Wyrok z 26 listopada 2025, sygn. I C 1544/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Tadeusz Bulanda

Protokolant: sekretarz sądowy Karolina Stańczuk

po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa A. L. i M. L.

przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w G.

o zapłatę i ustalenie, ewentualnie zapłatę

oraz

sprawy z powództwa Banku (...) S.A. z siedzibą w G.

przeciwko A. L. i M. L.

o zapłatę

I.  Ustala, że nie istnieje pomiędzy A. L. i M. L. z jednej strony oraz Bankiem (...) S.A. z siedzibą w G. stosunek prawny kredytu wynikający
z umowy kredytu nr (...) sporządzonej w dniu 2 czerwca 2006 r.
i zawartej w dniu 8 czerwca 2006 r. pomiędzy A. L. i M. L.
z jednej strony oraz (...) Bankiem S.A. z siedzibą w G., którego następcą prawnym jest Bank (...) S.A. z siedzibą w G.;

II.  Oddala powództwo A. L. i M. L. w zakresie roszczeń głównych w pozostałym zakresie oraz w zakresie roszczenia ewentualnego w całości;

III.  Znosi koszty procesu w zakresie sprawy z powództwa A. L. i M. L. przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w G.;

IV.  Oddala powództwo Banku (...) S.A. z siedzibą w G.;

V.  W zakresie powództwa Banku (...) S.A. z siedzibą w G., zasądza tytułem zwrotu kosztów procesu od Banku (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz A. L. i M. L. kwotę 10 834 zł wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku, do dnia zapłaty;

VI.  Nakazuje zwrócić:

a.  A. L. i M. L. kwotę 1000 (jeden tysiąc) złotych tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na poczet opinii biegłego, wpłaconej w dniu 23 kwietnia 2024 r.,

b.  pełnomocnikowi Banku (...) S.A. z siedzibą w G. kwotę 1000 (jeden tysiąc) złotych tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na poczet opinii biegłego, wpłaconej w dniu 29 kwietnia 2024 r.

Sygn. akt I C 1544/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 25 czerwca 2021 r., skierowanym przeciwko Bankowi (...) S.A.
z siedzibą w G., A. L. i M. L.wnieśli o:

1)  zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 12 455,81 zł oraz 72 114,67 CHF tytułem zwrotu świadczeń nienależnych spełnionych przez powodów w wykonaniu nieważnej umowy kredytu w okresie od dnia 14 lipca 2011 r. do dnia 23 lutego 2021 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 18 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty;

2)  ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 2 czerwca 2006 r. („Umowa”);

ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia żądania głównego i uznania Umowy za zgodną z prawem i mogącą dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych, wnieśli o:

3)  zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie kwoty 3 759,37 zł oraz 72 114,67 CHF tytułem zwrotu świadczenia nienależnego wynikającego z pobrania tytułem spłaty kredytu w okresie od dnia 14 lipca 2011 r. do dnia 23 lutego 2021 r. środków w zawyżonej wysokości, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 18 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty.

Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej ( pozew – k. 3-16).

Bank (...) S.A. z siedzibą w G. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie solidarnie od powodów na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Bank zakwestionował powództwo co do zasady i wysokości, podnosząc, że Umowa nie zawiera postanowień niedozwolonych oraz nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające uznanie Umowy za nieważną, a w konsekwencji roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego nie zasługuje na uwzględnienie. Pozwany zarzucił, że powodowie nie posiadają interesu prawnego w zakresie roszczenia o ustalenie ( odpowiedź na pozew – k. 71-116v).

Pismem z dnia 6 czerwca 2024 r. pozwany, na wypadek przyjęcia, że Umowa jest nieważna, podniósł zarzut zatrzymania świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz banku, które miałyby podlegać zwrotowi na wypadek stwierdzenia, że Umowa jest nieważna – do czasu zaofiarowania przez powodów zwrotu świadczenia spełnionego przez bank na ich rzecz w kwocie 499 979,99 zł, tj. wartości kapitału udostępnionego powodom na podstawie Umowy ( pismo z dnia 6 czerwca 2024 r. – k. 290-292).

Pozwem z dnia 24 maja 2024 r. Bank (...) S.A. z siedzibą w G. wniósł o zasądzenie in solidum od A. L. i M. L. na jego rzecz kwoty 499 979,99 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanym odpisu pozwu do dnia zapłaty z tytułu zwrotu kapitału udostępnionego pozwanym na podstawie umowy kredytu nr (...), z zastrzeżeniem, że zapłata należności przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty. Ponadto bank wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Bank podniósł, że zgodnie z Umową udostępnił pozwanym, wykorzystany przez nich, kredyt w wysokości 479 999,99 zł, a pozwani wystąpili przeciwko bankowi z powództwem, opierającym się na twierdzeniu o rzekomej abuzywności postanowień Umowy i jej nieważności. Bank wyjaśnił, że zgłoszone roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń należnych w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną, przy czym bank domaga się zwrotu wyłącznie nominalnej wysokości udostępnionego kapitału kredytu ( pozew – k. 3-8 dołączonych akt sygn. XXVIII C 5753/24).

A. L. i M. L. wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej. Pozwani podnieśli zarzuty nadużycia prawa, przedawnienia co do żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu oraz potrącenia co do żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu ( odpowiedź na pozew – k. 93-100 dołączonych akt sygn. XXVIII C 5753/24).

