Uzasadnienie z 21 listopada 2025, sygn. VIII U 636/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 12.02.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. ponownie ustalił kapitał początkowy dla B. P. na dzień 1.01.1999 r. na kwotę 71388,13 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto:

- podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 684,68 zł ustaloną decyzją z dnia 24.04.2023 roku

- okresy składkowe łącznie 12 lat, 4 miesiące, 17 dni, tj. 148 miesięcy, okresy nieskładkowe 1 rok, 1 miesiąc 18 dni, okresy sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi) 3 lata – łączny okres nieskładkowy 4 lata, 1 miesiąc, 18 dni, tj. 49 miesięcy

-współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 68,23%

- 24 % kwoty bazowej – 293,01 zł

- średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat – 209 miesięcy.

Kapitał początkowy ustalony na dzień 1.01.1999 r. wyniósł 71388,13 zł i został obliczony przez organ rentowy następująco: 293,01 zł x 68,23% (współczynnik proporcjonalny) =199,92 zł, (148 miesięcy składkowych x 1,3%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) =109,75 zł, (36 miesięcy nieskładkowych x 1,3%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) =26,70 zł, (13 miesięcy nieskładkowych x 0,7%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) = 5,20 zł, co razem dało 341,57 zł, a po pomnożeniu przez 209 miesięcy (średnie dalsze trwanie życia) = 71388,13 zł.

ZUS podał, że do ustalenia wartości kapitału początkowego ubezpieczonego nie uwzględnił okresu: 3.06.1977 r.-31.08.1977 r., gdyż w tym czasie wnioskodawczyni przebywał na urlopie bezpłatnym / decyzja k. 205 plik 11 akt ZUS/.

Decyzją z 13.02.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie art. 26c ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z urzędu ponownie obliczył emeryturę B. P. od 16.02.2023 r., tj. od daty osiągnięcia wieku 65 lat. Zakład wyjaśnił, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury w nowej wysokości oraz kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dniu osiągnięcia tego wieku. Zakład podał, że:

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 16997,72 zł,

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 430727,90 zł,

- kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem waloryzacji 5537,33 zł

-średnie dalsze trwanie życia wynosi 196,20 zł miesięcy,

- wyliczona kwota emerytury wynosi 2310,21 zł. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej: (16997,72 zł + 430727,90 zł + 5537,33 zł)/ 196,20 = 2310,21 zł. Emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1.03.2023 r. – 2652,12 zł, od 1.03. 2024 – 2973,56 zł. Emeryturę zmniejsza się z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, tj. o kwotę 743,39 zł. Należność za okres 16.02.2023 – 28.02.2025 wyniosła 674,01 zł. Od 1.04.2025 obliczona emerytura wyniosła 2973,56 zł. Wskazano, że podstawę opodatkowania stanowi kwota 2974,00 zł, zaliczka na podatek wynosi 57 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 267,62, a wysokość świadczenia do wypłaty po potrąceniu kwoty 743,39 zł wynosi 1904,55 zł. Po zamknięciu subkonta, rozliczeniu środków wypłaconych z tytułu pobranej emerytury kapitałowej oraz po ponownym ustaleniu kapitału początkowego kwota emerytury uległa zmianie. Ustalono nową wysokość kapitału początkowego poprzez ponowne uwzględnienie okresów zatrudnienia zgodnie z decyzją z dnia 7.03.2018 roku i z tego tytułu wypłacono stosowne wyrównanie. /decyzja k. 206 plik 11 akt ZUS/.

Wnioskodawczyni uznając w/w decyzje za krzywdzące złożyła od nich odwołania, w których argumentowała, że kapitał początkowy został wyliczony nieprawidłowo, a co za tym idzie nieprawidłowo też wyliczono emeryturę. Odwołująca zarzuciła m.in., że ZUS nie uwzględnił w całości okresu składkowego i nieskładkowego w wysokości 41 lat, a także brak waloryzacji konta i subkonta./ odwołania k. 5, k. 5 załączonych akt (...) U 637/25/.

W odpowiedziach na odwołania wnioskodawczyni ZUS wniósł o ich oddalenie, argumentując, że spornymi decyzjami ustalono w sposób ostateczny emeryturę ubezpieczonej, ustalając także ponownie kapitał początkowy uznając, że nie było podstaw do weryfikacji na niekorzyść wnioskodawczyni stażu przyjętego do obliczenia kapitału początkowego, która nastąpiła decyzją z dnia 24.04.2023 r, ponieważ upłynął 5 letni okres wynikający z art. 114 ust. 1e pkt. 5 ustawy emerytalnej w związku z art. 114 ust. 1 f pkt. 2 ustawy. Pozostałe parametry nie uległy zmianie w stosunku do decyzji zaliczkowych./ odpowiedzi na odwołania k. 10, k. 6 załączonych akt (...) U 637/25 /.

Postanowieniem z dnia 31.03.2025 r. Sąd połączył sprawy z obu odwołań do wspólnego rozpoznania / postanowienie k. 10 załączonych akt (...) U 637/25/

W piśmie procesowym z 12.05.2025 roku wnioskodawczyni podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, a dodatkowo zarzuciła, że organ rentowy w sposób nieprawidłowy dokonuje potrąceń od kwoty brutto. / pismo procesowe k. 23/.

W piśmie z dnia 19.05.2025 r wnioskodawczyni kwestionowała postępowania oraz orzeczenia sądów wydawane w sprawach toczących się z odwołania ubezpieczonej od wydawanych decyzji kapitałowych i emerytalnych oraz połączenie spraw w niniejszym postępowaniu . /pismo procesowe – k. 31/

W piśmie z dnia 4.06.2025 r wnioskodawczyni podnosiła m.in. zaniżenie jej świadczenia emerytalnego. /pismo procesowe – k. 39/

Na rozprawie w dniu 10.06.2025 r. ubezpieczona podniosła m.in., że:

- emerytura jest zaniżona w związku z błędnymi pierwotnymi decyzjami dot. kapitału początkowego, od których odwołania zostały oddalone, w związku z czym waloryzacja była od zaniżonej podstawy

- ZUS ukrył dokumenty dotyczące okresów składkowych i nieskładkowych

- ZUS nie zaliczył pierwszego roku pracy

- jest nękana przez ZUS

- zaginęły dokumenty składane do ZUS

- nie ma waloryzacji konta i subkonta

- błędna jest waloryzacja za 2025 rok

- niekonkretne określono sposób wyrównania

- niesłuszną egzekucję

- kwestionuje wszystkie decyzje od czasu świadczenia rentowego

- postanowienie o połączeniu jest nieważne i obie sprawy powinny być rozpoznane osobno.

