Wyrok z 21 maja 2024, sygn. XVII AmE 22/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 maja 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:

Przewodniczący – Sędzia SO Małgorzata Wiliński

Protokolant – sekretarz sądowy Magdalena Ratajczyk

po rozpoznaniu w dniu 08 maja 2024 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z odwołania syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w K.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o wymierzenie kary pieniężnej

na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 21 września 2023 r. znak: (...)

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od (...) S.A. w upadłości z siedzibą w K. na rzecz Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki kwotę 720 (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSO Małgorzata Wiliński

Sygn. akt XVII AmE 22/24

UZASADNIENIE

wyroku z 21 maja 2024 r.

Decyzją z dnia 21 września 2023 r. znak: (...) Prezes Urzędu Regulacji Energetyki działając na podstawie art. 168 pkt 1 oraz art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1436 z późn. zm.) w związku z art. 170 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 2a, art. 174 ust. 1 oraz w związku z art. 52 ust. 1, art. 59 pkt 1 ustawy OZE i § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Energii z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie zmiany wielkości udziału ilościowego sumy energii elektrycznej wynikającej z umorzonych świadectw pochodzenia potwierdzających wytworzenie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w latach 2018 – 2019 (Dz.U. z 2017 r. poz. 1559) oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca ]1960 r . - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) i art. 90 ust. 1 ustawy OZE , po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej przedsiębiorcy (...) S.A. w upadłości z siedzibą w K., posiadającemu numer identyfikacji podatkowej (NIP): (...), w imieniu i na rachunek którego działa M. M. - syndyk masy upadłości (...) S.A. w upadłości, orzekł, że:

1)  (...) S.A. w upadłości z siedzibą w K., w imieniu i na rachunek którego działa M. M. - syndyk masy upadłości (...) S.A. w upadłości, nie przestrzegał za rok 2019, określonego w art. 52 ust. 1 ustawy OZE (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r.) w zakresie, o którym mowa w art. 59 pkt 1 ustawy OZE z uwzględnieniem § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Energii , obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej z biogazu rolniczego wydanych odpowiednio dla energii elektrycznej lub biogazu rolniczego, wytworzonych w instalacjach odnawialnego źródła energii znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zlokalizowanych w wyłącznej strefie ekonomicznej, względnie uiszczenia opłaty zastępczej, na zasadach określonych w art. 47 ustawy OZE, w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r.;

2)  za niewywiązanie się z obowiązku opisanego w punkcie pierwszym wymierzył przedsiębiorcy: (...) S.A. w upadłości z siedzibą w K., w imieniu i na rachunek którego działa M. M. - syndyk masy upadłości (...) S.A. w upadłości, karę pieniężną w kwocie 774.071,25 zł (słownie złotych: siedemset siedemdziesiąt cztery złote siedemdziesiąt jeden złotych 25/100) to jest w wysokości (...)% przychodu uzyskanego przez ww. przedsiębiorcę w 2020 r. z działalności koncesjonowanej polegającej na obrocie energią elektryczną (k. 6).

Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki wniósł Syndyk masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w K., zaskarżając ją w całości i żądając uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1.  art. 170 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1436 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie, a to nałożenie kary za niewykonanie obowiązków wynikających z tej ustawy na podstawie działalności koncesjonowanej z roku 2020 r., podczas gdy zgodnie z art. 170 ust. 1 ustawy kara powinna być wyliczona na podstawie przychodu z działalności koncesjonowanej (sprzedaż energii elektrycznej) w roku poprzedzającym rok nałożenia kary, to jest w roku 2022 r, i w związku z brakiem przychodu z działalności koncesjonowanej w roku 2022 kara powinna wynieść 0 zł,

2.  art. 170 ust. 2 ustawy OZE poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to jest przyjęcie, że nawet w przypadku nieosiągnięcia przez ukarany podmiot dochodu z działalności koncesjonowanej w roku poprzedzającym rok nałożenia kary, może zostać nałożona kara w wysokości minimalnej, podczas gdy wysokość kary ograniczona jest przez art. 170 ust. 1 ustawy OZE.

Na rozprawie w dniu 08 maja 2024 r. pełnomocnik odwołującego wniósł nadto o zasądzenie od Prezesa URE kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 72).

W odpowiedzi na odwołanie Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 51).

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

Decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 30 kwietnia 2007 r. nr (...) została (...) S.A. udzielona koncesja na obrót energią elektryczną, obowiązująca od dnia 05 lipca 2020 r. do dnia 31 grudnia 2030 r.

dowód: okoliczności bezsporne wynikające z treści uzasadnienia decyzji k. 8;

W dniu 02 czerwca 2020 r. koncesja ta została cofnięta.

dowód: okoliczności bezsporne

Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2021 r. Sąd Rejonowy Katownie – Wschód w Katowicach, Wydział X Gospodarczy, w sprawie X GU 508/19/5 ogłosił upadłość (...) S.A.

dowód: okoliczności bezsporne wynikające z treści uzasadnienia decyzji k. 7;

Pismem datowanym na dzień 17 maja 2022 r. syndyk przedstawił Prezesowi Urzędu regulacji Energetyki informacje dotyczące dokonanej przez przedsiębiorcę w okresie od 01 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. sprzedaży energii elektrycznej.

Z przedstawionych wyjaśnień wynikało, że spółka w 2019 r. dokonała sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom końcowym w ilości (...) MWh, z wyłączeniem energii elektrycznej do odbiorców przemysłowych, o których mowa w art. 52 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2021 r. poz. 610, z późn. zm.).

Dowód: pismo z dnia 17 maja 2022 r. wraz z załącznikami k. 4-7 akt administracyjnych

Przedsiębiorca za okres od dnia 01 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. nie przedstawił Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki do umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej. Przedsiębiorca nie uiścił również opłaty zastępczej na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Dowód: okoliczności bezsporne

Pismem z dnia 21 kwietnia 2023 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki zawiadomił syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w K. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z ujawnieniem możliwości niezrealizowania w latach 2018 - 2019 r. obowiązków w zakresie uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectw pochodzenia energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, względnie uiszczenia stosownej opłaty zastępczej.

Dowód: zawiadomienia o wszczęciu postępowania k. 9-11 akt administracyjnych

W treści przywołanego pisma poinformowano przedsiębiorcę, że uwzględniając sprzedaż energii elektrycznej odbiorcom końcowym w 2019 r. w ilości (...) MWh, z wyłączeniem energii elektrycznej sprzedanej do odbiorców przemysłowych, był on obowiązany do realizacji obowiązku o jakim mowa w art. 52 ust. 1 ustawy o odnawialnych źródłach energii, w zakresie o jakim mowa w art. 10 pkt 2 ustawy zmieniającej, za okres od dnia 01 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. na ilość 22 057,227 MWh.

Dowód: zawiadomienia o wszczęciu postępowania k. 9-11 akt administracyjnych.

Ponadto, pismem tym przedsiębiorca został m.in. wezwany do przedstawienia w terminie 14 dni wszelkich dokumentów pozwalających na ustalenie sytuacji finansowej, w tym w szczególności bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok podatkowy oraz oświadczenia o wysokości przychodu uzyskanego w 2022 r.

Dowód: zawiadomienia o wszczęciu postępowania k. 9-11 akt administracyjnych.

W formularzu w sprawie opłaty koncesyjnej za rok 2020 r. w odniesieniu do spółki, wskazano, że przychody z działalności objętej koncesją wyniosły (...) zł.

Dowód: okoliczności bezsporne wynikające z treści uzasadnienia decyzji k. 8v.

W 2022 r. przedsiębiorca nie osiągnął przychodu z działalności koncesjonowanej.

Dowód: Sprawozdanie finansowe k. 30-43 akt administracyjnych.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o twierdzenia przedstawione w decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w zakresie odnoszącym się do posiadanej przez Przedsiębiorcę koncesji na obrót energią elektryczną oraz wysokości przychodu z tytułu działalności koncesjonowanej. Informacje te nie były kwestionowane przez stronę przeciwną. W pozostałym zakresie Sąd oparł się na dokumentach zgromadzonych w aktach administracyjnych, mając na uwadze normę art. 229 i 230 k.p.c.

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje:

W sprawie zastosowanie miała ustawa o odnawialnych źródłach energii z dnia 20 lutego 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 478). W myśl art. 52 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorstwo energetyczne, odbiorca końcowy, odbiorca przemysłowy oraz towarowy dom maklerski lub dom maklerski, są obowiązane:

(i) uzyskać i przedstawić do umorzenia Prezesowi URE świadectwo pochodzenia lub świadectwo pochodzenia biogazu rolniczego wydane odpowiednio dla energii elektrycznej lub biogazu rolniczego, wytworzonych w instalacjach odnawialnego źródła energii znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zlokalizowanych w wyłącznej strefie ekonomicznej lub na podstawie ustawy - Prawo energetyczne, lub

(ii) uiścić opłatę zastępczą.

Opłata zastępcza na mocy art. 68 ustawy stanowi przychód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i uiszcza się ją na rachunek bankowy tego funduszu w terminie do dnia 30 czerwca każdego roku, za poprzedni rok kalendarzowy.

Ponadto zgodnie z art. 47 ust. 2 ustawy w/w podmioty zobowiązane są do uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwo pochodzenia lub świadectwo pochodzenia biogazu rolniczego w przypadku, gdy którakolwiek z średnioważonych cen praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia lub świadectw pochodzenia biogazu rolniczego będzie niższa od wartości jednostkowej opłaty zastępczej określonej w art. 56 ustawy.

Stosownie do art. 59 pkt 2 ustawy OZE obowiązek o którym mowa w art. 52 ust. 1 ustawy OZE uznaje się za spełniony przez podmioty, o których mowa w art. 52 ust. 2 ustawy OZE, jeżeli za dany rok udział ilościowy sumy energii elektrycznej wynikającej z umorzonych świadectw pochodzenia potwierdzających wytworzenie energii elektrycznej z:

1) biogazu rolniczego przed dniem wejścia w życie rozdziału 4 lub innych niż biogaz rolniczy odnawialnych źródeł energii lub uiszczonej opłaty zastępczej, w danym roku w:

a) ilości energii elektrycznej sprzedanej odbiorcom końcowym niebędącym odbiorcami przemysłowymi, o których mowa w art. 52 ust. 2 pkt 1, albo

b) całkowitej rocznej ilości energii elektrycznej wynikającej z zakupu energii elektrycznej na własny użytek, na podstawie transakcji zawieranych we własnym imieniu na giełdzie towarowej lub na rynku organizowanym przez podmiot prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej rynek regulowany, albo

c) całkowitej rocznej ilości energii elektrycznej wynikającej z zakupu energii elektrycznej na własny użytek, na podstawie transakcji zawieranych poza giełdą towarową lub rynkiem, o którym mowa w lit. b, będących przedmiotem rozliczeń prowadzonych w ramach giełdowej izby rozrachunkowej przez spółkę prowadzącą giełdową izbę rozrachunkową, przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. lub przez spółkę, której Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. przekazał wykonywanie czynności z zakresu zadań, o których mowa w art. 48 ust. 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, albo

d) całkowitej rocznej ilości energii elektrycznej wynikającej z zakupu energii elektrycznej na podstawie transakcji zawieranych na zlecenie odbiorców końcowych na giełdzie towarowej lub na rynku organizowanym przez podmiot prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej rynek regulowany, albo

e) ilości energii elektrycznej zakupionej na własny użytek

- wynosi 18,50 % ( wielkość udziału w 2022 r. wynosiła 18,5% zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 04 sierpnia 2021 r. Dz.U. z 2021 r. poz. 1467).

Uwzględniając treść zarzutów odwołania Sąd uznał, że w sprawie bezsporna była ilość brakującej energii elektrycznej niezbędnej do realizacji przez odwołującą spółkę obowiązku wynikającego z art. 52 ust. 1 ustawy. Jak wynika z materiału dowodowego, w 2019 r. spółka dokonała sprzedaży energii elektrycznej do odbiorców końcowych w ilości (...) MWh, w związku z czym była obowiązana do realizacji obowiązku na podstawie wskazanego wyżej przepisu na ilość 22 057,227 MWh. Natomiast przedsiębiorca za okres od dnia 01 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. nie przedstawił Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki do umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej, Przedsiębiorca nie uiścił również opłaty zastępczej na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W związku z tym, w zaskarżonej decyzji słusznie ustalono, że brakująca ilość energii elektrycznej niezbędnej do realizacji obowiązku, o którym mowa w art. 52 ust. 1 ustawy, wyniosła właśnie 22 057,227 MWh.

Warto jednocześnie nadmienić, iż strona odwołująca co prawda zaskarżyła całość decyzji domagając się jej uchylania, jakkolwiek podniesione zarzuty odnoszą się jedynie do jej punktu 2) tj. rozstrzygnięcia w zakresie wysokości wymierzonej kary pieniężnej.

Zarzuty sformułowane w odwołaniu koncentrowały się zasadniczo na naruszeniu przez Organ art. 170 ust. 1 i 2 ustawy OZE. Zdaniem strony kara powinna zostać obliczona w oparciu o wynika finansowy odnoszący się do 2022 r., a więc roku poprzedzającego nałożenie kary. Błędne było zatem oparcie się przez Prezesa Urzędu na przychodzie z 2020 r. z działalność koncesjonowanej.

Dokonując analizy podniesionych przez stronę okoliczności, Sąd w pierwszej kolejności miał na uwadze, że wysokość wymierzonej kary musi odpowiadać wytycznym określonym w art. 174 ust. 1 ustawy tj. ustalając wysokość kary pieniężnej organ uwzględnia zakres naruszeń, powtarzalność naruszeń lub korzyści finansowe możliwe do uzyskania z tytułu naruszenia. Jednakowoż ocena w tym zakresie powiązana musi być z wytycznymi wymiaru tej kary określonymi w art. 170 ustawy.

I tak po pierwsze, zgodnie z art. 170 ust. 2 ustawy wysokość kary pieniężnej za naruszenie obowiązków wynikających z art. 52 ustawy nie może być niższa od kwoty obliczonej w ten sposób, że stanowi ona mnożnik współczynnika 1.3 oraz różnicy pomiędzy opłatą zastępczą, obliczoną zgodnie z art. 56 i uiszczoną opłatą zastępczą. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ustawodawca przewidział w nim sankcję w ściśle, minimalnej określonej wysokości. Z kolei w ust. 1 art. 170 ustawy określono jej wysokość maksymalną wskazując, że wysokość kary pieniężnej, jeżeli kara jest związana z działalnością gospodarczą wykonywaną na podstawie koncesji albo wpisu do rejestru działalności regulowanej, nie może być wyższa niż 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, wynikającego z prowadzonej działalności koncesjonowanej albo działalności wykonywanej na podstawie wpisu do rejestru działalności regulowanej, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. W tak określonych granicach powinna być wymierzona kara przy uwzględnieniu wytycznych, o których mowa w art. 174 ust. 1 ustawy tj. zakresu naruszeń, powtarzalność naruszeń lub korzyści finansowe możliwych do uzyskania z tytułu naruszenia. Inaczej ujmując Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, a także Sąd, władni są miarkować karę administracyjna, ale jedynie w granicach jej minimalnej i maksymalnej wysokości określonej na podstawie przywołanych przepisów.

W przypadku gdy przed wydaniem decyzji o nałożeniu kary pieniężnej w zakresie nieprzestrzegania obowiązku, w przypadku określonym w art. 168 pkt 1, z jakichkolwiek przyczyn nie można ustalić przychodu za rok kalendarzowy poprzedzający rok nałożenia kary pieniężnej lub dokonanie tych ustaleń jest znacząco utrudnione, Prezes URE, nakładając karę pieniężną, uwzględnia ostatni ustalony przychód wynikający z prowadzonej działalności koncesjonowanej albo działalności wykonywanej na podstawie wpisu do rejestru działalności regulowanej osiągnięty przez ukarany podmiot (art. 170 ust. 2a ustawy).

W przedmiotowym postępowaniu, Organ na podstawie informacji zgromadzonych w aktach administracyjnych ustalił, że przedsiębiorca dokonał w 2019 r. sprzedaży energii elektrycznej w ilości (...) MWh i w związku z tym było obowiązany do realizacji obowiązku, o którym mowa w art. 52 ust. 1 ustawy OZE na ilość 22 057,227 MWh. Obliczona w oparciu o te dane opłata zastępcza wyniosła 2.862.586,92 zł i była to wysokość w sprawie bezsporna. Stosując wzór z art. 170 ust. 2 ustawy [1.3 (opłata zastępcza, obliczona zgodnie z art. 56 ustawy - uiszczona opłata zastępcza) kara minimalna wynosiła 3.721.362,99 zł (1.3 x 2.862.586,92 zł).

Strona odwołująca stała na stanowisku, że z uwagi na brak przychodu za 2022 rok, nie było w ogóle możliwe wymierzenie przedsiębiorcy kary pieniężnej (także w wysokości minimalnej). Sąd orzekający w niniejszym składzie nie zgodził się z tym poglądem, i doszedł do przekonania, iż regulacje prawne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia o wysokości nałożonej na odwołującą spółkę kary pieniężnej, uzasadniały jej wymierzenie.

Zgodzić się należy, że w art. 170 ust. 1 ustawy OZE ustawodawca określił, że wysokość kary pieniężnej nie może przekroczyć pewnej kwoty (obliczanej w relacji do wysokości przychodu ukaranego podmiotu w poprzednim roku podatkowym). Niemniej podkreślić trzeba, iż przepis ten należy odczytywać w powiązaniu z art. 170 ust. 2 pkt 1 ustawy OZE, który mówi o dolnej granicy wysokości kary. W konsekwencji przepis art. 170 ust. 1 wyznacza górną granice wysokości kary pieniężnej, i limituje on wysokość kary tylko w sytuacji, gdy Prezes URE chciałby wymierzyć podmiotowi karę inną aniżeli kara minimalna ( por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 07 grudnia 2023 r. sygn. akt XVII AmE 101/23, niepubl.) Ani pozwany Prezes, ani Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nie mają możliwości miarkowania wysokości kary poniżej pułapu określonego w przepisach ( por. wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 kwietnia 2017 r. sygn. akt XVII AmE 91/16, opubl. Legalis nr 1751987). Analogiczne stanowisko (jakkolwiek na tle regulacji z art. 56 ust. 3 Prawa energetycznego w brzmieniu obowiązującym w 2016 r.) zaprezentował Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 11.09.2023 r. sygn. akt VII Aga 200/23 ( niepubl.) wskazując, że przepis art. 56 ust. 3 Prawa energetycznego ( o treści: „wysokość kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 pkt 1-38, nie może przekroczyć 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym, a jeżeli kara pieniężna związana jest z działalnością prowadzoną na podstawie koncesji, wysokość kary nie może przekroczyć 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, wynikającego z działalności koncesjonowanej, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym) ma na celu ograniczać wysokość kary pieniężnej, ale nie prowadzić do jej zniesienia.

Podobny kierunek wykładni został zaprezentowany także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II NSKP 49/23 ( opubl. Legalis). Sąd ten stwierdził, że przepis art. 56 ust. 2a Prawa energetycznego określał minimalną wysokość kary, powiązaną ze stopniem naruszenia obowiązku (tzn. wysokością opłaty zastępczej), zaś jej maksymalną wysokość art. 56 ust. 3 Prawa energetycznego , wiążący ją z przychodem przedsiębiorcy w poprzednim roku podatkowym. Racjonalna wykładnia przepisu nakazuje przyjąć, że przepis wprowadzający algorytm obliczania kary maksymalnej nie narusza przepisu określającego minimalną wysokość kary. Zatem w nietypowej sytuacji, gdy nie da się obliczyć kary maksymalnej albo gdy w wyniku utraty koncesji kara taka musiałaby być ustalona na 0 zł organ winien nałożyć karę minimalną, nie zaś odstąpić w ogóle od nałożenia kary.

Przedstawione poglądy, chociaż zaprezentowane na gruncie innego aktu prawnego, z uwagi na zbliżoną (acz nie tożsamą) konstrukcję określenia kary minimalnej i maksymalnej, odnieść należy do sankcji wynikających z ustawy o odnawialnych źródłach energii. Oznacza to, że niezależnie od uzyskania lub braku przechodu w roku poprzedzającym wydanie decyzji, w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy Prezes Urzędu obligowany jest nałożyć karę pieniężną co najmniej w wysokości minimalnej. Jej podwyższenie uzależnione jest już natomiast od sytuacji finansowej przedsiębiorcy, o czym poniżej.

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki w omawianej sprawie z powołaniem na art. 170 ust. 1 ustawy OZE obniżył karę minimalną do kwoty 774.071,25 zł. tj. (...)% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę z działalności koncesjonowanej w roku 2020 r. Był to ostatni rok tego rodzaju działalność strony, gdyż w dniu 02 czerwca 2020 r. koncesja została jej cofnięta.

Odnosząc się do takiego działania Prezesa Urzędu Sąd przypomina, że wysokość kary pieniężnej - jeżeli kara jest związana z działalnością gospodarczą wykonywaną na podstawie koncesji albo wpisu do rejestru działalności regulowanej - nie może być wyższa niż 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, wynikającego z prowadzonej działalności koncesjonowanej albo działalności wykonywanej na podstawie wpisu do rejestru działalności regulowanej, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. Oznacza to, że Prezes URE wydając decyzję w 2023 r. powinien co do zasady odnieść się do przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę w poprzednim roku podatkowym, tj. 2022 r. Jak wskazano, takie przychód nie został osiągnięty przez (...) S.A., a w konsekwencji niedopuszczalne było wymierzenie kary pieniężnej ponad jej minimalny pułap.

Przepis art. 170 ust. 2a ustawy obliguje organ do uwzględnienia ostatniego ustalonego przychodu wynikającego z prowadzonej działalności koncesjonowanej albo działalności wykonywanej na podstawie wpisu do rejestru działalności regulowanej osiągnięty przez ukarany organ, wyłącznie wówczas, gdy z jakichkolwiek przyczyn nie jest możliwe ustalenie przychodu za rok kalendarzowy poprzedzający rok nałożenia kary pieniężnej lub dokonanie tych ustaleń jest znacząco utrudnione. W ocenie Sądu chodzi tu o faktyczne przeszkody w uzyskaniu danych finansowych za rok poprzedzający wydanie decyzji np. brak sporządzenia przez przedsiębiorcę sprawozdania finansowego, czy odmowa wskazania danych obrazujących sytuację majątkową.

W omawianej sprawie zaskarżona decyzja została wydana w 2023 roku, zatem przychód, który powinien zostać uwzględniony przy wymierzeniu kary, powinien dotyczyć roku 2022 r. – tj. roku poprzedzającego jej nałożenie. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak było podstaw do uznania, jakoby ustalenie wysokości przychodu osiągniętego przez spółkę w 2022 r. było niemożliwe lub znacząco utrudnione. Zarówno organ, na etapie wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak i Sąd w dacie wyrokowania, mieli możliwość weryfikacji wysokości przychodu spółki osiągniętego w 2022 r., na podstawie złożonego przez syndyka sprawozdania finansowego odwołującej spółki oraz przy uwzględnieniu bezspornego faktu, że już w dniu 02 czerwca 2020 r. spółce została cofnięta koncesja. Materiał dowodowy wskazywał zatem, że w 2022 r. brak było jakiegokolwiek przychodu z działalności koncesjonowanej. Oznacza to tym samym, że organ, nakładając karę pieniężną, uwzględniając brak przychodu za 2022 rok, powinien w świetle art. 170 ust. 2 ustawy wymierzyć karę w wysokości minimalnej. Żadne przepisy prawa nie upoważniały Prezesa Urzędu do „poszukiwania” takiego roku w działalności przedsiębiorcy, w którym osiągnięte przychody dawałyby podstawę do podwyższenia kary pieniężnej ponad minimalny jej pułap.

Na taką interpretację normy art. 170 ust. 2a ustawy OZE wskazuje jego brzmienie w fragmencie „z jakichkolwiek przyczyn nie można ustalić przychodu za rok kalendarzowy poprzedzający rok nałożenia kary pieniężnej lub dokonanie tych ustaleń jest znacząco utrudnione”. Nie chodzi tu zatem o sytuację, w której przedsiębiorca nie osiągnął przychodu z działalności koncesjonowanej w roku poprzedzającym wydanie decyzji, ale gdy przychodu tego nie da się określić lub jest to znacznie utrudnione. Mamy tu do czynienia z zupełnie odmienną konstrukcją przepisu, niż to np. ma to miejsce w art. 56 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne . Ten bowiem przepis, odnosząc się do kary maksymalnej uzależnionej od wysokości osiągniętego przychodu w poprzednik roku podatkowym, stanowi że w przypadku gdy ukarany podmiot w roku poprzedzającym rok wymierzenia kary pieniężnej, nie osiągnął przychodu, Prezes URE, wymierzając karę pieniężną, uwzględnia ostatni ustalony przychód osiągnięty przez ten podmiot, a jeżeli kara pieniężna jest związana z działalnością prowadzoną na podstawie koncesji - ostatni ustalony przychód z działalności koncesjonowanej. W tym zatem przypadku ustawodawca upoważnił Prezesa Urzędu do miarkowania wysokości kary w oparciu o ostatni ustalony przychód, co nie zawsze oznaczać będzie odniesienie się do przychodu osiągniętego w roku poprzedzającym wydanie decyzji. Zaakcentować trzeba, że przepis ten został wprowadzony dopiero ustawą o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej oraz niektórych innych ustaw z dnia 16 sierpnia 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1785). Jak czytamy w uzasadnieniu projektu do tej ustawy nowelizującej, nowe rozwiązanie było podykotowane koniecznością wyeliminowania sytuacji, w których regulator nie mógł wymierzyć kary pieniężnej z powodu tego, że karany podmiot nie uzyskał przychodu w ogóle lub nie uzyskał przychodu w roku poprzedzającym rok wymierzenia kary ( zob. Druk nr 3487 Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej oraz o zmianie niektórych innych ustaw). Takie rozwiązanie niewątpliwie powiązane było natomiast z tym, że przepisy Prawa energetycznego w niektórych przypadkach także wysokość kary minimalnej uzależniają od wysokości uzyskanego przychodu. Natomiast w przypadku kary nakładanej na podstawie ustawy OZE jej wysokość minimalna jest od takiego przychodu zupełnie niezależna.

Podsumowując, na możliwość oparcia wysokości kary o przychód inny, niż osiągnięty w roku poprzedzającym wydanie decyzji, poza przypadkami gdy przychodu tego nie można ustalić lub jest to znacznie utrudnione, nie pozwala brzmienie regulacji art. 170 ust. 2a ustawy OZE. W teorii prawa ( por. M. Zieliński: Wykładnia Prawa, Zasady. Reguły. Wskazówki, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, s. 49) istnieje ugruntowane stanowisko odnośnie reguły pierwszeństwa wykładni językowej. W państwie prawnym interpretator musi zawsze w pierwszym rzędzie brać pod uwagę językowe znaczenie tekstu prawnego. Jeśli zaś językowe znaczenie tekstu jest jasne, wówczas - zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda - nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni.

Dlatego też w odniesieniu do zasad podwyższania kary minimalnej na podstawie ustawy OZE nadal aktualne pozostaje stanowisko Sądu Najwyższego, że sytuację ekonomiczną przedsiębiorcy będącą przesłanką górnej granicy kary pieniężnej ustala się według przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w roku podatkowym poprzedzającym ukaranie. Dotyczy to tylko ekonomicznego aspektu kary pieniężnej w odniesieniu do sytuacji w jakiej znajduje się ukarany przedsiębiorca. Represyjność kary ma być ustalana, a nawet miarkowana (ograniczona) sytuacją podlegającego karze przedsiębiorcy, mierzona poziomem uzyskanego przychodu ( zob. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt III SK 39/08, opubl. Legalis ). Zakładając racjonalność ustawodawcy, nie zdecydował się on do wprowadzenia odmiennych reguł w tym zakresie, jak to aktualnie ma miejsce w przypadku ustawy Prawo energetyczne .

W omawianej sprawie dodatkowo mamy do czynienia z sytuacją szczególną, w której to Prezes Urzędu uznał, że określona zgodnie z wymogami prawa wysokość kary minimalnej jest wyższa od możliwej kary maksymalnej. Skutkowało to obniżeniem jej do wysokości 774.071,25 zł., przy czym w tym zakresie Prezes Urzędu posłużył się danymi dotyczącymi przychodu z działalności koncesjonowanej z roku 2020 r. Działanie takie, chociaż zdaniem Sądu nie znajduje oparcia w literalnym brzmieniu art. 170 ust. 2a ustawy OZE, faktycznie było korzystne dla spółki. W świetle aktualnego stanowiska Sądu Najwyższego, które było już przytoczone wyżej ( wyrok z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II NSKP 49/23) możliwe bowiem było poprzestanie na nałożeniu na przedsiębiorcę kary minimalnej (tu. 3.721.362,99 zł), bez konieczności jej miarkowania. Przypominając, Sąd Najwyższy wskazał, że w nietypowej sytuacji, gdy doszło do utraty koncesji, Organ winien nałożyć karę minimalną. Natomiast Prezes Urzędu kierując się zasadą powiązania kary pieniężnej z (i) aktualną sytuacją przedsiębiorcy oraz (ii) działalnością koncesjonowaną, uznał że zasadne będzie obniżenie kary minimalnej. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że przyjęta przez Organ wykładnia przepisów jest najbardziej korzystna dla ukaranego.

Odnosząc się do przywołanego przez stronę odwołującą w toku rozprawy jaka miała miejsce w dniu 08 maja 2024 r. uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2023 r. sygn. akt VII Aga 810/23 ( niepubl.), to Sąd nie upatruje się w jego treści podstaw do uchylenia decyzji Prezesa Urzędu w stanie faktycznym sprawy niniejszej. W uzasadnieniu tym Sąd Apelacyjny wyjaśnił, z czym w pełni zgadza się Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, że określając wysokość kary minimalnej należy uwzględnić przychód z działalności koncesjonowanej poprzedzającej rok wydania decyzji. W konsekwencji w przywołanej sprawie, z odniesieniem do takiego przychodu, doszło do zmiany wysokości maksymalnej kary. Natomiast w sprawie niniejszej mamy do czynienia z odmienną sytuacją, w której to w roku poprzedzającym wydanie decyzji, w ogóle nie został osiągnięty przychód z takiej działalności. Sytuacja ta, mając na uwadze przedstawioną już wyżej argumentację, nie może stanowić przeszkody do nałożenia kary pieniężnej. W takiej to bowiem sytuacji zachodzą podstawy do jej nałożenia w wysokości minimalnej, która to kara wolą ustawodawcy jest zupełnie niezależna od osiągnięcia, lub też nie, przychodu przez ukarany podmiot.

Konkludując, Sąd uznał że w sprawie nie zachodzą podstawy do uchylenia decyzji Prezesa Urzędu. Po stronie ukaranego podmiotu doszło do naruszenia przepisów ustawy, co obwarowane jest określoną sankcją pieniężną. W takiej sytuacji nałożenie kary jest nadto uzasadnione jej funkcją prewencyjną i represyjną. Kara ma stanowić dla przedsiębiorców wyraźne ostrzeżenie na przyszłość przed powtarzaniem podobnych, nagannych zachowań oraz zmotywuje ich do przestrzegania reguł prawnych wynikających z prowadzenia koncesjonowanej działalności gospodarczej, a przy tym będzie stanowić dolegliwość dla przedsiębiorców, nie niosąc ze sobą jednocześnie ryzyka wyeliminowania ich z obrotu gospodarczego (wyrok SOKiK z dnia 29.09.2011 r., XVII AmE 187/09).

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. i 108 § 1 k.p.c. W konsekwencji kosztami zastępstwa procesowego Prezesa Urzędu, określonymi na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804) na 720,00 zł, obciążono odwołującą spółkę.

W myśl art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu - za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu.

Koszty procesu zasadzono bezpośrednio od upadłego. Sądowi znane jest rozbieżne stanowisko orzecznictwa i doktryny we wskazanym zakresie. Niemniej jednak Sąd orzekający w niniejszym składzie stoi na stanowisku, że syndyk masy upadłości jako strona w znaczeniu formalnym (procesowym) podejmuje czynności procesowe za upadłego i występuje w jego imieniu w toku procesu tj. działa za upadłego, ale w imieniu własnym, i że w takim wypadku świadczenie dochodzone przez lub od syndyka podlega zasądzeniu na rzecz lub od podmiotu będącego w upadłości, a nie na rzecz lub od syndyka. W związku z tym w rubrum orzeczenia należy oznaczać stronę postępowania w znaczeniu formalnym tj. syndyka, a w tenorze orzeczenia należy oznaczać stronę w znaczeniu materialnym tj. podmiot, od którego mają być zasądzone koszty, przy zastosowaniu przepisu art. 601 ustawy Prawo upadłościowe, stanowiącego że po ogłoszeniu upadłości, przedsiębiorca występuje w obrocie pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia „w upadłości”.

14.06.2024

SSO Małgorzata Wiliński

Sygn. akt XVII AmE 22/24

ZARZĄDZENIE

(...)

14.06.2024 r.

SSO Małgorzata Wiliński