Wyrok z 28 listopada 2025, sygn. I C 657/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 listopada 2025 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia del. Agnieszka Onichimowska
Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Bobińska
po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W.
przeciwko M. M.
o zapłatę
I. umarza postępowanie w zakresie cofniętego powództwa, tj. co do żądania zapłaty kwoty 609,93 (sześćset dziewięć i 93/100) złotych, tytułem niespłaconych odsetek ustawowych za opóźnienie;
II. oddala powództwo w pozostałym zakresie;
III. zasądza od powoda (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz pozwanego M. M. kwotę 5.417,00 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Sędzia (del.) Agnieszka Onichimowska
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 10 stycznia 2023 roku (data stempla pocztowego, k. 98) powód (...) S.A. z siedzibą w W. domagał się zapłaty od pozwanego M. M. kwoty 120.000,00 złotych oraz kwoty 1.514,12 złotych tytułem niespłaconych odsetek ustawowych za opóźnienie skapitalizowanych na dzień 10 stycznia 2023 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 121.514,12 złotych liczonymi od dnia 11 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty. Powód wniósł ponadto o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwrotu opłat skarbowych od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż przedmiotowym pozwem powód dochodzi zwrotu nienależnie uzyskanej przez pozwanego, będącego komornikiem sądowym, kwoty subwencji finansowej w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” oraz zawartej– w wyniku realizacji programu - umowy. Wskazano, iż programem zostali objęci przedsiębiorcy, którzy spełniali warunki wskazane w Programie. Podkreślono przy łącząca strony umowa zawierała postanowienie przyznające powodowi uprawnienie do kontrolowania prawdziwości informacji i oświadczeń złożonych przez beneficjenta, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości takich informacji lub oświadczeń – uprawnienie do podjęcia decyzji o zwrocie subwencji. Na mocy przedmiotowych uprawnień powód – już po wypłacie subwencji – ustalił, że pozwany nie jest przedsiębiorcą, w związku z czym nie może być beneficjentem programu. W związku z powyższym powód wezwał pozwanego do zwrotu kwoty wypłaconego wsparcia. Uzasadniając podstawę dochodzonego roszczenia powód wskazywał na zapisy §3 ust. 6 umowy, powołując alternatywnie art. 415 k.c. oraz art. 471 k.c. (pozew, k. 3-29).
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanym w dniu 31 stycznia 2024 r. uwzględniono w całości żądanie powoda (nakaz zapłaty – k. 108).
W sprzeciwie od nakazu zapłaty wniesionym w dniu z 01 marca 2024 r. (data stempla pocztowego – k. 202) pozwany M. M. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany wskazał, że w dniu 21 maja 2020 r. zawarł z (...) Umowę Subwencji o treści, jak załączona do pozwu, otrzymując kwotę 120.000,00 zł. Przyznano ponadto, iż pozwany, będąc Komornikiem złożył wniosek o przyznanie subwencji finansowej. Podkreślono przy tym, iż w dacie złożenia wniosku trwała pandemia i wprowadzono wiele istotnych ograniczeń, w tym także w zakresie egzekucji. Spadek obrotów pozwanego wyniósł 60%, tymczasem Komornik funkcjonuje na rynku tak samo, jak każdy przedsiębiorca – w szczególności zatrudnia pracowników, zawiera umowy i ponosi ryzyko ekonomiczne prowadzonej działalności. Przy tak dużym spadku obrotów Komornik bez pomocy musiałby poszukać oszczędności w ramach prowadzonej działalności, w tym musiałby podjąć trudne decyzje odnośnie stanu zatrudnienia w swojej kancelarii. Wyjaśniono ponadto, iż cała procedura zawarcia umowy była zinformatyzowana i odbywała się wyłącznie za pośrednictwem banku. W związku z tym nie było możliwości wpisania jakichkolwiek uwag we wniosku, a jedyną opcją było zaakceptowanie wszystkich punktów, co też pozwany w dobrej wierze uczynił. Wyjaśniono przy tym, iż okoliczności zawarcia umowy utwierdziły jedynie Komornika w przekonaniu, co do tego, iż może on skorzystać z subwencji finansowej w ramach programu. Wskazano przy tym, iż Komornik musiał trzykrotnie składać