (decyzja z dnia 8 marca 2024 r.- nienumerowana karta a.r.).

B. R. w dniu 9 kwietnia 2024 r. złożył odwołanie od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. inicjując przedmiotowe postępowanie (odwołanie, k. 4-11. a.s.).

Wskazany stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy oraz w aktach organu rentowego, jak również w oparciu o zeznania ubezpieczonego B. R. i świadków M. A. i A. S., które zostały przez Sąd ocenione jako wiarygodne w całości. Świadkowie współpracowali z odwołującym w spornym okresie czasu i mieli dokładną wiedzę odnośnie obowiązków ubezpieczonego na stanowisku kominiarza.

Dowody z dokumentów, w szczególności znajdujące się w aktach sprawy, aktach osobowych i aktach rentowych przede wszystkim te przedstawione przez ubezpieczonego wraz z wnioskiem o emeryturę i rekompensatę, Sąd również ocenił jako wiarygodne, gdyż były one zgodne z osobowymi źródłami dowodowymi i tworzyły spójny obraz zatrudnienia B. R.. Zeznania świadków oraz zeznania odwołującego potwierdziły, że praca odwołującego przez cały okres jej wykonywania była pracą w szczególnych warunkach na stanowisku kominiarza.

Zeznania odwołującego się sąd ocenił jako wiarygodne, bowiem w sposób logiczny wyjaśnił, na czym polegała jego praca w Spółdzielni Pracy (...) - w okresie od 2 grudnia 1991 r. do 31 sierpnia 2009 r. Ponadto, sąd za podstawę ustaleń faktycznych przyjął wiarygodne zeznania świadków M. A. i A. S., którzy z odwołującym się pracowali w Spółdzielni Pracy (...). Zdaniem sądu, z uwagi na spójność zeznań ubezpieczonego, świadków i dokumentów, nie było podstaw do kwestionowania ich wiarygodności. W ocenie sądu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie B. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 18 marca 2024 r. znak (...) było zasadne.

Regulacja dotycząca prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał się B. R. została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz.U.2023.164). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III (...). Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej oraz 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Do prawidłowej interpretacji tego przepisu konieczne jest jednak zastosowanie wykładni systemowej, która prowadzi do przepisu art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego. Z kolei z art. 173 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, za których były opłacane składki na ubezpieczanie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 roku. W tych okolicznościach warunek sformułowany w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na prace w warunkach szczególnych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Nabycie prawa do takiego tylko świadczenia stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty. Natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty (wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 5 maja 2017 r., III AUa 2047/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2015 r., III AUa 1070/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2017 r., III AUa 529/16).

Okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2). Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy. Wymaga jednak podkreślenia, a zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, nieprzedstawienie takiego dokumentu nie oznacza braku możliwości wykazania faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. Wskazuje się bowiem, że okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym, w przypadku nieposiadania przez wnioskodawcę świadectwa, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. bądź niemożności jego uzyskania (np. z uwagi na likwidację zakładu pracy), dopuszczalne jest dopuszczenie innych dowodów na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w szczególności dokumentacji z akt osobowych, zeznań świadków oraz innych dowodów mogących pozwolić na wykazanie tej okoliczności (zob. uchwały Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 grudnia 2004 r., III AUa 2474/03; Sądu Okręgowego w Tarnowie z 4 października 2013 r., IV U 1284/13).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że nie zachodzi negatywna przesłanka przyznania B. R. prawa do rekompensaty. Ubezpieczony nie miał przyznanego prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na pracę w warunkach szczególnych. Decyzją z 4 stycznia 2024 r. przyznano mu prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym.

Wobec powyższego, celem ustalenia, czy ubezpieczonemu przysługuje prawo do rekompensaty należało zbadać spełnienie przesłanek pozytywnych, o których była mowa. Analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Organ rentowy w zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na odwołanie wskazał, że nie uwzględnił do okresu pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia B. R. od 2 grudnia 1991 r. do 31 sierpnia 2008 r. gdy był zatrudniony w Spółdzielni Pracy (...) w W., z uwagi na okoliczność, że złożone przez ubezpieczonego zaświadczenie ze Spółdzielni Pracy nie spełnia wymogów formalnych - pracodawca powinien podać charakter wykonywanej pracy i stanowisko ściśle wg wykazu, działu, pozycji, punktu załącznika do zarządzenia ministra lub uchwały centralnego związku spółdzielczego, którym podlegał zakład pracy lub załącznika do ww. rozporządzenia, jeżeli był to zakład prywatny.

