Wyrok z 21 listopada 2025, sygn. I C 35/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko M. P. (1), M. P. (2)

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.834 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów procesu.

Sygn. akt I C 35/25

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 31 grudnia 2024 r. powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł przeciwko pozwanym M. P. (2) i M. P. (1) o:

1.  zasądzenie od Strony pozwanej solidarnie na rzecz Powoda kwoty 250.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 listopada 2024 roku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego S. pozwanej (jako świadczenia nienależnego) z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy (...) z dnia 25.11.2008 roku ewentualnie, gdyby Sąd uznał, iż nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie wniósł o zasądzenie tej kwoty w częściach równych tj. po 125.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 listopada 2024 roku do dnia zapłaty,

2.  zasądzenie od Strony pozwanej solidarnie na rzecz Powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w sprawie do dnia zapłaty.

Powód w uzasadnieniu wskazał, że wnosząc pozew w niniejszej sprawie Bank zmierza do rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności (bezskuteczności trwalej) Umowy podniesionym w sprawie z powództwa Strony pozwanej prowadzonej przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku pod sygn. akt (...). Nie wszystkie kwestie sporne zostały rozstrzygnięte w sprawie z powództwa Strony pozwanej. W ww. sprawie Strona pozwana złożyła pozew o zapłatę oraz o ustalenie (art. 189 k.p.c.) nieważności bądź bezskuteczności Umowy w całości, dochodząc tych roszczeń kumulatywnie. We wskazanej sprawie Strona pozwana dochodziła roszczeń na podstawie zarzutu nieważności (bezskuteczności) Umowy kredytu. Z uwagi na zgłoszenie roszczenia o ustalenie, rozstrzygnięcie w tym zakresie zawarte w sentencji wyroku byłoby wiążące w niniejszej sprawie w zakresie oceny ważności Umowy. Zgłaszane pozwem roszczenie Powoda ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń z tytułu Umowy kredytu, która okazała się nieważna (trwale bezskuteczna). Bank zgłasza roszczenie o zapłatę zmierzające do rozliczenia należności wynikających z nieważności Umowy (pozew: k. 4-18.).

W odpowiedzi na pozew pozwani M. i M. P. (3) wnieśli o odrzucenie pozwu w całości na podstawie art. 199 §1 pkt 2 k.p.c., oddalenie powództwa w całości na podstawie art. 191 ¹ §1 k.p.c. wobec jego oczywistej bezzasadności, względnie wobec jego pozorności, względnie wobec jego przedwczesności. Jako żądanie ewentualne wnieśli o oddalenie powództwa w całości. W każdym z powyższych przypadków wnieśli o zasądzenie od powoda na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Pozwani z ostrożności procesowej podnieśli zarzut przedwczesności powództwa oraz zarzut przedawnienia powództwa. W przypadku uznania przez Sąd, że roszczenie główne powoda nie jest przedwczesne ani przedawnione strona pozwana podniosła zarzut potrącenia wierzytelności pozwanych z wierzytelnością powoda co do całości żądania co skutkuje wygaśnięciem roszczenia. Jako żądanie ewentualne podnieśli zarzut zatrzymania roszczenia powoda tj. 250.000 zł z kwotą wzajemnego roszczenia pozwanych w wysokości 258.607,44 zł.

W uzasadnieniu pozwani wskazali, że kwestionują roszczenie powoda co do zasady i wysokości, w tym metodologię wyliczenia roszczenia. Zaprzeczyli, aby roszczenie powoda nie było przedawnione a powód wykazał co do zasady i wysokości jego roszczenie. Wskazali, że Sąd Okręgowy w Olsztynie wydał wyrok w sprawie z powództwa kredytobiorców, natomiast bank złożył apelację od przedmiotowego wyroku. Obecnie sprawa zawisła przed SA w B. o sygn. akt (...)(I instancja SO w Olsztynie, sygn. akt (...)). Pozwani wskazali, że roszczenia powoda są całkowicie sprzeczne ze stanowiskiem banku w sprawie o stwierdzenie nieważności umowy kredytu, w której przedstawia argumentację za ważnością umowy. Strona pozwana podniosła, że powództwo ma jedynie pozorny charakter, gdyż zostało wytoczone wyłącznie dla samego prowadzenia sprawy sądowej . (odpowiedź na pozew k. 91-102)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

(...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. jest następcą prawnym (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (bezsporne).

