Wyrok z 12 grudnia 2025, sygn. I C 2532/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy B. O. Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2025 r. w X.

na rozprawie

spraw

a) z powództwa głównego Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w T.

przeciwko B. U. (1), B. U. (2)

o zapłatę

b) z powództwa wzajemnego B. U. (1), B. U. (2)

przeciwko Bankowi (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w T.

o zapłatę

odnośnie powództwa z pkt a)

I.  zasądza od pozwanych B. U. (1), B. U. (2) na rzecz powoda Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w T. kwotę 15.954,55 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5.02.2025 r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo główne w pozostałym zakresie;

III.  znosi wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami;

odnośnie powództwa z pkt b)

IV.  oddala powództwo wzajemne;

V.  znosi wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami;

Sygn. akt I C 2532/24

UZASADNIENIE

Powód Bank (...) S.A. z siedzibą w T. pozwem wniesionym w dniu 18 grudnia 2024 r. skierowanym przeciwko B. U. (2) oraz B. U. (1) wniósł o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzeczenie w nim, że pozwani są zobowiązani do zapłaty solidarnie na jego rzecz kwoty 235 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W razie skutecznego wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty lub przekazania sprawy do rozpoznania na zasadach ogólnych wniósł o zasądzenie od pozwanych w/w kwoty z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ponadto wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powód wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń. Możliwość domagania się roszczeń restytucyjnych objętych żądaniem niniejszego pozwu wynika zarówno z przepisów prawa polskiego regulujących zasady rozliczeń w przypadku bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia nienależnego), jak i z orzecznictwa (...), określającego skutki uznania postanowień umów kredytów indeksowanych za abuzywne. Bank podkreśla, że obowiązek zwrotu udostępnionego kapitału jest w świetle żądań kredytobiorcy względem banku okolicznością bezsporną i ma bezpośrednie umocowanie w art. 405 w zw. z art. 410 k.c. Jeśli umowa kredytu – wskutek zawarcia w niej klauzul abuzywnych zostanie uznana za trwale bezskuteczną (nieważną), to wszystkie spełnione na jej podstawie świadczenia: zarówno banku jak i kredytobiorcy, podlegają zwrotowi jako nienależne. Roszczenie powoda nie jest przy tym przedwczesne ani przedawnione, gdyż termin przedawnienia może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonych klauzul umownych oraz zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy.

(pozew k. 4-7v.)

W odpowiedzi na pozew pozwani uznali żądanie pozwu w zakresie roszczenia o zapłatę kwoty wypłaconego kapitału, tj. 235 000,00 zł chyba, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu, natomiast nie uznali żądania pozwu w zakresie roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty wypłaconego kapitału kredytu, tj. od kwoty 235 000,00 zł. Wnieśli o oddalenie powództwa w pozostałej części. Ponadto wnieśli o zasądzenie od powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie na podstawie art. 101 k.p.c. o zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, gdyż strona pozwana nie dała powodu do wytoczenia sprawy, ewentualnie na podstawie art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań powoda o wzajemnie zniesione kosztów procesu, ewentualnie na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na szczególnie uzasadniony wypadek o nieobciążanie w ogóle kosztami procesu. Pozwani podnieśli zarzut przedawnienia całości roszczenia powoda, zgłosili procesowy zarzut zatrzymania, a także zarzucili stronie powodowej nadużycie prawa procesowego (art. 4 ¹ k.p.c.) oraz prawa podmiotowego (art. 5 k.c.). Pozwani przyznali, że strony są stronami umowy kredytu. Natomiast zaprzeczyli, jakoby:

1) powodowi przysługiwało roszczenie wskazane w powództwie,

2) strona powodowa dokonała na ich rzecz przysporzenia,

3) strona powodowa ich wzbogaciła.

Pozwani kredytobiorcy wraz z odpowiedzią na pozew wnieśli powództwo wzajemne, w którym domagali się ustalenia, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy o (...) zawartej pomiędzy B. U. (2) oraz B. U. (1) a (...) S.A. z siedzibą w T. oraz zasądzenie od pozwanego Bank (...) S.A. z siedzibą w T. łącznie na rzecz powodów kwoty 219 045,45 wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 lipca 2023 r. do dnia zapłaty.

Ponadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty, a w sytuacjach prawem przewidzianych kosztów, o których mowa w art. 103 k.p.c. i art. 98 § 1 ² k.p.c., 226 ² § 2 pkt 3 k.p.c., a także gdyby okazało się, że sprawa wymaga przeprowadzenia rozprawy na podstawie art. 15 § 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.), wnieśli o zasądzenie od pozwanego kosztów zastępstwa procesowego za I instancję w wysokości dwukrotności stawki minimalnej.