Zdaniem Sądu, B. R. spełnił przesłanki pozytywne konieczne do tego, by uzyskać prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej i legitymuje się okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych, przypadającym przed 1 stycznia 2009 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43) – zwane dalej rozporządzeniem w sprawie wieku emerytalnego, do którego należy się odwołać na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazuje w § 2 ust. 1, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W przypadku ubezpieczonego, należało zaliczyć okres pracy od 2 grudnia 1991 r. do 31 sierpnia 2008 r. Spółdzielni Pracy (...) w W. w pełnym wymiarze czasu pracy.

W rozpatrywanej sprawie z przeprowadzonych przez Sąd dowodów jednoznacznie wynika, że B. R. w spornym okresie pracował na stanowisku kominiarza i zajmował się czyszczeniem przewodów kominowych zarówno w domach prywatnych jak i lokalach usługowych, szpitalach, piekarniach. Odwołujący pracował jako kominiarz i czeladnik, jednak przez cały okres swojej pracy wykonywał te same zadania. Przez cały okres zatrudnienia ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy codziennie wykonywał wyłącznie pracę polegającą na czyszczeniu przewodów kominiarskich, dokonywaniu przeglądów kominiarskich w budynkach mieszkalnych oraz oczyszczaniu instalacji w zakładach przemysłowych, w których w weekendy nie odbywała się produkcja, a także w szpitalach - od poniedziałku do piątku przez 8 godzin dziennie wykonywał wyłącznie typowe prace kominiarskie, nie wykonując przy tym żadnych innych czynności. Powyższe potwierdził świadek M. A., który od 1991 r. pracował wraz z ubezpieczonym w tym samym zakładzie na tym samym stanowisku. M. A. potwierdził, że ubezpieczony przez cały okres swojego zatrudnienia wykonywał te same prace oraz wskazał jakie prace wykonywali. Nie ulega zatem wątpliwości, że M. A. posiadał wiedzę na temat pracy ubezpieczonego i z ich spójnej oraz logicznej relacji wynika taki zakres obowiązków, jaki Sąd ustalił. Również świadek A. S., który pracował z ubezpieczonym od 1995 r. na tym samym stanowisku potwierdził zakres prac wykonywanych przez odwołującego, a jego zeznania były logiczne i spójne z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie zatem zasługiwały na uwzględnienie ich przez sąd.

Praca, o której mowa, może zostać zakwalifikowana jako odpowiadająca pozycji 7 Działu IX (w gospodarce komunalnej) Wykazu A stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Wymieniono tam m.in. pracę kominiarzy, a taką pracę ubezpieczony w spornym okresie zatrudnienia niewątpliwie wykonywał. Jak wskazano, taki rodzaj i charakter pracy ubezpieczonego znajduje potwierdzenie m.in. w zeznaniach świadków współpracujących w spornym okresie z ubezpieczonym, jak również w dokumentacji załączonej do akt sprawy, w tym znajdującej się w aktach rentowych i osobowych odwołującego.

Z powyższych względów Sąd uznał sporny okres zatrudnienia ubezpieczonego jako okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Zatrudnienie to trwało od 2 grudnia 1991 r. do 31 sierpnia 2008 r., a zatem okres tego zatrudnienia był na tyle długi, by przyjąć, że B. R. legitymuje się okresem pracy w warunkach szczególnych ponad 15 lat, a więc więcej niż minimalny próg, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

W tych okolicznościach należało stwierdzić, że ubezpieczony spełnia przesłanki

do uzyskania prawa do rekompensaty. W konsekwencji odwołanie podlegało uwzględnieniu poprzez zmianę zaskarżonej decyzji na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. i przyznanie B. R. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od dnia 1 lutego 2024 r.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 108 k.p.c., stosując w tym względzie zasadę finansowej odpowiedzialności za wynik sprawy, ustanowioną w art. 98 k.p.c. oraz w oparciu o dyspozycję § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).