/ e-prot. z 10.06.2025 00:06:15 – 00:56:37/.

W pismach z dnia: 23.07.2025 r, 5.08.2025 r, 3.10.2025 r, 6.10.2025 r, 9.10.2025 r, 14.10.2025 r, 21.10.2025 r, 27.10.2025 r wnioskodawczyni podtrzymała stanowisko w sprawie. /pismo – k. 72, 73, 89, 90,111,116,128, 205,206/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni – B. P. urodziła się (...) / bezsporne/.

W dn. 29.11.2013 r. B. P. złożyła do organu rentowego wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem powstałym w szczególnych okolicznościach z 15.09.1964 r., któremu uległa w wieku 6 lat.

Po rozpoznaniu tego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. decyzją z 23.12.2013 r. odmówił B. P. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem powstałym w szczególnych okolicznościach z 15.09.1964 r., argumentując, że zgodnie z art. 49 ust. 3 ustawy z 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 167 poz. 1322) wnioski o świadczenia z tytułu wypadków w szczególnych okolicznościach zaistniałych przed wejściem w życie ustawy rozpatruje się na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wypadku. ZUS podniósł, że B. P. uległa wypadkowi w 1964 r., natomiast przepisy, które regulują prawo do świadczeń z tytułu wypadków powstałych w szczególnych okolicznościach weszły w życie z dn. 1.01.1976 r., co oznacza, że świadczenia z tytułu powyższych wypadków przysługują osobom, które takiemu wypadkowi uległy po 1.01.1976 r. /bezsporne, decyzja w aktach ZUS – k. 48 plik 6 akt ZUS/.

Na skutek odwołania B. P. od powyższej decyzji w Sądzie Okręgowego w (...) zawisła sprawa o sygn. (...) Prawomocnym wyrokiem Sąd Okręgowy w (...) oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji z 23.12.2013 r. / bezsporne/.

W dn. 16.02.2018 r. ubezpieczona złożyła wniosek o emeryturę w związku z osiągnięciem przez nią powszechnego wieku emerytalnego /wniosek k. 1 plik 2 akt ZUS/.

Decyzją z 7.03.2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. z urzędu ponownie ustalił kapitał początkowy dla B. P. na dzień 1.01.1999 r. na kwotę 71030,74 zł. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1.01.1978 r. do 31.12.1987 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 55,40%. Współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 68,23%. Podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 676,37zł ustalono w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 55,40% przez kwotę bazową 1220,89 zł. Zakład podał, że okresy składkowe wyniosły łącznie 12 lat, 4 miesiące i 17 dni, tj. 148 miesięcy, a okresy nieskładkowe 1 rok, 1 miesiąc i 18 dni, zaś okresy sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi) w ilości 3 lat. Łączny okres nieskładkowy przyjęty do obliczenia kapitału początkowego wynosi 4 lata, 1 miesiąc i 18 dni, tj. 49 miesięcy. Współczynnik proporcjonalny do – osiągniętego do 31.12.1998 r. –wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 68,23%. Zakład wyjaśnił, że współczynnik ten służy do obliczenia części 24% kwoty bazowej. Wysokość 24% kwoty bazowej wynosi 293,01zł. Do ustalenia współczynnika przyjęto wiek ubezpieczonej w dn. 31.12.1998 r. po zaokrągleniu do pełnych lat wynoszący 41 lat, łączny staż ubezpieczeniowy po zaokrągleniu w górę do pełnych lat wynoszący 17 lat. ZUS podał, że średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat wynosi 209 miesięcy zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z dnia 25.03.1999 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn – M.P. Nr 12, poz. 173. Kapitał początkowy ustalony na dzień 1.01.1999 r. wyniósł 71030,74 zł i został obliczony przez organ rentowy następująco: 293,01 zł x 68,23% (współczynnik proporcjonalny) =199,92 zł, (148 miesięcy składkowych x 1,3%) :12 x 676,37 zł (podstawa wymiaru) =108,42 zł, (36 miesięcy nieskładkowych x 1,3%) :12 x 676,37 zł (podstawa wymiaru) =26,38 zł, (13 miesięcy nieskładkowych x 0,7%) :12 x 676,37 zł (podstawa wymiaru) = 5,14 zł, co razem dało 339,86 zł, a po pomnożeniu przez 209 miesięcy (średnie dalsze trwanie życia) = 71030,74 zł. ZUS podał, że do ustalenia wartości kapitału początkowego ubezpieczonego nie uwzględnił okresu: 3.06.1977 r.-31.08.1977 r., gdyż w tym czasie wnioskodawczyni przebywała na urlopie bezpłatnym / bezsporne, k. 86 plik 2 akt ZUS/.

Organ rentowy uwzględnił następujące okresy:

- 16.05.1977 – 2.06.1977 – okres składkowy

- 3.06.1977 – 31.08.1977 – okres nieskładkowy

-1.09.1977 – 30.06.1978 – okres składkowy

- 1.09.1978 – 30.06.1981 – okres składkowy

- 6.07.1981 – 30.11.1983 – okres składkowy

- 30.12.1983 – 30.03.1984 – okres składkowy

- 12.06.1984 – 15.12.1984 – okres składkowy

- 15.01.1985 – 15.04.1985 – okres składkowy

- 22.04.1985 – 4.05.1987 – okres składkowy

- 5.05.1987 – 3.05.1990 – okres składkowy

- 5.05.1990 – 31.12.1990 - okres składkowy

- 9.01.1991 – 5.12.1991 - okres składkowy

- 29.07.1995 – 30.08.1995 - okres składkowy

- 1.04.1996 – 20.10.1997 - okres składkowy

- 1.05.1996 – 30.06.1996 - okres składkowy

- 1.09.1996 – 30.11.1996 - okres składkowy

- 1.01.1997 – 28.02.1997 - okres składkowy

- 1.04.1997 – 30.06.1997 - okres składkowy

- 1.07.1997 – 18.10.1997 - okres składkowy

- 29.10.1997 – 28.10.1998 - okres składkowy

- 20.11.1998 – 31.12.1998 – okres składkowy

/ wykaz wprowadzonych okresów – k. 80 plik 2 akt ZUS/

Decyzją z 8.03.2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie art. 24 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.) po rozpoznaniu wniosku z 16.02.2018r. przyznał B. P. emeryturę od 16.02.2018 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Zakład wyjaśnił, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę. Zakład podał, że kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 10521,83 zł, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 265297,64 zł, średnie dalsze trwanie życia wynosi 263,20 miesięcy, wyliczona kwota emerytury wynosi 1047,95 zł. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: (10521,83 zł + 265297,64 zł)/ 263,20= 1047,95 zł. Okresowa emerytura wynosi 20,25 zł. Łącznie kwota emerytury z FUS oraz okresowej emerytury kapitałowej wynosi 1068,20 zł. Emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1.03.2018 r. – 1079,18 zł. Okresowa emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1.03.2018 r. – 20,85 zł. /bezsporne, k. 7 plik 8 akt ZUS/.

Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w (...), (...) z dnia 23 sierpnia 2018 roku wydanym w sprawie o sygn. akt (...) oddalono odwołania od wszystkich wyżej powołanych decyzji. W tym postępowaniu Sąd rozważał i przesądził m.in. o prawidłowości przyjętych okresów składkowych i nieskładkowych, okresów pobierania zasiłków dla bezrobotnych, braku podstaw zaliczania tych zasiłków po 31.12.1998, sposobu zaliczenia okresu opieki nad dzieckiem jako okresu nieskładkowego, czy kwalifikowanie okresu związanego z wypadkiem w drodze w szczególnych okolicznościach (brak zaliczenia tego okresu w związku z oddaleniem odwołania w sprawie (...) (...)).

Prawomocnym postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 roku Sąd Okręgowy w (...) (...) (...) po rozpoznaniu sprawy B. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. odrzucił skargę o wznowienie postępowania w sprawie (...).

(bezsporne, okoliczności znane Sądowi z systemu Sędzia -2)

Decyzją z dnia 1 marca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. dokonał waloryzacji od dnia 1 marca 2022 roku przysługującej B. P. emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 2008 roku o emeryturach kapitałowych oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS.

Wysokość zwaloryzowanej emerytury z FUS ustalono przez pomnożenie kwoty świadczenia przysługującego w dniu 28 lutego 2022 roku, tj. 1268,10 zł przez wskaźnik waloryzacji 107,00 %. Wysokość zwaloryzowanej okresowej emerytury kapitałowej ustalono przez pomnożenie kwoty świadczenia przysługującego w dniu 28 lutego 2022 roku, tj. 24,51 zł przez wskaźnik waloryzacji 107,00 %.

Po waloryzacji od 1 marca 2022 roku emerytura z FUS wynosi 1356,87 zł, okresowa emerytura kapitałowa wynosi 26,23 zł. Łączna kwota świadczenia po waloryzacji wynosi 1383,10 zł.

Świadczenie zmniejsza się z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego tj. o 278,43 zł.

Od 1 marca 2022 roku składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 124,48 zł.

Od 1 marca 2022 roku wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 980,19 zł. Wnioskodawczyni odwołała się od powyższej decyzji. Odwołanie toczyło się w sprawie (...) (...), które zostało oddalone. W postępowaniu tym Sąd Okręgowy rozważał i potwierdził m.in. prawidłowość potrąceń z emerytury ubezpieczonej w związku ze sprawą egzekucyjną KM 1165/21.

(bezsporne, dane z systemu Sędzia 2)

Decyzją zaliczkową z 2 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł., z urzędu ponownie obliczył emeryturę B. P. z FUS od dnia 16 lutego 2023 roku, tj. od daty osiągnięcia wieku 65 lat, na podstawie art. 26 c ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podstawę obliczenia emerytury z FUS stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury w nowej wysokości, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dniu osiągnięcia tego wieku

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 16997,72 zł,

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 4208571,64 zł,

- kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem ich waloryzacji wynosi 5551,43 zł,

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 196,20 miesięcy,

- wyliczona kwota emerytury wynosi 2.299,29 zł i została wyliczona zgodnie z zasadami z art. 26 c ustawy emerytalnej w następujący sposób: ( (...),72 + (...),64 + (...),43)/196,20 = 2299,29 zł.

Emerytura z FUS po waloryzacji przysługuje od 1 marca 2023r. w kwocie 2.639,58 zł.

Prawo do okresowej emerytury kapitałowej wygasło z dniem 15 lutego 2023 roku – zgodnie z art.9 pkt.2 ustawy o emeryturach kapitałowych, wobec czego wypłata okresowej emerytury kapitałowej została wstrzymana. Jednocześnie wskazano, że ubezpieczona nadal zachowuje prawo do emerytury z FUS oraz, że decyzja ostateczna zostanie wydana po otrzymaniu akt z Sądu, zamknięciu subkonta i rozliczeniu środków wypłaconych z tytułu pobranej emerytury kapitałowej.

(decyzja z 02.03.2023 r. k.4 plik 11 akt ZUS)

Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od powyższej decyzji, które zostało oddalone w sprawie (...) (...) wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 21.12.2023 roku. W tym postępowaniu Sąd rozważał i przesądził m.in. o prawidłowości obliczenia z urzędu emerytury ubezpieczonej na podstawie art. 26 c ustawy emerytalnej oraz brak podstaw oceny wcześniej wydawanych decyzji, poczynając od 2018 roku.

(bezsporne, dane znane z systemu Sędzia 2)

W dniu 21 marca 2023 r wnioskodawczyni złożyła wniosek o obliczenie świadczenia emerytalno – rentowego, uzupełniony w dniu 27 i 28 marca 2023 r załączając szereg dokumentów z których wynikały okresy zatrudnienia i zarobki, tym dotychczas nieprzedłożone (RP7 z P., kopia akt osobowych z (...)). (wniosek wraz załącznikami – k. 7 – 178 plik 11 akt ZUS)

W związku z nowymi okolicznościami organ rentowy organ rentowy decyzją z dnia 24.04.2023 roku ponownie ustalił wartość kapitału początkowego dla ubezpieczonej na kwotę 70608,56 zł.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto:

- podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 684,68 zł

- wskaźnik podstawy wymiaru kapitału początkowego 56,08 %

- okresy składkowe łącznie 12 lat, 0 miesięcy, 11 dni, tj. 144 miesięcy, okresy nieskładkowe 1 rok, 1 miesiąc 18 dni, okresy sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi) 3 lata, 3 miesiące, 27 dni – łączny okres nieskładkowy 4 lata, 5 miesięcy, 15 dni, tj. 53 miesięcy

-współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 67,19%

- 24 % kwoty bazowej – 293,01 zł

- średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat – 209 miesięcy.

Kapitał początkowy ustalony na dzień 1.01.1999 r. wyniósł 70608,56 zł i został obliczony przez organ rentowy następująco: 293,01 zł x 67,19% (współczynnik proporcjonalny) =196,87 zł, (144 miesięcy składkowych x 1,3%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) =106,81 zł, (39 miesięcy nieskładkowych x 1,3%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) =28,96 zł, (13 miesięcy nieskładkowych x 0,7%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) = 5,20 zł, co razem dało 337,84 zł, a po pomnożeniu przez 209 miesięcy (średnie dalsze trwanie życia) = 70608,56 zł. ZUS podał, że do ustalenia wartości kapitału początkowego ubezpieczonego nie uwzględnił okresu: 3.06.1977 r.-31.08.1977 r oraz 1.09.1990 – 9.09.1990., gdyż w tym czasie wnioskodawczyni przebywała na urlopie bezpłatnym . Organ rentowy wskazał, że decyzją tą przeliczył wartość kapitału początkowego z uwzględnieniem przedłożonych wynagrodzeń z lat 1983 – 1984 oraz dokonał korekty urlopu wychowawczego 5.05.1987 – 31.08.1990 oraz uwzględniono urlop bezpłatny 1.09.1990 – 9.09.1990./ decyzja k. 183 - 184 plik 11 akt ZUS/.

Organ rentowy uwzględnił następujące okresy:

- 16.05.1977 – 2.06.1977 – okres składkowy

- 3.06.1977 – 31.08.1977 – okres nieskładkowy

-1.09.1977 – 30.06.1978 – okres składkowy

- 1.09.1978 – 30.06.1981 – okres składkowy

- 6.07.1981 – 30.11.1983 – okres składkowy

- 30.12.1983 – 30.03.1984 – okres składkowy

- 12.06.1984 – 15.12.1984 – okres składkowy

- 15.01.1985 – 15.04.1985 – okres składkowy

- 22.04.1985 – 4.05.1987 – okres składkowy

- 5.05.1987 – 31.08.1990 – okres składkowy

- 1.09.1990 – 9.09.1990 – okres nieskładkowy

- 10.09.1990 – 31.12.1990 - okres składkowy

- 9.01.1991 – 5.12.1991 - okres składkowy

- 29.07.1995 – 30.08.1995 - okres składkowy

- 1.04.1996 – 20.10.1997 - okres składkowy

- 1.05.1996 – 30.06.1996 - okres składkowy

- 1.09.1996 – 30.11.1996 - okres składkowy

- 1.01.1997 – 28.02.1997 - okres składkowy

- 1.04.1997 – 30.06.1997 - okres składkowy

- 1.07.1997 – 18.10.1997 - okres składkowy

- 29.10.1997 – 28.10.1998 - okres składkowy

- 20.11.1998 – 31.12.1998 – okres składkowy

/wykaz wprowadzonych okresów – k. 179 plik 11 akt ZUS/

Decyzją z dnia 25.04.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosków ponownie obliczył emeryturę B. P. od 1.05.2023 r. Zakład wyjaśnił, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury w nowej wysokości oraz kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dniu osiągnięcia tego wieku. Zakład podał, że:

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 16997,72 zł,

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 426024,36 zł,

- kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem waloryzacji 5551,43 zł

-średnie dalsze trwanie życia wynosi 196,20 zł miesięcy,

- wyliczona kwota emerytury wynosi 2286,30 zł. Wysokość emerytury wyniosła: (16997,72 zł + 426024,36 zł + 5551,43 zł )/ 196,20 = 2286,30 zł. Emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1.03.2023 r. – 2624,67 zł. Emeryturę zmniejsza się z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, tj. o kwotę 656,16 zł. Wskazano, że w świetle nowo dostarczonych dowodów wysokość świadczenia uległa obniżeniu, a decyzja ma nadal charakter zaliczkowy. /decyzja k. 186 plik 11 akt ZUS/.

Decyzją z 12.02.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. ponownie ustalił kapitał początkowy dla B. P. na dzień 1.01.1999 r. na kwotę 71388,13 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto:

- podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 684,68 zł ustaloną decyzją z dnia 24.04.2023 roku

- okresy składkowe łącznie 12 lat, 4 miesiące, 17 dni, tj. 148 miesięcy, okresy nieskładkowe 1 rok, 1 miesiąc 18 dni, okresy sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi) 3 lata – łączny okres nieskładkowy 4 lata, 1 miesiąc, 18 dni, tj. 49 miesięcy

-współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 68,23%

- 24 % kwoty bazowej – 293,01 zł

- średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat – 209 miesięcy.

Kapitał początkowy ustalony na dzień 1.01.1999 r. wyniósł 71388,13 zł i został obliczony przez organ rentowy następująco: 293,01 zł x 68,23% (współczynnik proporcjonalny) =199,92 zł, (148 miesięcy składkowych x 1,3%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) =109,75 zł, (36 miesięcy nieskładkowych x 1,3%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) =26,70 zł, (13 miesięcy nieskładkowych x 0,7%) :12 x 684,68 zł (podstawa wymiaru) = 5,20 zł, co razem dało 341,57 zł, a po pomnożeniu przez 209 miesięcy (średnie dalsze trwanie życia) = 71388,13 zł. ZUS podał, że do ustalenia wartości kapitału początkowego ubezpieczonego nie uwzględnił okresu: 3.06.1977 r.-31.08.1977 r., gdyż w tym czasie wnioskodawczyni przebywał na urlopie bezpłatnym / decyzja k. 205 plik 11 akt ZUS/.