wniosek, albowiem pierwsze dwie decyzje na skutek weryfikacji danych były odmowne. Zauważono jednocześnie, iż możliwość skorzystania przez komorników sądowych z subwencji finansowej była poruszana przez samorząd komorniczy i w tej kwestii wypowiadał się Minister Sprawiedliwości. Co więcej możliwość ubiegania się przez komorników o przyznanie subwencji w ramach Programu była potwierdzana przez (...). Wyjaśniono ponadto, iż wypłacona subwencja finansowa została wykorzystana przez Komornika w całości na cele, na które była przeznaczona. Zdaniem pozwanego odmienna wykładnia, niż taka wg której ramami programu Tarcza 1.0 objęte miały być także te podmioty, które wykonują działalność gospodarcza faktycznie, lecz nie są uważane za przedsiębiorców w sensie prawnym, wobec szczególnej regulacji ustawowej, należałoby uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, które trzeba brać pod uwagę w ramach wykładni umów, o czym stanowi art. 65 §1 kc. Taka wykładania zdaniem strony pozwanej niewątpliwie naruszyłaby zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę równości, prowadząc do nieracjonalnego i nielogicznego wniosku, że Państwo Polskie postanowiło nie udzielić pomocy pewnej nielicznej grupie podmiotów oraz ich pracownikom z bliżej nieokreślonych i niedających się wyjaśnić przyczyn. ( sprzeciw od nakazu zapłaty, k. 118-132)
Pismem z dnia 17 lipca 2024 roku (data stempla pocztowego, k. 333) pełnomocnik powoda cofnął pozew w części, tj. co do kwoty 609,93 złotych z tytułu niespłaconych odsetek ustawowych za opóźnienie skapitalizowanych na dzień 10 stycznia 2023 roku. Precyzując żądanie pozwu powód wyjaśnił, iż wnosi o zasądzenie kwoty 120.000,00 złotych oraz kwoty 904,19 złotych tytułem niespłaconych odsetek ustawowych za opóźnienie skapitalizowanych na dzień 10 stycznia 2023 roku wraz z kwotą 56,38 złotych tytułem niespłaconych odsetek za opóźnienie od kwoty 120.904,19 złotych za okres od 11 stycznia 2023 roku do dnia 30 czerwca 2023 roku wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 120.904,19 zł liczonymi od dnia 01 lipca 2023 roku do dnia zapłaty (pismo procesowe – k. 213-262)
W dalszym toku postępowania, w tym kolejnych pismach procesowych, strony podtrzymywały swoje stanowiska.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W marcu 2020 r. na terenie Rzeczpospolitej Polskiej został wprowadzony stan zagrożenia epidemicznego, a następnie – stan epidemii – w związku z ogólnoświatowym rozprzestrzenianiem się choroby zakaźnej(...) wywołanej wirusem(...).
Celem przeciwdziałania negatywnym skutkom gospodarczym epidemii, w dniu 27 kwietnia 2020 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę, na podstawie której ustanowiono program „Tarczy Finansowej Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” (dalej: „Program” lub „Tarcza Finansowa”). Jako główne cele Programu wskazano realizację podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki oraz bezpieczeństwa i dobrobytu jej obywateli, zapobieganie ryzyku masowej upadłości przedsiębiorstw oraz zwolnień Pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią (...). Tarcza Finansowa była skierowana do mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, wytwarzających istotną część polskiego (...).
Zasady programu zostały zatwierdzone decyzją Komisji Europejskiej z dnia 27 kwietnia 2020 r.(...) (...), (...) SA. (...) ( (...)) – (...). Realizację Programu na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju powierzono (...) S.A. (dalej: (...)).
Szczegółowe warunki wsparcia finansowego oraz zobowiązania beneficjenta Programu określała umowa subwencji finansowej zawierana pomiędzy (...), a przedsiębiorcą ubiegającym się o wsparcie. Integralną częścią umowy subwencji finansowej stanowił Regulamin (§ 11 ust. 5 umowy subwencji finansowej).
Stosownie do definicji zawartych w § 1 ust. 2 Regulaminu „Beneficjent” oznacza, na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa Przedsiębiorców pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznające mu status Mikroprzedsiębiorcy lub (...), wnioskującego do (...) o udzielenie subwencji finansowej, lub któremu (...) udzielił subwencji finansowej.
Mikroprzedsiębiorca natomiast, na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie zgodnie z Regulaminem, to Beneficjent, który na 31 grudnia 2019 r. łącznie spełnia następujące warunki: (i) zatrudnia co najmniej jednego pracownika (z wyłączeniem właściciela), oraz (ii) jego roczny obrót za 2019 r. lub suma bilansowa w 2019 r. nie przekracza kwoty 2 mln EUR. Na potrzeby ustalenia statusu Mikroprzedsiębiorcy jako podmiotu uprawnionego do udziału w Programie zgodnie z Regulaminem, przez pracownika rozumie się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich, wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego. Określenie statusu Mikroprzedsiębiorcy powinno uwzględniać inne warunki określone w treści Regulaminu oraz Załącznika I do Rozporządzenia Pomocowego.
Zgodnie z § 3 ust. 3 Regulaminu „Finansowanie Programowe” udzielane jest za pośrednictwem Banków, przyjmujących w imieniu (...) wnioski, odwołania, przekazujących Beneficjentom decyzje (...), zawierających umowy subwencji finansowej w charakterze pełnomocników (...) i przekazujących Beneficjentom w imieniu (...) środki pieniężne tytułem subwencji finansowych (wyłącznie po uprzednim otrzymaniu tych środków od (...)).
§ 3 ust. 6 Regulaminu przyznaje (...) prawo do podjęcia decyzji o zobowiązaniu Beneficjenta do zwrotu całości lub części subwencji finansowej w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji.
Na podstawie § 7 ust. 1 Regulaminu środki z subwencji finansowej mogą zostać przeznaczone przez Beneficjenta wyłącznie na:
a) pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, w tym wynagrodzeń Pracowników, kosztów zakupu towarów i materiałów, kosztów usług obcych, bieżących kosztów obsługi finansowania zewnętrznego, kosztów najmu (lub innych umów o podobnym charakterze) nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, wszelkich należności o charakterze publicznoprawnym, zakupu urządzeń i innych środków trwałych niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże z wyłączeniem przeznaczenia tych środków na nabycie (przejęcie) w sposób bezpośredni lub pośredni innego podmiotu; oraz
b) przedterminową spłatę kredytów, z zastrzeżeniem, że na ten cel może być przeznaczone maksymalnie 25% kwoty subwencji finansowej.
Z uwagi na pomocowy charakter Programu, w tym potrzebę szybkiego rozpoznawania wniosków, (...) został uprawniony do stosowania przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym realizowania ich za pośrednictwem kanałów elektronicznych (np.: banków). Wniosek o udzielenie subwencji finansowej udostępniany był w bankowości elektronicznej, a ponadto umowy subwencji były zawierane z Beneficjentami Programu za pośrednictwem systemu bankowego.
Dowód : Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza finansowa (...) dla Małych i Średnich Firm” – k. 42-74, zeznania M. T. (k. 420v-421), zeznania R. M. (k. 421-421v).
Komornicy sądowi, a także Krajowa Rada Komornicza zwracali się do różnych podmiotów publicznych o udzielenie informacji dotyczących możliwości ubiegania się przez komorników sadowych o subwencję w ramach Tarczy Finansowej. W udzielanych odpowiedziach (...) potwierdzał taką możliwość. (...) wskazywało, że jednym z warunków otrzymania subwencji jest zatrudnianie co najmniej jednego pracownika, od którego pracodawca odprowadza składki na ubezpieczenie społeczne oraz że od liczby pracowników uzależniona jest wysokość subwencji.
Dowód : korespondencja mailowa – k. 148-149.
W odpowiedzi na zapytanie Krajowej Rady Komorniczej pismem z dnia 19 czerwca 2020 r. Ministerstwo Sprawiedliwości przyznało, że na mocy ustawy o komornikach sądowych, komornicy nie posiadają statusu przedsiębiorców w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Równocześnie Ministerstwo zwróciło uwagę na fakt, iż w praktyce komornicy wpisywani są do rejestru REGON, znajdują do nich zastosowanie przepisy z zakresu prawa podatkowego, systemu ubezpieczeń społecznych, świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz regulujące działalność osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Ponadto, MS wskazywało, że komornicy prowadzą kancelarie komornicze, w których zatrudniają pracowników na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych, natomiast koszty egzekucyjne takie jak koszty osobowe i rzeczowe pokrywają z uzyskanej przez siebie prowizji z opłat egzekucyjnych. Biorąc powyższe pod uwagę, w piśmie stwierdzono, że w ocenie Ministra Sprawiedliwości, komornicy sądowi powinni „korzystać z pomocy podobnej do tej, którą otrzymują inni pracodawcy w okresie pandemii”, a wyłączenia tej grupy zawodowej z możliwości skorzystania z niektórych form pomocy przewidzianej w tarczach antykryzysowych oraz brak objęcia wszystkimi unormowania tarcz antykryzysowych komorników sądowych, „nie wynika z brzmienia obecnie obowiązujących przepisów, a z ewentualnego niewłaściwego ich stosowania przez organy wypłacające środki publiczne”.
Dowód : pismo Ministerstwa Sprawiedliwości z 19.06.2020 r. – k.136-137.
M. M. jest Komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie, prowadzi kancelarię komorniczą, w której w 2019 roku zatrudniał 9 osób, zaś 2020 r. 7 osób.
W związku z wybuchem pandemii (...)wprowadzono liczne ograniczenia, w tym w zakresie czynności komorniczych, m.in.: zakazano wykonywania tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego (art. 15zzu ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...), innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, Dz. U. poz. 374 ze zm.), co skutkowało mniejszą ilością prowadzonych przez komorników spraw. Kancelaria zanotowała spadek obrotów w stosunku do roku poprzedniego na poziomie około 60%.
Z komunikatów wyświetlanych na stronie bankowości internetowej pracownik kancelarii komorniczej uzyskał wiedzę o możliwości ubiegania się dofinansowanie z rządowego programu (...). Po skontaktowaniu się z pracownikiem banku uzyskano potwierdzenie, iż komornicy sądowi, są także objęci programem wsparcia.
Dowód : zeznania świadka Z. M., 421v-422, zeznania pozwanego, k. 422v-423
Dwa pierwsze wnioski o przyznanie subwencji finansowej złożone przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym M. M., za pośrednictwem bankowości elektronicznej zostały odrzucone.
W oparciu o złożony trzeci wniosek, decyzją w sprawie subwencji finansowej z dnia 25 maja 2020 roku przyznano Komornikowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym M. M., zwanemu Przedsiębiorcą, subwencję finansową w kwocie 120.000,000 złotych. (wniosek nr (...)).
W dniu 26 maja 2020 roku Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym M. M. otrzymał kwotę 120.000,00 zł. W tytule przelewu wskazano TARCZA (...)
Proces zawierania umowy subwencji finansowej przeprowadzony był w całości drogą elektroniczną za pośrednictwem bankowości elektronicznej, według przygotowanego formularza aplikacyjnego. Aby skutecznie złożyć wniosek, Komornik sądowy musiał zaakceptować wszystkie oświadczenia poprzez zaznaczenie odpowiednich punktów. Wnioskujący nie miał możliwości złożenia wniosku inną drogą, cała procedura była zautomatyzowana, nie było możliwości wpisania jakichkolwiek uwag.
Dowód : zeznania świadka Z. M., 421v-422, zeznania pozwanego, k. 422v-423, decyzja w sprawie subwencji, k. 76, umowa, k. 78-87
Pismem z dnia 09 grudnia 2020 roku - powołując się na treść § 3 ust. 6 umowy oraz § 11 ust. 13 Regulaminu - (...) wezwał Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym M. M. do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania pisma, zwrotu całej otrzymanej kwoty subwencji finansowej wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazano, że (...) ustalił, iż Beneficjent jest komornikiem sądowym. Wyjaśniono ponadto, iż komornik sądowy nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 Prawa Przedsiębiorców, a co za tym idzie nie może być beneficjentem Programu i nie jest uprawniony do otrzymania subwencji finansowej.
W odpowiedzi na powyższe, pismem datowanym na dzień 13 stycznia 2021 r. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym M. M. poinformował (...), iż nie uznaje roszczenia.
Dowód: pismo (...) z 9.12.2020 r. – k. 92-93, pismo z dnia 13.01.2021r., k. 172
Pismem z dnia 24 maja 2021 r. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym M. M. złożył do (...) S.A. wniosek - za pośrednictwem bankowości elektronicznej - o umożliwienie złożenia oświadczenia o rozliczeniu subwencji. W uzasadnieniu wskazano, iż od dnia zawarcia umowy Komornik nie zmniejszył zatrudnienia oraz nadal prowadzi działalność, co powinno skutkować umorzeniem 75% subwencji.
Dowód : wezwanie – k. 173.
Pismem z dnia 19 listopada 2021 r. (...) poinformował M. M., że w niniejszym stanie faktycznym nie zachodzą okoliczności uzasadniające możliwość złożenia oświadczenia o rozliczeniu. (...), powołując się na zawarte w swoim piśmie z dnia 09 grudnia 2020 r. ustalenia, podtrzymał wyrażone w nim stanowisko. Wskazał jednocześnie, że zgodnie z § 11 ust. 13 Regulaminu od kwoty subwencji podlegającej zwrotowi należne są odsetki ustawowe, liczone za okres od 15. dnia roboczego po dniu otrzymania subwencji do dnia zwrotu.
Dowód : pismo (...) z 19.11.2021 r. – k. 77.
W okresie od lipca 2021 roku do czerwca 2023 roku Komornik sądowy M. M. uiścił na rzecz (...) 23 raty po 1.250,00 złotych każda wskazując w tytule „płatność raty zgodnie z par. 3 ust. 1 umowy subwencji finansowej z dnia 21.05.2020 r. z zastrzeżeniem zwrotu”.
Dowód: potwierdzenia przelewu, k. 177-200
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dokumentów prywatnych i urzędowych, których wiarygodności strony nie podważały, tym samym brak było podstaw do ich kwestionowania.
Swoje ustalenia Sąd oparł również na osobowych źródłach dowodowych w postaci zeznań świadków M. T. (k. 420v-421), R. M. (k. 421-421v), Z. M. (k. 421v-422) oraz pozwanego M. M. (k. 422v-423), które uznał za wiarygodne. Zeznania pozwanego były logiczne, przekonujące, a ponadto ściśle korespondowały z wiarygodnymi zeznaniami świadka Z. M., będącej wówczas pracownikiem kancelarii pozwanego. Zarówno pozwany, jak i świadek Z. M. opisali przebieg procesu wnioskowania o subwencje. Z kolei świadkowie M. T. i R. M. przedstawili przebieg procedury wnioskowania i przyznawania subwencji w ramach Programu oraz sposób działania stworzonego w tym celu systemu elektronicznego.
Pozostałe (a nie ujęte wyżej) zaprezentowane przez strony dowody, nie stanowiły w ocenie Sądu wartościowego materiału dowodowego pozwalającego na poczynienie istotnych w sprawie ustaleń faktycznych.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo podlegało oddaleniu w całości.
(...) S.A. domagał się od pozwanego M. M. zwrotu całości subwencji finansowej w wysokości 120.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, która została wypłacona pozwanemu na podstawie umowy nr (...)zawartej 21 maja 2020 r. Powód wywodził swoje roszczenie z § 3 ust. 6 umowy, twierdząc, że subwencja finansowa została pozwanemu przyznana na podstawie złożonych przez niego nieprawdziwych oświadczeń i jako taka – była nienależna. Fakt zawarcia umowy i jej treść stanowiły okoliczności bezsporne. Pozwany nie podważał również uprawnienia (...) do realizacji rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego w związku ze skutkami (...) „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich firm.”
Źródłem sporu w niniejszej sprawie były wątpliwości, co do statusu pozwanego jako komornika sądowego, w zakresie jego możliwości skorzystania z pomocy rządowej w ramach Programu, przysługującej mikro-, małym i średnim przedsiębiorcom w związku z wybuchem pandemii (...).
W tym miejscu należy wyjaśnić, iż pismem z dnia 17 lipca 2024 roku pełnomocnik powoda cofnął pozew w części, tj. co do kwoty 609,93 złotych z tytułu niespłaconych odsetek ustawowych za opóźnienie skapitalizowanych na dzień 10 stycznia 2023 roku. Zgodnie z treścią art. przepisu art. 355 k.p.c. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne. W pkt 1 wyroku Sąd umorzył postępowanie w zakresie cofniętego powództwa.
Przechodząc do szczegółowych rozważań wskazać należy, iż w rozdziale 3.1. Tarczy Finansowej Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm, stanowiącej załącznik do uchwały Rady Ministrów nr 50/2020 przyjmującej program rządowy, ustawodawca wskazał podmioty objęte programem. Byli to: „przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2019 r. poz. 1292, z późn. zm.), tj. osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobą prawną, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, będący
mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami spełniającymi następujące kryteria:
a. mikroprzedsiębiorca („Mikrofirma”) – to przedsiębiorca, który łącznie spełnia następujące warunki: (i) zatrudnia co najmniej 1 pracownika oraz nie więcej niż 9 pracowników, z wyłączeniem właściciela, oraz (ii) jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2.000.000 EUR;
b. małe i średnie przedsiębiorstwo („MŚP” lub „mała i średnia firma”) – to przedsiębiorca, który zatrudnia do 249 pracowników, z wyłączeniem właściciela, a jego roczny obrót nie przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43.000.000 EUR, przy czym: (i) nie jest Mikrofirmą, lub (ii) nie jest Beneficjentem Programu DP”.
Regulamin, wydany przez (...) w celu określenia zasad ubiegania się o udział w programie rządowym, podobnie określał krąg uprawnionych podmiotów jako: przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu mikroprzedsiębiorcy lub małego lub średniego przedsiębiorcy. Regulamin był integralną częścią umowy subwencji finansowej, zaakceptowanej i podpisanej w niniejszej sprawie przez powoda i pozwanego.
Reasumując powyższe stwierdzić należy, iż aby być beneficjentem programu należało mieć status przedsiębiorcy w rozumieniu Prawa Przedsiębiorców. Pozwanemu, jako komornikowi sądowemu, co do zasady, status taki nie przysługuje. Wynika to z ustawy o komornikach sądowych z dnia 22 marca 2018 r. (dalej: „u.k.s.”), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2019 roku (art. 306 u.k.s.), w miejsce poprzedniej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1277, 1343, 1452 i 1910 oraz z 2018 r. poz. 398). Zgodnie z obowiązującą ustawą komornik jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym (art. 2 ust. 1 u.k.s.) oraz organem władzy publicznej w zakresie wykonywanych czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym (art. 3 ust. 1 u.k.s). W ustawie wskazano, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 u.k.s.), tj. w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. Ponadto, komornik nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 2 u.k.s.). Wyjaśnić przy tym należy, iż wobec zmiany regulacji, komornikom przysługiwał roczny termin na dostosowanie się do zakazu prowadzenia działalności gospodarczej (art. 301 ust. 3 u.k.s.). Termin ten upłynął w dniu 01 stycznia 2020 roku. Ustawa od dnia 1 stycznia 2019 r. pozbawiła więc komorników sądowych statusu przedsiębiorcy.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć należy, iż (...) twierdził, że skoro komornik sądowy nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy Prawo Przedsiębiorców, to pozwany – podobnie jak inni komornicy sądowi – nie mógł skorzystać z Programu.
Zdaniem Sądu, w przypadku stosowania literalnej interpretacji Regulaminu, którą postulował w postępowaniu Powód, powinno dojść do całkowitego wyłączenia grupy zawodowej komorników z możliwości uzyskania subwencji. Jednakże, podkreślenia wymagają dwie kwestie: po pierwsze wyłączenie prawa komorników do subwencji powinno było być jednoznaczne i mieć miejsce przed przyznaniem subwencji – na etapie weryfikacji wniosku, a po drugie możliwa do zaakceptowania jest funkcjonalna wykładnia Regulaminu, podług, której komornicy mogliby stać się beneficjentami Programu.
Szczególnie ten drugi argument podnoszony był zarówno przez samych zainteresowanych, jak i przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Podmioty te wskazywały, że choć komornikom nie służy tytuł przedsiębiorcy, to na mocy licznych przepisów, m.in.: podatkowych, z zakresu ubezpieczeń społecznych, świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz regulujących działalność osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, komornicy są de facto traktowani, jakby przedsiębiorcami byli. Tym bardziej za taką wykładnią przemawia ratio legis samego Programu, którego celem było finansowe wsparcie podmiotów budujących w znacznym stopniu polską gospodarkę, które z przyczyny niezależnej i niezawinionej przez siebie nie były w stanie prowadzić działalności na normalnych dla siebie warunkach. Należy zaznaczyć, że negatywne skutki pandemii (...) dotknęły wszystkich sektorów gospodarki, nie wyłączając działalności komorników sądowych, których – podobnie jak przedsiębiorców (w rozumieniu sensu stricte) – objęły ustawowe ograniczenia i obostrzenia, chociażby w zakresie egzekucji świadczeń (m.in. ograniczenia w prowadzeniu egzekucji z nieruchomości, wstrzymanie eksmisji, brak możliwości uzyskiwania opłat egzekucyjnych). Warto przy tym odnotować – co wynika ustalonego stanu faktycznego – iż komornicy podjęli starania, by rozwiać wątpliwości istniejące w zakresie ich statusu.
W ocenie Sądu analiza materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie nie pozwala na przypisanie pozwanemu złej woli, ani chęci wprowadzenia (...) w błąd, nie sposób więc mówić o odpowiedzialności pozwanego na podstawie art. 415 czy 471 k.c. Również samo wnioskowanie o subwencję, nawet jeśli wnioskodawca by jej ostatecznie nie otrzymał, trudno uznać za bezprawne. Nie sposób zatem przyjąć, by na etapie składania wniosku o wypłatę subwencji, pozwany komornik bezpodstawnie przypisał sobie statusu przedsiębiorcy. Zarówno Ministerstwo Sprawiedliwości, jak i sam (...) w korespondencji mailowej w indywidualnych sprawach, podzielali stanowisko dopuszczające występowanie przez komorników sądowych o przyznanie środków z Programu na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorców. Co więcej, to nie tylko pozwany, ale znaczna część komorników sądowych złożyła wnioski o przyznanie subwencji i środki te otrzymała. Więc choć status komorników był sporny, wątpliwości w 2020 r. rozstrzygnięto na ich korzyść. To że nastąpiła później reinterpretacja przepisów i zmiana oceny statusu komorników nie może, zdaniem Sądu, prowadzić do uwzględnienia powództwa. Trudno bowiem przyjąć, iż pozwany podał we wniosku informacje nieprawdziwe – powołując się na status przedsiębiorcy odwoływał się do wykładni dokonywanej przez organy państwa i jednoznacznie wskazywał na to, iż jest komornikiem. Okoliczność zautomatyzowania procesu nie może stanowić przesłanki obciążającej pozwanego, skoro nie miał na nią wpływu. W ocenie Sądu nie ziściły się więc przesłanki umowne warunkujące zwrot wsparcia.
Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zasady współżycia społecznego, jako klauzula generalna, nie mają sztywnych ram, lecz podlegają każdorazowej interpretacji w obliczu całokształtu okoliczności danej sprawy. Mają na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub znacznie rozmijających się z celem danej regulacji prawnej. Ustawodawca tą szczególną normą upoważnił sąd do tego, by w sytuacji, gdy uwzględnienie powództwa, zgodnego z literą prawa, powodowałoby skutki rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące, niedające się zaakceptować z punktu widzenia norm moralnych i wartości powszechnie uznawanych w społeczeństwie.
W ocenie Sadu w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób obarczać pozwanego winą za to, że powód nie dokonywał wystarczająco dogłębnej weryfikacji składanych wniosków. Bezspornie (...) od początku procedury aplikowania o subwencję miał wiedzę, że pozwany jest komornikiem sądowym. Powyższe wynika jednoznacznie z treści dokumentów składanych w procesie aplikowania o przyznanie subwencji. Na każdym etapie procedowania jego wniosku, pozwany był określany wprost, jako komornik sądowy. Umowa zawarta poprzez pełnomocnika – Bank (...) S.A. została poprzedzona decyzją (...) o przyznaniu subwencji. Powód mógł i powinien był zweryfikować oświadczenia składane przez pozwanego już w dacie ich wpłynięcia za pośrednictwem systemu bankowego. Pozwany nie miał innej możliwości złożenia wniosku niż poprzez system elektroniczny i zaznaczenie wymaganych oświadczeń przygotowanych w formularzu. Dla oceny zasadności żądania nie ma również znaczenia, że powód nie dokonywał indywidualnej analizy poszczególnych wniosków i przyznawał subwencję wyłącznie w oparciu o oświadczenia wnioskodawców. Problem bowiem dotyczy nie indywidulanej analizy wniosku pozwanego, ale faktycznie dokonanej przez Fundusz oceny statusu całej kategorii wnioskodawców, jakimi byli komornicy sądowi. Fundusz oczywiście był uprawniony do takiej oceny przed rozpoznaniem wniosku i jej dokonał na korzyść komorników sądowych. Niezasadny jest więc zarzut (...), jakoby oświadczenia złożone przez pozwanego na etapie wypełniania wniosku o subwencję finansową oraz zawarte w umowie subwencji były nieprawdziwe. Podkreślenie wymaga – co było już powyżej wyjaśnianie – iż były one zgodne z ówczesną oceną statusu komorników sądowych stosowaną przez samego powoda, a także przez inne podmioty publiczne korzystających z przymiotu zaufania obywatela do państwa.
Komornicy sądowi w chwili otrzymania dotacji spełniali, tak jak inni przedsiębiorcy, warunki Programu wymagane do otrzymania dotacji, czyli spadły im przychody do odpowiedniego, zdefiniowanego w Programie poziomu. Co ważne, środki otrzymane od (...) zostały przez pozwanego przeznaczone na cele zgodne z umową subwencji, tj. na pokrycie bieżących kosztów prowadzonej działalności, w tym wypłaty wynagrodzenia dla pracowników. Wykorzystanie tych środków sprawiło, że pozwany nie musiał podejmować kroków mogących negatywnie odbić się na jego kancelarii, a w konsekwencji na osobach, których utrzymanie uzależnione było od jej funkcjonowania. Pozwany utrzymał aktywne prowadzenie działalności oraz stałe zatrudnienie pracowników, więc cel, dla którego ustanowiono program (...) został w jego przypadku osiągnięty. W związku z tym następcze pozbawianie pozwanego prawa do skorzystania z pomocy przewidzianej programem nie znajduje uzasadnienia. Nie sposób uznać, aby powód poniósł w tym zakresie jakąkolwiek szkodę. Szkoda powoda nie nastąpiła, ponieważ pieniądze przekazane pozwanemu spożytkowano na cel, na jaki zostały przyznane. Sam ubytek w puli środków finansowych przeznaczonych (...) na subwencję w ramach Programu nie jest jeszcze wystarczają przesłanką do stwierdzenia istnienia szkody i ewentualnego przypisania pozwanemu odpowiedzialności odszkodowawczej.
Pierwotne przyznawanie przez (...) subwencji komornikom – z wzięciem pod uwagę ich szczególnego statusu – i późniejsze żądanie ich zwrotu ze względu na następczą negatywną weryfikacje tego statusu, a w dodatku już po tym, jak środki z zostały przez komorników wykorzystane w sposób słuszny i celowy, stoi więc w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.
W obliczu poczynionych dotychczas rozważań, należy stwierdzić, że uwzględnienie powództwa naruszałoby zasadę zaufania obywatela do państwa i bezpieczeństwo prawne jednostki, dawałoby przywilej władzy w związku z naruszeniem zasady jednoznaczności prawa, a w praktyce – prowadziłoby do pozbawienia pozwanego uprawnień słusznie nabytych. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą, podług której Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym (art. 2 Konstytucji RP).
Pozwany, jako obywatel działał w zaufaniu do państwa, sugerując się oficjalnym komunikatem Ministra Sprawiedliwości o możności kwalifikowania komorników, jako spełniających warunek przyznania im statusu beneficjenta w rządowym Programie. Państwo w stosunku do obywatela nie może zastawiać pułapek legislacyjnych, a następnie korzystając z nich, obciążać uprawnionych, którzy w zgodzie z narracją przekazywaną przez podmioty publiczne reprezentujące państwo podjęli określone decyzje w zakresie prowadzonej działalności i wydali otrzymane środki zgodnie z oczekiwaniami władzy. Nie można przy tym zapominać, że (...) zmieniał swoje stanowisko w zakresie rozumienia pojęcia beneficjenta.
Z tych wszystkich względów, Sąd uznał, że uwzględnienie roszczenia powoda sprzeczne byłoby z zasadami współżycia społecznego, a jego dochodzenie należy traktować jako przejaw nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 k.c.
O kosztach na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd zasądził na rzecz pozwanego od powoda zwrot całości kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty w kwocie 5.417,00 złotych.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.
Sędzia del. Agnieszka Onichimowska