Wyrok z 18 grudnia 2025, sygn. I C 1962/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) S.A. w W.

przeciwko J. M. i L. M.

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  zasądza od powoda Banku (...) S.A. w W. na rzecz pozwanych: J. M. i L. M. kwotę 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 1962/24

UZASADNIENIE

Powód Bank (...) S.A. w W. w pozwie skierowanym przeciwko J. M. i L. M. wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 110 000,01 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 9 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powód wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego
z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń. Możliwość domagania się roszczeń restytucyjnych objętych żądaniem niniejszego pozwu wynika zarówno
z przepisów prawa polskiego regulujących zasady rozliczeń w przypadku bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia nienależnego), jak i z orzecznictwa (...), określającego skutki uznania postanowień umów kredytów indeksowanych za abuzywne. Strony dokonywały wzajemnie przysporzeń na swoją rzecz na podstawie umowy, której skuteczność została zakwestionowana przez pozwanych w ramach postępowania o uznanie umowy za bezskuteczną. W związku z tym zaktualizowało się roszczenie banku o zwrot przysporzenia dokonanego na rzecz kredytobiorcy
w kwotach objętych niniejszym pozwem, odpowiadających wartości udostępnionego kapitału kredytu. Obowiązek zwrotu udostępnionego kapitału jest w świetle żądań kredytobiorcy względem banku okolicznością bezsporną i ma bezpośrednie umocowanie w art. 405 w zw. z art. 410 k.c. Roszczenie powoda nie jest przy tym przedawnione, gdyż termin przedawnienia może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonych klauzul umownych oraz zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy.

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., ewentualnie o oddalenie powództwa. Pozwani podnieśli kolejno zarzuty: przedwczesności powództwa, jego pozorności, przedawnienia, potrącenia
i zatrzymania. Pozwani zakwestionowali roszczenie co do zasady i wysokości.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia:

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew i dalszych pism procesowych stron prowadzi do wniosku, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty w istocie nie są sporne. Pozwani w dniu 31 lipca 2006 r. wystąpili z wnioskiem (...) nr (...). We wniosku wskazali, iż są zainteresowani uzyskaniem (...) na cele mieszkaniowe w kwocie 110 000 zł. Jako walutę zaznaczyli (...), a okres kredytowania- 240 miesięcy. W dniu 28 września 2006 r. Bank (...) S.A. z siedzibą w W. oraz J. M. i L. M., jako kredytobiorcy, zawarli umowę o (...) nr (...) (...), sporządzoną w dniu 26 września 2006 r. Na mocy tej umowy bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie kredytu, a kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami, opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy (§ 1 ust. 2 umowy). Kwota kredytu określona została na 110 000 zł (§ 2 ust. 1 umowy), przy czym postanowiono, że kredyt jest indeksowany do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego
w transzach bank wysyła do kredytobiorców pismo informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w (...) oraz jego równowartości w (...) zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...)
w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej (§ 2 ust. 2 umowy). W umowie ustalono, że kredyt jest w całości przeznaczony na zakup gotowego mieszkania na rynku wtórnym, położonego
w G. przy ul. (...) lokal (...), dla którego Sąd Rejonowy (...) w (...) prowadzi księgę wieczystą nr (...) (§ 2 ust. 3 i 4 umowy) oraz że okres kredytowania wynosi 240 miesięcy (§ 2 ust. 6 umowy). Zgodnie z umową, kredyt jest oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, oprocentowanie kredytu wynosi 3,2200 % w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej (...) ( (...)) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1,70 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (§ 6 ust. 1 i 3 umowy). Odsetki są naliczane za każdy dzień od aktualnego salda zadłużenia (§ 6 ust. 4 umowy). Oprocentowanie kredytu ulega zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej (...) ( (...)) (§ 6 ust. 5 umowy). Stopa referencyjna zmienia się
w cyklu kwartalnym i przyjmuje wartość z ostatniego dnia roboczego ostatniego miesiąca poprzedzającego kolejny kwartał kalendarzowy (§ 6 ust. 6 umowy). Kredytobiorcy zobowiązali się spłacić kwotę kredytu w (...) ustaloną zgodnie
z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego
w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A. (§ 7 ust. 1 umowy). Kredyt spłacany miał być w 240 ratach miesięcznych, w tym 0 rat obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 240 równych rat miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej (§ 7 ust. 2 umowy). Jako zabezpieczenie spłaty kredytu
z odsetkami i innych kosztami przewidziano w umowie m. in. hipotekę kaucyjną na rzecz banku do kwoty 187 000 zł na nieruchomości położonej w G. przy ul. (...) lokal (...), dla której Sąd Rejonowy (...) w (...) prowadzi księgę wieczystą nr (...) (§ 9 ust. 1 umowy). W zakresie nieuregulowanym umową zastosowanie mają postanowienia „Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.", który stanowił jej integralną część (§ 11 ust. 2 i 5 umowy).

(umowa o (...) nr (...) (...) - k. 27-32)

Bank dokonał wypłaty środków z tytułu przedmiotowego kredytu w jednej transzy w dniu 4 października 2006 r. w wysokości 110 000,01 zł, co daje równowartość 45 032,14 (...).

(zaświadczenie o udzieleniu kredytu-k. 36)

Pismami z dnia 22 lipca 2024 r. powodowy bank wezwał pozwanych do zapłaty na jego rzecz kwoty 110 000,01 zł, w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszych pism, tytułem nominalnej wysokości udostępnionego przez bank kapitału. Przedmiotowe pisma pozwani odebrali w dniu 25 lipca 2024 r. W odpowiedzi na powyższe pozwani wskazali, iż są gotowi dokonać wzajemnego rozliczenia z bankiem po uprawomocnieniu się wyroku unieważniającego umowę kredytu. Ponadto wezwali powodowy bank do zapłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpowiedzi, wierzytelności w kwocie 68 910,93 zł oraz 20 794,81 (...). Powód otrzymał pismo
w dniu 8 stycznia 2025 r.

(wezwania do zapłaty z pocztowym śledzeniem przesyłki k. 66-73)

Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt (...) ustalił, że umowa (...) nr (...) (...) z dnia, zawarta w dniu 28 września 2006 r. pomiędzy stronami jest nieważna. Zasądził od banku na rzecz kredytobiorców łącznie kwotę 69 277,85 zł oraz 19 803,11 (...) wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 października 2021 r. do dnia zapłaty. Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie i zasądził od banku na rzecz kredytobiorców kwotę 11 868 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Wyrok nie jest prawomocny.

(wyrok SO w (...) k. 261)

W odpowiedzi na pozew 20 lutego 2025 r. pozwani podnieśli ewentualny zarzut potrącenia oraz zarzut zatrzymania roszczenia o zwrot kwot 68 910,93 zł oraz 20 793,81 (...), tj. łącznej kwoty 160 497,51 zł (stan na dzień 14.02.2025 r.), wraz ze skapitalizowanymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego do dniu doręczenia pozwanemu pozwu o zapłatę i ustalenie tj. 14 października 2021 r. do dnia 19 lutego 2025 r. w kwocie 59 358,80 zł, z przysługującą bankowi kwotą wierzytelności w wysokości 110 000,01 zł. Z uzasadnienia odpowiedzi na pozew (rozdział VII, s. 17) wynika, że pozwani jednocześnie przez pełnomocnika składają powodowi materialne oświadczenie o potrąceniu. Dołączone do odpowiedzi na pozew pełnomocnictwo procesowe zawiera umocowanie do złożenia takiego oświadczenia.

Na rozprawie z dnia 18 grudnia 2025 r. pozwani podtrzymali swoje stanowisko, wskazując, iż na rzecz banku wpłacili kwotę 162 797,41 zł (stan na dzień 16 grudnia 2025 r.) tytułem spłat rat kapitałowo-odsetkowych. Pozwany nie odniósł się do tej wysokości i nie wskazał innej kwoty. Ponieważ wyznaczeniu rozprawy towarzyszyło skierowane do obu stron zobowiązanie do przygotowania się do odpowiedzi na pytanie, jaka jest aktualna suma świadczeń stron pod rygorem przyjęcia za prawdziwą sumy podanej przez przeciwnika, Sąd uznał tę wartość za bezsporną.

(zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy, zawiadomienia kierowane do pełnomocników, protokół z rozprawy k. 293)

Rozważania

We wstępie trzeba wskazać, że postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. Sąd oddalił wniosek pozwanych o odrzucenie pozwu, uznając, że nie zachodzi podana przez nich podstawa odrzucenia – toczą się równolegle dwie sprawy sądowe, ale oczywiście nie o to samo roszczenie.

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ^{( 2)} §1 pkt 2 k.p.c. wniosek
o zasięgnięcie opinii biegłego oraz zwrócenie się do SO w (...) o nadesłanie akt postępowania pod sygn. akt (...). Zgromadzone w sprawie dowody
w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy
z powództwa pozwanych Sąd potraktował z uwagi na powyższe jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pominął również wniosek dowodowy strony powodowej
o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Wobec przyjęcia przez Sąd braku zasadności roszczeń strony powodowej, brak było powodu do zasięgania wiadomości specjalnych celem wyliczenia wartości tych roszczeń. Zaś sumy wzajemnych świadczeń stron, z przyczyn wyżej omówionych, nie wymagały ustalenia z pomocą dowodu z opinii biegłego.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, mimo że niektóre zarzuty odpowiedzi na pozew okazały się bezzasadne, a konkretnie:

Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie,
i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności. Swoją drogą, jednoczesne formułowanie w odpowiedzi na pozew zarzutów przedwczesności powództwa i przedawnienia roszczeń nie da się pogodzić
w kategoriach logicznego myślenia.

Bezzasadny był ponadto w całości zarzut przedawnienia. Termin przedawnienia spornych roszczeń, jako związanych z działalnością gospodarczą powoda, jest na gruncie art. 118 k.c. trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie, ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty prawomocności wyroku stwierdzającego nieważność umowy kredytowej (do tego jeszcze nie doszło). Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza.

Zarzut, iż powództwo ma charakter pozorny nie zasługuje na uwzględnienie. Motywy wniesienia pozwu nie stanowią przesłanki oceny dopuszczalności ani zasadności roszczenia, a Sąd związany jest treścią żądania i jego podstawą faktyczną. Powództwo dotyczy zwrotu świadczenia nienależnego, którego źródłem jest umowa kredytu, co wyłącza możliwość uznania go za czynność pozorną. W sprawie brak jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że powództwo zostało wytoczone w celu innym niż dochodzone roszczenia, które - w świetle sporu o ważność umowy - stanowi konsekwencję przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Zarzut zatrzymania nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem restytucyjne świadczenia stron są jednorodzajowe i stronom służy możliwość potrącenia.

Zupełnie niezrozumiały, bezzasadny jest zarzut niewykazania wysokości roszczenia powoda, skoro chodzi o zwrot kapitału kredytu, którego wysokość jest bezsporna.

Mimo to roszczenia powoda nie zasługują na uwzględnienie.

Przede wszystkim pozwani dokonali w odpowiedzi na pozew skutecznego potrącenia wierzytelności przedstawionej w pozwie z wyższą swą wierzytelnością – na podstawie art. 498 § 1 i 2 k.c. obie wymagalne wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej (przedstawionej w pozwie).

Niezależnie od oceny skuteczności potrącenia, którego bank nie kwestionował, należy wskazać, że powództwo jest bezzasadne z powodu nadwyżki sumy świadczeń pozwanych nad kwotą wierzytelności banku.

W świetle najnowszego orzecznictwa (...) Sprawiedliwości (...) (...) – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie (...) (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego
z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału
a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok (...) (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta
w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy (...),
w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności
i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorcy w tej sprawie to bezspornie wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

Skoro suma spełnionych przez kredytobiorców świadczeń przewyższa kwotę wypłaconego im kapitału, po stronie powodowego banku nie powstaje wierzytelność nadająca się do dochodzenia. W takiej konfiguracji bank nie może żądać zwrotu nienależnego świadczenia, sam pozostając dłużnikiem pozwanych.

Z tego względu żądanie powoda na podstawie tych przepisów polegało oddaleniu – punkt I. sentencji wyroku na podstawie art. 410 i art. 405 k.c..

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku) trzeba uznać za przegrywającą proces
w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 5 417 zł.

sędzia Rafał Kubicki