W uzasadnieniu kredytobiorcy wskazali, że zawarli umowę kredytu, której projekt został w całości przygotowany przez bank, nie mieli żadnego wpływu na jej treść. Umowa kredytu została zawarta przy pomocy wzorca umowy, jej poszczególne postanowienia nie były z nimi negocjowane. Kredytobiorcy zakwestionowali postanowienia umowne dotyczące przeliczenia kwoty kredytu oraz mechanizmu wyliczenia rat kapitałowo‑odsetkowych, tzw. klauzule waloryzacyjne znajdujące się w § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 umowy kredytu. Ich zdaniem umowa jest sprzeczna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego i stanowi wynaturzenie stosunku prawnego, co skutkuje jej nieważnością.

(odpowiedź na pozew k. 30-35v., powództwo wzajemne k. 36-39)

Bank w odpowiedzi na pozew wzajemny wraz z repliką na odpowiedź na pozew z dnia 24.04.2025 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie solidarnie od kredytobiorców zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty i kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Bank zaprzeczył wszystkim twierdzeniom kredytobiorców za wyjątkiem faktu zawarcia przez strony umowy kredytu, wypłacenia i indeksowania kwoty kredytu do (...), a następnie spłacania przez kredytobiorców kredytu na zasadach określonych w umowie kredytu. W szczególności zaprzeczył, jakoby:

1. kredytobiorcy nie zostali w sposób wystarczający poinformowani o ryzyku kursowym, w tym zwłaszcza jakoby nie otrzymali informacji, iż wahania kursu (...) mają wpływ na wysokość poszczególnych rat kredytu, jak i wysokość salda zadłużenia przeliczonych na PLN na dany dzień (nie przedstawiono powodowi żadnych symulacji odnośnie do zmiany kursu (...) i wpływu tych zmian na przeliczoną na PLN wysokość spłaty kredytu);

2. kredytobiorcy nie mieli możliwości i nie negocjowali umowy kredytu (nie mieli wpływu na treść umowy), w tym zwłaszcza jakoby bank wskazał, iż formularz umowy jest narzucony centrali banku i nie podlega żadnej zmianie;

3. bank ustalał kursy walut w sposób całkowicie dowolny.

Ponadto bank nie zgadza się z argumentacją zaprezentowaną przez kredytobiorców, wskazując, że umowa kredytu pozostaje w całości w mocy, w szczególności jej postanowienia zgodne są z art. 353 ¹ k.c. art. 385 ¹ k.c., art. 69 Prawa bankowego oraz art. 58 k.c., nadto umowa kredytu nie zawiera postanowień bezskutecznych, a kredytobiorcom nie przysługuje zwrot jakichkolwiek kwot.

(odpowiedź na pozew wzajemny wraz z repliką na odpowiedź na pozew k. 92-166)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

We wniosku kredytowym, wypełnionym na druku Banku w dniu 14 lipca 2008 roku kredytobiorcy zwrócili się do Banku (...) S.A. o udzielenie im kredytu w kwocie 235 000,00 PLN, która miała zostać przeznaczona na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym. We wniosku zaznaczono, że kredyt ma być wypłacony jednorazowo, raty spłaty mają być równe oraz wpisano okres spłaty (...)540” miesięcy. Spośród opcji waluty kredytu zaznaczono (...). W rubrykach, dotyczących danych wnioskodawców, wpisano, że oboje wnioskodawcy mają wykształcenie wyższe oraz uzyskują dochody na podstawie umów o pracę.

Ponadto kredytobiorcy podpisali dokument „Informacja dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej", zawierający następujące informacje: „Wybierając zadłużenie w walucie obcej kredytobiorcy korzystają aktualnie z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu. Dotyczy to przede wszystkim kredytów w euro i we frankach szwajcarskich, a wynika ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych, które są podstawą do ustalenia oprocentowania kredytu.(...) Podkreślamy jednak, że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych. Występowanie ryzyka kursowego sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Ryzyko kursowe jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredyt walutowy ubiega się kredytobiorca, osiągający dochody w tej samej walucie obcej. Z wyżej wymienionych powodów warto rozważyć zaciągnięcie długoterminowego kredytu w PLN jako korzystną alternatywę w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych." Do informacji tej została załączona symulacja wskazująca wpływ zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty obcej na wysokość rat kredytu.

