sygn. I C 557/25 18 listopada 2025 Sąd Okręgowy w Olsztynie

Wyrok z 18 listopada 2025, sygn. I C 557/25

Teza
Przesłanki ważności umowy kredytu.Przesłanki ważności umowy kredytu.
Data orzeczenia 18 listopada 2025
Sąd Sąd Okręgowy w Olsztynie
Wydział I Wydział Cywilny
Przewodniczący Sędzia Rafał Kubicki
Tagi
#Sąd Okręgowy w Olsztynie #I Wydział Cywilny #wyrok

Sygn. akt: I C 557/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa

A. S. (1), S. S., D. S.

przeciwko R. Bank (...) A.G. w W. Oddział w Polsce

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów:

- A. S. (1) kwotę 49 763,03 (...) (czterdzieści dziewięć tysięcy siedemset sześćdziesiąt trzy franki szwajcarskie trzy centymy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 26 kwietnia 2025 r. do dnia zapłaty,

- S. S. kwotę 16 146,87 (...) (szesnaście tysięcy sto czterdzieści sześć franków szwajcarskich osiemdziesiąt siedem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 2 października 2024 r. do dnia zapłaty,

- D. S. kwotę 16 146,87 (...) (szesnaście tysięcy sto czterdzieści sześć franków szwajcarskich osiemdziesiąt siedem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 2 października 2024 r. do dnia zapłaty,

II.  oddala powództwo w pozostałej części,

III.  zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 11 817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt: I C 557/25

UZASADNIENIE

Powodowie A. S. (1), S. S. i D. S. pozwem wniesionym 30 kwietnia 2025 r. zażądali zasądzenia od pozwanego R. Bank (...) z siedzibą w W.:

1)  na rzecz A. S. (1) kwot: 29 600 zł i 49 763,03 (...) z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 26 kwietnia 2025 r. do dnia zapłaty;

2)  na rzecz S. S. kwot: 4194 ,26 zł i 16 146,87 (...) z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 2 października 2024 r. do dnia zapłaty;

3)  na rzecz D. S. kwot: 4194 ,26 zł i 16 146,87 (...) z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 2 października 2024 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazali że umowa jest sprzeczna z przepisami prawa cywilnego i prawa bankowego w stopniu skutkującym jej nieważnością w świetle art. 58 § 1 k.c., art. 353 1 k.c. oraz 69 ustawy Prawo bankowe. Umowa zawiera klauzule abuzywne opierające się m.in. na dowolności banku w kształtowaniu wysokości zobowiązania kredytobiorców poprzez jednostronne, swobodne ustalanie kursu wymiany waluty. Pozwany przy zawieraniu umowy posługiwał się przygotowanym przez siebie wzorcem, przez co kredytobiorcy nie mieli możliwości negocjowania umowy. Powodowie wskazali, iż zawierając przedmiotową umowę, kredytobiorcy byli konsumentami, a tym samym korzystają z ochrony przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi zgodnie z art. 385 1 - 385 3 k.c. Strona powodowa przedstawiła na stronie 8 pozwu wyliczenie stanu wierzytelności po dokonanym częściowym potrąceniu.

Odpowiadając na pozew, pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Wskazał, iż umowa została wypowiedziana przez niego z dniem 21 stycznia 2020 r. Podniósł zarzut niewykazania roszczenia zarówno co do zasady jak i wysokości, zakwestionował podaną przez powodów sumę spłat rat kapitałowo-odsetkowych, wskazując, że spłaty po wypowiedzeniu umowy były dokonywane w (...), a nie (...). Zakwestionował pismo (...) załączone do pozwu, bowiem nie odzwierciedla rzeczywistych spłat strony powodowej. Zakwestionował oświadczenie o potrąceniu jako nieodpowiadające rzeczywistości w zakresie faktycznej spłaty umowy i długu powstałego po wypowiedzeniu umowy oraz obejmujące skapitalizowane odsetki, co jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok. Strona pozwana z ostrożności zakwestionowała początkową datę dochodzonych odsetek oraz datę wymagalności roszczenia. Zaprzeczyła, by strona powodowa nie miała możliwości negocjowania warunków umowy w trakcie trwania procedury kredytowej czy też wpływania na jej treść, by nie poinformował strony powodowej o skutkach ryzyka walutowego wiązanego z zawarciem umowy kredytu denominowanego do (...), by pozwany nie uzgodnił treści umowy kredytu ze stroną powodową w sposób indywidualny, by poprzez umowę kredytu bank przyznał sobie uprawnienie do dowolnego kształtowania sytuacji ekonomicznej strony powodowej, że zachodzą przesłanki do uznania umowy za nieważną, nieistniejącą lub bezskuteczną, że istniała dowolność pozwanego w kształtowaniu tabeli kursowej. Pozwany wskazał, że postanowienia umowy nie są sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego ani naturą stosunku prawnego. Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował by kredytobiorcom przysługiwał status konsumenta. Powód dobrowolnie wybrał taki rodzaj kredytu spośród ofert kredytowych z uwagi na to, iż w tamtym okresie był on znacznie korzystniejszy ekonomicznie niż kredyty złotowe. Poprzednik prawny pozwanego po rozpoznaniu wniosku kredytowego złożonego przez stronę powodową wydał pozytywną decyzję kredytową, którą strona powodowa podpisała i podtrzymała chęć zawarcia na przedstawionych przez bank warunkach. Umowa wygasła, wskutek wypowiedzenia w 2020 r. więc przepisy art. 385 ( 1 )k.c. nie mają zastosowania do zobowiązań wygasłych.

Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia

Analiza twierdzeń zawartych w pismach stron i niekwestionowanych wzajemnie dokumentów wskazuje, iż za bezsporne i potwierdzone dokumentami dołączonymi do pozwu (umowa kredytu k. 19-25, aneks k. 26, akt poświadczenia dziedziczenia k. 27-28, zaświadczenie k. 29-36v., postanowienie SR dla m.st. W. k. 37, pismo (...) k. 38, wezwania do zapłaty z odpowiedziami k. 39-43, oświadczenia
o potrąceniu z odpowiedzią k. 44-47) oraz odpowiedzi na pozew (wniosek o kredyt
k. 94-96v., oświadczenia k. 113-114, aneksy k. 115-117v., wypowiedzenie umowy
k. 118, zaświadczenie banku k. 119-126v.. umowa kredytu i regulamin k. 97-112) można uznać następujące - istotne dla sprawy - twierdzenia stron:

Powódka A. S. (1) z mężem B. S. zawarli w dniu 16 maja 2008 r. umowę kredytu mieszkaniowego nr (...)
z (...) Bank (...) S.A. w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego)
w celu zakupu lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym. Umowa została poprzedzona wnioskiem kredytowym kredytobiorców, w którym kwotę wnioskowanego kredytu oznaczyli w walucie polskiej (627 779 zł), wskazując jako walutę kredytu walutę franka szwajcarskiego ( (...)) z okresem spłaty 348 miesięcy. Podpisali przy tym oświadczenie (k. 95v.), że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka kursowego oraz zmiany stopy procentowej i akceptują te ryzyka. Potwierdzili ponadto, że są świadomi, iż wzrost stopy procentowej powoduje wzrost raty kapitałowo – odsetkowej kredytu. Bank zobowiązał się postawić do dyspozycji powodów kredyt w kwocie 639 547 zł, denominowany do waluty obcej (...), z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym. Przedmiot finansowania stanowi odrębna własność lokalu, położonego w W. przy ul. (...), działki nr (...), lokal (...)
w budynku (...), dla którego jest prowadzona księga wieczysta nr (...) przez Sąd Rejonowy w (...), (...) (§ 1 i § 2 umowy). Okres kredytowania został wyznaczony do 18 listopada 2036 r. Oprocentowanie kredytu ustalone było według stałej stopy procentowej. Na oprocentowanie składała się marża banku (1,10%) i stawka referencyjna (...). Na dzień podpisania umowy wynosiło ono 3,93%. W § 2 pkt 20 i 21 regulaminu zawarto definicję tabeli, a jest to: Tabela oprocentowania, opłat i prowizji (...) Bank (...) Spółka Akcyjna - dla kredytu mieszkaniowego i pożyczki hipotecznej, a także definicję tabeli kursów, a jest to: Tabela kursów walut dla produktów (...) w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna. Kwota kredytu wyrażona w (...) pomniejszona o kwotę składek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 umowy, miała zostać przelana w złotych w transzach zgodnie z umową przedwstępną kupna-sprzedaży nieruchomości, na rachunek wskazany w ust. 21 (§ 2 ust. 20 umowy). Zgodnie z § 10 ust. 4 umowy, w przypadku kredytu udzielonego w (...)/(...)/(...) kapitał, odsetki oraz inne zobowiązanie z tytułu kredytu, poza wymienionym w § 3 ust. 1 umowy, wyrażone w walucie obcej, spłacane będą w złotych jako równowartość kwoty (podanej w walucie) przeliczonej 1) wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z obowiązującą w Banku w dniu spłaty zobowiązania określonym w harmonogramie, Tabelą kursów walut w przypadku wpłat dokonanych przed tym terminem lub w tym terminie 2) wg kursu sprzedaży waluty zgodnie
z obowiązującą w banku w dniu wpływu środków tabelą kursów walut dla produktów (...) w (...) Bank (...) S.A. w przypadku wpłat dokonanych po dniu, określonym w harmonogramie. Kredyt został wypłacony w czterech transzach:

- 29.05.2008 r. w kwocie 33 041,58 zł, stanowiąca kwotę 16 443,69 (...) po kursie 2, (...);

- 20.06.2008 r. w kwocie 330 340,53 zł, stanowiąca kwotę 164 445,15 (...) po kursie 2, (...);

- 26.09.2008 r. w kwocie 197 923,58 zł, stanowiąca kwotę 97 523,32 (...) po kursie 2, (...);

- 29.12.2008 r. w kwocie 91 186 zł, stanowiąca kwotę 34 478,77 (...) po kursie 2, (...),

co daje łączną kwotę 652 455,69 zł.

Z dniem 23 listopada 2011 r. strony zawarły aneks do umowy, w którym ustaliły zasady spłat kredytu bezpośrednio w walucie waloryzacji. Od czasu zawarcia aneksu kredytobiorcy spłacali kredyt bezpośrednio w walucie (...). (dowód: aneks k. 115)

Dnia 12 września 2021 r. zmarł kredytobiorca B. S.. Spadek po nim nabyli z dobrodziejstwem inwentarza w częściach po 1/3 powodowie A. S. (1), S. S. oraz D. S.. (dowód: akt poświadczenia dziedziczenia k. 27-28)

Kredytobiorcy uiścili na rzecz pozwanego banku w okresie:

- od 16 maja 2008 r. do 22 listopada 2011 r. kwotę 136 551,02 zł, a więc więcej niż wskazuje na to pismo procesowe pozwanego banku z 21.10.2025 r. k. 154.

(dowód: zaświadczenie k. 119-126v.)

Z zaświadczenia tego wynika, że od 23 listopada 2011 r. do 5 marca 2020 r. uiścili ponadto kwotę 96 414,89 (...), a od 19 listopada 2021 r. do 12 lutego 2025 r. kwotę 96 885,88 (...), jednak pismo procesowe pozwanego banku z 21.10.2025 r.
(k. 154) wskazuje na sumę wyższą – 193 347,20 (...) , którą tym samym należy ustalić jako bezsporną (powodowie ją przyznali – patrz protokół k. 164).

Kredytobiorcy z uwagi na niewypłacalność zgłosili wnioski o ogłoszenie upadłości konsumenckich. Postępowania były toczone przed Sądem Rejonowym dla m.st. Warszawy. Powódka została zobowiązana do spłaty na rzecz pozwanego łącznie kwoty 29 600 zł. Zgodnie z pismem z 16 grudnia 2024 r. były (...) A. S. (1) przedstawił, iż w ramach wykonania oddzielnego planu podziału, suma wypłacona wierzycielowi R. Bank (...) wyniosła łącznie 441 713,24 zł. (dowód: zaświadczenie k. 29-36, postanowienie SR dla m.st. W.
k. 37, pismo z 16.12.2024 r. k. 38)

Z zeznań powodów ( dowód: protokół rozprawy k. 149-150) wynika, że:

celem umowy był zakup nieruchomości przeznaczonej na cele mieszkaniowe –
w nieruchomości zamieszkali kredytobiorcy,

w nieruchomości była zarejestrowana działalność, lecz nie była tam prowadzona, koszty utrzymania nieruchomości jak i koszty kredytu nie były wliczane do kosztów działalności,

umowa kredytu nie była negocjowana,

powódka A. S. (1) nie wiedziała, że umowa kredytu została wypowiedziana,

kredytobiorcy w pewnym momencie przestali spłacać kredyt,

powodowie usłyszeli od pracownika banku, że jest to jedyny kredyt, jaki mogą dostać oraz że jest to stabilna waluta.

Pismem z 10.09.2024 r. (k. 39) powodowie wezwali bank do zapłaty kwot 134 354,50 zł i 96 881,25 (...) tytułem wpłaconych bankowi rat w okresie od dnia zawarcia umowy do 16.08.2019 r., zakreślając termin 7 dni. W odpowiedzi bank zaprzeczył wszystkim zarzutom i roszczeniom. Pismem z 30.12.2024 r. ponownie wezwali bank do zapłaty w terminie 7 dni na rzecz: A. S. (1) kwot 64 587,51 (...) i 236 807,36 zł, D. S. kwot 16 146,87 (...)
i 169 630,17 zł, a na rzecz S. S. kwot 16 146,87 (...) i 169 630,17 zł. W odpowiedzi bank nie podzielił podniesionego przez powodów zarzutu nieważności umowy.

(dowód: wezwania do zapłaty k. 39, 42, odpowiedzi banku k. 41, 43)

Dnia 27 lutego 2025 r. powodowie złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności banku względem powodów w kwocie 561 269,69 zł z ich wierzytelnościami w kwocie 576 067,70 zł oraz 96 881,25 (...). Powodowie uwzględnili również naliczone odsetki. Po dokonaniu wyliczeń uznali, że całość wierzytelności banku uległa umorzeniu, zaś ich roszczenia odpowiedniemu pomniejszeniu. Pozwany w odpowiedzi zakwestionował skuteczność potrącenia, argumentując, że przedstawione przez powodów dane są błędne. Z dniem 16 kwietnia 2025 r. powódka A. S. (1) ponownie złożyła oświadczenie o potrąceniu dalszej wierzytelności banku w kwocie 91 186 zł z jej wierzytelnościami w wysokości 16 777,05 zł i 64 587,51 (...).

(dowód: oświadczenie o potrąceniu z odpowiedzią k. 44-47v.)

Rozważania prawne

Opisany wyżej stan faktyczny ustalony został na podstawie niekwestionowanych co do treści i pochodzenia dokumentów ponadto na podstawie zeznań powódki A. S. (1).

Sąd pominął dowód z przesłuchania świadka A. S. (2) jako nieistotny, ponieważ bezspornie osoba ta nie uczestniczyła w okolicznościach zawarcia spornej umowy. Ponadto Sąd pominął także dowód stron dotyczący opinii biegłego, uznając, że nie będzie on przydatny do rozstrzygnięcia, ponieważ rozpoznanie sprawy sprowadziło się do uwzględnienia żądań głównych, a wysokość pieniężnego żądania głównego nie była sporna, zaś ustalenie kosztów, spreadu, wartości rynkowej udostępnionego kapitału jak i wartości spłat przy zastosowaniu kursu średniego NBP było bezprzedmiotowe wobec uznania przez Sąd, że umowa kredytu jest po prostu nieważna.

Strony różniły się mniej co do faktów, a więcej co do oceny skutków podpisanej między nimi umowy.

Żądanie główne strony powodowej opierało się na przesłankowym ustaleniu, że nie istnieje między stroną powodową a pozwanym stosunek prawny wynikający ze spornej umowy kredytu. Żądania strona powodowa opierała przede wszystkim na twierdzeniu, że umowa zawiera abuzywne klauzule w przedmiocie denominacji udzielonego kredytu, która skutkuje nieważnością całej umowy, bowiem nie ma możliwości zastąpienia powyższego zapisu innym postanowieniem. Podstawą faktyczną sformułowanych roszczeń jest suma świadczeń spełnionych przez stronę powodową w wykonaniu spornej umowy.

W ocenie strony powodowej zakwestionowane postanowienia są niedozwolone i powinny być pominięte przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta.

Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretny zapis był z nim negocjowany.

Zdaniem Sądu Okręgowego, że umowa jest nieważna, a podstawą tej nieważności nie jest art. 58 § 2 k.c. (sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego), ani art. 358 1 , ani art. 353 1 k.c. (sprzeczność umowy z naturą stosunku), lecz występowanie w umowie niedozwolonych klauzul waloryzacyjnych (art. 385 1 k.c.), których eliminacja oraz niemożność ich zastąpienia innym mechanizmem przeliczeniowym w oparciu o przepisy prawa o charakterze dyspozytywnym (w braku zgody konsumenta na takie rozwiązanie) sprawia, że umowa nie może być wykonywana, co musi skutkować jej upadkiem. Nieważność umowy wynika nie
z samego faktu istnienia klauzul abuzywnych, lecz z niemożliwości jej kontynuowania po ich usunięciu. W pierwszej kolejności, na zasadzie lex specialis derogat legi generali, zastosowanie mają przepisy prawa konsumenckiego, które określają inne sankcje zawarcia w umowie postanowień niedozwolonych. Przy tym klauzuli zasad współżycia społecznego określonej w art. 58 § 2 k.c. odpowiada klauzula dobrych obyczajów (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012 r., III CZP 84/12). Klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie stron spełniają przesłanki art. 385 1 , co skutkuje ich bezskutecznością.

Z zeznań powódki A. S. (1) wynika, że choć pod adresem nieruchomości wskazanej w umowie formalnie zarejestrowano działalność gospodarczą, to w rzeczywistości nie była ona w niej wykonywana. Nieruchomość ta nie była wykorzystywana do prowadzenia działalności, a wszelkie wydatki związane
z jej utrzymaniem oraz spłatą kredytu nie były zaliczane do kosztów uzyskania przychodu. W tych okolicznościach brakuje funkcjonalnego związku pomiędzy zaciągnięciem kredytu a działalnością gospodarczą kredytobiorcy. Dla możliwości uznania powoda jako osoby fizycznej za konsumenta wystarcza ustalenie, że umowa zawarta przez niego z pozwanym bankiem była czynnością prawną niezwiązaną bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą lub zawodową (wyrok SN z 28 czerwca 2017 r., (...), L.). Bez znaczenia dla przypisania powodom statusu konsumentów i zastosowania wobec nich powyższych norm jest formalne tylko zarejestrowanie działalności gospodarczej pod adresem kredytowanej nieruchomości lokalowej. Oznacza to, że w spornym stosunku prawnym należy uznać ich za konsumentów.

W orzecznictwie przyjmuje się (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., (...)), że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Bez znaczenie są więc wszelkie dowody idące w kierunku ustalenia czynników ekonomicznych i warunków,
w jakich odbywało się wykonywanie umowy. Bez znaczenia jest też więc wejście w życie tzw. „ustawy antyspeadowej”.

Obecnie w orzecznictwie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że kredyty denominowane i indeksowane do kursu waluty obcej są kredytami w walucie polskiej (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., IV CSK 200/18).

Z uwagi na ukształtowane już orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz (...) nie ma obecnie potrzeby szerszego ustosunkowywania się do kwestii samej abuzywności klauzul przeliczeniowych we „frankowym” kredycie denominowanym czy indeksowanym. Nie ulega już żadnych wątpliwości, że tego typu klauzule stanowią główny przedmiot umowy kredytu, a sposób ich ukształtowania
z odwołaniem do kursu kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku jest wystarczającym argumentem za uznaniem ich za niejasne i niejednoznaczne. Mechanizm ten nie daje odpowiedzi na pytanie, w jaki konkretnie sposób bank ustala swoje kursy walut. Mechanizm ustalania przez Bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę (wręcz dowolność), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną Banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. (wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18
i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12). Co więcej, Sąd Okręgowy w (...) uważa, że nie tylko odniesienie do kursów banku jest abuzywne, lecz abuzywnością dotknięty jest cały mechanizm przeliczeniowy (międzywalutowy), ponieważ obciążał on w dacie umowy kredytobiorcę pełnym, nieograniczonym ryzykiem wzrostu kursu waluty, podczas gdy ryzyko walutowe banku (idące w przeciwnym kierunku, bo na wypadek spadku kursu waluty) ograniczało się tylko do kwoty udzielonego kredytu. Kredytobiorca nie był w stanie w dacie umowy oszacować kwoty, którą będzie musiał świadczyć w przyszłości, a rażące naruszenie jego interesów polegało na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść w stosunku obligacyjnym, połączonej z wywołaniem błędnego przekonania u kredytobiorcy, że zaoferowano mu produkt bezpieczny. W tym zakresie Sąd podziela wywody Sądu Najwyższego z uzasadnienia wyroku z 7 listopada 2019 r. (IV CSK 13/19).

