Wyrok z 5 grudnia 2025, sygn. I C 614/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (7)
Sygnatura akt I C 614/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 grudnia 2025 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos
Protokolant: Dominika Górecka
po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 roku w W. na rozprawie
sprawy z powództwa R. X. i Z. X.
przeciwko (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł.
o zapłatę
1. zasądza od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł. łącznie na rzecz powodów R. X. i Z. X. kwotę 233.866,35 (dwieście trzydzieści trzy tysiące osiemset sześćdziesiąt sześć złotych trzydzieści pięć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty,
2. zasądza od pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł. na rzecz powódki R. X. kwotę 5.917,00 (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu,
3. zasądza od pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł. na rzecz powoda Z. X. kwotę 5.917,00 (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt I C 614/25
UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 2 maja 2025 r. powodowie R. X. i Z. X. wnosili o zasądzenie od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł. solidarnie na ich rzecz kwoty 233.866,35 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 13 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie zawartej w dniu 22 września 2005 r. Ponadto wnosili oni również o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(pozew- k.3-6)
W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zgłosił on w niej zarzut usiłowania nadużycia prawa podmiotowego przez powodów i zarzut potrącenia wierzytelności dochodzonej przez powodów (o ile ta istnieje) z wierzytelnościami pozwanego dotyczącymi zwrotu kapitału udostępnionego powodom w kwocie 120.370,25 zł i realnej wartości kapitału za czas od wypłaty kapitału do jego zwrotu w kwocie 19.116.45 zł. Jednocześnie na podstawie pełnomocnictwa materialnoprawnego złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności dochodzonej przez powodów w kwocie 233.866,35 zł wraz ze wszystkimi odsetkami od tejże dotyczącej zwrotu kwot uiszczonych na rzecz pozwanego z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu dotyczącą zwrotu kapitału udostępnionego powodom w kwocie 120.370,25 zł i dotyczącą realnej wartości kapitału za czas od wypłaty kapitału do jego zwrotu w kwocie 19.116,45 zł.
(odpowiedź na pozew- k.36-47)
W piśmie procesowym z dnia 4 lipca 2025 r. pełnomocnik pozwanego złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności dochodzonej przez powodów w kwocie 233.866,35 zł wraz ze wszystkimi odsetkami od tejże dotyczącej zwrotu kwot uiszczonych na rzecz pozwanego z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu z tytułu zwrotu nominalnego kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu w kwocie 120.370,25 zł i z tytułu zwrotu różnicy pomiędzy kwotą nominalnego kapitału kredytu a realną wartością kapitału uwzględniającą zmianę wartości pieniądza w czasie w kwocie 21.383,95 zł. Podniósł on też zarzut potrącenia.
(pismo procesowe pozwanego- k.59)
Na rozprawie w dniu 28 listopada 2025 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa.
(protokół rozprawy- k.88-90)
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
W 2005 r. będący małżonkami pozostającymi w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej powodowie R. X. i Z. X. potrzebowali środków finansowych w kwocie 120.000,00 na remont i rozbudowę domu. W celu ich pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt. Sprawdzali oni ofertę kredytową innego banku lecz nie mieli zdolności kredytowej, by uzyskać kredyt. Polecono im tam udanie się po kredyt do pozwanego banku działającego wówczas pod nazwą (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł.. Pracownik tego banku nie przedstawił im oferty zawarcia umowy kredytu złotówkowego a od razu przedstawił im ofertę zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Informował on powodów, że kurs franka szwajcarskiego jest stabilny i że jest to bezpieczna waluta. Nie przedstawiał im on informacji historycznej wskazującej jak w poprzednich latach kształtował się kurs franka szwajcarskiego. Nie przedstawiał on też powodom symulacji pokazującej jak zmiana kursu franka szwajcarskiego wpłynie na wysokość ich zobowiązania. Powodowie nie byli również informowani o tym w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe.
(zeznania powodów: R. X.- k.89v w zw. z k.88v-89, Z. X.- k.89v w zw. z k.88)
Powodowie złożyli w dniu 2 września 2005 r. wniosek kredytowy na druku pozwanego. Wnioskowali w nim o przyznanie im kredytu na sfinansowanie przebudowy domu jednorodzinnego w B. na działce nr (...) objętej (...) nr (...). Wskazywali, że ich udział własny w tej inwestycji to kwota 156.075,00 zł, co stanowi 56,46 % jej wartości. Wnioskowali o kwotę 120.370,25 zł kredytu do wypłaty udzielonego w walucie CHF na 240 miesięcy. Wnioskowali też, by kredyt był im wypłacony w 3 transzach. Wniosek powodów o kredyt został rozpatrzony pozytywnie w dniu 20 września 2005 r.
(kserokopia wniosku kredytowego- k.51-53, kserokopia oceny wniosku- k.54-56)
W dniu 22 września 2005 r. powodowie zawarli z (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł. umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie. Zgodnie z § 2 ust. 1 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 122.751,63 zł nominowanego do waluty CHF według kursu kupna walut dla CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz – w przypadku wypłaty kredytu w transzach na okres 240 miesięcy od dnia podpisania umowy na cel określony w § 1 ust. 1 umowy – sfinansowanie przebudowy domu jednorodzinnego położonego w B. na działce nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Łasku prowadzi księgę wieczystą (...) nr (...). W myśl § 2 ust. 2 informacje o okresie kredytowania, kwocie kredytu w CHF, wysokości kursu ustalonego przez bank w dniu uruchomienia kredytu, terminach płatności oraz wysokości rat miały zostać określone w „Harmonogramie spłat”, który miał zostać przekazany kredytobiorcom niezwłocznie po uruchomieniu kredytu a kredytobiorcy upoważnili bank do jednostronnego sporządzania Harmonogramu spłat oraz do sporządzania jego zmian w okresie kredytowania zgodnie z postanowieniami umowy oraz każdorazowego przekazywania im Harmonogramu spłat. Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy kredyt miał być wypłacony w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna walut dla CHF ustalanego przez bank i obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków. W myśl § 3 ust. 1 uruchomienie kredytu miało nastąpić w 3 transzach w drodze przelewu środków. Transze miały być wypłacone w okresie 10 miesięcy licząc od dnia zawarcia umowy na podstawie pisemnych dyspozycji zgodnie z liczbą transz pod warunkiem spełnienia przez kredytobiorców warunków z § 3 ust. 3 umowy. Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić nie później niż w terminie 5 dni roboczych od dnia, w którym kredytobiorcy spełnią ostatni z następujących warunków: ustanowią prawne zabezpieczenie spłaty kredytu zgodnie z § 11 ust. 1 i 6 umowy z wyłączeniem postanowień § 11 ust. 1 lit. a, udokumentują wniesienie minimalnego wkładu własnego, chyba że dokumenty potwierdzające wniesienie wkładu własnego zostały przedłożone wraz z wnioskiem kredytowym, przedłożą pisemną dyspozycję wypłaty środków, potwierdzą złożenie we właściwym Urzędzie Skarbowym deklaracji dotyczącej podatku od ustanowienia hipoteki oraz opłacenie podatku od czynności cywilnoprawnych z tego tytułu, przedłożą wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej potwierdzony przez sąd wieczysto – księgowy wraz z dowodem opłaty wniosku oraz oświadczenie o ustanowieniu hipoteki i przedłożą polisę ubezpieczenia nieruchomości wraz z jej cesją na bank.
(zeznania powodów: R. X.- k.89v w zw. z k.88v-89, Z. X.- k.89v w zw. z k.88, kserokopia umowy kredytu- k.10-12)
Zgodnie z § 2 ust. 3 umowy prowizja przygotowawcza zawarta miała być w kwocie kredytu i wynosić 1.841,27 zł.
(kserokopia umowy- k.10-12)
Zgodnie z § 2 ust. 4 umowy oprocentowanie kredytu miało być zmienne i na dzień zawarcia umowy wynosiło 2,46 % w stosunku rocznym.
(kserokopia umowy- k.10-12)
Zabezpieczeniem wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu w myśl § 11 ust. 1 umowy była hipoteka kaucyjna do wysokości 245.503,26 zł ustanowiona na nieruchomości położonej w B. (...), weksel in blanco z wystawienia kredytobiorców wraz z deklaracją wekslową i cesja praw z polisy ubezpieczenia przedmiotu zabezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych.
(kserokopia umowy- k.10-12)
W myśl § 5 ust. 1 umowy kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu w 230 równych ratach kapitałowo – odsetkowych w terminie do 30 dnia każdego miesiąca począwszy od miesiąca, w którym kredyt został wypłacony w całości, pod warunkiem, że okres pomiędzy wypłatą kredytu a deklarowanym dniem spłaty jest dłuższy niż 15 dni. W przypadku, gdy okres ten jest krótszy, kredytobiorcy mieli rozpocząć spłatę kredytu od 30 dnia miesiąca następnego. Stosownie do § 5 ust. 3 umowy wysokość rat kapitałowo – odsetkowych miała zostać ustalona po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF stosownie do postanowień umowy. Zgodnie z § 5 ust. 4 umowy raty wraz z należnymi odsetkami miały być płatne w złotych w kwocie stanowiącej równowartość CHF na rachunek kredytu wskazany w umowie. W myśl § 5 ust. 5 umowy jako datę spłaty raty kredytu przyjmować się miało datę wpływu środków na rachunek kredytu. Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana miała być na CHF według kursu sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do banku.
(zeznania powodów: R. X.- k.89v w zw. z k.88v-89, Z. X.- k.89v w zw. z k.88, kserokopia umowy kredytu- k.10-12)
W myśl § 13 ust. 3 umowy jej integralną częścią był Regulamin udzielania kredytów/pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A.
(kserokopia umowy- k.10-12, kserokopia regulaminu- k.24-25)
W czasie zawarcia umowy kredytu powód prowadził działalność gospodarczą a powódka pracowała na podstawie umowy o pracę.
(zeznania powodów: R. X.- k.89v w zw. z k.88v-89, Z. X.- k.89v w zw. z k.88, kserokopia wniosku kredytowego- k.51-53)
W wykonaniu umowy pozwany po potrąceniu prowizji i składki na ubezpieczenie kredytu wypłacił powodom kwotę 120.370,25 zł.
(kserokopia zaświadczenia- k.22v-23)
W dniu 6 lipca 2007 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu, na podstawie którego zmieniły zapisy dotyczące wypłaty kredytu.
(kserokopia aneksu- k.15)
W dniu 6 sierpnia 2007 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu, na podstawie którego zmieniły zapisy dotyczące wypłaty i spłaty kredytu.
(kserokopia aneksu- k.14)
W dniu 25 marca 2015 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu, na podstawie którego zmieniły zapisy dotyczące oprocentowania kredytu.
(kserokopia aneksu- k.13)
Powodowie zamieszkali w domu wyremontowanym za kredyt i nadal w nim mieszkają. Gdy przeprowadzili się do tego domu, powód zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej.
(zeznania powodów: częściowo R. X.- k.89v w zw. z k.88v-89, Z. X.- k.89v w zw. z k.88)
W okresie od 27 października 2005 r. do 3 września 2020 r. powodowie wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 233.866,35 zł. Umowa została wykonana w całości.
(kserokopia informacji pozwanego- k.17-19, kserokopia pisma- k.57)
W piśmie z dnia 13 grudnia 2024 r. powodowie skierowali do pozwanego reklamację, w której wezwali go do zwrotu kwoty stanowiącej sumę wszystkich uiszczonych przez nich na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 22 września 2005 r. rat kapitałowo – odsetkowych i innych opłat to jest kwoty 233.866,35 zł z uwagi na nieważność tej umowy. Reklamacja ta została doręczona pozwanemu w dniu 20 grudnia 2024 r. W piśmie z dnia 3 stycznia 2025 r. reklamację tą pozwany uznał za niezasadną.
(kserokopia reklamacji- k.27, kserokopia odpowiedzi na reklamację- k.28-29)
W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności dochodzonej przez powodów w kwocie 233.866,35 zł wraz ze wszystkimi odsetkami od tejże dotyczącej zwrotu kwot uiszczonych na rzecz pozwanego z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu dotyczącą zwrotu kapitału udostępnionego powodom w kwocie 120.370,25 zł i dotyczącą realnej wartości kapitału za czas od wypłaty kapitału do jego zwrotu w kwocie 19.116,45 zł.
(odpowiedź na pozew- k.36-47)
W piśmie z dnia 12 czerwca 2025 r. pełnomocnik pozwanego wezwał powodów do zapłaty na rzecz pozwanego kwoty 120.370,25 zł tytułem zwrotu wypłaconego kapitału kredytu i kwoty 21.383,95 zł tytułem zwrotu realnej wartości kapitału kredytu w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Adresowana do obojga powodów jedna przesyłka zawierająca wezwanie do zapłaty została doręczona w dniu 26 czerwca 2025 r.
(kserokopia wezwania- k.60, kserokopia pełnomocnictwa- k.61, kserokopia upoważnienia- k.62)
W piśmie procesowym z dnia 4 lipca 2025 r. pełnomocnik pozwanego złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności dochodzonej przez powodów w kwocie 233.866,35 zł wraz ze wszystkimi odsetkami od tejże dotyczącej zwrotu kwot uiszczonych na rzecz pozwanego z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu z tytułu zwrotu nominalnego kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu w kwocie 120.370,25 zł i z tytułu zwrotu różnicy pomiędzy kwotą nominalnego kapitału kredytu a realną wartością kapitału uwzględniającą zmianę wartości pieniądza w czasie w kwocie 21.383,95 zł.
(pismo procesowe pozwanego- k.59)
Powodowie oświadczyli na rozprawie, że mają świadomość, iż w przypadku przesłankowego stwierdzenia nieważności umowy kredytu pozwany może żądać od nich zwrotu kapitału i wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz, że mając tę świadomość chcą aby Sąd stwierdził nieważność umowy kredytu.
(zeznania powodów: częściowo R. X.- k.89v w zw. z k.88v-89, Z. X.- k.89v w zw. z k.88)
Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o zeznania powodów oraz powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd nie dał wiary zeznaniom powódki w tej części, w której podawała ona, że powód zarejestrował siedzibę swojej firmy na nieruchomości, której przebudowę sfinansowano kredytem. W tym zakresie bowiem Sąd dał wiarę powodowi, który podawał, że na tej nieruchomości nie miał zarejestrowanej siedziby firmy. Zdaniem Sądu skoro to powód prowadził firmę z pewnością lepiej niż powódka był on zorientowany w jej sprawach.
Sąd pominął dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew uznając, iż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kwoty 233.866,35 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia się pozwanego w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie zawartej pomiędzy nimi a pozwanym, noszącym wówczas nazwę (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł., w dniu 22 września 2005 r. i pobraniem na jej podstawie świadczeń nienależnych.
Ponieważ powodowie żądali zwrotu uiszczonych przez nich na rzecz pozwanego świadczeń wynikających z umowy kredytu, dla rozstrzygnięcia o ich żądaniu należało przesłankowo ustalić czy umowa ta była umową ważną.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1646 ze zm.), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 prawa bankowego umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony, bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.
W chwili zawarcia umowy kredytu przez powodów prawo bankowe nie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopiero ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano w art. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą do art. 69 dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.
Choć ustawa prawo bankowe w chwili zawarcia umowy przez powodów i pozwanego literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 353 1 kc). W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacji ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.
Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującą prawo bankowe do umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.
Zgodnie z art. 385 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:
- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),
- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,
- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,
- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.
Zgodnie z art. 385 2 kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
Zgodnie z art. 22 1 kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż w czasie zawierania umowy powódka nie prowadziła działalności gospodarczej i zawierając ją działała jako konsumentka. Nie ulega też wątpliwości, iż powód prowadził wówczas działalność gospodarczą. Nie oznacza to jednak, iż powód nie mógł w tym czasie zawierać umów w charakterze konsumenta. W ocenie Sądu zawierając umowę kredytu z dnia 22 września 2005 r. powód działał właśnie jako konsument. Powód potrzebował kredytu na sfinansowanie przebudowy domu jednorodzinnego a więc na zaspokojenie swoich potrzeb mieszkaniowych. Wynika to zarówno z wniosku kredytowego jak i z treści samej umowy kredytu. Cel, na jaki udzielony został kredyt, nie był więc związany z działalnością gospodarczą prowadzoną przez powoda. Nie ulega też wątpliwości, iż powodowie po przebudowie domu sfinansowanej kredytem zamieszkali w nim a powód nie prowadził w nim działalności gospodarczej. Zawarcie przez powodów umowy kredytu nie było bezpośrednio związane z działalnością gospodarczą prowadzoną przez powoda. Skoro zatem obojgu powodom przysługiwał status konsumentów przy zawarciu umowy kredytu, umowę można badać pod kątem zawierania przez nią niedozwolonych postanowień umownych.
Sąd nie miał wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 5 ust. 4 i 5 umowy oraz postanowień zawartych w § 5 ust. 3 umowy. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyt i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości kursów waluty po jakich miały być przeliczone kredyt do wypłaty oraz czas, w którym ustalona zostanie wysokość rat. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 385 1 § 4 kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności. Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.
Zdaniem Sądu głównego świadczenia stron, w przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 5 ust. 4 i 5 umowy dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie z art. 385 1 § 1 kc wykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.
W ocenie Sądu zapis § 2 ust. 1 umowy kredytu stanowiący, że bank udziela kredytu w kwocie 122.751,63 zł nominowanego do waluty CHF według kursu kupna waluty dla CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz – w przypadku wypłaty kredytu w transzach oraz zapis § 3 ust. 2 umowy stanowiący, że kredyt miał być wypłacony w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna walut dla CHF ustalanego przez bank i obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu. Na podstawie tych postanowień umowy nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 3 ust. 3 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków wymienionych w tym przepisie.
Zgodnie więc z tymi postanowieniami łączącej strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna walut dla CHF ustalanego przez bank i obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków. W oparciu o takie zapisy umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powodów jako konsumentów zobowiązania został określony w sposób jednoznaczny.
Zdaniem Sądu natomiast postanowienie § 5 ust. 4 i 5 umowy, stanowiące, że raty wraz z należnymi odsetkami miały być płatne w złotych w kwocie stanowiącej równowartość CHF na rachunek kredytu wskazany w umowie oraz, że jako datę spłaty raty kredytu przyjmuje się datę wpływu środków na rachunek kredytu a kwota wpłaty raty w złotych przeliczana miała być na CHF według kursu sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do banku są postanowieniami jednoznacznymi. Odwołują się one bowiem do obiektywnego i niezależnego od stron umowy kursu sprzedaży CHF obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do banku.
Zapisy § 2 ust. 1 oraz § 3 ust. 2 umowy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównego świadczenia kredytodawcy. Analiza powyższych zapisów umowy nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie z art. 385 1 § 1 kc zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.
Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.
Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.
Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.
W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy klauzul zawartych w § 2 ust. 1 i § 3 ust. 2 umowy jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązania powodów po kursie określonym w tabeli. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń. Pozwany miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązania powodów, których kredyt indeksowany był kursem CHF.
Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej, zgodnie z którym bank może w sposób dowolny i niepoddający się weryfikacji ustalać kursy waluty, stanowiące narzędzie indeksacji, a tym samym wpływać na wysokość własnych korzyści i generować dodatkowe i nieprzewidziane umową koszty dla kredytobiorcy, rażąco narusza zasadę równowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta i dobre obyczaje (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2011 r., VI ACa 420/11).
Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiem art. 385 1 kc kontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia salda kredytu do wypłaty, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umowy.
Zapisy zawarte w § 2 ust. 1 i § 3 ust. 2 umowy, w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powodowie po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie zobowiązani byli spłacać. We wskazanych postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę kursu kupna CHF.
Za abuzywne należało również uznać postanowienie z § 5 ust. 3 umowy przewidujące ustalenie przez bank rat kapitałowo – odsetkowych po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF a więc dopiero po zawarciu umowy kredytu. Sprzeczne z dobrymi obyczajami jest bowiem takie ukształtowanie postanowień umowy, które pozwala przedsiębiorcy wskazywać konsumentowi wysokość jego świadczenia w piśmie przesyłanym już po zawarciu umowy.
Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż doprowadziły, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami.
W tym miejscu należy wskazać, że bank nie wykonał także swoich obowiązków w zakresie poinformowania powodów o ryzyku kursowym. Tymczasem wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by powodowie mieli pełną wiedzę co do konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zatem zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający powodom, że zaciągnięcie takiego kredytu jest bardzo ryzykowne a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, by taki obowiązek informacyjny został przez bank wykonany w sposób ponadstandardowy, dający powodom pełne rozeznanie w tym zakresie. Ponadto, rzeczywistość pokazała, że określenie nawet w przybliżeniu skali ryzyka walutowego związanego z tego rodzaju kredytami okazało się całkowicie nietrafione.
Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść powodów jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów.
To, że powodowie dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty CHF, nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umowy kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.
Wobec niejednoznacznych postanowień umowy określających główne świadczenie kredytodawcy nie sposób jest również przyjąć, że powodowie zawarli umowę kredytu pozostając w pełni świadomi co do wynikających z niej obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Pozwany nie udowodnił, by powodom zostały udzielone przed zawarciem umowy kredytu konkretne informacje na temat ryzyka kursowego pozwalające im na świadome zawarcie umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF, do czego zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego określoną w art. 6 kc był obowiązany. Brak jest też dowodu na to, by powodowie zostali pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązania oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyt jest indeksowany, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres na jaki został zaciągnięty kredyt, nie można przecież było wykluczyć.
Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.
Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowie za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowi art. 385 1 § 2 kc jeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.
Utrzymanie w mocy umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w niej postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy wydaje się w tych okolicznościach niepewna.
W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączącej strony umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tego stosunku obligacyjnego. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tej umowy ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytu do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązującego postanowienia o oprocentowaniu kredytu określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenie art. 353 1 kc wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością).
Wyeliminowanie z umowy zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanego stosunku prawnego jako sprzecznego z naturą (charakterem prawnym) zobowiązania, które strony chciały wykreować. Umowę w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważną. Nie można bowiem zastąpić zawartych w niej niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.
Mając na uwadze powyższe Sąd przesłankowo stwierdził, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie zawarta w dniu 22 września 2005 r. pomiędzy powodami a (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we Ł. jest nieważna. Powodowie bowiem powołując się na jej nieważność żądali zasądzenia na ich rzecz od pozwanego kwoty 233.866,35 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z tą nieważnością umowy. Zasądzenia tej kwoty domagali się oni tytułem zwrotu kwot wpłaconych w wykonaniu umowy kredytu.
Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).
Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie umowy kredytu powodowie wpłacili pozwanemu łącznie kwotę 233.866,35 zł.
W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów dochodzonej w tej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kapitału kredytu udostępnionego powodom w kwocie 120.370,25 zł i wierzytelnością pozwanego o zapłatę realnej wartości kapitału kredytu za czas od wypłaty kapitału do jego zwrotu w kwocie 19.116,45 zł.
Jak wynika z art. 203 1 § 1 pkt 1 kpc podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda. Zgodnie natomiast z art. 203 1 § 2 kpc pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna.
W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż zarzut potrącenia złożony przez pozwanego odpowiedzi na pozew dotyczy wierzytelności pozwanego wynikających z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność powodów dochodzona w tej sprawie. Należało zatem ustalić czy wierzytelności zgłoszone do potrącenia pozwanemu przysługują.
Ponieważ umowa kredytu, na podstawie której pozwany wypłacił powodom kredyt, uznana została za nieważną, nie ulega wątpliwości, iż pozwanemu przysługuje wobec powodów wierzytelność z tytułu ich bezpodstawnego wzbogacenia w zakresie wypłaconej powodom kwoty kredytu. Pozwanemu przysługuje zatem wobec powodów wierzytelność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powodów w kwocie 120.370,25 zł, bo taką kwotę na podstawie umowy kredytu pozwany wypłacił powodom.
Jeśli zaś chodzi o wierzytelność z tytułu zwrotu realnej wartości kapitału, to stwierdzić należy, że jako, że pozwanemu nie przysługuje roszczenie o sądową waloryzacji kapitału kredytu oparte na podstawie art. 358 1 § 3 kc, to wierzytelność ta pozwanemu nie przysługuje. Jak wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 stycznia 2024 r. sygn. akt C-488/23 art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi.
W następnej kolejności należało ustalić czy przysługująca pozwanemu wierzytelność z tytułu zwrotu kapitału kredytu w wysokości 120.370,25 zł była wymagalna. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, iż w momencie składania przez pozwanego oświadczenia o potrąceniu, wierzytelność ta nie była wymagalna. Kwota ta stanowiła świadczenie nienależne a zatem jej wymagalność w rozumieniu art. 498 § 1 kc wyznaczać należało z uwzględnieniem art. 455 kc, co oznacza wezwanie dłużnika do zapłaty i upływ okresu „niezwłoczności” (przy braku innych wskazań) na spełnienie świadczenia. (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt I ACa 97/22, LEX nr 3423636) Złożenie przez pozwanego oświadczenia o potrąceniu z wierzytelnością powodów jego wierzytelności z tytułu wypłaconego kapitału, która to wierzytelność stawała się wymagalna po wezwaniu powodów do jej zapłaty i po upływie terminu niezwłoczności na jej zapłatę, nastąpiło zanim wierzytelność ta stała się wymagalna. Przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu, pozwany nie wzywał bowiem powodów do zapłaty tej kwoty. Ponieważ złożone w odpowiedzi na pozew oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu było nieskuteczne, nie było możliwe uwzględnienie złożonego przez pozwanego procesowego zarzutu potrącenia w niej zgłoszonego.
Pozwany kolejny zarzut potrącenia z wierzytelnością powodów dochodzoną w tej sprawie swoich wierzytelności o zwrot kapitału kredytu udostępnionego powodom w kwocie 120.370,25 zł i o zapłatę różnicy pomiędzy kwotą nominalnego kapitału kredytu a realną wartością kapitału kredytu uwzględniającą zmianę wartości pieniądza w czasie w kwocie 21.383,95 zł złożył w piśmie procesowym z dnia 4 lipca 2025 r.
Zarzut potrącenia złożony we wskazanym piśmie procesowym pozwanego dotyczy wierzytelności pozwanego wynikającej z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność powodów dochodzona w tej sprawie. Jak to już wyżej wskazano pozwanemu przysługuje wierzytelność o zwrot kapitału kredytu w kwocie 120.370,25 zł ale nie przysługuje mu wierzytelność w kwocie 21.383,95 zł z tytułu waloryzacji kapitału.
W następnej kolejności należało ustalić czy przysługująca pozwanemu wierzytelność z tytułu zwrotu kapitału kredytu w wysokości 120.370,25 zł była wymagalna. Pozwany wezwał powodów jednym pismem kierowanym do obojga do zwrotu kapitału kredytu w terminie 7 dni od otrzymania tego wezwania. Biorąc pod uwagę fakt, iż pozwany wystosował do obojga powodów jedno wezwanie do zapłaty kapitału kredytu, zdaniem Sądu, wierzytelność o zwrot kapitału kredytu nie była wymagalna. Choć przesyłka zawierająca to wezwanie doręczona została w dniu 26 czerwca 2025 r., to z pewnością odebrać ją musiał jeden adresat a pozwany nie wskazał nawet czy była to powódka czy powód. Zdaniem Sądu, z uwagi na to, że wierzytelność o zwrot kapitału kredytu przysługiwała pozwanemu wobec obojga powodów, oboje oni powinni otrzymać wezwanie do zapłaty kapitału kredytu, aby wierzytelność z tego tytułu była wymagalna. Ponieważ wierzytelność ta nie była wymagalna, złożone w piśmie procesowym pozwanego z dnia 4 lipca 2025 r. oświadczenie o potrąceniu było nieskuteczne i stąd nie było możliwe uwzględnienie złożonego przez pozwanego w tym samym piśmie procesowym procesowego zarzutu potrącenia.
Nawet jednak, gdyby uznać, że wezwanie do zapłaty kapitału kredytu zostało doręczone powodom skutecznie, zdaniem Sądu, także nie można byłoby uwzględnić procesowego zarzutu potrącenia zgłoszonego przez pozwanego.
W myśl art. 498 § 1 kc gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Zgodnie z art. 498 § 2 kc wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Jak wynika zaś z art. 499 kc potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.
Oświadczenie o potrąceniu, na którym oparty był procesowy zarzut potrącenia, zostało złożone pełnomocnikowi powodów w piśmie procesowym, w którym podniesiony został zarzut potrącenia. Pozwany nie wykazał przy tym, by przed złożeniem przez niego procesowego zarzutu potrącenia a wiec przed 4 lipca 2025 r. oświadczenie o potrąceniu zostało doręczone pełnomocnikowi powodów. Nie złożył on też dowodu na to, by zostało mu ono w ogóle doręczone. Tymczasem oświadczenie o potrąceniu stanowi materialnoprawną podstawę zarzutu potrącenia. W tej sytuacji zatem także nie można było uwzględnić procesowego zarzutu potrącenia.
Mając zatem na uwadze powyższe Sąd w związku przesłankowym uznaniem za nieważną umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe z dnia 22 września 2005 r. zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 233.866,35 zł.
Zwrot świadczenia nienależnego powinien nastąpić po wezwaniu dłużnika, gdyż zgodnie z art. 455 kc jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powodowie wezwali pozwanego do zwrotu wpłaconych na poczet umowy kwot reklamacją zawierającą wezwanie do zapłaty, którą pozwany otrzymał w dniu 20 grudnia 2024 r. a wiec roszczenie powodów stało się wymagalne w dniu 21 grudnia 2024 r. Na postawie art. 481 kc w zw. z art. 359 § 1 i 2 kc Sąd zasądził zatem od pozwanego łącznie na rzecz powodów, zgodnie z żądaniem pozwu, odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty 233.866,35 zł od dnia 13 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty.
W przedmiotowej sprawie pozwany podnosił zarzut nadużycia przez powodów prawa podmiotowego choć nie wskazywał jakiego. W ocenie Sądu podniesiony zarzut nie może odnieść skutku. Nie ulega wątpliwości, że zamiarem powodów było zaciągnięcie kredytu na przebudowę domu i że oczekiwali oni uzyskania kredytu w walucie polskiej, gdyż dom przebudowywali w Polsce. Przy zawieraniu umowy kredytu nie mieli oni żadnego wpływu na jej treść. Kredytodawca natomiast posługując się opracowanymi przez siebie wzorcami umownymi wprowadził do umowy mechanizmy indeksacji powiązane z kursem franka szwajcarskiego, które zostały uznane przez Sąd za klauzule abuzywne. Skoro więc kredytodawca zachował się względem powodów nielojalnie i niewłaściwie nie może on powoływać się na nadużycie prawa podmiotowego przez powodów.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 kpc w kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od pozwanego na rzecz powodów R. X. i Z. X. kwoty po 5.917,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na zasądzone na rzecz każdego z powodów kwoty złożyły się 1/2 opłaty od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, 1/2 wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 10.800,00 zł ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) i 1/2 opłat skarbowych od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł.