Wyrok z 12 grudnia 2025, sygn. I C 27/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko K. K., A. K.

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 5.434 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu;

Sygn. akt I C 27/25

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 29 grudnia 2024 r. powód Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie solidarnie od K. K. i A. K. kwoty 175 949,06 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 19 grudnia 2024 r. do dnia zapłaty z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonych odpłat skarbowych od złożonych dokumentów pełnomocnictw.

W uzasadnieniu powód wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń. Możliwość domagania się roszczeń restytucyjnych objętych żądaniem niniejszego pozwu wynika zarówno z przepisów prawa polskiego regulujących zasady rozliczeń w przypadku bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia nienależnego), jak i z orzecznictwa (...), określającego skutki uznania postanowień umów kredytów indeksowanych za abuzywne. Strony dokonywały wzajemnie przysporzeń na swoją rzecz na podstawie umowy, której skuteczność została zakwestionowana przez pozwanego w ramach skierowanego pisma. W związku z tym zaktualizowało się roszczenie banku o zwrot przysporzenia dokonanego na rzecz kredytobiorcy w kwocie objętej niniejszym pozwem, odpowiadającej wartości udostępnionego kapitału. W świetle przepisów k.c., w sytuacji upadku umowy, w której dochodzi do stwierdzenia, że strony dokonywały świadczenia bez podstawy prawnej, zastosowanie znajdują art. 405 i nast. k.c. regulujące zasady rozliczeń stron w przypadku bezpodstawnego wzbogacenia. Roszczenie powoda nie jest przy tym przedawnione, gdyż termin przedawnienia może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli oraz zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy.

(pozew k. 4-8)

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Zakwestionowali żądanie pozwu co do zasady, jak i co do wysokości. Podkreślili, że roszczenie banku jest przedawnione, wskazując, że dnia 15 marca 2017 r. zakwestionowali związanie postanowieniami umowy poprzez doręczenie bankowi w Postępowaniu Grupowym pisma, tym samym roszczenie powoda o zwrot kwoty im wypłaconej w wykonaniu nieważnej umowy uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2020 r., czyli niemal 5 lat przed dniem wniesienia przez bank pozwu w niniejszej sprawie. Ponadto podnieśli zarzut nadużycia przez niego prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) oraz nadużycia prawa procesowego (art. 4 ¹ k.p.c. w zw. z art. 226 ² k.p.c.) polegające na skierowaniu wobec konsumenta bezzasadnego powództwa oraz zarzut potrącenia wierzytelności banku o zwrot kwoty 175 949,06 zł wypłaconej w wykonaniu nieważnej umowy kredytu z wierzytelnością im przysługującą o zwrot nienależnych świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy kredytu w wysokości 176 039,23 zł. Powodowie zażądali także zasądzenia od powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem zgłoszonego wyżej zarzutu nadużycia prawa procesowego przez bank.

(odpowiedź na pozew k. 34-46)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W dniu 13 czerwca 2007 roku pomiędzy kredytobiorcami a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. zawarta została umowa o kredyt hipoteczny nr (...). Na podstawie § 1 ust. 1 umowy, kredytobiorca oświadczył, iż otrzymał regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte. W ust. 2 powyższego paragrafu zostało natomiast wskazane, iż bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego Cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązywania się z pozostałych postanowień umowy.

W § 2 umowy kwota kredytu została określona na kwotę 160 949,06 PLN (ust. 1). W ust. 2 wskazano, iż kredyt jest indeksowany do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach, bank miał wysłać do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w (...) oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy, przy czym zmiany kursów walut w okresie kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu (ust. 2). Celem kredytu miało być: wykończenie mieszkania; nabycie prawa własności nieruchomości lokalowej budowanej przez dewelopera; refinansowanie kosztów z ostatnich 12 mcy poniesionych na nabycie w/w prawa; koszty wliczone w kredyt. (ust. 3). Przedmiotem kredytowania miała być nieruchomość wskazana w umowie (ust. 4). Na wskazanym prawie miała zostać ustanowiona hipoteka na rzecz banku (ust. 5). Okres kredytowania miał przy tym wynosić 420 miesięcy, w tym liczba miesięcy karencji: 18, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (ust. 6).

Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy, kredyt miał zostać uruchomiony w transzach w sposób wskazany w umowie i po spełnieniu przez kredytobiorcę warunków tam wskazanych. Wypłata kredytu miała nastąpić w złotych polskich.

Na podstawie § 4 ust. 1 umowy, od kwoty udzielonego kredytu bank miał pobrać jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 1 593,56 zł, płatną przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy.

W § 6 ust. 1 umowy wskazano, iż kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej. W przypadku kredytu oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej, kredytobiorca miał ponosić ryzyko zmian stóp procentowych co oznacza, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej, wyższe miało być oprocentowanie kredytu i wzrosnąć miała wysokość miesięcznej raty kapitałowo-odsetkowej (ust. 2). Oprocentowanie kredytu miało wynosić 2.4992 % w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M ( (...)) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1.25 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (ust. 3).

Na podstawie § 7 ust. 1 umowy, kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w (...) ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A.

Zgodnie z § 9 ust. 1 umowy, zabezpieczeniem spłaty kredytu miała być ustanowiona na rzecz banku hipoteka kaucyjna do kwoty 273 613,40 zł na kredytowanym prawie własności nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorców. Zgodnie z ust. 3, kredytobiorca zobowiązany został do zwrotu bankowi kosztów składki ubezpieczeniowej wnoszonej przez bank w związku z niniejszym ubezpieczeniem. Miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej miała wynosić 1/12 z 0,81 % kwoty przyznanego kredytu (co stanowi kwotę 113 PLN) przy uwzględnieniu kursów waluty obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany na pierwszy dzień miesiąca, w którym została sporządzona umowa kredytowa według (...) Banku (...) S.A.

W § 12 ust. 1 umowy wskazano, iż całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosi 102 764,14 zł. Integralną część zawartej przez strony umowy kredytu hipotecznego stanowił Regulamin oraz Cennik Kredyt Hipoteczny/Pożyczka Hipoteczna.

(dowód: umowa o kredyt hipoteczny nr (...) k. 13-14)

Aneksem nr (...) z dnia 19 maja 2008 roku kwota kredytu została zwiększona o kwotę 15 000,00 złotych. Na podstawie w/w aneksu oraz aneksu nr (...) z dnia 1 lutego 2008 r. zmianie uległy także niektóre inne postanowienia umowy, m.in. w zakresie przedmiotu zabezpieczenia.

(dowód: aneks nr (...) k.15-15v., aneks nr (...) k. 16)

Za pomocą aneksu nr (...) z dnia 28 listopada 2011 r. umożliwiono kredytobiorcom spłatę rat kredytu bezpośrednio w walucie frank szwajcarski. W aneksie wskazano, że: Kurs wymiany walut obcych, na podstawie którego przeliczane są na złote polskie zobowiązania kredytobiorcy wyrażane w walucie obcej, podawany jest w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Podstawą do ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu (...) w chwili tworzenia Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Wartość kursu kupna i wartość kursu sprzedaży z Tabeli Kursów Walut Obcych Banku mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%. Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest przynajmniej raz dziennie każdego dnia roboczego. Pierwsza Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest pomiędzy godziną 8:00 a 10:00 danego dnia. Tabela Kursów Walut Obcych Banku publikowana jest każdorazowo na stronie www.bankmillennium.pl. W przypadku, gdy Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest w danym dniu co najmniej dwukrotnie, do ustalenia wysokości zobowiązania wyrażonego w walucie obcej przyjmowany jest kurs sprzedaży dewiz dla danej waluty najkorzystniejszy dla kredytobiorcy spośród kursów sprzedaży dewiz obowiązujących w banku w dniu przeliczania zobowiązania na złote polskie. W przypadku wcześniejszej częściowej spłaty kredytu będzie to najkorzystniejszy kurs sprzedaży dewiz spośród kursów obowiązujących w banku danego dnia do chwili złożenia dyspozycji wcześniejszej częściowej spłaty”.

(dowód: aneks nr (...) k. 17-17v.)

W związku z obciążeniem przez bank rachunku kredytobiorców nienależnymi mu płatnościami na poczet udzielonego kredytu, kredytobiorcy pismem z dnia 23.07.2024 r. wezwali bank do zwrotu kwoty 197 942,00 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w terminie 7 dni kalendarzowych od daty otrzymania wezwania.

(dowód: wezwanie do zapłaty wraz z dowodem nadania k. 18-19)

W odpowiedzi na otrzymane przez bank pismo, w którym kredytobiorcy zakwestionowali postanowienia umowy kredytu nr (...) jako naruszającej dobre obyczaje i interes konsumenta (tzn. jako niedozwolone postanowienia umowne, klauzule abuzywne) oraz powołali się na nieważność całej umowy, bank pismem z dnia 29.11.2024 r. postawił swoje roszczenie o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu w stan wymagalności i wezwał kredytobiorców do zwrotu – w terminie 14 dni od otrzymania pisma – kwoty 175 949,06 zł, która odpowiada nominalnej wysokości udostępnionego na podstawie umowy kapitału kredytu.

(dowód: wezwania do zapłaty wraz z dowodami nadania oraz potwierdzeniami odbioru k. 20-25)

Kredytobiorcy dnia 20.05.2015 r. złożyli oświadczenia o dołączeniu do grupy w celu dochodzenia roszczeń w postępowaniu grupowym. Miejski Rzecznik Konsumentów w O. będący reprezentantem Grupy pozwem z dnia o 13 czerwca 2024 r. wniósł o ustalenie, że bank ponosi odpowiedzialność wobec Członków Grupy z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, wynikającą z zawartych z Członkami Grupy umów o kredyt hipoteczny, zawierających bezpośrednio lub za pośrednictwem, wzorca umownego znajdującego zastosowanie do tych umów niedozwolone postanowienia umowne. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. I C 1281/15 dnia 24 maja 2022 r. wydał wyrok oddalający powództwo. Rzecznik 9 grudnia 2022 r. wniósł od niniejszego wyroku apelację do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt I ACa 599/23).

(dowód: oświadczenia kredytobiorców o przystąpieniu do Grupy k. 51-54, wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie sygn. I C 1281/15 k. 100-106)

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych).

Przechodząc do sedna rozważań prawnych, w zakresie zarzutów odpowiedzi na pozew w pierwszej kolejności odnieść się należy do kwestii przedawnienia. Wskazać należy, że termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni i nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (29.12.2024 r. - przesyłką pocztową), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty otrzymania przez bank pisemnej reklamacji kredytobiorców z zarzutem nieważności umowy kredytowej (data otrzymania pisma przez bank – 29.07.2024 r.). Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza.

Należy przy tym krytycznie odnieść się do zarzutu pozwanej dotyczącego nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) oraz procesowego (art. 4 ¹ k.p.c.). Jego uwzględnienie zabierałoby bankowi możliwość sądowego dochodzenia swoich należności.

Mimo, iż powyższe zarzuty pozwanego okazały się bezzasadne powództwo w zakresie roszczenia głównego – roszczenia o zapłatę nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji wyrażoną m.in. w uchwale SN z 16.02.2021r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40), w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.

W ocenie Sądu pozwany skutecznie złożył zarzut potrącenia swojej wierzytelności, która obejmowała:

1)  wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia w procesie sądowym, tj.:

- 76.804,11 PLN z tytułu rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od 22 lutego 2008 r. do 21 kwietnia 2011 r.

2) wierzytelności objęte żądaniem zasądzenia w procesie sądowym, tj.:

a) skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie, tj.:

- 82.655,54 PLN liczone za okres od 2 lipca 2020 r. do 24 listopada 2023 r. od kwoty wierzytelności dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu, a wyrażonej w walucie PLN

b) wierzytelności dochodzone w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy kredytu w wysokości 273.317,00 PLN,

z wierzytelnością banku o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu tj. 200.300,00 PLN. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanego przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez zgłoszenie zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew (k. 37), jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała mu wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do wysokości wierzytelności niższej. Z tego względu żądanie powoda z pkt I pozwu podlegało oddaleniu.

Na wypadek uznania potrącenia z jakichkolwiek przyczyn za nieskuteczne powództwo i tak nie zasługiwałoby w omawianym zakresie na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C 396/24 (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok C 396/24 (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie podstawowym – dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorcy, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy. Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

O kosztach procesu (pkt II) orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

Na koszty procesu pozwanego w łącznej kwocie 5.434 zł składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa (34 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (5.400 zł) i taką kwotę na jego rzecz należało zasądzić tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Krystian Szeląg