Tworzące ten mechanizm zapisy (konkretnie § 2 ust. 1 – dotyczący przeliczenia wypłaty kredytu i § 10 ust. 4 – dotyczący przeliczenia spłaty kredytu) nie zostały ze stroną powodową indywidualnie uzgodnione, co wynika z jej przesłuchania. Kredytobiorcy nie mieli rzeczywistego wpływu na ukształtowanie postanowień umownych, co stanowiłoby wynik porozumienia stron, względnie – świadomej zgody konsumentów w zakresie ich zastosowania, poprzedzonej negocjacjami (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2019 r., I CSK 462/18). Bank bezspornie posłużył się wzorcem umownym.

Bank nie wykazał, by strona powodowa została właściwie poinformowana
o ryzyku kursowym. Zapisy spornej umowy tego dotyczące są – w świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa Sądu Najwyższego – niewystarczające. Winno to być zaś klarowne przedstawienie informacji i ewentualnych symulacji, które
w sposób przystępny i czytelny wskazywałyby konsumentowi, w jaki sposób będzie się kształtowało jego zadłużenie i wysokość rat w sytuacji ewentualnego wzrostu kursu (...). Dokumenty nie wskazują na to, by strona powodowa została właściwie przestrzeżona przed tym, że jej odpowiedzialność za wzrost kursu jest nieograniczona.

Tym samym, stosownie do treści art. 385 ( 1) § 1 zd. 1 k.c., zakwestionowane pozwem postanowienia (konkretnie § 2 ust. 1 – dotyczący przeliczenia wypłaty kredytu i § 10 ust. 4 – dotyczący przeliczenia spłaty kredytu) nie wiążą strony powodowej (posiadającej status konsumenta), a zatem nie wywołują one skutków prawnych od samego początku, chyba że powodowie następczo udzielą świadomej, wyraźnej
i wolnej zgody na te postanowienia i w ten sposób jednostronnie przywrócą im skuteczność (uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., (...), wyrok (...) z 3 października 2019 r., (...)). Strona powodowa do końca procesu w tej instancji opowiadała się za przesłankowym ustaleniem nieważności spornej umowy kredytowej.

Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem
w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Świadczenia obu stron były wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w (...), a (...) był tylko walutą przeliczeniową). Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w (...) po wypłacie kredytu. Konsument, wyrażając zgodę na uzupełnienie umowy przepisem dyspozytywnym, może zapobiec jej nieważności. W przypadku braku takiej zgody - sąd stwierdza nieważność umowy.

Powyższa ocena prawna kredytu denominowanego do waluty obcej zmienia istniejącą do 24.04.2024 r. linię orzeczniczą Sądu Okręgowego w (...) w tym składzie, w której przeważały wyroki oparte na koncepcji utrzymania umowy jako złotowej, pozbawionej abuzywnego mechanizmu przeliczeniowego. Zmiana ta nastąpiła 25.04.2024 r. wskutek tego, że Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach.

Konsekwencją przesłankowego ustalenia nieważności umowy kredytu jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych
w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Wysokość spłat stała się przedmiotem niebudzącego wątpliwości ustalenia na podstawie zaświadczenia banku, następnie pisma procesowego banku z 29.10.2025 r. oraz oświadczeń strony powodowej na rozprawie w dniu 4.11.2025 r.

Ich zestawienie pozwala uznać, że powodowie sumarycznie uiścili na rzecz banku kwoty: 136 551,02 zł i 193 347,20 (...).

Zarzut pozwanego dotyczący rzekomego nieudowodnienia wysokości roszczenia stał się więc nieaktualny.

Żądanie pozwu obejmowało natomiast kwoty: 37 988,52 zł oraz 82 056,77 (...).