Organ rentowy uwzględnił następujące okresy:

- 16.05.1977 – 2.06.1977 – okres składkowy

- 3.06.1977 – 31.08.1977 – okres nieskładkowy

-1.09.1977 – 30.06.1978 – okres składkowy

- 1.09.1978 – 30.06.1981 – okres składkowy

- 6.07.1981 – 30.11.1983 – okres składkowy

- 30.12.1983 – 30.03.1984 – okres składkowy

- 12.06.1984 – 15.12.1984 – okres składkowy

- 15.01.1985 – 15.04.1985 – okres składkowy

- 22.04.1985 – 4.05.1987 – okres składkowy

- 5.05.1987 – 3.05.1990 – okres składkowy

- 5.05.1990 – 31.12.1990 – okres składkowy

- 9.01.1991 – 5.12.1991 - okres składkowy

- 29.07.1995 – 30.08.1995 - okres składkowy

- 1.04.1996 – 20.10.1997 - okres składkowy

- 1.05.1996 – 30.06.1996 - okres składkowy

- 1.09.1996 – 30.11.1996 - okres składkowy

- 1.01.1997 – 28.02.1997 - okres składkowy

- 1.04.1997 – 30.06.1997 - okres składkowy

- 1.07.1997 – 18.10.1997 - okres składkowy

- 29.10.1997 – 28.10.1998 - okres składkowy

- 20.11.1998 – 31.12.1998 – okres składkowy

/wykaz wprowadzonych okresów – k. 203 plik 11 akt ZUS/

Zaskarżoną decyzją z 13.02.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie art. 26c ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z urzędu ponownie obliczył emeryturę B. P. od 16.02.2023 r., tj. od daty osiągnięcia wieku 65 lat. Zakład wyjaśnił, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury w nowej wysokości oraz kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dniu osiągnięcia tego wieku. Zakład podał, że:

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 16997,72 zł,

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 430727,90 zł,

- kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem waloryzacji 5537,33 zł

-średnie dalsze trwanie życia wynosi 196,20 zł miesięcy,

- wyliczona kwota emerytury wynosi 2310,21 zł. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej: (16997,72 zł + 430727,90 zł + 5537,33 zł)/ 196,20 = 2310,21 zł. Emerytura po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1.03.2023 r. – 2652,12 zł, od 1.03. 2024 – 2973,56 zł. Emeryturę zmniejsza się z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, tj. o kwotę 743,39 zł. Należność za okres 16.02.2023 – 28.02.2025 wyniosła 674,01 zł. Od 1.04.2025 obliczona emerytura wyniosła 2973,56 zł. Wskazano, że podstawę opodatkowania stanowi kwota 2974,00 zł, zaliczka na podatek wynosi 57 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 267,62, a wysokość świadczenia do wypłaty po potrąceniu kwoty 743,39 zł wynosi 1904,55 zł. Po zamknięciu subkonta, rozliczeniu środków wypłaconych z tytułu pobranej emerytury kapitałowej oraz po ponownym ustaleniu kapitału początkowego kwota emerytury uległa zmianie. Ustalono nową wysokość kapitału początkowego poprzez ponowne uwzględnienie okresów zatrudnienia zgodnie z decyzją z dnia 7.03.2018 roku i z tego tytułu wypłacono stosowne wyrównanie. /decyzja k. 206 plik 11 akt ZUS/.

(...) w (...) ((...)) działając w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela (...) na podstawie tytułu wykonawczego tj. wyroku Sądu Rejonowego dla (...) – Śródmieścia w (...) XVIII Wydziału Cywilnego z dnia 25 października 2017 roku, sygn. akt (...) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 24.09.2019 roku zajął emeryturę ubezpieczonej celem zaspokojenia wierzytelności wynikającej z wyżej wymienionego tytułu wykonawczego wraz ze wszystkimi wzrostami, zwiększeniami, dodatkami oraz innymi świadczeniami wypłacanymi wraz z emeryturą na podstawie odrębnych przepisów, z wyłączeniem świadczeń rodzinnych oraz dodatku dla sierot zupełnych, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku weterana poszkodowanego. Na zaspokojenie powyższych należności z zastrzeżeniem art. 141 ustawy emerytalnej dokonuje się potrąceń do wysokości 25 % świadczenia.

(zawiadomienie – k. 151 – 151 odw. w aktach ZUS – plik 10)

Wyrównanie za okres 16.02.2023 – 28.02.2025 w kwocie 674,01 zł zostało wyliczone w następujący sposób:

- kwota 5,07 zł za okres 16.02.2023 – 28.02.2023

- kwota 25,08 zł (12,54 zł miesięczne x 2) za okres 1.03.2023 – 30.04.2023

- kwota 274,50 zł (24,50 zł miesięcznie x 10) za okres 1.05.2023 – 29.02.2024

- kwota 369,36 zł (30,78 zł miesięcznie x 12) za okres 1.03.2024 – 28.02.2025.

/pismo – k. 68/

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wskazanych dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy, w tym w aktach rentowych oraz danych z systemu Sędzia – 2 , które dotyczyły okoliczności bezspornych w postaci wyroków sądów oraz ich uzasadnień, które są znane stronom w związku z udziałem w poprzednich procesach, a na które strony także się powoływały w toku postępowania – ubezpieczona kwestionując ostatecznie rezultaty tych postępowań.

Sąd pominął dowód z przesłuchania ubezpieczonej, ponieważ nie stawiła się ona na ostatnim terminie rozprawy, nie usprawiedliwiła swojej nieobecności, natomiast była na niego wezwana do osobistego stawiennictwa celem przesłuchania pod rygorem pominięcia tego dowodu.

Wobec tego, że sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316§ 1 kpc) pisma ubezpieczonej złożone po zamknięciu rozprawy nie mogły odnieść skutku (w tym złożone w dniu zamknięcia rozprawy, ale po godzinie jej zamknięcia). Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw do otwarcia rozprawy i kontynuowania postępowania, w tym do końca roku, o co wnosiła ubezpieczona, ponieważ wnioskodawczyni został udzielony termin (początkowo 21 dni od 10.06.2025, przedłużony kilkukrotnie, ostatecznie do dnia 27.10.2025 roku), zatem wszystkie wnioski złożone po dniu 27.10.2025 roku były spóźnione. Sąd nie uwzględnił wniosku ubezpieczonej o doręczenie odpisu akt sądowych i akt rentowych w dwóch egzemplarzach, ponieważ ubezpieczona nie sprecyzowała, o które karty akt sądowych wnosi, gdyż większość akt sądowych, oprócz druków doręczeń i korespondencji, stanowią dokumenty, które ubezpieczona otrzymała, bądź sama złożyła, podobnie w przypadku akt rentowych – ubezpieczona także nie wskazała konkretnych kart, wykonała już liczne ich kserokopie, nadto znajdują się tam dokumenty złożone bądź sporządzone przez nią.

Odnośnie zarzutu ubezpieczonej co do tego, że sprawy z obu odwołań zostały rozpoznane łącznie, to podnieść należy, że sprawa dotycząca kapitału początkowego i emerytury mogą być rozpoznawane łącznie, ponieważ pozostają one ze sobą w ścisłym w związku (kapitał początkowy jest elementem emerytury).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania podlegają oddaleniu.

Należy przypomnieć, że emerytura, ustalana według zreformowanych zasad dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury, ustalonej w sposób określony w art. 25 Ustawy, przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi, w jakim ubezpieczony przechodzi na emeryturę z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 (art. 26 ust. 1 ustawy emerytalnej).

Kwestia nabycia prawa do emerytury przez osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. jest uregulowana w przepisie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego, wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a i 50e i 184.

Obliczenie emerytury dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. odbywa się na zasadach określonych w art. 25-26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że decyzją z dnia 8 marca 2018 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. przyznał ubezpieczonej emeryturę o symbolu (...) w trybie art. 24 ustawy emerytalnej (według nowych zasad) od dnia 16 lutego 2018 roku, tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

Zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej, średnie dalsze trwanie życia ustala się dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego. Wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca tablice trwania życia, z uwzględnieniem ust. 3, dla wieku ubezpieczonych określonego w myśl ust. 2. Ogłoszone w ten sposób tablice średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn są podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego, z uwzględnieniem ust. 6.

Emerytura na tzw. starych zasadach wyliczana jest wyłącznie tym osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 roku, które mają prawo do wcześniejszej emerytury (np. na podstawie art. 88 ustawy Karta Nauczyciela).

Stosownie do art. 173 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy na dzień wejścia w życie ustawy.

Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 dla osób w wieku 62 lat (ust. 2).

Zgodnie z art. 174 ust. 1 ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12.

Przepis ust. 2 art. 174 stanowi, że przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2, to jest w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

W myśl ust. 3 w/w przepisu podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się przed dniem 1 stycznia 1999 roku.

Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że zasadą obowiązującą przy ustalaniu wysokości emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. jest zasada zdefiniowanej składki, zgodnie z którą wysokość świadczenia zależy z jednej strony od sumy składek emerytalnych jakie zostały zgromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS za okres poczynając od 1 stycznia 1999 r., zaś z drugiej od wysokości kapitału początkowego, tj. od kwoty ustalonej oddzielnie dla każdego ubezpieczonego według ustalonego przez ustawodawcę wzoru, odzwierciedlającej w przybliżeniu stan jego konta ubezpieczeniowego za okres do 31 grudnia 1998 r.

Zgodnie z art. 26c ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę, która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku, emeryturę z Funduszu oblicza się ponownie z urzędu na zasadach określonych w art. 26, z tym że do obliczenia emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku.

W myśl wskazanego artykułu, emerytura stanowi równowartość kwoty, będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 (podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.) przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183.

Stosownie zaś do ust. 2 art. 26 c, wskazanej ustawy, podstawę obliczenia emerytury, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z tym że przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury nie uwzględnia się kwot zwiększeń składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego określonego w art. 173-175, uzyskanych w wyniku waloryzacji kwartalnej, o której mowa w art. 25a, przeprowadzonej w celu obliczenia dotychczas przysługującej emerytury z Funduszu.

Zgodnie z art. 114 ustawy emerytalnej w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2 i 3 decyzja może zostać uchylona lub zmieniona również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a uchylenie lub zmiana decyzji są niezbędne do zapobieżenia poważnej szkodzie dla interesu publicznego.

1c. Z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2 i 3 można uchylić lub zmienić decyzję także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego.

1d. O wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji, o której mowa w ust. 1, organ rentowy zawiadamia niezwłocznie osobę zainteresowaną.

1e. Uchylenie lub zmiana decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej wydania upłynął okres:

1)10 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 2-4;

2) 5 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 1 i 5;

3) 3 lat - w przypadku określonym w ust. 1 pkt 6.

1f. Przepisu ust. 1e nie stosuje się, jeżeli:

1) w wyniku uchylenia lub zmiany decyzji z przyczyn określonych w ust. 1 osoba zainteresowana nabędzie prawo do świadczenia lub świadczenie w wyższej wysokości;

2) uchyleniu lub zmianie podlega decyzja o ustaleniu kapitału początkowego, który nie został uwzględniony do obliczania wysokości emerytury ustalonej prawomocną decyzją.

Spór w niniejszej sprawie dotyczył prawidłowości ustalenia przez organ rentowy wysokości kapitału początkowego, a tym samym emerytury ubezpieczonej z wieku powszechnego, przy czym wydane decyzje związane były ze stanowiskiem organu rentowego, że przy wydawaniu decyzji w kwietniu 2023 roku brak było podstaw do weryfikacji stażu ubezpieczonej na jej niekorzyść, w związku z czym zaskarżonymi decyzjami dokonano ponownie weryfikacji stażu ubezpieczonej – na korzyść ubezpieczonej, powracając do ustaleń co do okresów składkowych i nieskładkowych przyjętych w decyzji kapitałowej z dnia 7.03.2018 roku.

W tym miejscu wskazać należy, że postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego przez ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Jest zatem postępowaniem kontrolnym. Badanie owej legalności decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania decyzji. Mówiąc inaczej - postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym, weryfikującym ustalenia dokonane przez organ rentowy (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNAPiUS rok 2005, Nr 3, poz. 43.). Postępowanie sądowe jest bowiem wtórne wobec postępowania administracyjnego, a kontrola sądu winna korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej.

Zauważyć przy tym należy, że przedmiot sporu w sprawach ubezpieczeniowych determinuje w pierwszej kolejności zakres decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie zakres odwołania od tej decyzji, ponieważ rozpoznając odwołanie od decyzji organu rentowego, sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzyga o zasadności odwołania w granicach wyznaczonych, z jednej strony, zakresem samego odwołania, a z drugiej przez przedmiot decyzji (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 września 2010 r., III UK 15/10, LEX nr 667499; z 9 września 2010 r., II UK 84/10, LEX nr 661518; z 6 września 2000 r., OSNAPiUS 2002 nr 5, poz. 121)

Poza sporem jest, iż skarżąca wnosząc odwołanie od decyzji z dnia 12 i 13 lutego 2025 r. wszczęła niniejsze postępowanie sądowe. Niemniej jednak nie sprawia to, iż przedmiotem analizy Sądu może być ocena i zasadność wcześniej wydawanych względem jej osoby decyzji, poczynając od 2018 roku, a do czego zmierzała wnioskodawczyni, konsekwentnie powtarzając zarzuty dotyczące tego, że:

- emerytura jest zaniżona w związku z błędnymi pierwotnymi decyzjami dot. kapitału początkowego ( w ocenie ubezpieczonej nie uwzględniono łącznego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze 41 lat, od których odwołania zostały oddalone, w związku z czym waloryzacja była od zaniżonej podstawy)

- ZUS ukrył dokumenty dotyczące okresów składkowych i nieskładkowych

- ZUS nie zaliczył pierwszego roku pracy

- zaginęły dokumenty składane do ZUS

- nie ma waloryzacji konta i subkonta

- błędna jest waloryzacja za 2025 rok

- niekonkretnie określono sposób wyrównania

- egzekucja jest niesłuszna

- kwestionuje wszystkie decyzje od czasu świadczenia rentowego

Sąd Okręgowy miał na względzie, że wniesione przez wnioskodawczynię odwołania od wcześniejszych decyzji ZUS w przedmiocie odmowy renty wypadkowej, ustalenia kapitału początkowego, ustalenia wysokości emerytury z FUS oraz wysokości emerytury kapitałowej zostały już poddane ocenie przez Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (...), w tym także przez Sąd Apelacyjny w (...) i prawomocnie oddalone (sygn. akt (...), (...) (...) ((...)), (...) (...), (...) (...), (...) (...).

Co za tym idzie, ponowne podnoszenie przez ubezpieczoną przy okazji wydania kolejnej decyzji ZUS z dnia 12 i 13 lutego 2025 roku niejako tego samego rodzaju zarzutów było niedopuszczalne, gdyż naruszałoby zasadę związania sądu i stron prawomocnymi wyrokami sądów (art. 365 § 1 k.p.c.). Nie było, więc, uzasadnionych podstaw do ponownego przeliczenia świadczenia ubezpieczonej. Ubezpieczona przedkładała ponownie te same dokumenty, które były składane w organie rentowym i brane pod uwagę przy wydawaniu wcześniejszych decyzji. Ubezpieczona nie precyzuje, jakie dokumenty ZUS „ukrył”, czy „zagubił”.

Zgodnie z treścią art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne Sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 27 stycznia 2011 roku (sygn. akt (...) UK 191/10, LEX nr 896481) wskazał, iż powszechnie przyjmuje się, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy aspekt (prawomocność w sensie pozytywnym) oznacza, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to przyjęto we wcześniejszym prawomocnym wyroku, co gwarantuje poszanowanie dla orzeczenia sądu ustalającego lub regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia.

Określone w art. 365 § 1 k.p.c. związanie stron, sądów oraz innych organów i osób treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez nie, że w objętej nim sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to wynika z sentencji wyroku. Natomiast negatywna strona prawomocności materialnej polega na wykluczeniu możliwości ponownego rozpoznania sprawy między tymi samymi stronami co do tego samego przedmiotu. Jest to negatywna przesłanka procesowa, określana jako powaga rzeczy osądzonej, czyli res iudicata, która została uregulowana w art. 366 k.p.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, LEX nr 345525 oraz z 23 czerwca 2009 r., II PK 302/08, LEX nr 513001).

Stwierdzenie, że art. 365 § 1 k.p.c. przypisuje prawomocnemu orzeczeniu sądu moc wiążącą nie tylko wobec stron i sądu, który je wydał, lecz również innych sądów, organów państwowych oraz organów administracji publicznej, a w wypadkach prawem przewidzianych także innych osób, oznacza jedynie tyle, że żaden z wymienionych podmiotów nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści, niezależnie od tego, czy był, czy nie był stroną tego postępowania.

W niniejszym postępowaniu Sąd mógł zbadać jedynie prawidłowość zaskarżonych decyzji, które dotyczyły obliczenia z urzędu należnego wnioskodawczyni świadczenia na mocy art. 26c ustawy emerytalnej w związku z korektą kapitału początkowego ( korekta okresu stażowego – na korzyść ubezpieczonej) i wypłaconego wyrównania. Niniejsze postępowanie nie mogło zmierzać do oceny wcześniej wydanych względem wnioskodawczyni, a prawomocnych decyzji, bowiem Sąd był związany zakresem skarżonej decyzji.

Odnosząc się do powyższej kwestii, stwierdzić należy, iż wydane decyzje są prawidłowe. Organ rentowy dokonując korekty okresu stażowego – na korzyść ubezpieczonej, powrócił do ustaleń przyjętych w decyzji kapitałowej z dnia 7.03.2018 roku, przyznając, że w 2023 roku brak było podstaw do weryfikacji okresu urlopu wychowawczego i bezpłatnego, bowiem upłynął już 5 – letni termin określony w art. 114 ustawy emerytalnej. Natomiast okres składkowy i nieskładkowy przyjęty na mocy decyzji z dnia 7.03.2018 roku, był już przedmiotem odwołania i prawomocnego rozstrzygnięcia.((...))

Ubezpieczona zarzucała brak waloryzacji konta i subkonta, przy czym z treści decyzji wynika, że taka waloryzacja nastąpiła, nadto kwestia prawidłowości ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 26 c ustawy emerytalnej była także przedmiotem odwołania i prawomocnego rozstrzygnięcia./(...) (...)/

Wbrew zarzutom ubezpieczonej decyzja z dnia 13.02.2025 roku nie zawiera corocznej waloryzacji od dnia 1.03.2025 roku – ubezpieczona zarzucała „przedwczesną” waloryzację (w decyzji ustalona kwota po waloryzacji dotyczy okresu od 1.02.2023 i 1.03.2024).

Organ rentowy wskazał w toku procesu sposób wyliczenia wyrównania wypłaconej emerytury, do którego ubezpieczona nie zgłosiła konkretnych zastrzeżeń oraz nie zgłosiła wniosków dowodowych, mających wykazać, że wyliczenie to jest nieprawidłowe.

Ubezpieczona kwestionowała także zasadę i sposób potrącenia dokonywanego przez organ rentowy na mocy tytułu wykonawczego.

Należy przypomnieć, że w przypadku wezwania przez komornika do dokonania potrąceń, na organie rentowym spoczywa obowiązek ich dokonania na zasadach określonych w art. 139-141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z kolei kontrolując prawidłowość decyzji ZUS, Sąd bada jedynie, czy dokonywane przez organ rentowy potrącenia dokonywane są w granicach określonych przez w/w przepisy. Co ważne zarówno, organ rentowy, jak i sąd nie mają prawa badać zasadności dokonywanych zajęć przez komornika ani ich wysokości.

W myśl art. 139 ust. 1 pkt 5 ustawy emerytalnej ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych – podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Przepisy art. 140 w/w ustawy regulują maksymalne wysokości potrąceń jakich można dokonywać w stosunku do emerytur i innych świadczeń z Funduszu.

Art. 140 ustawy emerytalnej stanowi, że:

1. Potrącenia, o których mowa w art. 139, mogą być dokonywane, z zastrzeżeniem art. 141, w następujących granicach:

1) świadczeń alimentacyjnych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 - do wysokości 60% świadczenia;

2) należności egzekwowanych związanych z:

a) odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej,

b) odpłatnością za pobyt w zakładach opiekuńczo-leczniczych,

c) odpłatnością za pobyt w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, do wysokości 50% świadczenia;

3) innych egzekwowanych należności - do wysokości 25% świadczenia.

Zgodnie z art. 141 ust 1 ustawy emerytalnej, kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń, z zastrzeżeniem ust. 2 i 5, wynosi:

1) 500 zł – przy potrącaniu:

a) należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi,

b) należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 4;

2) 825 zł – przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi;

3) 660 zł – przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1–2d i 6–9;

4) 200 zł – przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 10.

Rzeczą sądu jest w istocie jedynie zbadanie, czy tytuł wykonawczy istnieje, a nadto, czy potrącenia nie przekraczają granic wyznaczonych dyspozycją art. 140 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie naruszają kwoty świadczenia wolnej od egzekucji według art. 141 tej ustawy. Zarówno wzruszeniu tytułów wykonawczych, na podstawie których dokonywane są czynności egzekucyjne jak też ustaleniu wysokości aktualnej kwoty zaległych składek służą inne środki ochrony prawnej (tak też: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 stycznia 2014 roku, III AUa 2160/12, LEX; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 1 sierpnia 2012 roku, III AUa 588/12, LEX; wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 30 lipca 2014 roku, III AUa 1933/13, LEX; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku ).

Zważyć trzeba, że regulacja zawarta w art. 139 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma na celu ochronę świadczeń emerytalnych przed bezprawnym pomniejszeniem i stwarza pewną dozę bezpieczeństwa dla emeryta lub rencisty, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych samowolnie nie dokona jakichkolwiek potrąceń bez podstawy prawnej.

ZUS nie może badać zasadności egzekucji należności wynikających z tytułów wykonawczych. Nie pełni on bowiem roli organu egzekucyjnego, którym jest, zgodnie z art. 758 k.p.c., komornik sądowy. Organ rentowy występuje jedynie w charakterze podmiotu upoważnionego i zobowiązanego do wstrzymania dłużnikowi tej części świadczenia pieniężnego, która podlega potrąceniu i przekazaniu na rzecz wierzyciela widniejącego w tytule wykonawczym.

Potrąceń z emerytury zakład rentowy dokonuje już jako dłużnik zajętej wierzytelności, zgodnie bowiem z art. 896 § 1 k.p.c. do egzekucji z wierzytelności komornik przystępuje przez jej zajęcie wzywając dłużnika wierzytelności (organ rentowy), aby należnego świadczenia nie uiszczał dłużnikowi, lecz złożył je komornikowi (podobnie w uzasadnieniu wyroku SA w Warszawie w sprawie sygn. akt III AUa 810/2007. Zajęcie jest skuteczne z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności (art. 900 §1 k.p.c.). Organ rentowy nie ma uprawnień do weryfikowania czynności komornika w postaci zajęcia wierzytelności. Może to uczynić jedynie Sąd Rejonowy w ramach skargi na czynność komornika zgodnie z art. 767 k.p.c. Organ rentowy nie ma również uprawnień do kontroli samego długu stwierdzonego w tytule wykonawczym. Takich uprawnień nie posiada również sąd ubezpieczeń społecznych, prowadzący kontrolę decyzji organów rentowych wydanych w przedmiocie świadczeń. Możliwości kontroli egzekwowanego długu są przewidziane w innym postępowaniu w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 §1 k.p.c.).

Zważyć należy, że przepisy art. 140 w/w ustawy regulują maksymalne wysokości potrąceń jakich można dokonywać w stosunku do emerytur i innych świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten wspomina o wysokości świadczenia, nie różnicując tej kwoty na świadczenie „brutto” czy „netto”. Jednakże wobec kategorycznego brzmienia przepisów art. 139 ust. 1 i art. 140 powołanej ustawy uznać należy, że organ rentowy przystępując do dokonywania potrąceń w pierwszej kolejności zobowiązany jest do odprowadzenia należności publicznoprawnych, to jest zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ugruntowana linia orzecznicza wskazuje zaś, że wysokość potrąceń ustala się od kwoty świadczenia przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne i dopiero po odliczeniu tych należności organ rentowy może potrącać należności określone w art 139 ust. 1 wskazanej ustawy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 26 marca 2014 roku, sygn. akt III AUa 1382/13).

Wobec powyższych rozważań, należy wskazać, iż organ rentowy kontynuuje potrącanie świadczeń na podstawie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w sprawie (...) a wysokość tych potrąceń nie narusza cytowanym powyżej zasad, co wynika z treści decyzji.

Należy też przypomnieć, że kwestia dokonywanych potrąceń była już przedmiotem rozpoznania przez sąd w sprawie (...) (...).

Wobec powyższego obie zaskarżone decyzje są prawidłowe.

Odnosząc się tylko na marginesie do zarzutów ubezpieczonej co do wysokości jej emerytury, to podnieść tylko należy, że kapitał początkowy jest naliczany do dnia 31.12.1998, a zatem do tego dnia uwzględniane są okresy składkowe i nieskładkowe, nadto wszystkie okresy pobierania zasiłków dla bezrobotnych, uzyskanych do tej daty zostały uwzględnione.

Jeszcze raz należy podkreślić, że przy obliczaniu emerytury w systemie zdefiniowanej składki (a takiemu systemowi podlega ubezpieczona) staż jest elementem kształtującym wyłącznie wysokość kapitału początkowego, a ten oblicza się na dzień 31 grudnia 1998 r., natomiast dalszy staż pracy czy dalsze okresy innego ubezpieczenia nie wpływają ani na nabycie, ani na wysokość świadczenia. (por. wyrok SA w (...) z dnia 21 stycznia 2020 r., III (...))

Wszystkie, aktualnie podnoszone zarzuty były już przedmiotem rozważań sądów, które rozpoznawały odwołania ubezpieczonej od wcześniejszych decyzji, którymi sąd w niniejszym postępowaniem jest związany, o czym była mowa wyżej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art.477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołania.