Wyrok z 21 listopada 2025, sygn. I C 38/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko Z. D., E. D.

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.834 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 38/25

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 30 grudnia 2024 r., który wpłynął w dniu 02 stycznia 2025 r., powód (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł przeciwko pozwanym Z. D. i E. D. o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 648.919,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego), ewentualnie w przypadku braku podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie - wnieśli o zasądzenie jej w częściach równych, tj. po 324.459,80 zł od każdego z pozwanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty. Ponadto wnieśli o zasądzenie solidarnie od strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w sprawie do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powód wskazał, że wnosząc niniejszy pozew zmierza do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności (bezskuteczności trwałej) umowy. Kredytobiorcy na podstawie niniejszego zarzutu złożyli pozew domagając się zapłaty oraz ustalenia nieważności bądź bezskuteczności umowy w całości. Sprawa prowadzona jest przez Sąd Okręgowy w Olsztynie pod sygn. akt (...). Powód wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń z tytułu umowy kredytu, która może okazać się nieważna (trwale bezskuteczna). Powołując się na art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. bank żąda zapłaty wartości nienależnego świadczenia przez niego spełnionego polegającego na udostępnieniu kredytobiorcom kapitału do korzystania (roszczenie o zwrot nominalnej wartości świadczenia banku) (pozew k. 4-11v.).

W odpowiedzi na pozew wnieśli w zakresie żądania zapłaty o zwrot pozwu na podstawie art. 186 ¹ k.p.c. względnie o zwrot pozwu na podstawie art. 130 ^1a § 1 k.p.c. w zw. z art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. względnie o oddalenie powództwa na podstawie art. 191 ¹ k.p.c. jako oczywiście bezzasadnego względnie o oddalenie powództwa w całości co do zasady i co do wysokości. Ponadto wnieśli o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych w częściach równych (po 1/2 zgodnie z pkt. 2 uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt III CZP 54/23) zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych (w tym wszystkich uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) - wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od sumy tych kosztów od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasadzającego te koszty do dnia zapłaty. Podnieśli następujące zarzuty:

1)  przedawnienia roszczenia powoda o zwrot kapitału kredytu;

względnie

2) (na wypadek nieuwzględnienia powyższego zarzutu przedawnienia) potrącenia co do kwoty 648.919,60 zł w zakresie roszczenia powoda o zwrot udostępnionego kapitału kredytu;

względnie

3)  przedwczesności powództwa, z uwagi na złożony przez powoda wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy z ich powództwa.

Pozwani przyznali, że:

1) wytoczyli powództwo przeciwko powodowi w postępowaniu toczącym się obecnie przed Sądem Okręgowym w Olsztynie o sygn. akt (...), w którym to zakwestionowali prawną skuteczność umowy kredytu nr (...)07- (...) z dnia 16.05.2007 r., w szczególności ze względu na abuzywność jej klauzul denominacyjnych (walutowej waloryzacji kredytu i rat kursem waluty obcej);

2) w sprawie z ich powództwa strony prezentują skrajnie odmienne stanowisko i pozostają w sporze co do ważności umowy o kredyt, która w ocenie banku jest w całości ważna i skuteczna - co z jednej strony skutkować winno oddaleniem przez Sąd a limine powództwa banku w niniejszej sprawie, a z drugiej strony wyklucza możliwość polubownego zakończenia zarówno niniejszego postępowania, jak i postępowania przez nich zainicjowanego;

3) na podstawie umowy o kredyt powód udostępnił im, jako kapitał kredytu, kwotę 648.919,60 zł,

4) na podstawie umowy o kredyt powód pobrał od nich, jako raty kredytu i inne koszty kredytu (prowizje, opłaty lub składki), łącznie 237.553,05 zł i 169.842,04 CHF w okresie od 15.06.2007 r. do 20.06.2024 r.;

5) w okresie objętym pozwem dokonywali spłat kredytu zgodnie z harmonogramem, tj. w sposób terminowy i odpowiedni co do wysokości.