Po zestawieniu wpłat z żądaniem wynikło, że w zakresie świadczeń frankowych powodowie żądają jedynie części tego, co faktycznie uiścili. Powodom bezsprzecznie należy się do zwrotu suma spłat żądanych w walucie obcej – 82 056,77 (...). Dlatego tę sumę – w celu obliczenia, czy powodom należy się cokolwiek w walucie polskiej, należy odjąć od sumy wszystkich spłat dokonanych w (...). Różnica między świadczeniami spełnionymi w (...) (193 347,20 (...)) a dochodzonymi i należnymi do zwrotu w (...) (82 056,77 (...)) wynosi 111 290,43 (...). Po przeliczeniu tej różnicy według kursu na dzień wezwania do zapłaty (10.09.2024 r.) tj. 4, (...) otrzymujemy równowartość 509 109,20 zł. Dodając do tego sumę wpłat dokonanych w (...) (136 551,02 zł) otrzymujemy łączną wartość świadczeń w (...) - w wysokości 645 660,22 zł. Tak obliczoną wartość zestawiono z wypłaconym przez bank kapitałem (652 455,69 zł) i wykazano „niedobór” po stronie po stronie powodowej w walucie polskiej. Powodowie nie wykazali więc swej nadpłaty w (...), mogącej w wyniku potrącenia stanowić wynik na ich korzyść. Z tego względu w zakresie żądania wyrażonego w złotówkach powództwo nie mogło zostać uwzględnione. Brak nadpłaty w (...) wynikał bezpośrednio z porównania rzeczywistych świadczeń stron, a nie
z późniejszego operowania kursem walutowym. Odmiennie przedstawia się sytuacja dotycząca roszczenia w (...). Powodowie wpłacili łącznie 193 347,20 (...), żądając zwrotu 82 056,77 (...). Bank nie wykazał więc, aby powodowie pozostawali mu cokolwiek dłużni w tej walucie.

Potrącenie opisane na stronie 8 pozwu, które zdaniem powodów miało pozostawić na ich korzyść wynik w postaci kwot: w walucie polskiej 37 988,52 zł
i w walucie obcej 82 056,77 (...), należy uznać za skuteczne tylko częściowo, ponieważ:

- większość skapitalizowanych odsetek za opóźnienie przedstawiona została przez powodów w walucie obcej – 1194,43 (...), podczas gdy żaden przepis prawa nie upoważnia wierzyciela do takiego naliczenia (czym innymi jest żądanie zwrotu należności głównej jako świadczenia spełnionego w walucie obcej),

- powodom nie należą się żadne skapitalizowane odsetki w walucie polskiej, skoro przedstawiony wyżej przez Sąd bilans wzajemnych rozliczeń stron wskazuje na to, że po stronie powodowej nie powstała wobec kapitału wyrażonego w (...) żadna nadwyżka spłat wyrażona w (...).

Skoro zatem tylko w (...) istnieje owa nadwyżka, zasądzono żądaną kwotę
w (...) w pełnej wysokości, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. zgodnie z żądaniem pozwu, uznając to za uzasadnione z uwagi na daty wskazane w wezwaniach do zapłaty (typowa wierzytelność bezterminowa, której wymagalność zależy od daty wezwania do zwrotu świadczenia). Podstawą prawną zasądzenia oraz częściowego oddalenia powództwa jest art. 405 w zw. z art. 410 k.c.

Pozwany zakwestionował pismo (...) dołączone do pozwu, twierdząc, że nie odzwierciedla ono rzeczywistych spłat dokonanych przez powodów. Należy jednak wskazać, że pismo to - choć znajdowało się w aktach - nie było podstawą ustaleń wysokości świadczeń jako zbyt ogólne, niepochodzące od osoby pełniącej obecnie funkcję (...) i mogące świadczyć tylko o tym, że auto pisma złożył oświadczenie
w nim zawarte, a nie że jest ono prawdziwe (art. 245 k.p.c.). Ustalenie to nastąpiło bowiem w oparciu o dane przedstawione przez sam bank oraz ich procesowe potwierdzenie przez stronę powodową. Materiał dowodowy w tym zakresie nie opierał się zatem na dokumencie (...), co czyniło zarzut pozwanego bezprzedmiotowym.

W żadnym razie nie można uznać strony powodowej, broniącej się przed krzywdzącymi ją postanowieniami umowy kredytowej – zmierzającej do uzyskania rozstrzygnięcia, w którym zostanie wzbogacona kosztem pozwanego banku. To bank był stroną silniejszą kontraktu i to on sformułował postanowienia umowne, które okazały się być wadliwe.

O kosztach procesu Sąd zasądził na podstawie art. 98 k.p.c. Na koszty procesu strony powodowej składają się: opłata od pozwu (1.000 zł), opłata za pełnomocnictwo (17 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej 10.800 zł – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu. Łącznie daje to 11.817 zł.

sędzia Rafał Kubicki