W dniu 3.11.2008 r. pozwani M. P. (1) i M. P. (2) jako konsumenci wystąpili do poprzednika prawnego Banku (...) S.A. z siedzibą w G. – z wnioskiem o udzielenie kredytu z przeznaczeniem na spłatę kredytu mieszkaniowego oraz budowę domu w kwocie 250.000 zł. Jako walutę kredytu pozwani wskazali franka szwajcarskiego ( (...)).

W pkt VI ppkt 7 wniosku zawarto oświadczenie, że kredytobiorcy zostali poinformowani o ryzyku wynikającym ze zmiany kursu waluty w przypadku zasięgnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz przyjęli to do wiadomości zaakceptowali ryzyko. Ponadto w przypadku wzrostu kursu waluty, w jakiej denominowany jest kredyt kredytobiorcy mieli na żądanie banku dołączyć do kredytu dodatkowego kredytobiorcę, którego dochody przywrócą zdolność kredytową – w przypadku utraty zdolności, lub ustanowią na żądnie banku dodatkowe zabezpieczenie kredytu lub zwiększą zabezpieczenie dodatkowe w przypadku relatywnego zmniejszenia wartości przyjętego prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu oraz dokonają na żądanie banku ubezpieczenia finansowego od ryzyk związanych z niskim wkładem w sytuacji, gdy obciążenie kredytem nieruchomości, stanowiącej prawne zabezpieczenie spłaty kredytu, przekroczy poziom wymagany przez bank. W zapisie tym znajdowało się również oświadczenie o odrzuceniu oferty udzielenia kredytu w złotych.

W dniu 25.11.2008 r. strony podpisały umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...)08- (...). Umowa składała się z części szczegółowej ( (...)) oraz z części ogólnej ( (...)).

Na mocy § 1 ust. 1 i 2 (...) Bank udzielił pozwanym kredytu w kwocie stanowiącej równowartość 103.237,53 CHF na sfinansowanie dokończenia kosztów budowy domu jednorodzinnego oraz spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego w (...) S.A.

Kredyt został udzielony na okres od dnia zawarcia umowy do 10.11.2038 r. ( § 1 ust. 4 (...))

Zgodnie z § 4 ust. 1 i 3 (...) wypłata kredytu miała nastąpić w transzach nie później niż w ciągu 90 dni od daty zawarcia umowy, po spełnieniu warunków opisanych w ust. 5.

Zgodnie z § 4 ust. 8 (...) wypłata środków z kredytu denominowanego odbywa się na zasadach określonych w § 12 (...).

Oprocentowanie kredytu wynosiło 4,36083 % p.a. (w przypadku uruchamiania środków w dniu podpisania umowy), zaś marża Banku w dniu udzielenia kredytu wynosi 3,05 % ( § 1 ust. 8-9 (...)).

Spłata kredytu miała nastąpić w 347 równych ratach kapitałowo-odsetkowych,
(§ 5 ust. 4 i 5 (...)) i następować miała zgodnie z haromonogramem spłat doręczanym kredytobiorcy w drodze potrącenia przez Bank środków zgromadzonych na rachunku kredytobiorcy (§ 5 ust. 1 i 6 (...)) na zasadach określonych w §15 - 18 (...).

Zgodnie z §1 ust. 1 i 2 (...) kredyt mieszkaniowy N. – H. jest udzielany w złotych, a w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej kwota kredytu w złotych zostanie określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty, zgodnie z Tabelą kursów, obowiązującą w banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

Zgodnie z § 1 ust. 3 (...) w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w złotych przez bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę rat kapitałowo – odsetkowych, a ryzyko związanie ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca z uwzględnieniem § 12 ust. 2 – 4 oraz § 20 ust. 6.

W § 2 ust. 1 (...) wskazano, że oprocentowanie kredytu ustalane jest według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej oraz marży Banku. Stopa bazowa odpowiada obowiązującej w ostatnim dniu roboczym przed dniem uruchomienia środków stawce LIBOR 3M w przypadku kredytów denominowanych w USD lub (...) (§ 2 ust. 2 pkt 3 (...)). Ustalona w ten sposób stopa bazowa obowiązywała do przedostatniego dnia włącznie 3-miesięcznego okresu obrachunkowego rozumianego jako okres kolejnych trzech miesięcy (§ 2 ust. 3 (...)).

Zgodnie z § 12 ust. 2 i 3 (...) w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej wypłata środków następuje w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażanej w walucie obcej według kursu kupna waluty obcej, według z Tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu wypłaty środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

Zgodnie z § 15 ust. 7 (...) w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej harmonogram spłat kredytu wyrażony w walucie, w której denominowany jest kredyt, a jego spłata następuje w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, przy czym do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

Umowa przewidywała możliwość ubiegania się przez kredytobiorcę o zmianę waluty kredytu (§ 19 ust.1 pkt 1 (...)).

Zgodnie z § 20 ust. 6 (...) w przypadku kredytów denominowanych kredytobiorca zobowiązuje się, że w przypadku wzrostu kursu waluty, w jakiej denominowany jest kredyt dokona następujących czynności zabezpieczających interesy banku: na żądanie banku dołączy do kredytu dodatkowego kredytobiorcę, którego dochody przywrócą zdolność kredytową – w przypadku utraty zdolności; ustanowi na żądnie banku dodatkowe zabezpieczenie kredytu lub zwiększy zabezpieczenie dotychczasowe w przypadku zmniejszenia wartości przyjętego prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu; dokona na żądanie banku ubezpieczenia brakującego wkładu własnego w sytuacji, gdy obciążenie kredytem nieruchomości, stanowiącej prawne zabezpieczenie spłaty kredytu, przekroczy 80% wartości tej nieruchomości z zastrzeżeniem
§ 3 ust.3 pkt 2.

Wszystkie zmiany umowy mogły być dokonywane na piśmie, w formie aneksu pod rygorem nieważności umowy, z wyłączeniem zmiany stopy procentowej kredytu, stawek opłat i prowizji oraz wysokości oprocentowania dla zadłużenia przeterminowanego (§ 26 (...)).

Tabela kursów nie została zdefiniowana ani w (...) ani w (...).

(umowa k. 31-44)

Kredyt został wypłacony powodom w czterech transzach w okresie od 28.11.2008 r. do 19.06.2009 r. w łącznej kwocie 103.237,53 CHF.

W okresie od 10.12.2008 r. do 10.07.2023 r. pozwani uiścili na rzecz Banku z tytułu rat kapitałowo - odsetkowych łącznie kwotę 208.312,07 zł. Oprócz tego zapłacili prowizję za udzielenie kredytu w wysokości 5.129.87 zł, opłaty z tytuły wyceny i inspekcji nieruchomości w łącznej kwocie 690,00 zł, opłatę za monit w wysokości 15,00 zł oraz opłatę za wydanie zaświadczenia w wysokości 50,00 zł.

(zaświadczenie k. 48-56. wnioski o wypłatę transzy k. 45-47)

Kredytobiorcy posiadali zdolność kredytową zarówno na kredyt w złotówkach jak i w (...). Na kredytu w (...) zdecydowali się, ponieważ pracownik banku pokazał im, że jego rata była sporo niższa od kredytów złotowego i zapewniał ich, że frank jest walutą stabilną.

Pozwany M. P. (1) działając w swoim imieniu oraz w imieniu swojej żony M. P. (2) podpisał obowiązujący w banku wzór umowy, z którym zapoznał się w dniu jej podpisywania. Prosił o projekt umowy, żeby skonsultować go z żoną, która była w ciąży i nie mogła stawić się w banku, ale mu odmówiono. Pozwani nie negocjowali warunków umowy, nie mieli również możliwości wypłaty w (...) oraz spłacania kredytu od razu we frankach szwajcarskich.

Nikt nie sporządzał kredytobiorcom symulacji spłaty kredyty przy ewentualnym wzroście kursu franka szwajcarskiego. Nie tłumaczono również jak bank ustalał wysokość tego kursu.

Kredytobiorcy w chwili zawierania umowy nie prowadzili działalności gospodarczej. Dom, na budowę którego zaciągnęli kredyt, miał zabezpieczać wyłącznie ich potrzeby mieszkaniowe. W nieruchomości tej mieszkają do chwilo obecnej. Dom ten nie był nigdy wynajmowany i nie prowadzono w nim działalności gospodarczej.

Na rozprawie w dniu 28.03.2024 r. pozwani oświadczyli, że znane są im konsekwencje uznania umowy za nieważną i żądają ustalenia jej nieważności.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 28 marca 2024 r. ustalono że umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...), zawarta w dniu 25.11.2008 r. pomiędzy powodami M. P. (1) oraz M. P. (2), a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w (...) Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w G., jest nieważna,

zasądzono od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. P. (1) oraz M. P. (2) łącznie kwotę 208.312,07 zł (dwieście osiem tysięcy trzysta dwanaście złotych i 07/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 28.03.2024 r. do dnia zapłaty, w pozostałej części powództwo oddalono oraz zasądzono od pozwanego (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów M. P. (1) oraz M. P. (2) łącznie kwotę 11.817,00 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

(wyrok SO w Olsztynie, sygn. akt (...))

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania. Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

Pismami z dnia 18 września 2024 r. powodowy bank wezwał pozwanych do zwrotu na rzecz banku równowartości kwoty kapitału wypłaconego na podstawie umowy kredytu w kwocie 250.000 zł w terminie 1 miesiąca od doręczenia niniejszego pisma. Przedmiotowe pisma pozwani otrzymali w dniu 7 października 2024 r. W odpowiedzi na powyższe pismo, strona pozwana wskazała, iż są gotowi dokonać wzajemnego rozliczenia nienależnych świadczeń. Jednakże przedmiotowe wezwanie uznali za bezpodstawne oraz mające charakter pozorny.

Strona pozwana wezwała powoda do zapłaty w terminie 14 dni kwoty 25.456,46 zł stanowiącej nienależne świadczenia pobrane od nich tytułem rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od dnia 10.08.2023 r. do dnia 10.10.2024 r. na podstawie umowy kredytu. Bank przedmiotowe wezwanie odebrał dnia 31.10.2024 r.

(wezwanie do zapłaty k. 65, odpowiedź na wezwanie k.140, wezwanie do zapłaty k. 141)

Sąd zważył, co następuje:

Stan faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami. Ustalenia w tym zakresie Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez obie strony procesu, które nie były wzajemnie kwestionowane, w szczególności wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie, sygn. akt (...).

Zauważyć również należy, że rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego w Olsztynie w sprawie (...) w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 §1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana.

Wobec powyższego ustalenie przez Sąd Okręgowy w Olsztynie nieważności spornej umowy kredytu (...)08- (...) z dnia 25.11.2008 r. stanowiło podstawę do rozstrzygnięcia o żądaniu powoda.

Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Podkreślić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorców na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodowej, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca/Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywistą konsekwencją powyższego – wobec zgłoszonego roszczenia o zapłatę - jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

W tym miejscu godzi się przypomnieć, że według art. 117 § 1 i 2 k.c. roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Zgodnie z art. 118 k.c. termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. W świetle art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że roszczenie banku o zwrot kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej gwarancji bankowej (art. 410 k.c.), jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedawnia się z upływem trzyletniego terminu (art. 118 k.c.). Bieg przedawnienia roszczenia wynikającego z zobowiązania bezterminowego rozpoczyna się w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 zdanie drugie w zw. z art. 455 k.c.), niezależnie od świadomości uprawnionego co do przysługiwania mu roszczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 316/01, OSNC 2004/7-8/117). W ocenie Sądu przedstawiony pogląd judykatury należy uwzględnić w niniejszej sprawie, która dotyczy żądania zwrotu kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2357) do czynności bankowych zaliczane jest, między innymi, udzielanie kredytów. Zatem takie czynności, choćby nawet zostały wadliwie dokonane, mieszczą się w zakresie działalności gospodarczej. Wynikające z nich roszczenia są konsekwencją tej działalności, której istotą jest udzielanie kredytów. Do roszczeń tych należy zaliczyć więc także roszczenia wynikające z nieważnych umów ponieważ zachodzi ścisły związek między działalnością gospodarczą banku, przejawiającą się w zawieraniu umów kredytowych a wynikającymi z nich roszczeniami, które mogą być oparte na różnych podstawach prawnych, w tym na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu czy nienależnym świadczeniu. Dlatego Sąd uznał, iż do roszczenia powoda, będącego przedmiotem sprawy, jako związanego w prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, powinien mieć zastosowanie trzyletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 118 k.c.

Powyższa konstatacja na gruncie niniejszej sprawy nie oznacza jeszcze jednak, że roszczenie to faktycznie uległo przedawnieniu. Wypowiadając się częściowo co do tej kwestii, w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ze względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie. Dopiero wtedy bowiem można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (podobnie jak w przypadku condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.). Podzielając stanowisko wyrażone w uchwale SN z 7.05.2021 r. (III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), należy uznać, iż wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji. Oczywiście w toku postępowania sądowego brak takiego oświadczenia może być substytuowany przez uczynienie zadość obowiązkowi informacyjnemu przez sąd, a podtrzymanie żądania restytucyjnego przez konsumenta - po uzyskaniu stosownej informacji - będzie równoznaczne z odmową potwierdzenia klauzuli i (ewentualnie) ze sprzeciwem co do udzielenia mu ochrony przed konsekwencjami całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy.

W związku z powyższym tut. Sąd uznał, że dochodzone w niniejszej sprawie roszczenie powoda nie może być uznane jako przedawnione. Rozprawa, na której pozwani ostatecznie podtrzymali żądanie nieważności umowy, miała miejsce w dniu 28 marca 2024 r., zaś pozew wpłynął do tut. Sądu w dniu 2 stycznia 2025 r. Jednocześnie ze względu na treść art. 316 §1 k.p.c., zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy.

Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie, i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności. Swoją drogą, jednoczesne formułowanie w odpowiedzi na pozew zarzutów przedwczesności powództwa i przedawnienia roszczeń nie da się pogodzić w kategoriach logicznego myślenia. Z podobnych przyczyn chybiony był zarzut nadużycia prawa podmiotowego oraz zarzut niezasadności roszczeń powoda z uwagi na zasady współżycia społecznego. Ich uwzględnienie zabierałoby bankowi możliwość sądowego dochodzenia należności.

Niemniej powództwo w zakresie roszczenia głównego – roszczenia o zapłatę nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji wyrażoną m.in. w uchwale SN z 16.02.2021r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40), w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.

W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu spłat rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy w wysokości 258.607,44 zł z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 250.000,00 zł. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez dołączenie materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu z dowodem nadania na adres powoda i potwierdzeniem doręczenia, jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do kwoty 250.000,00 zł.

Z tego względu żądanie powoda polegało oddaleniu – punkt I sentencji wyroku.

Na wypadek uznania potrącenia z jakichkolwiek przyczyn za nieskuteczne powództwo i tak nie zasługiwałoby w omawianym zakresie na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C 396/24 (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok C 396/24 (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie podstawowymi – dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy. Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

O kosztach procesu (pkt II) orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Sąd miał przy tym na uwadze nie tylko kwestię dokonanego potrącenia wierzytelności, ale również faktycznego braku zagrożenia interesów powoda.

Na koszty procesu pozwanych w łącznej kwocie 10.834 zł składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa (34,00 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (10.800 zł) i taką kwotę na ich rzecz należało zasądzić tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Krystian Szeląg