(dowód: wniosek kredytowy k. 194-196, informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej k. 221-221v.)

W dniu 5 sierpnia 2008 roku pomiędzy kredytobiorcami a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w T. zawarta została umowa o kredyt hipoteczny nr (...). Na podstawie § 1 ust. 1 umowy, kredytobiorca oświadczył, iż otrzymał regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte. W ust. 2 powyższego paragrafu zostało natomiast wskazane, iż bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego Cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązywania się z pozostałych postanowień umowy.

W § 2 umowy kwota kredytu została określona na kwotę 235 000,00 PLN (ust. 1). W ust. 2 wskazano, iż kredyt jest indeksowany do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach, bank miał wysłać do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w (...) oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy, przy czym zmiany kursów walut w okresie kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo odsetkowej (ust. 2). Celem kredytu miał być zakup gotowego mieszkania na rynku wtórnym (ust. 3). Przedmiotem kredytowania miała być nieruchomość wskazana w umowie (ust. 4). Na wskazanym prawie miała zostać ustanowiona hipoteka na rzecz banku (ust. 5). Okres kredytowania miał przy tym wynosić 540 miesięcy, w tym liczba miesięcy karencji: 0, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (ust. 6).

Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy, kredyt miał zostać uruchomiony jednorazowo w sposób wskazany w umowie i po spełnieniu przez kredytobiorcę warunków tam wskazanych. Wypłata kredytu miała nastąpić w złotych polskich.

Na podstawie § 4 ust. 1 umowy, od kwoty udzielonego kredytu bank miał pobrać jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 0,00 zł, płatną przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy.

W § 6 ust. 1 umowy wskazano, iż kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej. W przypadku kredytu oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej, kredytobiorca miał ponosić ryzyko zmian stóp procentowych co oznacza, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej, wyższe miało być oprocentowanie kredytu i wzrosnąć miała wysokość miesięcznej raty kapitałowo-odsetkowej (ust. 2). Oprocentowanie kredytu miało wynosić 4,0900 % w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M ((...)) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1.30 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (ust. 3).

Na podstawie § 7 ust. 1 umowy, kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w (...) ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku (...) S.A.

Zgodnie z § 9 ust. 1 umowy, zabezpieczeniem spłaty kredytu miała być ustanowiona na rzecz banku hipoteka kaucyjna do kwoty 399 500,00 zł na kredytowanym prawie własności nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorców. Zgodnie z ust. 3, kredytobiorca zobowiązany został do zwrotu bankowi kosztów składki ubezpieczeniowej wnoszonej przez bank w związku z niniejszym ubezpieczeniem. Miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej miała wynosić 1/12 z 0,81 % kwoty przyznanego kredytu (co stanowi kwotę 166,00 PLN) przy uwzględnieniu kursów waluty obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany na pierwszy dzień miesiąca, w którym została sporządzona umowa kredytowa według Tabeli Kursów Walut Obcych Banku (...) S.A.

W § 12 ust. 1 umowy wskazano, iż całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosi 322 817,58 zł. Integralną część zawartej przez strony umowy kredytu hipotecznego stanowił Regulamin oraz Cennik Kredyt Hipoteczny/G. Hipoteczna.

(dowód: umowa o kredyt hipoteczny nr (...) k. 13-15v. i k. 188-190)

W dacie zawarcia powyższej umowy w banku obowiązywał „Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.", który zawierał postanowienia o następującej treści.

Kredyt w walucie obcej to kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (§ 2 pkt 18).

Kredyt udzielony jest w PLN (§ 3 ust. 1).

Kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych (§ 3 ust. 2).

W przypadku kredytu w walucie obcej: 1) Wnioskodawca we wniosku o udzielenie kredytu określa kwotę kredytu w PLN, z zaznaczeniem waluty wnioskowanego kredytu, 2) Kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej kwota kredytu jest określona w PLN, 3) uruchomienie środków z kredytu następuje w sposób określony w dyspozycji uruchomienia kredytu, po jej akceptacji przez Bank, 4) uruchomienie środków z kredytu następuje w PLN (§ 5 ust. 15).

W przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczana jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty (§ 8 ust. 3).

W przypadku kredytu w walucie obcej kredytobiorca może zastrzec w umowie kredytu, iż bank będzie pobierał ratę spłaty w rachunku w walucie do jakiej kredyt jest indeksowany, o ile ten rachunek jest dostępny w aktualnej ofercie banku (§ 8 ust. 4).

(dowód: regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w banku (...) S.A. k. 199-208)

Na podstawie aneksu nr (...) z dnia 18 lutego 2009 r. oraz aneksu z dnia 29.11.2018 r. zmianie uległy niektóre postanowienia umowy, m.in. w zakresie przedmiotu zabezpieczenia. Ponadto w aneksie z dnia 28.11.2018 r. wskazano, że: Kurs wymiany walut obcych, na podstawie którego przeliczane są na złote polskie zobowiązania kredytobiorcy wyrażane w walucie obcej, podawany jest w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Podstawą do ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu (...) w chwili tworzenia Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Wartości kursu kupna i wartości kursu sprzedaży z Tabeli Kursów Walut Obcych Banku mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%. Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest przynajmniej raz dziennie każdego dnia roboczego. Pierwsza Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest pomiędzy godziną 8:00 a 10:00 danego dnia. Tabela Kursów Walut Obcych Banku publikowana jest każdorazowo na stronie www.bankmillennium.pl. (...) przypadku, gdy Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest w danym dniu co najmniej dwukrotnie, do ustalenia wysokości zobowiązania wyrażonego w walucie obcej przyjmowany jest kurs sprzedaży dewiz dla danej waluty najkorzystniejszy dla kredytobiorcy spośród kursów sprzedaży dewiz obowiązujących w banku w dniu przeliczania zobowiązania na złote polskie. W przypadku wcześniejszej częściowej spłaty kredytu będzie to najkorzystniejszy kurs sprzedaży dewiz spośród kursów obowiązujących w banku danego dnia do chwili złożenia dyspozycji wcześniejszej częściowej spłaty”.

( dowód: aneks nr (...) k. 191-191v., aneks z dn. 28.11.2018 r. k. 192-193)

Środki z kredytu zostały wypłacone kredytobiorcom w jednej transzy w dniu 11.08.2008 r. w wysokości 235 000,00 zł, co po kursie 1,9693 stanowiło na ten dzień równowartość 119 331,74 CHF. W okresie od 11.09.2008 r. do 11.03.2025 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz banku tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych kwotę 221 919,51 zł.

(dowód: zaświadczenie k. 17 i 242v.-244v.)

Miejski Rzecznik Konsumentów w X. będący reprezentantem Grupy, której kredytobiorcy byli Członkami, pozwem z dnia 13.06.2014 r. wniósł o ustalenie, że bank ponosi odpowiedzialność wobec Członków Grupy z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, wynikającą z zawartych z Członkami Grupy umów o kredyt hipoteczny, zawierających bezpośrednio lub za pośrednictwem wzorca umownego znajdującego zastosowanie do tych umów niedozwolone postanowienia umowne. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. I C (...) dnia 24.05.2022 r. wydał wyrok oddalający powództwo. Rzecznik 09.12.2022 r. wniósł od niniejszego wyroku apelację do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt I ACa 599/23).

(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie sygn. I C (...)15 k. 309-315, apelacja Miejskiego Rzecznika Konsumentów w X. k. 316-318v.)

W związku z obciążeniem przez bank rachunku kredytobiorców nienależnymi mu płatnościami na poczet udzielonego kredytu, kredytobiorcy pismem z dnia 28.06.2023 r. wezwali bank do zwrotu kwoty 223 472,16 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w terminie 7 dni kalendarzowych od daty otrzymania wezwania.

(dowód: wezwanie do zapłaty k. 20-21v. i k. 42-42v.)

W odpowiedzi na otrzymane wezwanie, bank pismem z dnia 10.07.2023 r. podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w postępowaniu sądowym, w którym kredytobiorcy występują po stronie powodowej jako Członkowie Grupy oraz zakwestionował co do zasady ich twierdzenie o nieważności umowy kredytowej. Bank wskazał, iż do czasu zapadnięcia prawomocnego wyroku umowa wiąże strony w pierwotnym kształcie, wobec czego nie może spełnić żądania kredytobiorców.

(dowód: odpowiedź banku na wezwanie do zapłaty k. 43-43v.)

W związku z zakwestionowaniem przez kredytobiorców postanowień umowy kredytu nr (...) jako naruszających dobre obyczaje i interes konsumenta (tzn. jako niedozwolone postanowienia umowne, klauzule abuzywne) oraz powołaniem się przez nich na nieważność całej umowy, bank pismem z dnia 29.11.2024 r. postawił swoje roszczenie o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu w stan wymagalności i wezwał kredytobiorców do zwrotu – w terminie 14 dni od otrzymania pisma – kwoty 235 000,00 zł, która odpowiada nominalnej wysokości udostępnionego na podstawie umowy kapitału kredytu.

(dowód: wezwania do zapłaty k. 18-19v.)

Kredytobiorcy pismem z dnia 03.03.2025 r. złożyli bankowi oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania. Wskazali, iż w związku z wytoczonym przez bank powództwem oraz nieważnością umowy kredytu odmawiają zwrotu kwoty 235 000,00 zł tytułem wypłaconego kapitału kredytu dopóki bank nie zaoferuje zwrotu otrzymanego od nich świadczenia albo nie zabezpieczy ich roszczenia o zwrot kwoty w wysokości 219 045,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 12 lipca 2023 r. do dnia zapłaty, które to odsetki wynoszą na dzień złożenia pozwu (tj. 04.03.2025 r.) 41 027,51 zł.

(dowód: oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania z potwierdzeniem nadania oraz odbioru k. 44-46)

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało częściowo na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami. Ustalenia w tym zakresie Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez obie strony procesu, które nie były wzajemnie kwestionowane. Dołączone do odpowiedzi na pozew wzajemny opinie prawne Sąd potraktował jako dokument prywatny, albowiem zarówno w orzecznictwie jak i w literaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym tzw. opinie prywatne nie stanowią dowodu zastępującego opinię biegłego sądowego wykonywaną na zlecenie sądu lub organu procesowego i nie są dowodem na okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Jak wskazał m.in. SN w wyroku z dnia 21.07.2016 r. w sprawie III CSK 668/15 jeżeli strona dołącza do pisma procesowego ekspertyzę pozasądową i powołuje się na zawarte w niej twierdzenia i wnioski opinię tę należy traktować jako część argumentacji faktycznej i prawnej przytaczanej przez stronę. Jeżeli strona składa taką ekspertyzę z intencją uznania jej przez Sąd za dowód w sprawie, istnieją podstawy do przypisania jej znaczenia dowodu z dokumentu prywatnego w rozumieniu art. 245 k.p.c. Oznacza to, że pozasądowa opinia stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która ją podpisała wyraziła zawarty w niej pogląd, nie korzysta natomiast z domniemania zgodności z prawdą zawartych w niej twierdzeń (vide: uzasadnienie wyroku SN z dnia 19.12.2012 r. w sprawie II (...) 41/12).

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. wnioski
powoda o zasięgnięcie opinii biegłego. W ocenie Sądu brak było powodu do zasięgania wiadomości specjalnych. Sumy wzajemnych świadczeń stron nie wymagały ustalenia z pomocą dowodu z opinii biegłego, bowiem wynikały z zaświadczenia pochodzącego od banku. Na tej samej podstawie Sąd pominął wnioski powoda o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków F. B., D. K., H. O. oraz E. T.. Sąd uznał, iż zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wnioski dowodowe zdaniem Sądu nie były istotne dla jej rozstrzygnięcia.

Przechodząc do sedna rozważań prawnych, w zakresie zarzutów odpowiedzi na pozew w pierwszej kolejności odnieść się należy do kwestii przedawnienia. Wskazać należy, że termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni i nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (18.12.2024 r. - przesyłką pocztową), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty uprawomocnienia się orzeczenie w przedmiocie ustalenia nieważności przedmiotowej umowy kredytu. Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza.

Roszczenie banku nie podległo przedawnieniu, gdyż w świetle art. 405 k.c. roszczenie to nie powstało wobec pozostawania środków w dyspozycji banku. Wyraźnie zaznaczył Trybunał Sprawiedliwości, wypowiadając się przeciwko prawu do dochodzenia zapłaty środków wpłaconych przez konsumenta bankowi dopóki są one w jego dyspozycji.

Nawet gdyby przyjąć przedawnialność takiego roszczenia, to podniesienie takiego zarzutu w przedmiotowej sytuacji trzeba by uznać za nadużycie prawa w świetle zasad współżycia społecznego. Przyznanie konsumentowi nieograniczonego w czasie prawa do żądania zwrotu swoich świadczeń i pozbawienie banku tego prawa byłoby wyrazem rażącej niesymetryczności, a co więcej krótkowzroczności. Nie ponawiając tu już argumentów o elementarnych zasadach uczciwości, wskazać należy, że byłoby to po prostu przeciwskuteczne z punktu widzenia interesów wszystkich konsumentów. Banki w istocie nie mają już „własnych” pieniędzy. Wszystko czego zostaną pozbawione powyżej racjonalnych założeń swojego bilansu i tak „odbiją” sobie na rażącym zaniżaniu oprocentowania lokat, rachunków oszczędnościowych, zawyżonym oprocentowaniu debetów i udzielanych kredytów, czy opłatach za czynności bankowe.

Należy przy tym krytycznie odnieść się do zarzutu pozwanej dotyczącego nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) oraz procesowego (art. 4 ¹ k.p.c.). Jego uwzględnienie zabierałoby bankowi możliwość sądowego dochodzenia swoich należności.

Przechodząc do dalszych rozważań należy wskazać, iż nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń jest nieważna i sprzeczna z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Podkreślić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorców na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodowej, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca/Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywistą konsekwencją powyższego – wobec zgłoszonego roszczenia o zapłatę - jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Na gruncie przedmiotowej sprawy powództwo w zakresie roszczenia głównego roszczenia o zapłatę zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Zgodnie z teorią salda w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank.

Należy również wskazać, że w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C 396/24 (O.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok C 396/24 (O.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie podstawowym – dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (w tej sprawie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik nieprzekraczający kwoty kapitału kredytu, co pozwala na zasądzenie zwrotu pozostałej niespłaconej kwoty na rzecz banku – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c..

Mając powyższe na uwadze, Sąd zasądził w punkcie I sentencji wyroku różnicę pomiędzy wypłaconym przez bank kapitałem a spłatami dokonanymi przez kredytobiorców, która wynosiła 15 954,55 zł. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu (punkt II sentencji wyroku). O odsetkach za opóźnienie od dochodzonej kwoty Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. od dnia doręczenia pozwu stronie pozwanej.

W związku z zastosowaniem przez Sąd teorii salda należy również wskazać, że zarzut zatrzymania zgłoszony przez pozwanych nie zasługiwał na uwzględnienie. W zastosowanym modelu rozliczenia nie występują dwa odrębne, podlegające równoczesnemu wykonaniu świadczenia wzajemne, lecz jedno roszczenie o zapłatę różnicy. Wyłącza to potrzebę i możliwość zastosowania instytucji zatrzymania z art. 496‑497 k.c., której funkcją jest zapewnienie jednoczesności spełnienia dwóch przeciwstawnych świadczeń.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

Powództwo wzajemne kredytobiorców podlegało oddaleniu jako bezzasadne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że żądanie zgłoszone w pozwie wzajemnym opierało się na założeniu istnienia po stronie kredytobiorców samodzielnej, wymagalnej wierzytelności wobec banku. Tymczasem Sąd – przyjmując nieważność umowy kredytu – dokonał rozliczenia stron według teorii salda, ustalając, że łączna wartość świadczeń spełnionych przez kredytobiorców nie przewyższała kwoty kapitału udostępnionego im przez bank. W konsekwencji po stronie kredytobiorców nie powstała nadwyżka podlegająca zasądzeniu. Roszczenie oparte na konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia aktualizuje się bowiem wyłącznie w zakresie, w jakim doszło do przesunięcia majątkowego bez podstawy prawnej skutkującego realnym wzbogaceniem jednej strony kosztem drugiej. Skoro w świetle dokonanych ustaleń brak było takiego wzbogacenia po stronie banku, brak było również podstaw do uwzględnienia żądania zapłaty.

Niezależnie od powyższego, powództwo wzajemne nie mogło prowadzić do obejścia przyjętego przez Sąd modelu rozliczenia stron. W sytuacji gdy rozliczenie następuje poprzez ustalenie salda wzajemnych świadczeń, niedopuszczalne jest dochodzenie odrębnie świadczenia, które w istocie zostało już uwzględnione w ramach tego rozliczenia. Z tych względów powództwo wzajemne podlegało oddaleniu w całości (punkt IV sentencji wyroku).

Mając na uwadze wynik procesu, o kosztach procesu, Sąd orzekł w oparciu o art. 100 k.p.c., wzajemnie je znosząc. Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia kosztów procesu w podwójnej stawce minimalnej, o którą wnosiła strona pozwana (powód wzajemny). Strona nie wykazała, by sprawa wymagała ponadprzeciętnego nakładu pracy pełnomocnika, szczególnej zawiłości bądź występowania innych okoliczności szczególnych. Sprawa dotyczyła problematyki, która jest obecnie powszechna i szeroko rozpoznawana w orzecznictwie.

sędzia Krystian Szeląg