Wyrok z 31 października 2023, sygn. VII U 865/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

19 października 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Małgorzata Kosicka

Protokolant: st. sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu na rozprawie 19 października 2023 r. w W.

odwołania M. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W.

o prawo do rekompensaty

z 19 kwietnia 2023 r .znak: (...)

I.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje M. K. prawo do rekompensaty od marca 2023 r.

II.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W. na rzecz M. K. 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VII U 865/23

UZASADNIENIE

M. K. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 19 kwietnia 2023 r. znak: (...). Ubezpieczona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wskazała, że zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział (...) w W. (dalej: „Zakład”), po rozpatrzeniu jej wniosku z 9 marca 2023 r. odmówił jej prawa do rekompensaty przyznawanej w trybie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych. Odwołująca wskazała, że nie zgadza się z wydana decyzją, ponieważ w jej przekonaniu narusza ona obowiązujące przepisy, jest dla niej krzywdząca i dyskryminująca. Wydając zaskarżoną decyzję Zakład pominął również dowody zgromadzone w aktach sprawy w postaci zaświadczenia wydanego przez przedszkole nr (...) w W. z 6 lutego 2023 r. i przedszkole nr (...) w W. potwierdzające wykonywanie przez nią, we wskazanych tam okresach pracy na stanowisku nauczyciela - logopedy w wymiarze 10 godz. tygodniowo, co odpowiada ½ etatu i wystarczyłoby do przyznania jej rekompensaty zważywszy, że okresie wykonywania pracy w ww. placówkach oświatowych była jednocześnie zatrudniona, w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/2 etatu) w Zespole Szkół nr (...), (...)-(...) W. (od 15 września 1992 r. do 31 sierpnia 2009 r.) We wszystkich tych placówkach odwołująca pracowałam na tym samym stanowisku tzn. nauczyciel- logopeda, z tym, że w przedszkolach publicznych - w ramach prowadzonej przez nią samodzielnej działalności gospodarczej, w wymiarze godzin odpowiadającym 1-1,5 etatu (a zatem nawet większym, niż wymagany ustawowo). Taka forma zatrudnienia była spowodowana tym, że w ww. okresie nie były tworzone etaty dla nauczycieli-logopedów w państwowych przedszkolach. Praca w ramach samodzielnej działalności gospodarczej była więc jedyną możliwą formą zatrudnienia jej jako logopedy w przedszkolu, a tym samym udzielenia dzieciom, w niezwykle ważnym okresie rozwoju, specjalistycznego wsparcia. Od 1 września 2004 r., kiedy powstała faktyczna możliwość zatrudnienia jej w ramach umowy o pracę do 30 stycznia 2023 r. nieprzerwanie kontynuowała pracę w tych samych placówkach na tym samym stanowisku i na identycznych zasadach już w ramach umowy o pracę (tj. Przedszkolu nr (...) w W. i Przedszkolu nr (...) w W.). Odwołująca wskazała, że przez cały okres od 15 września 1992 r. do 30 stycznia 2023 r. w ramach różnych i okresowo - jedynie dostępnych form zatrudnienia, wykonywałam nieprzerwanie i w ustawowo wymaganym wymiarze prace na stanowisku nauczyciela-logopedy (czyli prace w szczególnych warunkach). Wobec powyższego odwołująca wskazała, że nie zgadza się z wydaną decyzją i wniosła o jej uchylenie. Do odwołania załączono zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz zaświadczenie o wykonywaniu obowiązków nauczyciela logopedy (odwołanie z 16 maja 2023 r. k.3-9 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. ZUS uzasadnił stanowisko wskazując, że odwołująca się nie udowodniła wymaganego, piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy wskazał, że na podstawie przedłożonych dokumentów uznano za udowodniony staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 9 lat, 2 miesięcy i 2 dni. tj. okres od 1 września 1986 r. do 31 sierpnia 1987 r., od 1 września 1987 r. do 15 października 1991 r., od 1 września 2004 r. do 31 grudnia 2008 r.. Do pracy w szczególnych warunkach nie uwzględniono okresu pracy odwołującej od 15 września 1992 r. do 31 sierpnia 2004 r. w Zespole Szkół nr (...), ponieważ jak wynika ze świadectwa pracy z 16 grudnia 2022 r. (k.25 tom II akt rentowych) we wskazanym okresie Ubezpieczona wykonywała pracę w wymiarze 1/2 etatu, a ponadto świadectwo pracy w punkcie 8 nie zawiera informacji o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach ( odpowiedź na odwołanie k. 10-11 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

M. K. urodzona (...), z zawodu jest pedagogiem. 29 września 1986 r. ukończyła studia na Akademii (...) uzyskując tytuł magistra.

W okresie od 1 września 1986 r. do 31 sierpnia 1987 r. pracowała w pogotowiu opiekuńczym w I. w wymiarze 24 godzin tygodniowo na stanowisku nauczyciela- wychowawcy. Kolejno od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1995 r. zatrudniona była w ośrodku szkolno- wychowawczym dla głuchych w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku nauczyciela. Od 1 października 1988 r. do 30 czerwca 1991 r. zatrudniona była w (...) (...) w wymiarze ½ etatu na stanowisku magazyniera.

Od 1 marca 1993 r. odwołująca prowadziła działalność gospodarczą mającą na celu prowadzenie zajęć logopedycznych i reedukacyjnych. W ramach prowadzonej działalności odwołująca prowadziła zajęcia logopedyczne w Przedszkolach: nr (...) (...) (...)” i nr (...) (...). Odwołująca w tych placówkach prowadziła zajęcia w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w latach 1992- 2004 r.

W okresie od 15 września 1992 r. do 31 sierpnia 2008 r. M. K. była zatrudniona w Zespole Szkół nr (...) w W. na stanowisku nauczyciela logopedy. Odwołująca w okresie zatrudnienia od 15 września 1992 r. do 31 sierpnia 2006 r. była zatrudniona w wymiarze ½ etatu, a od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2009 r. w wymiarze 5/20 etatu.

Od 1 września 2004 r. do 31 stycznia 2023 r. odwołująca w pełnym wymiarze czasu pracy pracowała w Przedszkolu nr (...) w W..

Od 1 września 2004 r. do 31 stycznia 2023 r. była również zatrudniona w wymiarze 16/22 etatu w przedszkolu nr (...) „(...) w W. na stanowisku nauczyciela- logopedy (dokumentacja znajdująca się w aktach rentowych odwołującej).

W przedszkolu nr (...) im. (...) przy ul. (...) odwołująca pracowała 2 razy w tygodniu, uczyła dzieci - była logopedą. Pracował od rana do godziny 14:00-15:00. Zajęcia odbywały się rano i popołudniu. Odwołująca brała dzieci grupami po kilka osób, robiła krótkie przerwy, by zabrać kolejne dzieci. Odwołująca równocześnie pracowała w szkole. Grafik zajęć ustalany był z dyrektorem przedszkola, tak aby nie kolidował z pracą w szkole. Przed zmianą przepisów dla logopedów i psychologów nie było etatów w szkole, obecnie logopeda pracuje w placówce przedszkolnej i przez nią jest zatrudniany. Podczas gdy odwołująca zatrudniona była w przedszkolu, brak było etatów przydzielonych logopedom przez organ prowadzający przedszkole, ale była możliwość prowadzenia zajęć dodatkowych. Wobec tego M. K. prowadziła zajęcia w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Praca odwołującej zarówno podczas prowadzenia zajęć, gdy prowadziła własną działalność gospodarczą jak i później po zatrudnieniu jej w oparciu o umowę o pracę przez cały czas polegała na tych samych czynnościach, działaniach, na tym samym systemie kwalifikowania dzieci. Dyrektor placówki sprawowała nadzór pedagogicznych nad jej działalnością. Dyrektor przedszkola nie występowała o zatrudnienie odwołującej, bo nie było takiej możliwości. Zmieniło się to dopiero w 2004 r. i wtedy odwołująca została zatrudniona na etat. Grafik ustalany był z dyrektorem placówki co wiązało się to z organizacją miejsca do zajęć, zgromadzenia pomocy, miejsca działania dzieci. W przedszkolu odbywały się też inne zajęcia, które nie mogły kolidować ze sobą. Podczas wykonywania przez odwołującą pracy w przedszkolu nie było zatrudnionego innego logopedy. Do 2004 r. zajęcia były opłacane przez rodziców dzieci, dla których były one zalecane i którzy zgodzili się na zajęcia.

W przedszkolu nr (...) odwołująca od 2004 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Wcześniej również była zatrudniona w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i wtedy za zajęcia płacili rodzice. Wynikało to z tych samych okoliczności, jak w przypadku przedszkola im. (...). Odwołująca nie była zatrudniona wcześniej na podstawie umowy o pracę, ponieważ nie było takiej możliwości prawnej. Gdy tylko pojawiła się taka możliwość, odwołująca została zatrudniona na podstawie umowy o pracę od 2004 r.

Odwołująca współpracę z obydwoma przedszkolami zaczęła w tym samym okresie. Wcześniej pracowała w liceum jako logopeda, ale z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania chciała znaleźć pracę bliżej domu. Była zatrudniona w Szkole Podstawowej nr (...) w W. na pół etatu. Pozostały czas postanowiła zagospodarować w przedszkolach. W przedszkolach zaproponowano jej pracę jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, ponieważ nie było możliwości zatrudnienia jej na etat. To rodzice dzieci płacili za zajęcia intendentce przy okazji wnoszenia opłat za przedszkole. Dyrektor rozliczała się z odwołującą. Rodzice dzieci, które chodziły na zajęcia, płacili za nie. Odwołująca przychodziła do pracy rano na godz. 8:00. Przychodziła do każdego przedszkola przez 2 dni w tygodniu. Kwalifikacje odwołującej były weryfikowane przez dyrektora przedszkola. M. K. podczas zatrudnienia w przedszkolach podlegała nadzorowi dyrektorów, po ustaleniach z dyrektorem informowała nauczyciela w jakich dniach i godzinach będzie prowadziła zajęcia dydaktyczne. Odwołująca opracowywała plany pracy, z uwagi na indywidualny charakter pracy z każdym dzieckiem. Plany te były następnie omawiane z dyrektorem. Podczas swojej pracy w przedszkolach M. K. prowadziła również konsultacje z rodzicami w tzw. dni otwarte (zeznania świadków M. S., A. W., M. Z., I. P., B. P., G. D., H. W. i odwołującej k.64-72 a.s.).

23 listopada 2004 r. odwołując złożyła wniosek o ustalenie kapitału początkowego załączając dokumentację dotyczącą jej wykształcenia i zatrudnienia. Decyzją z 20 marca 2009 r. ustalono kapitał początkowy wskazując jajo podstawę wymiaru kapitału początkowego kwotę 900,16 zł (wniosek z 23 listopada 2004 r. i decyzja z dnia 20 marca 2009 r.- nienumerowane kart a.r. odwołującej).

30 stycznia 2023 r. odwołująca złożyła wniosek o przyznanie jej emerytury wraz z rekompensatą za pracę nauczyciela, załączając świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach, świadectwa pracy i zaświadczenia dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym (wniosek z 30 stycznia 2023 r. k. 1- a.r.).

Decyzją z 19 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przeliczył emeryturę z FUS i okresową emeryturę kapitałową wskazując, że wyliczona emerytura wynosi 3581,92 zł (decyzja z 19 kwietnia 2023 r. k.20 a.r.). Równocześnie decyzją z tego samego dnia odmówiono odwołującej prawa do rekompensaty wskazując, że ubezpieczona nie udowodniła 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze (decyzja z 19 kwietnia 2023 r. k.23 a.r.).

Od powyższej decyzji ubezpieczona złożyła odwołanie, którym zainicjowała postępowanie przed tutejszym sądem ( odwołanie z 16 maja 2023 r. k.3-9 a.s.).

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy, w tym w aktach rentowych odwołującej, a także na podstawie wiarygodnych zeznań świadków M. S. (2), A. W. (2), M. Z. (2), I. P., B. P., G. D. (2), H. W. (2) i odwołującej M. K.. Zdaniem sądu, dokumenty, w zakresie w jakim sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Dokumenty te nie były przez strony sporu kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem wynikające z nich okoliczności należało uznać za mogące stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.

Zeznania odwołującej się sąd ocenił jako wiarygodne, bowiem w sposób logiczny wyjaśniła, na czym polegała jej praca i dlaczego nie była zatrudniona w oparciu o umowę o pracę na etacie, a prowadziła swoją działalność gospodarczą i w jej ramach prowadziła zajęcia w przedszkolach. Ponadto, sąd za podstawę ustaleń faktycznych przyjął wiarygodne zeznania świadków, którzy z odwołującą się pracowali. Wskazali oni, jakie czynności wykonywał odwołujący i jaki był charakter jej pracy. Ponadto dyrektorzy placówek przedszkolnych wskazali, że do 2004 r. nie było możliwości zatrudnienia odwołującej się na podstawie umowy o pracę, ponieważ nie było przewidzianych etatów dla logopedów. Uległo to dopiero zmianie w 2004 r. i dlatego też dopiero od 2004 r. odwołująca została zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Zdaniem sądu, z uwagi na spójność zeznań ubezpieczonej, świadków i dokumentów, nie było podstaw do kwestionowania ich wiarygodności.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie M. K. zasługiwało na uwzględnienie.

Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegała się M. K., została wprowadzona do ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 164). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia określają art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III „Rekompensata”. Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro jednak, zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na pracę w warunkach szczególnych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia . Nabycie prawa do takiego tylko świadczenia stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty. Natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5.05.2017 r., III AUa 2047/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14.12.2015 r., III AUa 1070/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22.09.2017 r., III AUa 529/16).

Jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nawet jeśli tego prawa nie zrealizowała. Per analogiam prawa do rekompensaty nie ma osoba, która nie przeszła na emeryturę wcześniejszą mimo spełnienia warunków.

Okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2). Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy. Wymaga jednak podkreślenia, a zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, nieprzedstawienie takiego dokumentu nie oznacza braku możliwości wykazania faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. Wskazuje się bowiem, że okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym, w przypadku nieposiadania przez wnioskodawcę świadectwa, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. bądź niemożności jego uzyskania (np. z uwagi na likwidację zakładu pracy), dopuszczalne jest dopuszczenie innych dowodów na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w szczególności dokumentacji z akt osobowych, zeznań świadków oraz innych dowodów mogących pozwolić na wykazanie tej okoliczności ( zob. uchwały Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 grudnia 2004 r., III AUa 2474/03; Sądu Okręgowego w Tarnowie z 4 października 2013 r., IV U 1284/13).

Art. 86 Karty Nauczyciela zalicza nauczycieli do pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze. W związku z tym sprecyzowania wymaga pojęcie „nauczyciel" oraz „praca w szczególnym charakterze" przez sięgnięcie do art. 3 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 Karty Nauczyciela. W przepisach tych nauczyciele zostali zdefiniowani jako nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienionych w art. 1 ust. 1, czyli publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach oraz placówkach doskonalenia nauczycieli działających na podstawie ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 900), zakładach poprawczych oraz schroniskach dla nieletnich działających na podstawie ustawy z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz publicznych kolegiach pracowników służb społecznych.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości, że przedszkola w których pracowała w spornym okresie czasu odwołująca są publicznymi placówkami, o których stanowi art. 1 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela, działającą obecnie na podstawie ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, a wcześniej ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zatrudniającą nauczycieli i innych pracowników pedagogicznych, między innymi logopedów.

W rozpatrywanej sprawie organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wskazał, że do stażu pracy w warunkach szczególnych nie zaliczono ubezpieczonej okresu zatrudnienia od 15 września 1992 r. do 31 sierpnia 2004 r. w, ponieważ jak wynika ze świadectwa pracy z 16 grudnia 2022 r. we wskazanym okresie odwołująca wykonywała pracę w wymiarze 1/2 etatu. Ponadto organ rentowy zaznaczył, że świadectwo pracy nie zawiera informacji o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach. Dodatkowo ZUS zaznaczył, że niezbędne jest, żeby praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, a praca wykonywana jednocześnie dwóch różnych placówkach w niepełnym wymiarze czasu pracy nie może być zsumowana.

Zgodnie ze świadectwem pracy z Zespołu Szkół nr (...) w W. odwołująca faktycznie pracowała na ½ etatu, jednak organ rentowy całkowicie pominął okoliczność, że w tym czasie odwołująca była równocześnie zatrudniona w placówkach przedszkolnych, gdzie wykonywała pracę logopedy. Zatem odwołująca pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, tyle tylko, że pracę wykonywała w więcej niż w jednej placówce. Sąd uznał, że pracę odwołującej się w kilku placówkach jednoczenie należy uznać za wykonywanie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych. Należy również zaznaczyć, że odwołująca w trakcie postępowania załączyła do akt sprawy skorygowane świadectwo pracy z zespołu szkół nr (...) w W., w którym zostało wskazane, że wykonywała ona pracę w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze nauczyciela logopedy w okresie od 15 września 1992 r. do 31 sierpnia 2006 r. i od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2009 r. (sprostowane świadectwo pracy z 30 czerwca 2023 r.32 a.s.).

Powyższe wynika przede wszystkim z zeznań odwołującej i świadków, a także z przedłożonych w toku postępowania dokumentów. Zarówno z zeznań świadków jak i ubezpieczonej wynika, że odwołująca w spornym okresie czasu pracowała w dwóch placówkach przedszkolnych ( Przedszkole nr (...) oraz nr (...) im. (...)) jak i w Szkole Podstawowej nr (...) w W., gdzie pracowała łącznie w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd miał na względzie okoliczność, że odwołująca do 2004 r. w placówkach przedszkolnych pracowała w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, jednak wynikało to z okoliczności obiektywnych związanych z brakiem możliwości zatrudnienia jej na podstawie umowy o pracę. Z zeznań świadków oraz odwołującej wynika, że pracowała ona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, gdyż wykonywała pracę logopedy w trzech placówkach jednocześnie i łączny wymiar czasu pracy sumował się do pełnego etatu.

Należy podnieść, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy ( wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00). Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). Jednakże w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 4 listopada 2008 roku ( III AUa 3113/08, Lex nr 552003) „Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W sytuacji, kiedy brak wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach nr 1 lub 2 do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.” Takie też postępowanie należy prowadzić, kiedy organ rentowy zakwestionuje fakty wskazane w tego rodzaju świadectwie (wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2009 r., I UK 77/09, Lex nr 558288). Jeśli chodzi natomiast o zajmowane przez wnioskodawcę stanowiska, to podkreślić trzeba, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, sąd ustalając czy M. K. wykonywała pracę w warunkach szczególnych od 15 września 1992 r. do 31 sierpnia 2004 r. - przeprowadził na tę okoliczność postępowanie dowodowe. Na podstawie wyników tego postępowania sąd ustalił, że ubezpieczona w tym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę logopedy we wskazanych placówkach. Odwołująca co prawda wykonywała swoją pracę w placówkach przedszkolnych do 2004 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, jednak w toku postępowania sądowego zostało ustalone, że wynikało to jedynie z tego, że nie było etatów przewidzianych dla logopedów i jedynym rozwiązaniem była właśnie taka forma współpracy. Niemniej jednak odwołująca pracowała pod kierownictwem dyrektora placówki, była mu podporządkowana, ustalała z nimi grafik zajęć i konsultowała plany nauczania. Ponadto, należało mieć na względzie, że od kiedy tylko wystąpiła możliwość zatrudnienia odwołującej, obie placówki przedszkolne zatrudniły ją na podstawie umowę o pracę. Do 2004 r. zajęcia z logopedii opłacane były przez rodziców dzieci, ponieważ zajęcia te nie były w planie zajęć, a stanowiły zajęcia dodatkowe. Dopiero od 2004 r. powstała możliwość zatrudnienia odwołującej na etat. M. K. w każdym z przedszkoli prowadziła zajęcia dwa razy w tygodniu, a grafik zajęć dostosowywany był do pracy całej placówki. Przez cały okres pracy odwołującej w przedszkolach zakres jej obowiązków i jej pracy nie uległ zmianie. Wykonywała te same obowiązki pracując w placówce w ramach działalności gospodarczej, jak i później w oparciu o umowę o pracę.

Odwołująca równocześnie pracowała w trzech miejscach, w dwóch przedszkolach i szkole. Zatem nie sposób było podzielić ustalenia organu rentowego, by praca jaką wykonywała nie była pracą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Przesłuchani w sprawie świadkowie opisali w sposób wyczerpujący na czym polegała praca odwołującej się w placówkach przedszkolnych, ile godzin pracowała i ile dni w tygodniu, co doprowadziło sąd do przekonania, że odwołująca wykonywała swoją pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Mając na uwadze powyższe, sąd ocenił, że ubezpieczona spełniła przesłanki, by uzyskać prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, bowiem łącznie biorąc pod uwagę okres pracy w warunkach szczególnych zaliczony przez organ rentowy oraz sporny okres, który zdaniem sądu powinien być również uznany za okres pracy w warunkach szczególnych, legitymuje się ona dłuższym niż 15 letni okresem pracy w warunkach szczególnych, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie nie zaistniały te przesłanki negatywne, które wykluczyłyby możliwość przyznania jej świadczenia. Ubezpieczona nie uzyskała bowiem prawa do emerytury pomostowej ani do emerytury wcześniejszej.

Sąd zmienił zatem zaskarżoną decyzję na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do rekompensaty zostało przyznane ubezpieczonemu od marca 2023 r., tj. od miesiąca, w którym ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty, na podstawie, którego organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

O kosztach zastępstwa procesowego sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.p.c., zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz ubezpieczonej 180 zł, która została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.)