Wyrok z 4 grudnia 2025, sygn. I C 1194/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko J. B.

o zapłatę

1.  umarza postępowanie w zakresie kwoty 288.787,23 zł (dwieście osiemdziesiąt osiem tysięcy siedemset osiemdziesiąt siedem 23/100 zł)

2.  oddala powództwo z pozostałym zakresie;

3.  znosi wzajemnie koszty postępowania w sprawie.

SSO Joanna Cyganek

Sygn. akt I C 1194/24

UZASADNIENIE

Powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w pozwie przeciwko J. B. wniósł o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 288 787,23 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 10 maja 2024 r. do dnia zapłaty. Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie powód wniósł o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy szczegółowo opisanej w pkt 2 pozwu zawisłej między stronami z uwagi na fakt, że od wyniku tego postępowania zależy rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu powód wskazał, że przedmiotem niniejszej sprawy jest żądanie powoda, aby pozwana zwróciła mu równowartość kwoty kapitału wypłaconego na podstawie umowy o kredyt waloryzowany walutą obcą. Powód zmierza do rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności umowy podniesionym przez pozwanych w odrębnym postępowaniu. W przypadku uznania przez Sąd, że łącząca dotychczas strony umowa jest nieważna, strony będą zobowiązane do wzajemnego rozliczenia. Jako podstawę prawną roszczenia o zapłatę powód wskazał art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Roszczenie o zapłatę zmierza do rozliczenia należności wynikających z nieważności umowy. Ponadto powód wskazał, że w dniu 9 maja 2024 r. przed Sądem Rejonowym w Bydgoszczy (sygn. I Co 3/24) odbyło się w tym zakresie posiedzenie pojednawcze, na którym strony nie osiągnęły porozumienia.

W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podnosząc przy tym zarzut przedawnienia roszczenia. W uzasadnieniu pozwana wskazała, że jej pozew o ustalenie nieważności umowy oparty był na występowaniu w spornej umowie klauzul abuzywnych, które zostały jednostronnie ukształtowane przez bank i narzucone we wzorcu umowy o kredyt. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2024 r. Sąd zawiesił postepowanie w sprawie. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2025 r. Sąd postanowił podjąć postępowanie w sprawie. Powód w piśmie z dnia 11 kwietnia 2025 r. złożył oświadczenie o częściowym cofnięciu pozwu co do kwoty 288 787,23 zł, podtrzymując jednocześnie żądanie zasądzenia od pozwanej na rzecz powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 288 787,23 zł od dnia 10 maja 2023 r. do dnia 17 marca 2025 r. W dalszym toku postępowanie stanowiska stron pozostały niezmienione.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 7 maja 2010 r. pozwana zawarła z poprzednikiem prawnym powoda (...) Bankiem Spółka Akcyjna z siedzibą w W. – umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem EUR, na podstawie której powód wypłacił pozwanym kapitał kredytu do wykorzystania w wysokości łącznej 288 787,20 zł. Pozwani zawarli ją jako konsumenci. Celem kredytu było finasowanie budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego realizowanej na działce gruntu oznaczonej numerem ew. (...) położonej w B. przy ul. (...) oraz finansowanie części składki ubezpieczeniowej i opłat okołokredytowych.

Strony ustaliły, że kredyt będzie spłacany w 384 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży EUR z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50. Integralną częścią umowy o kredyt hipoteczny był Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach (...). W jego § 23, sprecyzowano sposób spłaty zadłużenia, która miała następować poprzez pobieranie środków z rachunku (...) i rachunku bilansującego Kredytobiorcy prowadzonego w (...), na podstawie udzielonego przez Kredytobiorcę upoważnienia. Wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo-odsetkowej kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej określona jest w tej walucie, natomiast jej spłata dokonywana jest w złotych po uprzednim jej przeliczeniu według kursu sprzedaży danej waluty obcej, określonym w tabeli kursowej (...) Banku S.A. na dzień spłaty. Wysokość rat odsetkowych i kapitałowo-odsetkowych kredytu wyrażona w złotych ulegać miała comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty obcej, według tabeli kursowej (...) Banku S.A. na dzień spłaty. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, które na dzień wydania decyzji kredytowej wynosiło 5,60 %. Wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej ustalona została jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 25 lutego 2010r. wynosząca 0,60 %, powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę (...) w wysokości 5,00 %. O każdej zmianie oprocentowania bank zawiadamiał kredytobiorcę oraz poręczycieli na piśmie.

Okoliczności bezsporne, a nadto dowód: odpis umowy k. 10-15v akt.

Wyrokiem z dnia 31 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z zawartej między stronami umowy oraz zasądził od (...) S.A. na rzecz J. B. kwotę 54 527,65 zł oraz kwotę 36 252,43 EUR.

Dowód: kopia wyroku w sprawie I C 2310/23 z uzasadnieniem k. 80-85 akt.

17 marca 2025 r. strony zawarły porozumienie w przedmiocie realizacji prawomocnego wyroku w sprawie I C 2310/23 na mocy którego Bank zobowiązał się do zapłaty na rzecz pozwanej kwoty 54 527,65 zł oraz kwotę 36 252,43 EUR natomiast pozwana na rzecz Banku do zapłaty kwoty 244 272,53 zł stanowiącej kwotę udostępnionego jej kredytu na podstawie umowy kredytu. Strony oświadczyły, że ze skutkiem na dzień zawarcia niniejszego Porozumienia, potrącają wierzytelność przysługującą pozwanej względem powoda z wierzytelnością przysługująca Bankowi względem pozwanej do wysokości wierzytelności niższej.

Dowód: porozumienie kompensacyjne k. 77-79v akt.

Sąd zważył, co następuje:

Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wymienionych wyżej dokumentów, uznając je za wiarygodne. Ich autentyczność nie budziła wątpliwości Sądu ani stron postępowania. Wysokość kapitału kredytu udostępnionego pozwanej przez powoda na podstawie nieważnej umowy kredytu nie była pomiędzy stronami sporna. Ostatecznie na skutek złożonych oświadczeń o cofnięciu pozwu roszczenie powoda ograniczone zostało do odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 288 787,23 zł od dnia 10 maja 2023 r. do dnia 17 marca 2025 r. Stosownie do art. 203 § 1 k.p.c., pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. W myśl § 4 powyższego przepisu, sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się roszczenia lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. Takich okoliczności Sąd nie stwierdził. Natomiast stosownie do art. 355 k.p.c. sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. W związku ze skutecznym cofnięciem pozwu postępowanie podlegało umorzeniu, o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku. Odnosząc się do żądania odsetkowego należ zauważyć, że zgodnie z art. 481 § 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1964 r. – kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. 2024, poz. 1061, dalej: k.c.) jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Istotną przesłanką uwzględnienia żądania zasądzenia odsetek jest stwierdzenie, że dłużnik pozostaje w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia. Stan opóźnienia jest kategorią obiektywną i powstaje wówczas, gdy mamy do czynienia z roszczeniem wymagalnym, którego zobowiązany nie spełnia, bez względu na przyczyny tego zaniechania. Oznacza to, że co do zasady opóźnienie w spełnieniu świadczenie nie musi wiązać się z winą dłużnika. Tym niemniej Sąd musi oceniać po pierwsze, czy termin na spełnienie świadczenia w ogóle zaczął swój bieg, a po drugie zbadać, czy przyczyną odmowy świadczenia ze strony dłużnika nie jest postawa wierzyciela. Sąd poddał analizie okoliczność, czy powód będący stroną umowy, która została uznana za nieważną, jest uprawniony do dochodzenia dodatkowych roszczeń, takich jak odsetki ustawowe od wypłaconego kapitału kredytu. Sąd tym zakresie powołuje się na treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 15 czerwca 2023 roku, wydanego w sprawie C-520/21. Sąd wskazuje, że system ochrony wprowadzony dyrektywą Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich opiera się na założeniu, iż konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania. W związku z tym godzi się on na postanowienia sformułowane wcześniej przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść (wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C-70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). Ze względu na tego rodzaju gorsze położenie dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia mechanizmu zapewniającego, że wszelkie warunki umowne, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą zostać poddane kontroli do celów oceny ich ewentualnie nieuczciwego charakteru. W tym zakresie do sądu krajowego należy ustalenie, przy uwzględnieniu kryteriów określonych w art. 3 ust. 1 i art. 5 dyrektywy 93/13, czy w świetle okoliczności konkretnego przypadku dany warunek spełnia ustanowione w tej dyrektywie wymogi dobrej wiary, równowagi i przejrzystości (wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C-70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).

Z uwagi na tę słabszą pozycję konsumenta art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 zakazuje stosowania standardowych warunków umownych, które, stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi, że nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumentów. Celem dyrektywy 93/13 jest przyznanie konsumentom wysokiego poziomu ochrony. Z bogatego orzecznictwa Trybunału jasno wynika, iż ów cel zostaje urzeczywistniony w szczególności w drodze zapewnienia, że konsument nie jest związany nieuczciwym warunkiem, oraz przywrócenia sytuacji faktycznej i prawnej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku rzeczonego warunku. Warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć co do zasady skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku rzeczonego warunku (wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, EU:C:2016:980, pkt 61). W ocenie Sądu, jak słusznie zauważono w przywołanym wcześniej wyroku Trybunału Sprawiedliwości, dochodzenie przez bank od konsumenta roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału kredytu, powiększonego o odsetki ustawowe za opóźnienie, w szczególności zaś wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu, pozbawiłoby dyrektywę 93/13 jej skuteczności (effet utile) i doprowadziło do rezultatu niezgodnego z przyświecającymi jej celami. Niewątpliwie, gdyby bank był uprawniony do dochodzenia od konsumenta roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału kredytu, powiększonego o odsetki ustawowe za opóźnienie, to taka sytuacja mogłaby osłabiać skuteczność ochrony zagwarantowanej konsumentom przez dyrektywę 93/13. Pamiętać nadto należy, że okoliczność, w której przedsiębiorca traci zysk, jaki spodziewa się osiągnąć z wykonania umowy kredytu, w razie naruszenia spoczywających na nim obowiązków wynikających z prawa Unii, nie stanowi żadnego novum w orzecznictwie Trybunału w dziedzinie ochrony konsumentów. Na przykład w wyroku (...) Slovakia Trybunał potwierdził proporcjonalny charakter uregulowania krajowego przewidującego pozbawienie kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów w przypadku braku zawarcia w umowie o kredyt pewnych informacji wymaganych dyrektywą (...) (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 9 listopada 2016 r. w sprawie C-42/15). W analizowanej sprawie nie można przyjąć, aby pozwana była w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia. Roszczenie dochodzone przez powoda ma charakter bezterminowy, co oznacza że dla jego wymagalności konieczne jest wezwanie wystosowane przez wierzyciela wobec dłużnika. Wprawdzie Bank złożył wniosek o zawezwanie do próby ugodowej i w tym zakresie odbyło się posiedzenie pojednawcze na którym strony nie osiągnęły porozumienia, a następnie wytoczył powództwo, tym niemniej w momencie wniesienia pozwu sam kwestionował podstawę swojego roszczenia oczekując na zakończenie postępowania z powództwa J. B.. Dał temu wyraz poprzez zawarcie w pozwie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego ukończenia postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w Bydgoszczy w sprawie o sygnaturze sygn. akt I C 2310/23. Nielogiczne i nielojalne wobec dłużnika jest działanie, w którym z jednej strony wierzyciel domaga się spełnienia świadczenia w określonym terminie, a następnie wnosi o zawieszenie postępowania, co niewątpliwie prowadzi do zwiększenia ewentualnego roszczenia. Należy również zastanowić się, czy takie wezwanie w ogóle wywołało skutek w postaci wymagalności roszczenia, skoro bank wówczas jeszcze kwestionował roszczenie kredytobiorcy i dopiero po prawomocnym zakończeniu sprawy I C 2310/23 spełnił świadczenie. Co istotne, bezzwłocznie po wykonaniu przez Bank wyroku pozwana zwróciła mu kapitał kredytu, co prowadzi do dwóch wniosków. Po pierwsze nie można zarzucić pozwanej, aby kiedykolwiek kwestionowała prawo Banku do zwrotu kapitału. Ponadto Bank uparcie twierdził, że umowa jest ważna. Stąd też powództwo w zakresie odsetek od kwoty udostępnionego kapitału podlegało oddaleniu. Reasumując, w ocenie Sądu Bank, który w sposób jednostronny, z własnej inicjatywy, wprowadził do umowy z konsumentem postanowienia umowne, które zostały ocenione jako niedozwolone, na skutek czego doszło do ustalenia nieważności umowy (jej upadku), nie może skutecznie następczo domagać się jakiegokolwiek wynagrodzenia, czy innych roszczeń od konsumenta, poza żądaniem zwrotu kapitału kredytu, udostępnionego w związku z umową. Każde inne roszczenie bowiem, zdaniem Sądu, byłoby swoistą „nagrodą” dla banku za swoje nieuczciwe wobec konsumenta zachowanie w dacie zawierania umowy. Takie przyzwolenie, byłoby sprzeczne nie tylko z celami dyrektywy 93/13, ale także naruszałoby zasady współżycia społecznego z art. 5 k.c. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o cytowane wyżej przepisy oddalił powództwo w pozostałym zakresie o czym orzekł w punkcie 2 wyroku. Stosownie do art. 104 k.p.c. koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej. Na gruncie niniejszej sprawy nie doszło wprawdzie do zawarcia ugody sądowej, jednak w dniu 17 marca 2025 r. strony zawarły porozumienie kompensacyjne, w którym Bank zobowiązał się cofnąć pozew. Natomiast w punkcie 10 Porozumienia zawarto informacje, że strony zgodnie oświadczyły iż koszty niniejszego postępowania, zainicjowanego przez Bank znoszą się wzajemnie. Sąd wskazuje, że przyczyną cofnięcia pozwu było zawarcie porozumienia, którego przedmiotem było kompleksowe rozliczenie roszczeń wzajemnych stron w związku ze stwierdzeniem przez sąd nieważności umowy. W konsekwencji należało przyjąć, że strony dokonały wzajemnego rozliczenia umowy kredytu. Sąd uwzględniając zgodny wniosek stron zawarty w porozumieniu oraz mając na uwadze jego charakter, postanowił znieść wzajemnie między stronami koszty postępowania, o czym orzekł w punkcie 3 wyroku.

SSO Joanna Cyganek