Pozwani zaprzeczyli wszystkim zarzutom i twierdzeniom powoda, o ile wyraźnie ich nie przyznali w odpowiedzi na pozew, w szczególności m.in. zaprzeczyli, że;

1) umowa o kredyt nie zawiera klauzul abuzywnych,

2) powołanie się przez powoda (bank) na całkowitą nieważność/bezskuteczność umowy o kredyt w niniejszej sprawie, jako podstawę jego roszczenia o zapłatę, nie może być interpretowane jako przyznanie twierdzeń (lub stanowisko) o całkowitej nieważności/bezskuteczności umowy o kredyt przeciwnie: w świetle art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 187 § 1 pkt. 2 i art. 316 § 1 zd. 1 k.p.c. (wyrażającymi zasadę „ da mihi factum dabo tibi ius”) Sąd jest związany wskazaną przez powoda podstawą faktyczną żądań jego pozwu; jeśli zatem powód zaprzecza, że umowa o kredyt jest nieważna, to nie może powołać nieważności umowy jako podstawy swoich roszczeń, co tym samym przesądza o ich bezzasadności,

3) bezskuteczność umowy o kredyt wynikająca z abuzywności klauzul umownych nie może być mylona z bezwzględną nieważnością umowy, która powstaje z mocy prawa (art. 58 k.c.) - przeciwnie: również ex lege i ex tunc powstaje bezskuteczność całej umowy, wynikająca z braku jednoznacznego określenia świadczeń głównych stron w nieuzgodnionych indywidualnie postanowieniach kształtujących prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i naruszający jego interesy ( a contrario art. 385 ¹ §1 zd. 2 k.c.),

4) strona pozwana kwestionuje istnienie obowiązku zapłaty jakichkolwiek kwot na rzecz powoda z tytułu nieważności umowy o kredyt - (po pierwsze) to powód kwestionuje klauzulę rozliczenia, którego domaga się pozwem w niniejszej sprawie, tj. nieważność umowy o kredyt; (po drugie) na podstawie umowy o kredyt powód nadal pobiera świadczenia od strony pozwanej (i odmawia ich zwrotu), podważając tym samym wiarygodność twierdzeń powoda o woli uczciwego rozliczenia i szczerego przedstawienia Sądowi stanu faktycznego;

5) strona pozwana dała powodowi podstawę do wytoczenia przeciwko niej powództwa - w szczególności w sytuacji, gdy przed wniesieniem przez bank owego pozwu strona pozwana doręczyła mu swoje oświadczenie o potrąceniu wzajemnych roszczeń z tytułu nieważności umowy o kredyt, w tym roszczenia banku o zwrot środków wypłaconych jako kapitał tego kredytu.

(odpowiedź na pozew k. 61-70v.).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew i dalszych pism procesowych stron prowadzi do wniosku, że fakty nie są sporne. Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.

(...) Bank (...) S.A. jest następcą prawnym (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G..

(bezsporne)

W dniu 25.07.2007 r. kredytobiorcy wystąpili do (...) Bank (...) S.A. z wnioskiem o udzielenie kredytu mieszkaniowego N.-H. na spłatę kredytu mieszkaniowego w innym banku w łącznej kwocie 650.000 zł. Jako walutę kredytu wskazano (...).

W dniu 16.05.2007 r. kredytobiorcy podpisali umowę z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. nr (...)07- (...) o kredyt mieszkaniowy N.-H..

Wraz z umową podpisali oświadczenie w którym wskazali, że zostali poinformowani o ryzyku, wynikającym ze stosowania przy spłacie kredytu zmiennej stopy procentowej i to ryzyko akceptują. Są świadomi, że ewentualny wzrost stopy procentowej spowoduje wzrost raty kapitałowo-odsetkowej kredytu, zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty, w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz przyjmują do wiadomości i akceptują to ryzyko. Ponadto oświadczyli, że zobowiązują się, że w przypadku wzrostu kursu waluty, w jakiej denominowany jest kredyt, dokona następujących czynności:

1. dołączą do kredytu (na żądanie Banku) dodatkowego kredytobiorcę, którego dochody przywrócą zdolność kredytową - w przypadku utraty zdolności kredytowej,

2. ustanowią (na żądanie Banku) dodatkowe prawne zabezpieczenie lub zwiększę dotychczasowe zabezpieczenie - w przypadku relatywnego zmniejszenia wartości przyjętego prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu,

3. uzupełnią ze środków własnych lub dokonają (na żądanie Banku) ubezpieczenia finansowego od ryzyk, związanych z niskim wkładem własnym w sytuacji, gdy obciążenie kredytem nieruchomości, stanowiącej prawne zabezpieczenie spłaty kredytu, przekroczy poziomu wymaganego przez Bank.

Jednocześnie kredytobiorcy oświadczyli, iż odrzucają ofertę (...) Bank (...) S.A. udzielenia kredytu w złotych.

Umowa składała się z 2 części: części A. Część Szczególna Umowy ( (...)) i części B. Część Ogólna Umowy ( (...)).

W części szczególnej umowy wskazano, że jest to kredyt denominowany udzielony w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 289.919,71 CHF (§ 1 ust. 1 (...)). Kredyt przeznaczony był na spłatę kredytów w (...) Banku S.A. oraz (...) S.A., na dowolny cel oraz na wykończenie domu jednorodzinnego w T. (§ 1 ust. 2 (...)).

Okres kredytowania został ustalony od 16.05.2007 r. do 15.05.2029 r. (§ 1 ust. 4), oprocentowanie kredytu wynosiło 4,25 % i było zmienne (§ 1 ust. 8 (...)), marża banku w dniu udzielenia kredytu wynosiła 1,85 % p.a. w stosunku rocznym (§ 1 ust. 9 (...)).

Na zabezpieczenie spłaty kredytu została ustanowiona hipoteka kaucyjna do kwoty 975.000 zł na nieruchomościach w T. (§3 ust. 1-3 (...)). Ponadto cesja na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych potwierdzona przez ubezpieczyciela (§ 3 ust. 4 (...)).

Zasady uruchomienia kredytu określał § 4 (...) oraz § 13 (...). I tak, § 4 ust. 1 stanowił, że uruchomienie pierwszej transzy kredytu nastąpi nie później niż w ciągu 30 dni od daty spełnienia przez kredytobiorcę warunków uruchomienia. W § 11 ust. 2 (...) postanowiono natomiast, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, wypłata środków następuje w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej.

W § 11 ust. 3 (...) wskazano, że do przeliczeń kwot walut uruchamianego kredytu stosuje się kurs kupna waluty obcej według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu wypłaty środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

W § 11 ust. 4 (...) postanowiono w przypadku kredytu denominowanego wypłacanego w złotych polskich, gdy przyznana kwota kredytu, na skutek różnic kursowych okaże się na dzień uruchomienia ostatniej transzy kwotą:

1)  przewyższającą kwotę wymaganą do realizacji celu, bank uruchomi środki w wysokości stanowiącej równowartość w walucie kredytu kwoty niezbędnej do tego celu oraz dokona pomniejszenia salda zadłużenia poprzez spłatę kwoty niewykorzystanej,

2)  niewystarczającą do realizacji celu, kredytobiorca jest zobowiązany do zbilansowania ze środków własnych.

Spłata kredytu miała nastąpić w PLN równych miesięcznych ratach kapitałowo – odsetkowych do dnia 15.05.2029 r. (§ 5 (...)).

W części ogólnej umowy ( (...)) w § 1 ust.1 postanowiono, że kredyt mieszkaniowy N.-H. jest udzielany w złotych.

W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, kwota kredytu w złotych miała zostać określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, do której kredyt jest denominowany, wg kursu kupna tej waluty, zgodnie z Tabelą kursów z dnia uruchomienia środków (§ 1 ust. 2 (...)).

W § 1 ust. 3 (...) umowa przewidywała, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca, z uwzględnieniem § 11 ust. 2-4 oraz § 18 ust. 6.

W części ogólnej umowy wskazano także, że oprocentowanie kredytu ustalane jest według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej oraz marży Banku (§ 2 ust. 1 (...)). Stopa bazowa odpowiada obowiązującej w ostatnim dniu roboczym przed dniem uruchomienia środków stawce LIBOR 3M w przypadku kredytów denominowanych w USD lub (...) (§ 2 ust. 2 (...)). Ustalona w ten sposób stopa bazowa obowiązywała do przedostatniego dnia włącznie 3-miesięcznego okresu obrachunkowego rozumianego jako okres kolejnych 3 miesięcy (§ 2 ust. 3 (...)).

W zakresie spłaty kredytu umowa przewidywała, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, harmonogram kredytu będzie wyrażony w walucie obcej, w której kredyt jest denominowany, a spłata następuje w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej. Do przeliczeń wysokości rat kapitałowo – odsetkowych stosuje się kursy sprzedaży danej waluty wg Tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§13 ust. 7 (...)).

Umowa przewidywała możliwość ubiegania się przez kredytobiorcę o zmianę waluty kredytu (§17 ust. 1 pkt 1 (...)).

Tabela kursów nie została zdefiniowana w (...) ani w (...).

(dowód: umowa część szczególna i część ogólna k. 18-24v.)

W dniu 04.06.2012 r. strony zawarły porozumienie o spłacie kredytu w walucie (...). W celu umożliwienia takiej spłaty bank otworzył dla kredytobiorców rachunek obsługi kredytu.

(dowód: porozumienie k. 25-25v.)

Kredyt został uruchomiony transzami w łącznej kwocie 648 919,61 zł. Pozostała w wyniku przeliczeń kursowych w transzy II, III i IV kwota 1622,20 CHF została zarachowana na wcześniejszą spłatę kredytu. W okresie od 15.06.2007 r. do 18.09.2023 r. powodowie w wykonaniu przedmiotowej umowy uiścili łącznie na rzecz banku kwotę 232 186,05 zł oraz 158 119,04 CHF.

(dowód: zaświadczenie k. 26-32v. i k. 76-82v.)

Kredytobiorcy zawarli sporną umowę w celu spłaty zaciągniętego wcześniej kredytu złotowego a także na remont ich domu w T.. W dacie wnioskowania o kredyt kredytobiorca był zatrudniony na podstawie umowy o pracę a także prowadził własną działalność niezwiązaną z kredytowaną nieruchomością. W 2018 r. w kredytowanej nieruchomości została zarejestrowana działalność gospodarcza kredytobiorcy polegająca na prowadzeniu sklepu internetowego. Część pracy kredytobiorca wykonuje z domu jednak głównie działalność prowadzi z biura. Koszty kredytu nie były wliczane w koszty prowadzenia działalności. Nieruchomość nie była wynajmowana, kredytobiorcy nieprzerwanie w niej zamieszkują. Kredytobiorcy zdecydowali się na kredyt we frankach, gdyż była to oferta najbardziej korzystna. Ponadto kredytobiorcy byli zapewniani o stabilności waluty szwajcarskiej oraz korzyściach płynących z tego rodzaju kredytu. Kredytobiorcy nie negocjowali umowy, otrzymali ją gotową do podpisu. Kredyt został wypłacony w złotych i w tej też walucie kredytobiorcy początkowo go spłacali. Po zawarciu aneksu kredytobiorcy spłacają kredyt (...) kupując walutę szwajcarską w kantorze internetowym.

Kredytobiorcy zostali poinformowani o konsekwencjach uznania umowy za nieważną i oświadczyli, iż godzą się na powyższe skutki.

Pismem z dnia 08.11.2023 r. kredytobiorcy zareklamowali przedmiotową umowę i wezwali pozwany bank do zapłaty w terminie 30 dni kwoty 232.186,05 zł oraz 158.119,04 chf tytułem nienależnie pobranych środków w okresie od 15.06.2007 r. do 18.09.2023 r. w związku z nieważnością przedmiotowej umowy kredytu w świetle przepisów prawa. Reklamacja nie została uwzględniona przez bank.

(dowód: reklamacja 84-86, pismo banku – k. 87-88)

Pismem z 1.08.2024 r. (doręczonym bankowi w dniu 5.08.2024 r.) kredytobiorcy złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu, w którym wskazali, że umowa kredytu jest nieważna. W związku z powyższym, przedstawili do potrącenia wierzytelności wzajemnie przysługujące względem banku, w następującej kolejności:

1) najpierw wierzytelności nieobjęte powództwem w procesie prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Olsztynie pod sygn. akt(...), w tym:

a) w pierwszej kolejności skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie, tj.:

- 440,02 PLN - liczone za okres od 10.11.2023 r. do 01.08.2024 r. od kwoty 5.367 PLN tytułem kosztów kredytu pobranych przez bank w tej kwocie i walucie ze wskazanej w Umowie Kredytu kwoty kredytu przy jego uruchomieniu, która to wierzytelność stała się wymagalna z dniem 10.11.2023 r.,

b) a następnie należność główną, tj.:

- 5.367 PLN, tytułem kosztów kredytu pobranych przez bank w tej kwocie i walucie ze wskazanej w Umowie Kredytu kwoty kredytu przy jego uruchomieniu

a także

- 11.723 CHF z tytułu świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od 19.09.2023 r. do 20.06.2024 r., przeliczone na kwotę 52.385,39 PLN po kursie średnim NBP z dnia 29.07.2023 r. jako dnia ich wymagalności (na podstawie art. 358 § 1 i 2 k.c.), tj. po kursie 4,4686 CHF/PLN z zaokrągleniem wyniku do dwóch miejsc po przecinku,

2) następnie wierzytelności objęte powództwem w procesie prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Olsztynie pod sygn. akt (...), w tym:

a) w pierwszej kolejności skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie, tj.:

- 19.036,07 PLN liczone za okres od 10.11.2023 r. do 01.08.2024 r. od wierzytelności (należności głównej) w kwocie 232.186,05 PLN dochodzonej w ww. procesie sądowym,

a także

- 12.963,59 CHF liczone za okres od 10.11.2023 r. do 01.08.2024 r. od wierzytelności (należności głównej) w kwocie 158.119,04 CHF dochodzonej w ww. procesie sądowym, przy czym odsetki te zostały przeliczone na kwotę 58.911,73 PLN po kursie średnim NBP z dnia 01.08.2024 r. jako dnia ich potrącenia (na podstawie art. 358 § 3 k.c.), tj. po kursie 4,5444 CHF/PLN z zaokrągleniem wyniku do dwóch miejsc po przecinku,

b) a na sam koniec należność główną dochodzoną w ww. procesie sądowym, tj.:

- 232.186,05 PLN a także 158.119,04 CHF, przeliczone na kwotę 725.845,45 PLN po kursie średnim NBP z dnia 10.11.2023 r. jako dnia ich wymagalności (na podstawie art. 358 § 1 i 2 k.c.), tj. po kursie 4, (...) z zaokrągleniem wyniku do dwóch miejsc po przecinku,

W/w wierzytelności potrącili z wierzytelnością banku o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu tj. 648.919,60 PLN. Wskutek potrącenia, wierzytelności wzajemne umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej.

Oświadczenie zostało poprzedzone reklamacją z dnia 8.11.2023 r. a także kolejnym wezwaniem do zapłaty z 18.07.2024 r., które zostało doręczone bankowi w dniu 22.07.2024 r. Kredytobiorcy wezwali w nim bank do zapłaty w terminie 5 dni kwoty 11.723,00 CHF tytułem nienależnie pobranych środków w okresie od 19.09.2023 r. do 20.06.2024 r. w związku z nieważnością przedmiotowej umowy kredytu.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu z potwierdzeniem doręczenia k. 91-94., wezwanie do zapłaty z potwierdzeniem doręczenia k. 89-90v.)

Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

W związku z wniesionym przez kredytobiorców pozwem i podnoszonym przez nich zarzutem bezskuteczności (nieważności) umowy w całości, bank w dniu 18.06.2024 r. wezwał ich do zwrotu wypłaconego w wykonaniu umowy kapitału poprzez zapłatę kwoty 648.919,60 zł w terminie miesiąca od doręczenia wezwania.

(dowód: wezwania do zapłaty z potwierdzeniami doręczeń k. 33-40)

Dnia 20.02.2025 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt (...) wydał wyrok ustalający nieważność zawartej między stronami umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy N.-H. z dnia 16.05.2007 r.

Kredytobiorcy w dniu 30.04.2025 r. złożyli od wydanego wyroku apelację.

(dowód: wyrok SO w Olsztynie I Wydział Cywilny sygn. akt (...) k. 127-127v., apelacja kredytobiorców k. 1258-135v. )

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych), jak również dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Olsztynie, sygn. akt (...).

Przechodząc do sedna rozważań prawnych, w zakresie zarzutów odpowiedzi na pozew w pierwszej kolejności odnieść się należy do kwestii przedawnienia. Wskazać należy, że termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, i nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (02.01.2025 r. - pocztową przesyłką poleconą), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku wydanego przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku, opierającego się na nieważności umowy kredytowej, a ten jeszcze nie zapadł (dnia 20.02.2025 r. został wydany wyrok Sądu I instancji, od którego kredytobiorcy 30.04.2025 r. złożyli apelację). Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza. Nie powinna być to nawet data rozprawy, na której kredytobiorcy wyrażają wiążącą wolę unieważnienia umowy, ponieważ takie oświadczenie nie oznacza, że wyrok zostanie wydany zgodnie z tą wolą.

Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie, i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności.

Powództwo w zakresie roszczenia głównego – roszczenia o zapłatę nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji wyrażoną m.in. w uchwale SN z 16.02.2021r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40), w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.

W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swojej wierzytelności, która obejmowała następujące kwoty:

a) 232.186,05 zł i 158.119,04 CHF - z tytułu nienależnych świadczeń ( condictio sine causa) uiszczonych przez nich na rzecz powoda (i jego poprzednika prawnego) w okresie od 15.06.2007 r. do 18.09.2023 r. na podstawie nieważnej umowy o kredyt nr (...)07- (...) z dnia 16.05.2007 r.,

b) 11.723,00 CHF - z tytułu nienależnych świadczeń ( condictio sine causa) uiszczonych przez nich na rzecz powoda (i jego poprzednika prawnego) w okresie od 19.09.2023 r. do 20.06.2024 r. na podstawie nieważnej umowy o kredyt nr (...)07- (...) z dnia 16.05.2007 r.,

c) 5.367,00 zł z tytułu nienależnych świadczeń ( condictio sine causa) uiszczonych przez nich na rzecz powoda (i jego poprzednika prawnego) w dniu 22.05.2007 r. tytułem prowizji za udzielenie kredytu.

d) 19.036,07 zł i 12.963,59 CHF - z tytułu należnych stronie pozwanej ustawowych odsetek za opóźnienie powoda w zwrocie kwot wymienionych w poprzedzającej lit. a), naliczonych od dnia wymagalności tych kwot do dnia potrącenia,

c) 440,02 zł z tytułu należnych stronie pozwanej ustawowych odsetek za opóźnienie powoda w zwrocie kwot wymienionych w poprzedzającej lit. c), naliczonych od dnia wymagalności tych kwot do dnia potrącenia,

z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 648.919,60 zł. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez zgłoszenie zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew, jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do wysokości wierzytelności niższej. Z tego względu żądanie powoda z pkt I pozwu podlegało oddaleniu.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

O kosztach procesu (pkt II) orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

Na koszty procesu pozwanych w łącznej kwocie 10.834 zł składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa (34 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (10.800 zł) i taką kwotę na ich rzecz należało zasądzić tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd nie znalazł podstaw do przyznania wynagrodzenia w stawce wyższej niż minimalna. Zakres czynności zawodowego pełnomocnika powodów w przedmiotowej sprawie należał do typowych w tego rodzaju sprawach – w których wielokrotnie tenże pełnomocnik już występował.

sędzia Krystian Szeląg