Obie powyższe sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2025 r., sygn. I C 1544/24 ( protokół rozprawy z dnia 27 sierpnia 2025 r. – k. 424-424v akt sygn. I C 1544/24).

Do czasu zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie ( protokół rozprawy z dnia 29 października 2025 r. – k. 453-454|).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 18 maja 2006 r. A. L. i M. L. (ówcześnie M.) złożyli do (...)Bank S.A., którego następcą prawnym jest Bank (...) S.A., wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego w wysokości 499 980 zł, z przeznaczeniem na budowę domu oraz jego wykończenie ( odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 46, wniosek kredytowy – k. 121).

W dniu 8 czerwca 2006 r. A. L. i M. L. zawarli z (...)Bank S.A. umowę kredytu nr (...), na mocy której bank udzielił im kredytu w wysokości 505 181,80 zł, indeksowanego kursem CHF, z przeznaczeniem na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej opisanej szczegółowo w § 3 ust. 1 umowy (480 980 zł) oraz na pokrycie części kosztów wykończenia tej nieruchomości (19 000 zł). Łączna kwota pozostawiona do dyspozycji kredytobiorców wynosiła 499 980 zł, a ponadto kwota 5 001,80 zł została przeznaczona na poczet prowizji z tytułu udzielenia kredytu oraz 200 zł na poczet kosztów opłaty sądowej należnej za wpis hipoteki.

W dniu wypłaty kredytu saldo miało być wyrażone w walucie CHF według kursu kupna CHF podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A., a następnie saldo walutowe miało być przeliczane codziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty CHF, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A. (§ 1 ust. 1 i 2 Umowy).

Każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich miała być przeliczana przez bank na walutę, do której indeksowany był kredyt, według kursu kupna waluty kredytu podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Banku S.A., obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank (§ 7 ust. 2 Umowy).

Rozliczenie każdej spłaty raty kredytu dokonanej przez kredytobiorcę miało następować według kursu sprzedaży walut, do której indeksowany był kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Banku S.A., obowiązującego w dniu wpływu środków do banku (§ 10 ust. 6 Umowy).

Umowa przewidywała, że do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów będą stosowane odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji. Kursy kupna zostały określone jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna. Kursy sprzedaży zostały określone jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży. Do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Banku S.A. bank miał stosować kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże kupna sprzedaży (...) Banku S.A. Obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku miały być określane przez bank po godz. 15.00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane w siedzibie banku oraz publikowane na stronie internetowej (§ 17 Umowy).

Umowa została zmieniona aneksem z dnia 16 marca 2009 r. (przewidującym zapłatę przez kredytobiorców opłaty manipulacyjnej z tytułu przekroczenia dopuszczalnego wskaźnika obciążenia nieruchomości kredytem) oraz aneksem z dnia 27 grudnia 2011 r., na mocy którego bank umożliwił kredytobiorcom spłatę kredytu zarówno w złotych, jak i w walucie, do której indeksowany jest kredyt. Stosownie do § 2 ust. 1 drugiego z aneksów, w celu ustalenia kwoty kredytu w walucie, do której był indeksowany kredyt bank miał stosować kursy kupna waluty, do której był indeksowany kredyt, obowiązujące w banku w momencie dokonania czynności przez bank zgodnie z zasadami ustalania kursów walut w banku. Do rozliczania transakcji spłat kredytu stosowane miały być kursy sprzedaży waluty, do której był indeksowany kredyt, obowiązujące w banku w dniu dokonania transakcji zgodnie z zasadami ustalania kursów walut w banku oraz zapisami § 10 Umowy. W przypadku, gdy kurs kupna banku byłby wyższy niż kurs średni podany przez Narodowy Bank Polski w poprzednim dniu roboczym dla danej waluty, zastosowanie miał znaleźć kurs średni NBP. W przypadku, gdy kurs sprzedaży banku byłby niższy niż kurs średni podany przez Narodowy Bank Polski w poprzednim dniu roboczym dla danej waluty, zastosowanie miał znaleźć kurs średni NBP. Rozliczenie przy zastosowaniu kursów sprzedaży lub kursów średnich NBP nie dotyczyło spłat w walucie do której indeksowany był kredyt. Spłaty miały pomniejszać należności banku z tytułu kredytu o kwotę spłaty.

Bank wypłacił kwotę kredytu w transzach, w łącznej wysokości 505 181,78 zł, w tym kwotę 499 979,99 zł na cel kredytu, zaś kwota 5 201,79 zł została przeznaczona na kredytowane koszty kredytu i doliczona do salda kredytu.

Umowa została zawarta według standardowego wzorca umownego stosowanego przez bank. Postanowienia dotyczące waloryzacji nie podlegały negocjacji. A. L. i M. L. byli zapewniani o stabilności kursu CHF i że oferta kredytu walutowego jest dla nich najkorzystniejsza, nie poinformowano ich jednak szczegółowo o ryzyku kursowym, nie przedstawiono symulacji zmiany rat kredytu, ani tabel historycznych kursu CHF obejmujących szerszy zakres czasu, ograniczając się do zapewnień, że jest to stabilna waluta ( umowa nr (...) – k. 22-27v, Aneks z dnia 16 marca 2009 r. – k. 28-28v, Aneks z dnia 27 grudnia 2011 r. – k. 29-30, zestawienie wypłat i spłat za okres od dnia 14 czerwca 2006 r. do dnia 23 lutego 2021 r. – k. 31-34, odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 46, ponadto zeznania powoda A. L. – k. 275v-276 oraz powódki M. L. – k. 276).

Od dnia 14 czerwca 2006 r. do dnia 23 lutego 2021 r. A. L. i M. L. spłacili w wykonaniu Umowy raty kapitałowo-odsetkowe w łącznej wysokości 142 031,92 zł i 72 114,67 CHF, a także 1 893,27 zł opłaty manipulacyjnej przewidzianej aneksem z dnia 16 marca 2009 r. ( zestawienie wypłat i spłat za okres od dnia 14 czerwca 2006 r. do dnia 23 lutego 2021 r. – k. 31-34).

Pismem z dnia 13 kwietnia 2021 r. A. L. i M. L. skierowali do Banku (...) S.A. reklamację do Umowy, wskazując, że zawarte w niej klauzule indeksacyjne stanowią klauzule abuzywne w rozumieniu art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c. skutkujące nieważnością umowy oraz wezwali bank do zapłaty kwot 142 031,95 zł i 72 114,67 CHF tytułem zwrotu nienależnie pobranych środków w okresie od dnia 14 lipca 2006 r. do dnia 23 lutego 2021 r., ewentualnie (w przypadku zanegowania skutku w postaci nieważności umowy) kwot 5 170,36 zł oraz 70 311,83 CHF tytułem pobranych nienależnie rat kapitałowo-odsetkowych w wyższej wysokości niż rzeczywiście powinni byli spłacić w okresie od dnia 14 kwietnia 2011 r. do dnia 23 lutego 2021 r. ( reklamacja z dnia 13 kwietnia 2021 r. – k. 35-37).

W odpowiedzi z dnia 17 kwietnia 2021 r. bank wskazał, że nie znajduje podstaw do uwzględnienia roszczeń zawartych w reklamacji, w jego ocenie Umowa nie zawiera zapisów niedozwolonych, jest ważna i nie ma jakichkolwiek podstaw do kwestionowania skuteczności jej postanowień ( pismo z dnia 17 kwietnia 2021 r. – k. 38-41v).

Pismem z dnia 21 maja 2024 r. A. L. i M. L. skierowali do Banku (...) S.A., powołując się na nieważność Umowy, wezwanie do zapłaty kwot:

a)  29 576,11 zł oraz 24 696,25 CHF jako świadczonych nienależnie w okresie od dnia 14 lipca 2006 r. do dnia 14 czerwca 2011 r. oraz od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 10 maja 2024 r.,

b)  1 893,27 zł jako świadczonej nienależnie na rzecz banku w dniu 9 czerwca 2006 r. z tytułu pierwszej opłaty manipulacyjnej

– w terminie 7 dni. Wezwanie zostało doręczone w dniu 21 maja 2024 r. ( wezwanie do zapłaty z dnia 21 maja 2024 r. – k. 362, potwierdzenie odebrania wezwania – k. 364).

Pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. A. L. i M. L. skierowali do Banku (...) S.A. oświadczenie o potrąceniu wierzytelności:

1)  nieobjętych niniejszym procesem o zapłatę kwoty:



129 576,11 zł z tytułu zwrotu rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od dnia 14 lipca 2006 r. do dnia 14 czerwca 2011 r.,



24 696,25 CHF z tytułu zwrot rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 10 maja 2024 r., przeliczonych na kwotę 109 364,87 zł po kursie średnim NBP z dnia potrącenia,



1 893,27 zł z tytułu zwrotu nienależnie świadczonej w dniu 9 czerwca 2006 r. pierwszej opłaty manipulacyjnej;

2)  objętych niniejszym procesem o zapłatę kwoty:



3 965,10 zł z tytułu odsetek za okres od dnia 18 kwietnia 2021 r. do dnia 7 czerwca 2024 r. naliczonych od kwoty wierzytelności dochodzonej z uwagi na nieważność umowy kredytu,



22 956,57 CHF z tytułu odsetek za okres od dnia 18 kwietnia 2021 r. do dnia 7 czerwca 2024 r. naliczonych od wyrażonej w CHF kwoty wierzytelności dochodzonej z uwagi na nieważność umowy kredytu;

4)  objętych niniejszym procesem o zapłatę, z uwagi na nieważność umowy kredytu, kwoty 12 455,81 zł oraz kwoty 72 114,67 CHF przeliczonej na kwotę 319 352,60 zł po kursie średnim NBP z dnia jej potrącenia ( oświadczenie o potrąceniu – k. 353).

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych w treści uzasadnienia dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania tych dowodów.

Zeznaniom powodów Sąd dał wiarę w zakresie, w jakim korelują z materiałem dowodowym w postaci dokumentów, zwłaszcza, że co do zasadniczych kwestii ich zeznania były spójne z zeznaniami powodów (kredytobiorców) składanymi w szeregu podobnych spraw. W okresie, gdy zawierana była sporna Umowa (czerwiec 2006 r.), ryzyko istotnego wzrostu kursu CHF do PLN postrzegane było jako mało prawdopodobne i owo przekonanie, również pośród pracowników banków i doradców finansowych, znajdowało wyraz w treści informacji udzielanych klientom zainteresowanym kredytem waloryzowanym do CHF.

Dowód z zeznań świadka A. C. ( k. 227-230) nie stanowił podstawy ustaleń faktycznych, bowiem świadek (działający jako pracownik podpisujący Umowę w imieniu banku) nie pamiętał okoliczności dotyczących zawierania Umowy.

Sąd pominął, na podstawie art. 235 ^{( 2)} § 1 pkt 2 k.p.c., dowód z przesłuchania stron, o jaki wnioskował bank w zainicjowanym postępowaniu zarejestrowanym pod sygn. XXVIII C 5753/24, ponieważ okoliczności, na jakie mieli zeznawać A. L. i M. L. są niesporne w świetle treści ich powództwa i stanowiska procesowego w sprawie I C 1544/24.

Sąd pominął, na podstawie art. 235 ^{( 2)} § 1 pkt 2 k.p.c., dowód z opinii biegłego, o którego dopuszczenie wnioskowały obie strony z powództwa A. L. i B. W. (2), bowiem rynkowość kursu stosowanego przez pozwanego, czy też wartość uiszczonych przez powodów rat przy przyjęciu, że udzielony im kredyt byłby kredytem złotowym z zachowaniem oprocentowania ustalonego w umowie, nie miały znaczenia w kontekście ustalenia nieważności Umowy z przyczyn wyjaśnionych w dalszej części uzasadnienia.

Sąd uznał pozostałe dokumenty za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo A. L. i M. L. zasługiwało na uwzględnienie jedynie w zakresie roszczenia o ustalenie, zaś powództwo Banku (...) S.A. z siedzibą w G. podlegało oddaleniu w całości.

Przedmiotowa umowa kredytu zawiera postanowienia abuzywne, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi umownymi lub wynikającymi z przepisów prawa, co skutkuje jej nieważnością.

A. L. i M. L. przysługuje interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku zobowiązaniowego wynikającego ze spornej Umowy (art. 189 k.p.c.). Będący przesłanką powództwa o ustalenie interes prawny jest obiektywną w świetle obowiązujących przepisów prawa, wywołaną rzeczywistym naruszeniem albo zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebą uzyskania wyroku, który wprowadzi jasność co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (patrz: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1972 r., III CRN 607/71, OSNC 1973, nr 4, poz. 64 i z dnia 22 września 1999 r., I PKN 263/99, OSNAP 2000, nr 2, poz. 36 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r., III CZP 121/13, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1987 roku, III CRN 57/87, OSNPG 1987, nr 7, poz. 27). Powód nie posiada interesu prawnego, gdy obok powództwa o ustalenie istnieje inna forma ochrony jego praw podmiotowych, a więc np. w procesie o świadczenie lub ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa (patrz: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia z 6 czerwca 1997 roku, II CKN 201/97). Istnienie interesu prawnego należy oceniać na dzień orzekania (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. III CSK 237/18).

W ocenie Sądu A. L. i M. L. posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia, czy z powodu nieważności umowy kredytu stosunek prawny z niej wynikający nie istnieje, bowiem skoro według Umowy ostateczny termin spłaty kredytu przypada na rok 2036, wyrok ustalający wprowadza jasność co do sytuacji prawnej kredytobiorców, w szczególności co do istnienia uprawnienia banku do dalszego żądania od kredytobiorców spłaty zadłużenia i sposobu ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych.

W myśl art. 58 § 1-3 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną uregulowaną w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Zgodnie z art. 69 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 cytowanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Zawarta przez U. W. (1) i B. W. (1) umowa kredytu zawiera elementy wskazane w art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego, w szczególności określa kwotę kredytu (505 181,80 zł), zasady i termin spłaty kredytu (okres kredytowania 360 miesięcy), wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany (oprocentowanie stanowiące sumę stawki bazowej LIBOR i marży banku).

Zgodnie z art. 353 ¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

W dacie zawarcia spornej Umowy (8 czerwca 2006 r.) ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939, z późn. zm.) nie zawierała uregulowań, które odnosiłyby się do umów kredytu denominowanego/indeksowanego w walucie obcej. Tym niemniej obecnie nie budzi wątpliwość dopuszczalność zawierania takich umów zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353 ¹ k.c.) w okresie przed ich uregulowaniem wprost w ustawie. Potwierdza to ustawa z dnia 11 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984 – „ustawa antyspreadowa”), a zwłaszcza te jej przepisy, które znajdują zastosowanie także w odniesieniu do umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie, w zakresie niespłaconej jeszcze części pożyczki/kredytu. (art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b Prawa bankowego w zw. z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy antyspreadowej). Dopuszczalność umowy kredytu indeksowanego i denominowanego przed wejściem w życie tej ustawy jest także ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 27 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 19/18 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo).

Problematykę abuzywności postanowień umownych reguluje art. 385 ¹ § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie – poza postanowieniami określającymi główne świadczenia stron – nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zważywszy na treść wskazanego artykułu nie ulega wątpliwości, iż uznanie konkretnej klauzuli umownej za postanowienie niedozwolone wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek, a mianowicie, iż kontrolowane postanowienie umowy zawartej z konsumentem (lub wzorca umownego):



nie było postanowieniem uzgodnionym indywidualnie,



nie było postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron,



kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Natomiast § 3 definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

A. L. i M. L. przysługuje status konsumentów, bowiem przedmiotowy kredyt zaciągnęli celem finansowania wydatków związanych z zakupem lokalu, który miał zaspokajać ich potrzeby mieszkaniowe. Z umowy kredytu i pozostałego materiału dowodowego nie wynika, żeby kredyt miał służyć działalności gospodarczej kredytobiorców.

W dalszej kolejności wskazać należy, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania pozwala na przyjęcie, że Umowa zawarta została przez strony przy wykorzystaniu wzoru przygotowanego przez bank i nie była przedmiotem negocjacji, a przynajmniej pozwany nie wykazał, iżby powodowie – zwykli kredytobiorcy zaciągający standardowy kredyt na zakup lokalu mieszkalnego – mieli realną możliwość negocjowania postanowień Umowy określających strukturę takiej umowy, a w szczególności prawa i obowiązki stron. Skoro sporna Umowa została zawarta przy zastosowaniu standardowego wzorca umownego stosownego przez pozwanego, to postanowienia tej umowy obejmuje domniemanie, iż nie zostały uzgodnione indywidualnie, którego to domniemania pozwany nie wzruszył. Sam wybór określonego produktu oferowanego przez pozwanego w postaci kredytu indeksowanego nie świadczy, aby postanowienia umowne były negocjowane przez powodów. O indywidulanym uzgodnieniu treści umowy można bowiem mówić wtedy, gdy strony wprowadzają do umowy nowe, nieprzewidziane wcześniej przez bank rozwiązania, a więc gdy konsument ma rzeczywisty wpływ na postanowienia umowy.

Postanowienia odnoszące się do przeliczeń walutowych (§ 7 ust. 2 oraz § 10 ust. 6 w związku z § 17 Umowy), należy uznać za postanowienia abuzywne w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. Zgodnie z Umową kursy kupna i sprzedaży CHF mające zastosowanie przy wypłacie i spłacie kredytu zostały oparte na kursie średnim NBP i zmodyfikowane przez bank poprzez odjęcie (kurs kupna) i dodanie (kurs sprzedaży) określonej przez bank marży. Oznacza to, że bank miał możliwość dowolnego kształtowania ostatecznej wysokości kursów kupna i sprzedaży poprzez swobodne określanie marży, której zasady ustalania nie zostały w żaden sposób wskazane w treści umowy.

Postanowienia umowne odnoszące się do bankowej tabeli kursów dają bankowi możliwość uzyskania korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorcy dodatkowe koszty kredytu, których oszacowanie nie było możliwe w dniu podpisania umowy. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany CHF, tylko częściowo wpływały na ostateczny koszt kredytu przez nich ponoszony. Kurs określone w tabeli kursowej banku uwzględniały bowiem marżę, której wartość była zależna wyłącznie od woli banku. Taka regulacja stanowi naruszenie przez bank dobrych obyczajów, które nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy były możliwe do przewidzenia.

W ugruntowanym już orzecznictwie przyjmuje się, że klauzula pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną banku przy kształtowaniu kursu waluty obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 ¹ §1 k.c.). Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie z CHF na PLN w chwili wymagalności poszczególnych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14 i z dnia 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12).

Nie ma znaczenia okoliczność, w jaki sposób bank rzeczywiście stosował abuzywne postanowienia umowne, a przede wszystkim, czy stosowane przez niego tabele kursowe miały charakter zbliżony do rynkowych, o tym bowiem czy postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy, a nie sposób wykonywania umowy (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17).

W ocenie Sądu brak jest podstaw do pozbawienia § 17 mocy jedynie w części poprzez wyeliminowanie klauzuli określającej, że kurs kupna powstaje poprzez odjęcie marży banku, a kurs sprzedaży poprzez dodanie marży banku, bowiem prowadziłoby to do sprzecznego z wolą stron nadania różnym pojęciom (kurs kupna, kurs sprzedaży) takiego samego znaczenia. Skoro w umowie rozróżniono kursy kupna i sprzedaży i nadano im różną funkcję (kursu kupna – przeliczenie przy wypłacie, kurs sprzedaży – przeliczenie przy spłacie), to faktyczne ujednolicenie takich kursów byłoby sprzeczne z zamierzeniem leżącym u podstaw i wyodrębnienia.

Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że nawet ujednolicenie umownego kursu kupna i sprzedaży poprzez nadanie mu wartości, jaką stanowi kurs średni NBP nie eliminowałoby ze stosunku prawnego łączącego strony niegraniczonego ryzyka kursowego, na które kredytobiorcy zostali narażeni, a brak jest w materiale dowodowym dowodu, że bank należycie pouczył kredytobiorców o rozmiarze i skutkach tego ryzyka.

W wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16 TSUE wyodrębnił klauzulę ryzyka walutowego jako niezależną grupę postanowień umowy kredytu, która musi być badana przez sąd meritii w ramach kontroli postanowień wzorca umownego, a zastrzeżony w nim mechanizm podlegać musi ocenie, czy właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku kursu waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych.

W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, kredytobiorca-konsument musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu powiązanego z walutą obcą ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku zmian kursu waluty. W tym obszarze, względem przedsiębiorcy zawierającego umowę z konsumentem, stawiane są wysokie wymagania - nie wystarczy przekazanie konsumentowi informacji - nawet licznych, w tym pozwalających konsumentowi na zrozumienie, że zmiana kursu może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, ani przedstawienie mu ewentualnych wahań kursów wymiany. Istotne jest zwrócenie uwagi na powagę zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna (przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolności do spłacania kredytu. Wymagana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej informacja co do tego, że konsekwencje silnej deprecjacji mogą być trudne do udźwignięcia dla konsumenta, nie powinna ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami, w tym uświadamiać, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości - stanowiącej częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta - obciążonej hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu (patrz: wyrok z dnia 20 września 2017 r., w sprawie C-186/16, R. P. U. i in. przeciwko (...) SA, pkt 59, 50, z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, (...) Bank i (...), pkt 74-75, z dnia 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, X. Z. przeciwko (...) Bank (...) X.., pkt 34-35, 40, 43, 46, z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, (...), pkt 56, 69, 71, 72, 74, postanowienia z dnia 22 lutego 2018 r. w sprawie C-119/17, W. (...) W., L. U. W. (2) przeciwko (...)., pkt 25 i n. i z dnia 6 grudnia 2021 r., C-670/20, (...) Bank (...), pkt 34, teza).

Odnosząc powyższe do całokształtu okoliczności sprawy wskazać należy, że brak szczegółowego i zindywidualizowanego pouczenia A. L. i M. L. o grożącym im ryzyku kursowym, uniemożliwiło powodom zrozumienie wszelkich konsekwencji finansowych związanych z zawarciem umowy kredytu powiązanego z walutą obcą,
a w szczególności konsekwencji wzrostu kursu waluty na saldo zadłużenia przeliczone na złotówki.

Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Sądu, postanowienia dotyczące nieograniczonego ryzyka kursowego oraz przeliczeń kursowych zawarte w Umowie uznać należało za abuzywne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta. Co do możliwości uzupełnienia przez sąd powstałej luki po niedozwolonej klauzuli umownej, należy mieć na względzie stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 roku, C-260/18, który wykluczył uzupełnianie luk w umowie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, w szczególności odwołujących się do zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów i to niezależnie od zgody stron, a także w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. C 212/20, w którym wskazano, że art. 5 i 6 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje.

Sąd Najwyższy również opowiedział się za możliwością zastąpienia niedozwolonej klauzuli umownej jedynie wtedy, gdy jej brak naraża konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień umownych odsyłających do kursu waluty wynikającego z tabeli bankowej, odesłaniem do kursu średniego waluty obcej ustalanego przez Narodowy Bank Polski, względnie ogólnie pojmowanego „kursu rynkowego”, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę w licznych orzeczeniach (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 oraz z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23).

Przywołać należy także uchwałę Sądu Najwyższego (III CZP 25/22 z 25 kwietnia 2024 r.), zgodnie z którą w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Mając na uwadze powyższe, ugruntowane już orzecznictwo, po wyeliminowaniu z Umowy postanowień uznanych za abuzywne, które określają główny jej przedmiot i braku możliwości ich zastąpienia innymi postanowieniami, należało przyjąć, że Umowa kredytu hipotecznego nr (...) nie mogła obowiązywać od początku jako pozbawiona elementów istotnych.

Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.

Z uwagi na powyższe dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znalazły przepisy art. 405-410 k.c. Jeżeli w następstwie zastosowania przedstawionych reguł umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku, III CZP 6/21, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17, z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18 i z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku, III CZP 11/20).

Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W myśl zaś art. 410 § 1 i 2 k.c., przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Rozstrzygając w przedmiocie roszczenia o zapłatę Sąd doszedł do przekonania, że należy odstąpić od dotychczasowej linii orzecznictwa przyjmującej, że w razie ustalenia nieważności umowy kredytu do rozliczenia stron takiej umowy powinna mieć zastosowanie tzw. teoria dwóch kondykcji (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., w sprawie III CZP 11/20 oraz uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21), bowiem stała się ona nieaktualna w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., w sprawie C-396/24.

W ww. wyroku TSUE wskazał, że dyrektywa 93/13 ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta. Nie wskazuje ona jednolitych rozwiązań w odniesieniu do konsekwencji, jakie należy wyciągnąć ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego, jednakże konsekwencje, jakie należy wyciągnąć ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku znajdującego się w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, powinny umożliwić osiągnięcie dwóch celów: po pierwsze, sąd powinien czuwać nad tym, aby możliwe było przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta, po drugie, należy upewnić się, że przedsiębiorca zostanie zniechęcony do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom. W sytuacji gdy umowa nie może dalej obowiązywać po usunięciu z niej danych nieuczciwych warunków, gdy unieważnienie rzeczonej umowy powodowałoby szczególnie szkodliwe konsekwencje dla konsumenta i gdy nie istnieje żaden przepis prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, sąd krajowy powinien podjąć, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć unieważnienie owej umowy. Wymóg dokonywania wykładni zgodnej z celami dyrektywy 93/13 obejmuje w szczególności obowiązek zmiany, w stosownych przypadkach, przez sądy krajowe utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy. Sąd krajowy nie może zatem ważnie stwierdzić, iż nie można dokonać wykładni przepisu prawa krajowego zgodnie z prawem Unii jedynie ze względu na to, że do tej pory niezmiennie interpretowano ten przepis w sposób niezgodny z prawem Unii. W konsekwencji art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

Analizując powyższe motywy wyroku w sprawie C-396/24 zważyć trzeba, że dotyczą one wprost roszczenia banku o zwrot udostępnionego kapitału, TSUE nie wypowiedział się zaś wprost odnośnie roszczenia kredytobiorcy o zwrot świadczenia nienależnego spełnionego na rzecz banku w wykonaniu umowy, które ze względu na postanowienie abuzywne została uznana za nieważną. Wykładania omawianego wyroku zakładająca utrzymanie rozliczenia wg teorii dwóch kondykcji w przypadku roszczenia kredytobiorcy i wg teorii salda w przypadku roszczenia banku w świetle zasad logiki nie zasługuje na akceptację. Jeżeli bowiem, w myśl ww. rozstrzygnięcia TSUE, bank nie może żądać więcej niż różnicy pomiędzy kapitałem udostępnionym kredytobiorcy, a świadczeniem spełnionym przez kredytobiorcę (oczywiście pod warunkiem, że świadczenie kredytobiorcy jest mniejsze), to świadczenie kredytobiorcy nie może być uznane za świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Przez świadczenie w rozumieniu art. 410 k.c. należy rozumieć każde celowe i świadome przysporzenie na rzecz majątku innej osoby, które z punktu widzenia odbiorcy można przyporządkować jakiemuś zobowiązaniu, choćby w ogóle lub jeszcze nieistniejącemu albo nieważnemu. Przysporzenie rozumieć tu przy tym należy najszerzej, tj. jako każde zachowanie prowadzące do wzbogacenia innej osoby. Innymi słowy, nienależne świadczenie jest szczególnym przypadkiem bezpodstawnego wzbogacenia, gdzie wzbogacenie uzyskiwane jest na drodze świadczenia zubożonego (patrz: komentarz do art. 410 k.c. w: W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 33, 2024 oraz w: E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 12, 2025).

Jeżeli zatem w myśl wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r. świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na rzecz banku wywołuje taki skutek, że zmniejsza wysokość świadczenia nienależnego, którego bank może dochodzić od kredytobiorcy, to nie można uznać, że suma świadczeń kredytobiorcy nie przenosząca udostępnionego mu kapitału kredytu w jakimkolwiek zakresie bezpodstawnie wzbogaca bank – w wyniku spełnienia przez kredytobiorcę świadczenia na rzecz banku nie dochodzi w istocie do wzbogacenia banku, lecz zmniejszenia wzbogacenia kredytobiorcy. Skoro zatem suma świadczeń kredytobiorcy nieprzekraczająca kapitału kredytu nie powoduje bezpodstawnego wzbogacenia banku, to świadczenie kredytobiorcy w tym zakresie nie może być uznane za nienależne w rozumieniu art. 410 k.c.

Należy nadto podzielić argumentację wyrażoną przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 lipca 2025 r., w sprawie I CSK 625/25, w którym wskazał, że: „ …teoria salda działa w obie strony…. Przyjęcie teorii salda oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego świadczenia (…) powstaje w tym samym czasie, a zatem opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość świadczenia zwrotnego drugiej strony. (…) Zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W przypadku teorii salda postawienie w stan wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego jednej strony nieważnego kontraktu skutkuje powstaniem stanu wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego drugiej strony do wysokości niższej wierzytelności. W tym bowiem zakresie termin spełnienia wzajemnego świadczenia (tj. z tytułu zwrotu kwoty kapitału) wynika z właściwości zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c. (…) W konsekwencji tzw. teoria salda przy wzajemnych świadczeniach pieniężnych zwrotnych ma sens prawny, ekonomiczny i społeczny gdy powinność odliczenia przez jedną stronę nieważnego kontraktu od swojego świadczenia zwrotnego wysokości tego, co świadczyła na jej rzecz druga strona, następuje z chwilą powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego jednej ze stron (w związku z wezwaniem drugiej strony do zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie nieważnego kontraktu), nawet gdyby druga strona z uwagi na jej stanowisko o ważności tej umowy nie wystosowała formalnego wezwania o zwrot spełnionego przez nią świadczenia Inne rozumienie teorii salda, w kontekście roszczenia odsetkowego konsumenta naruszałoby zasadę proporcjonalności sankcji z Dyrektywy 93/13 w stosunku do przedsiębiorcy za stosowanie abuzywnych postanowień w umowach z udziałem konsumentów, a tym samym i konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Teoria salda, powinna działać w stosunku do świadczeń zwrotnych obydwu stron, czyli nie tylko w odniesieniu do roszczenia zwrotnego konsumenta w stosunku do banku, ale także i roszczenia zwrotnego banku przeciwko konsumentowi. Jest korzystna dla konsumenta, gdyż nie naraża go na dodatkowe koszty procesu sądowego związane z roszczeniem zwrotnym banku. Poza tym przyjęcie działania teorii salda jedynie na korzyść konsumenta prowadziłaby do komplikacji procesowych i materialnoprawnych, gdyż konsument mając prawomocny wyrok oparty na teorii dwóch kondykcji mógłby prowadzić egzekucję, zaś bank (dochodząc zwrotu kapitału) zmuszony byłby do odliczenia kwoty z prawomocnego wyroku zapadłego w sprawie z powództwa konsumenta przeciwko bankowi, nie mogąc w tej części uzyskać tytułu egzekucyjnego, zaś wyjście z tej sytuacji mogłoby nastąpić jedynie poprzez podniesienie przez bank zarzutu potrącenia, a następnie wystąpienie z powództwem przeciwegzekucyjnym, co jednak i tak generowałoby potrzebę kolejnego procesu przeciwko konsumentowi i kosztów z tym związanych (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2025 r. I CSK 652/25).”.

A. L. i M. L. w wykonaniu przedmiotowej Umowy, w zakresie roszczenia objętego żądaniem pozwu, tj. w okresie od 14 lipca 2011 r. do dnia 23 lutego 2021 r., uiścili na rzecz banku łącznie kwotę 12 455,81 zł oraz 72 114,67 CHF. Bezspornie na podstawie Umowy bank udostępnił im kredyt w wysokości 499 979,99 zł.

Rozliczając strony według teorii salda należało od kwoty 499 979,99 zł odjąć kwotę 12 455,81 zł i kwotę 72 114,67 CHF, przy czym kwotę uiszczoną w CHF należało przeliczyć na PLN według kursu 4,1279, tj. kursu średniego NBP z dnia 17 kwietnia 2021 r., w którym doręczono bankowi wezwanie do zapłaty powyższych kwot i w którym roszczenie o ich zwrot stało się wymagalne, a mianowicie na kwotę 297 682,15 zł (72 114,67 CHF x 4,1279). Po odjęciu od kwoty kredytu kwot dochodzonych przez kredytobiorców w sprawie I C 1544/24, nie istnieje po stronie banku stan wzbogacenia jakimkolwiek świadczeniem powodów (499 979,99 zł -12 455,81 zł - 297 682,15 zł = 189 842,03 zł).

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie II wyroku, oddalając powództwo A. L. i M. L. w zakresie roszczenia głównego w pozostałym zakresie, zaś w zakresie roszczenia ewentualnego w całości, bowiem w świetle powyższych rozważań żądanie oparte na założeniu, że możliwe jest „odfrankowienie” Umowy nie zasługuje na uwzględnienie.

O kosztach procesu z powództwa A. L. i M. L. w punkcie III wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania, ponieważ tylko część z żądań pozwu (o ustalenie) została uwzględniona.

Przechodząc do oceny powództwa Banku (...) S.A., przy uwzględnieniu opisanej wyżej zasady rozliczenia stron (tzw. teorii salda), należało stwierdzić, że nie zasługiwało ono na uwzględnienie. Rozliczając roszczenie banku według teorii salda należało od kwoty 499 979,99 zł odjąć kwotę 142 031,92 zł (tj. sumę uiszczonych przez kredytobiorców świadczeń w złotych, na którą składały się kwoty 129 576,11 zł i 12 455,81 zł), kwotę 297 682,15 zł (wyliczoną według wyżej wskazanych założeń) oraz kwotę 1 893,27 zł (uiszczoną przez kredytobiorców na poczet pierwszej opłaty manipulacyjnej). Powstała na skutek powyższego działania różnica wynosiła 58 372,65 zł (499 979,99 zł - 142 031,92 zł - 297 682,15 zł - 1 893,27 zł). Następnie na poczet tej kwoty należało zaliczyć stosowną cześć kwoty 24 696,25 CHF uiszczonej przez kredytobiorców tytułem spłaty rat w okresie od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 10 maja 2024 r. – a mianowicie kwotę 13558,64 CHF (ponieważ: 58 372,65 zł / 4,3052, tj. kurs średni NBP z dnia 21 maja 2024 r., w którym doręczono bankowi wezwanie do zapłaty tej kwoty = 13558,64 CHF). Różnica w wysokości 11 137,61 CHF (24 696,25 CHF – 13 558,64 CHF) stanowi dokonaną przez kredytobiorców nadpłatę ponad wypłaconą kwotę kredytu.

W świetle powyższych rozliczeń brak było zatem podstaw do uwzględnienia roszczenia banku o zapłatę w jakiejkolwiek części, skoro kredytobiorcy nie tylko zwrócili bankowi wypłacony kapitał w wysokości nominalnej, ale i dokonali nadpłaty, dlatego też powództwo banku podlegało oddaleniu w całości (punkt IV wyroku).

O kosztach procesu z powództwa Banku (...) S.A. (punkt V wyroku) orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. Bank przegrał sprawę w całości, a zatem obowiązany jest zwrócić A. L. i M. L. całość poniesionych przez nich kosztów procesu, a mianowicie koszty zastępstwa procesowego w wysokości 10 800 zł, ustalone stosownie do § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłatę skarbową od pełnomocnictw w kwocie 34 zł. W ocenie Sądu nakład pracy związany z prowadzeniem typowej sprawy dotyczącej kredytu indeksowanego kursem CHF nie uzasadniał przyznania pozwanym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w stawce wyższej niż minimalna. Od kwoty tej zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 98 § 1 ^{( 1)} k.p.c.

W punkcie VI wyroku Sąd nakazał wypłacić A. L. i M. L. oraz pełnomocnikowi Banku (...) S.A. z siedzibą w G. kwoty po 1 000 zł tytułem zwrotu niewykorzystanych zaliczek na poczet wynagrodzenia dla biegłego, czego podstawę stanowił art. 80 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. (tj. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228).