Wyrok z 27 maja 2024, sygn. XVII AmE 219/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SO Dariusz Dąbrowski

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Iwona Hutnik

po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2024 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z odwołania Zakładu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o wymierzenie kary pieniężnej

na skutek odwołania powoda od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki

z dnia 30 czerwca 2022 roku nr (...)

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od powoda Zakładu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. na rzecz pozwanego Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Dariusz Dąbrowski

Sygn. akt: XVII AmE 219/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. nr. (...), Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (dalej: „Prezes URE”) na podstawie art. 56 ust 1 pkt 2 w związku z art. 56 ust. 2 ust. 3 i ust. 6 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2021 r., poz. 716 ze zm.) (dalej „p.e.”) oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) (dalej k.p.a.), w związku z art. 30 ust. 1 p.e., po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej Zakładowi (...) Sp. z o. o. z siedzibą w miejscowości R. (dalej: „Przedsiębiorca, Powód"), posiadającemu koncesję na wytwarzanie ciepła, udzieloną decyzją z dnia 24 maja 2016 r. Nr (...) z terminem obowiązywania do 25 listopada 2026 r., orzekam, że

1)  Przedsiębiorca naruszył postanowienie art. 10 ust. 1 p.e., nie przestrzegając obowiązku utrzymywania zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw ciepła do odbiorców, określonej zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 lutego 2003 r. w sprawie zapasów paliw w przedsiębiorstwach energetycznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 39, poz. 338 ze zm.) (dalej „rozporządzenie"). Niedobór stanu zapasów paliw w eksploatowanej przez niego kotłowni zlokalizowanej w R. o łącznej mocy zainstalowanej 13,0 MW, gdzie ciepło pochodzi z przetworzenia paliwa węglowego w dwóch kotłach parowych, na dzień 14 stycznia 2021 r. wyniósł 555 Mg,

2)  za działanie opisane w punkcie 1 wymierzył Przedsiębiorcy łączną karę pieniężną w kwocie 20 000 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych).

Powód zaskarżył wydaną decyzję w całości i zarzucił jej naruszenie:

I.  Przepisów prawa materialnego:

a)  art. 56 ust 1 pkt 2 p.e. oraz art. 56 ust. 3 pkt 1 p.e., przez ich błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym i sprzecznym z brzmieniem tych przepisów obciążeniem Powoda karą pieniężna przez przyjęcie zasady odpowiedzialności zbliżonej do absolutnej, to jest wykluczającej możliwość zwolnienia się od odpowiedzialności w jakikolwiek sposób, w tym w szczególności poprzez wykazanie braku winy,

b)  art. 56 ust 1 pkt 2 p.e., przez jego błędne zastosowanie, bowiem karę pieniężną Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wymierza w przypadku nieprzestrzegania obowiązku utrzymywania zapasu paliw, a nie w każdym przypadku uszczuplenia zapasu paliwa w stosunku do ilości wymaganej przez rozporządzenie,

c)  art. 56 ust 6a p.e., poprzez jego błędną wykładnię, w odniesieniu do pojęcia znikomego stopnia szkodliwości czynu i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a w zasadzie nie zastosowanie oraz brak odstąpienia przez Pozwanego od wymierzenia Powodowi kary w przypadku zaistnienia wszelkich przesłanek ku temu, w tym w szczególności poprzez brak prawidłowej i wnikliwej, tak globalnej, jaki i indywidualnej oceny zaistniałego ryzyka dla interesu publicznego, orzekania z pominięciem w zasadzie wszelkich przesłanek składających się na definicję pojęcia znikomej społecznej szkodliwości czynu, w tym w szczególności mając na uwadze incydentalny (jednostkowy) charakter zaistniałych uchybień w skali globalnej działalności Powoda, jak i w oderwaniu od jakichkolwiek rzeczywistych skutków zaistniałych uchybień, a tym samym wyjście poza przysługującą temu organowi swobodę uznania oraz dokonanie tej oceny w sposób zupełnie dowolny w oderwaniu od przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary, w sytuacji gdy w żadnym stopniu nie była zagrożona realizacja obowiązków ustawowych, na które powołuje się Organ w decyzji, a nadto nie istnieje stan naruszenia prawa - Powód od razu samodzielnie (bez interwencji regulatora) uzupełnił stan zapasów i utrzymuje go na wymaganym poziomie pod dzień dzisiejszy,

d)  art. 56 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 56 ust. 3, ust. 6, ust. 6a oraz w zw. z art. 10 ust. 1 p.e. oraz w zw. z §2 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, poprzez uznanie, że zawarty przez Powoda aneks nr 1 z dnia 30 grudnia 2020 r. do umowy nr (...) z dnia 29 grudnia 2020 r. nie spełnia przesłanek zakwalifikowania go jako umowy pozwalającej na uznanie, że Powód wypełnił obowiązek utrzymywania zapasów paliw przez ustanowienie w magazynie dostawcy surowca depozytu paliwa w ilości 600 Mg na zabezpieczenie ciągłości dostaw paliwa,

e)  art. 10 ust. 1, ust. la - lf p.e. przez ich niezastosowanie przy dokonywaniu wykładni art. 56 ust. 1 pkt 2 p.e. i uznanie, że utrzymywanie zapasu paliwa jest celem samym w sobie, podczas gdy Prawo energetyczne przewiduje, że celem utrzymywania zapasu paliwa jest zapewnienie ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła do odbiorców,

f)  art. 10 ust. 1 p.e., poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że każde uszczuplenie zapasu paliwa stanowi naruszenie obowiązku utrzymywania zapasu paliwa w ilości określonej w § 2 ust. 1 rozporządzenia,

g)  art. 10 ust. 4 pkt 2 p.e., przez błędne zakwalifikowanie wypełnionych przez Powoda formularzy otrzymanych od Pozwanego przedstawiających informacje o wielkości zapasów węgla kamiennego, jako dokumentu dotyczącego ewidencjonowania zapasów, podczas gdy dokumenty te nie mają takiego charakteru, co skutkuje brakiem jakichkolwiek czynności kontrolnych w zakresie ustalenia wielkości zapasu paliw, jakie powinny być dokonane w myśl art. 10 ust. 4 p.e., skutkiem czego nie przeprowadzono kontroli stanu zapasów w sposób przewidziany w art. 10 ust. 4 p.e.;

II.  przepisów postępowania

a)  przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, 7, 7a, 8, 75, 77 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 p.e., poprzez naruszenie zasady praworządności, zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie i stanowiących przedmiot rozstrzygnięcia - a to w szczególności odmowie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka T. B. oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów prowadzące do dowolnej, nieprawidłowej i niezgodnej z Prawem energetycznym i zasadami rozsądnej i racjonalnej wykładni przepisów prawa materialnego wymienionych w pkt 1 powyżej zarzutów niniejszego odwołania, umyślne zignorowanie dowodów przedstawionych przez Powoda na okoliczność wykonania przez Powoda obowiązku w zakresie utrzymywania obowiązkowych zapasów paliw, czyli zawartego aneksu nr 1 z dnia 30 grudnia 2020 r. do umowy nr (...) z dnia 29 grudnia 2020 r. oraz informacji udzielonych przez Powoda w toku postępowania administracyjnego, wskazujących na przestrzeganie obowiązku utrzymywania zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw ciepła do odbiorców zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia oraz na oparciu rozstrzygnięcia decyzji wyłącznie na nieprawidłowo opracowanych przez Pozwanego formularzach dot. utrzymywanych zapasów paliw, nie pozwalających na ich prawidłowe wypełnienie przez Powoda, przy jednoczesnym całkowitym zignorowaniu wyjaśnień i oświadczeń Powoda oraz błędnej interpretacji dowodów składanych wtoku postępowania administracyjnego,

b)  art. 7a § 1 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 p.e. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości odnośnie do określonych w art. 56 ust. 6a p.e. przesłanek warunkujących możliwość odstąpienia od obowiązku nałożenia kary pieniężnej, czyli szczegółowo opisanych w wyjaśnieniach Powoda okoliczności kształtujących stronę przedmiotową (zdarzenia, które spowodowały chwilowy niedobór zapasów na placu węglowym Powoda) i podmiotową (postać zamiaru i motywację Powoda) niskiej szkodliwości czynu - na korzyść Powoda,

c)  art. 80 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 p.e. poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czego dobitnym wyrazem jest sprzeczność w braku przyjęciu znikomego stopnia szkodliwości czynu, w sytuacji gdy zdarzenie niedoboru zapasów miało charakter incydentalny oraz nie wywołało ani nie stanowiło zagrożenia wywołania negatywnych skutków zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego dla odbiorców Powoda, co miało znaczenie dla konieczności przyjęcia faktów jako przesłanki odstąpienia wymierzenia kary,

d)  art. 107 § 1 pkt. 3 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 p.e. poprzez niewyjaśnienie przyczyn nie spełnienia przez zachowanie Powoda stopnia niskiej szkodliwości społecznej czynu, pomimo przytoczenia w decyzji przesłanek (natury przedmiotowej oraz podmiotowej) do rozpatrzenia niskiej szkodliwości społecznej czynu,

e)  art. 123 oraz art. 78 § 1 k.p.a. poprzez odmowę przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka T. B., pracownika Zakładu (...) sp. z o.o. z siedzibą w R. na okoliczności wskazane w piśmie Powoda z dnia 14.06.2021 r. a będące okolicznościami istotnymi w sprawie, tj. okolicznościami dotyczącymi ustaleń w zakresie uzupełnienia niedoboru zapasów węgla kamiennego.

Biorąc pod uwagę powyższe, Powód wniósł o dopuszczenie dowodów i przesłuchanie świadka. uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi URE oraz zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów niniejszego postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, opłaty sądowej i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Prezes URE w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania, pominięcie wniosków dowodowych wnioskowanych przez powoda jako nieistotnych dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Zakład (...) sp. z o.o. z siedzibą w R. jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS: (...). Przedmiotem przeważającej działalności spółki jest wytwarzanie ciepła (okoliczności bezsporne, KRS powoda k. 34-35v akt sąd.).

Decyzją z dnia 24 maja 2016 r. Nr (...), Prezes URE udzielił Przedsiębiorcy koncesji na wytwarzanie ciepła na okres do dnia 25 listopada 2026 r. (okoliczność bezsporna).

Pismem z dnia 19 stycznia 2021 r., znak: (...), Prezes URE, zwrócił się do grupy Przedsiębiorstw energetycznych, w tym do Przedsiębiorcy, o przedstawienie informacji dotyczących realizacji obowiązku utrzymywania zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw ciepła do odbiorców. Przedsiębiorca został zobligowany do przekazania powyższych informacji - według stanu na dzień 14 stycznia 2021 r. - na formularzu pt. „Informacja o posiadanych zapasach paliw wg stanu na dzień 14 stycznia 2021 r.", dla każdego z miejsc wytwarzania ciepła eksploatowanych przez Przedsiębiorcę w ramach wykonywania koncesjonowanej działalności gospodarczej (pismo Prezesa URE z dnia 19 stycznia 2021 r. k. 3-4v akt adm.).

W odpowiedzi na ww. wezwanie, pismem z dnia 12 lutego 2021 r. Przedsiębiorca przekazał formularz, w którym nie zostały podane dane niezbędne dla oceny wielkości zapasów paliw (brak podania danych w tabeli 3 - Rzeczywista wielkość zapasów dodając adnotację - nie dotyczy). Powód dołączył również aneks nr 1 do umowy nr (...), zawierający zapis o ustanowieniu depozycji paliwa w magazynie wykonawcy umowy w ilości 600 Mg. Według norm prawnych wielkość zapasów niezbędna do utrzymania w przypadku Powoda wynosi 735 Mg (pismo Powoda z dnia 12 lutego 2021 r. z załącznikami k. 5-11v akt adm.).

Pismem z dnia 23 lutego 2021 r. Przedsiębiorca przekazał wypełniony formularz, uzupełniając dane w Tabeli 3 (Rzeczywista wielkość zapasów), z którego wynika, że zdecydowana większość zapasów paliw jest utrzymywana przez dostawcę węgla (600 Mg), a u Przedsiębiorcy znajduje się w ilości 180 Mg (pismo Powoda z dnia 23 lutego 2021 r. z formularzem k. 12-13v akt adm.).

Pismem z dnia 12 kwietnia 2021 r. Prezes URE, zawiadomił Przedsiębiorcę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia mu kary pieniężnej w związku z ujawnieniem nieprawidłowości polegających na nieprzestrzeganiu obowiązku utrzymywania zapasów paliw (tj. węgla kamiennego) w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw ciepła do odbiorców, poprzez nieprzestrzeganie obowiązku utrzymywania zapasów paliw, nieuzupełnianie ich w terminie, obniżanie ich winnych przypadkach niż wymienione wart. 10 ust. la ustawy, nieprzekazywanie informacji, o których mowa w art, 10 ust. le ustawy. Jednocześnie, Prezes URE wezwał Powoda do przedstawienia szczegółowych wyjaśnień, złożenie wniosków dowodowych oraz przedstawienia uwierzytelnionych kopii dokumentów mających związek ze sprawą (zawiadomienie z dnia 12 kwietnia 2021 r. k. 1-2v akt adm.).

W odpowiedzi na ww. zawiadomienie, Przedsiębiorca pismem z dnia 5 maja 2021 r. poinformował, iż jego dostawca paliwa posiada siedzibę i skład węgla w P. w odległości 74 km od źródła ciepła (...), u którego dokonano depozytu części wymaganego zapasu paliwa. Spółka poinformowała również, iż po telefonicznej informacji od Prezesa URE, dokonano niezwłocznego uzupełnienia zapasu paliwa na placu węglowym Spółki. Na dzień 28 lutego 2021 r. stan zapasu wynosił 863,11 t (pismo Powoda z dnia 5 maja 2021 r. k. 15-16v akt adm.).

Pismem z dnia 21 maja 2021 r. Przedsiębiorca przedstawił oświadczenie o wysokości przychodów z działalności koncesjonowanej uzyskanych w 2020 r. Dochód wyniósł (...) zł (pismo Powoda z dnia 21 maja 2021 r, z oświadczeniem o dochodach k. 26-27 akt adm.).

Pismem z dnia 25 maja 2021 r., Przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu postępowania dowodowego. Prezes URE poinformował go o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów w terminie 14 dni od doręczenia pisma (zawiadomienie z dnia 25 maja 2021 r. k. 29v akt adm.).

W odpowiedzi, 14 czerwca 2021 r. Powód przedstawił swoje stanowisko i wniósł o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej. Poinformował, iż Spółka nie uchylała i nie uchyla się od dopełnienia swoich obowiązków wynikających z obowiązującego prawa. Czasowy spadek zapasów paliw na placu węglowym nie spowodował niedogodności dla jakiegokolwiek jej odbiorcy, a nadto Strona niezwłocznie uzupełniła wymagany zapas, co w uznaniu Spółki powoduje, iż działanie to powinno zostać zakwalifikowane jako działanie o niskiej szkodliwości społecznej. Przedsiębiorca wniósł również o przesłuchanie świadka (pismo Powoda z dnia 14 czerwca 2021 r. k. 30-34 v akt adm.).

Prezes URE postanowieniem z 23 września 2021 r. odmówił przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka (postanowienie z dnia 23 września 2021 r. k. 152v akt adm.).

Pismem z dnia 22 października 2021 r. Prezes URE zawiadomił Powoda o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie oraz o dokumentach składających się na materiał dowodowy sprawy (pismo z dnia 22 października 2021 r. k. 153v akt adm.).

Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd oparł się na niespornych twierdzeniach stron (art. 229 k.p.c. oraz art. 230 k.p.c.). Twierdzenia te, mając oparcie w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach (art. 245 oraz art. 246 k.p.c.) nie budziły wątpliwości Sądu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlegało oddaleniu.

Nie stanowiła przedmiotu sporu okoliczność, że powód posiada koncesję na wytwarzanie ciepła udzieloną decyzją Prezesa URE, a zatem jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu ustawy - Prawo energetyczne. W związku z tym art 10 p.e., nakłada na przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub ciepła obowiązek utrzymywania zapasu paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła do odbiorców z zastrzeżeniem art 10 ust. la - 1d tej ustawy.

Ponadto, zgodnie z treścią art. 10 ust. 6 p.e. Minister właściwy do spraw energii określi, w drodze rozporządzenia, wielkości zapasów paliw, o których mowa w ust. 1, sposób ich gromadzenia oraz szczegółowy tryb przeprowadzania kontroli stanu zapasów, uwzględniając rodzaj działalności gospodarczej, możliwości techniczne i organizacyjne w zakresie gromadzenia zapasów.

W przypadku Przedsiębiorcy, wielkości wymaganych zapasów węgla kamiennego powinny być określane na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 lit c w związku z § 3 ust 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia dla źródła wytwarzania ciepła, którego ten obowiązek dotyczy. Zgodnie z tymi przepisami zapasy węgla kamiennego w źródłach wytwarzania ciepła powinny być utrzymywane przez Przedsiębiorcę w ilości odpowiadającej co najmniej trzydziestodobowemu zużyciu, jeżeli zapasy węgla kamiennego znajdują się w miejscu składowania sąsiadującym z miejscem wytwarzania energii.

Niedobór stanu zapasów paliw w stosunku do poziomu wymaganego przez rozporządzenie wyniósł w dniu 14 stycznia 2021 r. 555 Mg węgla kamiennego. Nie należy też tracić z pola widzenia okoliczności, że powyższe wartości stanowią odzwierciedlenie przedstawionych przez powoda informacji i dokumentów w toku postępowania administracyjnego, w szczególności w pismach z dnia 12 i 23 lutego 2021 r.

Przedsiębiorstwo energetyczne, zgodnie z treścią art. 10 ust. 1a p.e. może co prawda może obniżyć ilość zapasów paliw poniżej wielkości określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła, w przypadku:

1.  wytworzenia, na polecenie właściwego operatora systemu elektroenergetycznego, energii elektrycznej w ilości wyższej od średniej ilości energii elektrycznej wytworzonej w analogicznym okresie w ostatnich trzech latach, lub

2.  nieprzewidzianego istotnego zwiększenia produkcji energii elektrycznej lub ciepła, lub

3.  wystąpienia, z przyczyn niezależnych od przedsiębiorstwa energetycznego, nieprzewidzianych, istotnych ograniczeń w dostawach paliw zużywanych do wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła.

Należy też przy tym zwrócić uwagę na treść art. 10 ust. 1e p.e., zgodnie z którym przedsiębiorstwo energetyczne, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązane informować operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego lub operatora systemu połączonego elektroenergetycznego o zużyciu i stanie zapasów paliw zużywanych do wytwarzania energii elektrycznej w źródłach przyłączonych do sieci przesyłowej lub koordynowanej sieci 110 kV (informacja ta jest przekazywana wraz z informacją o stanie urządzeń wytwórczych) oraz Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o obniżeniu ilości zapasów paliw poniżej wielkości określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6 oraz o sposobie i terminie ich uzupełnienia wraz z uzasadnieniem.

Powód nie wykazał w niniejszym procesie wystąpienia żadnego z wyżej wymienionych przypadków.

W nawiązaniu do powyższego, zasadnie Prezes URE uznał w przedmiotowej sprawie za bezsporną okoliczność, że Powód nie wypełnił obowiązku informacyjnego, określonego w art. 10 ust. 1e pkt2 p.e. w odniesieniu do obniżenia stanu zapasów węgla kamiennego w dniu 14 stycznia 2021 r.

Rację miał też Prezes URE, że miejsca składowania paliwa powinny sąsiadować z miejscem wytwarzania. Ta przesłanka nie została spełniona w niniejszej sprawie, gdyż miejsca składowania paliwa są oddalone około kilkunastu kilometrów od miejsca wytwarzania. Zapewnienia Powoda o możliwości sukcesywnego dowożenia węgla w zależności od potrzeb, są jedynie zapewnieniem o posiadaniu możliwości logistycznych takiego przedsięwzięcia w razie zaistnienia takiej "potrzeby", nie jest to jednak równoznaczne ze spełnieniem wskazanej w rozporządzeniu przesłanki w postaci gromadzenia zapasów w miejscu sąsiadującym z miejscem wytwarzania energii. Słusznie zauważył Pozwany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ustawodawca wprowadzając w rozporządzeniu nakaz gromadzenia zapasów paliw w bezpośrednim sąsiedztwie miejsc wytwarzania energii, miał na celu zagwarantowanie maksymalnego bezpieczeństwa ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła do odbiorców, poprzez wyeliminowanie ewentualnych trudności w zakresie zapewnienia utrzymania zapasów danego paliwa. Istotnie bowiem, jedynie realizacja powyższego wymogu może skutkować dostatecznym zminimalizowaniem niebezpieczeństwa przerwania ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła. Z tego względu, jak już wyżej wskazano, nawet permanentna gotowość powoda do transportu danego paliwa wymienionego w rozporządzeniu, w sytuacji kryzysowej nie będzie tak skuteczna, jak gromadzenie zapasów dosłownie "w sąsiedztwie" miejsca wytwarzania energii. Z powyższych względów, Sąd również podziela pogląd powołany przez pozwanego w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2012 r., w sprawie o sygn. akt VI ACa 1255/09, w którym wskazał, że: "(...) obowiązek utrzymywania zapasów węgla kamiennego dotyczy miejsca położonego obok miejsc wytwarzania energii, a więc poszczególnych elektrociepłowni. W praktyce oznacza to więc miejsca, skąd odbywa się jedynie transport technologiczny tzn. bezpośrednio do miejsca spalania paliwa oraz dalej: (...) w przypadku przedsiębiorstw energetycznych wielozakładowych, jakim niewątpliwie jest powód, spełnienie obowiązku posiadania odpowiedniej ilości zapasów paliwa odnosi się więc do każdego z zakładów (...). Oznacza to, iż nawet gdyby w jednym z zakładów występowała znaczna nadwyżka zapasów paliwa danego rodzaju, zaś w innym występowałby niedobór zapasów w stosunku do ilości wymaganej przepisami prawa, to wówczas nie można byłoby uznać, iż przedsiębiorstwo energetyczne wywiązało się ze swojego obowiązku utrzymywania odpowiednich zapasów w sąsiedztwie każdego z miejsc wytwarzania energii, o jakim jest mowa w § 2 ust. 1 lit. a-c cytowanego Rozporządzenia (...)."

Wynikający z art. 10 ustawy z 1997 r. - Prawo energetyczne obowiązek utrzymywania określonego poziomu zapasów paliw podyktowany jest potrzebą zabezpieczenia dostaw energii elektrycznej w sytuacjach, gdy z przyczyn leżących poza sferą zachowań przypisywalnych podmiotowi takiemu jak powódka, dojdzie do przerwania dostaw paliw niezbędnych do wytwarzania energii elektrycznej. Wymóg posiadania zapasów paliw oraz utrzymywania ich na pewnym poziomie służy zapewnieniu ciągłości dostaw energii elektrycznej. (Wyrok SN z 4.11.2010 r., III SK 21/10, LEX nr 737390).

Należy zauważyć, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa Przedsiębiorca nie jest uprawniony do uwzględniania w obowiązkowej ilości zapasów węgla kamiennego - ilości zapasów węgla składowanego u dostawcy, zwłaszcza gdy odległość składowiska dostawcy od źródła wytwarzania ciepła wynosi ok. 74 km (odległość ta była wskazywana przez Powoda w pismach przekazywanych Organowi w trakcie postępowania administracyjnego), a dostawca jest przedsiębiorstwem świadczącym usługi dowozu węgla kamiennego, nie jest zaś miejscem wydobycia węgla.

Taki sposób ustalania wielkości zapasów obowiązkowych, jaki przedstawił Przedsiębiorca możliwy jest wyłącznie w przypadku, o którym mowa w §2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (dla węgla brunatnego). W takiej sytuacji uwzględnia się zapasy utrzymywane przez dostawcę, na podstawie umowy sprzedaży zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym na okres nie krótszy niż rok, jeżeli transport węgla brunatnego od dostawcy do miejsca jego składowania sąsiadującego z miejscem wytwarzania energii jest realizowany w sposób zapewniający utrzymanie ciągłości dostaw paliwa dla przedsiębiorstwa energetycznego, przy użyciu środków transportu przeznaczonych i wykorzystywanych wyłącznie w tym celu.

W świetle powyższego przyjąć należało, że powód nie przestrzegał według stanu na dzień 14 stycznia 2021 r. obowiązku utrzymywania zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw ciepła do odbiorców, a zatem wypełnił dyspozycję przepisu art. 56 ust. 1 pkt 2 zdanie pierwsze ustawy - Prawo energetyczne, zgodnie z którym karze pieniężnej podlega ten, kto nie przestrzega obowiązku utrzymywania zapasów paliw, wprowadzonego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy.

Bezsprzecznie Powód również nie wypełnił obowiązku informacyjnego, określonego w art. 10 ust. 1e pkt 2 ustawy - Prawo energetyczne, w odniesieniu do obniżenia stanu zapasów węgla kamiennego w dniu 14 stycznia 2021 r.

Odnosząc się do zarzutu powoda dotyczącego nieodstąpienia przez Prezesa URE od wymierzenia kary pieniężnej, należało uznać go za niezasadny.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem pozwanego, według którego odpowiedzialność powoda, o której mowa w art. 56 ust. 1 pkt 2 oraz odpowiadający jej obowiązek po stronie Prezesa URE nałożenia kary, wypływa z samego faktu naruszenia przepisów prawa, tj. niewypełnienia obowiązków posiadania zapasów paliw. Odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny.

Wymierzenie kary pieniężnej jest obligatoryjne w sytuacji zaistnienia u przedsiębiorcy stanu niedoboru surowca. W szczególności zastosowanie tej sankcji nie jest uzależnione od wykazania stopnia zawinienia przez przedsiębiorcę naruszającego obowiązek utrzymywania zapasów paliw ani od okoliczności, że wystąpienie niedoboru zapasu surowca, nie spowodowało ujemnych skutków dla odbiorców korzystających z usług przedsiębiorstwa.

W myśl art. 56 ust. 6a p.e. Prezes URE może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli stopień szkodliwości czynu jest znikomy, a podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek.

Powód powoływał się na to, że Spółka nie uchylała i nie uchyla się od dopełnienia swoich obowiązków wynikających z obowiązującego prawa. Czasowy spadek zapasów paliw na placu węglowym nie spowodował niedogodności dla jakiegokolwiek jej odbiorcy, a nadto Strona niezwłocznie uzupełniła wymagany zapas, co w uznaniu Spółki powoduje, iż działanie to powinno zostać zakwalifikowane jako działanie o niskiej szkodliwości społecznej. To świadczy o chęci do działania z należytą starannością. Jednakże zachowanie powoda w niniejszej sprawie nie może zasługiwać na aprobatę i nagrodzenie w postaci odstąpienia od wymierzenia kary. Powód dokonał omawianego obowiązku dopiero na skutek działań Prezesa Urzędu i zgłoszonych przez niego zastrzeżeń.

W ocenie powoda, przeciwko wymierzeniu mu kary pieniężnej przemawiało to, że stopień społecznej szkodliwości czynu był znikomy, a represyjny charakter kary wynikający z jej wysokości był nieproporcjonalny do stopnia zawinienia powoda. Ponadto, Powód twierdził, iż charakter działalności odwołującego powoduje, że prewencja ewentualnych dalszych naruszeń jest zbędna, a poczucie sprawiedliwości społecznej nie wymagało ukarania powoda.

Odstąpienie od wymierzenia kary stanowi wyraz tzw. uznania administracyjnego, rozumianego jako uprawnienie organu do wyboru konsekwencji prawnej. Uznanie to stanowi zatem sferą dyskrecjonalności, w ramach której organ władzy publicznej ma swobodę wyboru skutku prawnego, jaki w konkretnej sprawie będzie wiązał się z zaistnieniem danych okoliczności. Co istotne, Prezes Urzędu nie ma obowiązku skorzystania z odstąpienia od wymierzenia kary, nawet wówczas gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym przepisie art. 56 ust.6a p.e.. Wynika to z wykładni literalnej normy, która wskazuje, że prezes urzędu jedynie „może” odstąpić od wymierzenia kary pieniężnej. Nie jest to więc tzw. decyzja związana, do której wydania obligują obowiązujące przepisy prawa ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I NSK 95/18, opubl. system Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 09 grudnia 2021 r. sygn. akt VII AGa 1040/20, z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt VIIAGa 763/18, z dnia 07 września 2016 r. sygn. akt VI ACa 974/15).

Pozostawienie oceny spełnienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej organowi regulacyjnemu, nie oznacza jednak, że ocena zasadności i legalności skorzystania z tej instytucji wyłączona jest spod kompetencji sądu ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt III SK 47/13, z dnia 06 lutego 2018 r. sygn. akt III SK 7/17). Należy jednak mieć tu na uwadze, że celem ustawodawcy umieszczającego decyzję w sferze uznania administracyjnego jest poszerzenie władzy organu, i w konsekwencji kontrola sądowa w tym wypadku nie może sięgać głęboko, gdyż w innym wypadku instytucja uznania administracyjnego stałaby się iluzoryczna. Jak szeroko uzasadnił to Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt I NSK 95/18, należy tu pamiętać, że to Prezes Urzędu kształtuje politykę wymiaru kar wobec przedsiębiorców popełniających delikty administracyjne. Dlatego przepis art. 56 ust. 6a prawa energetycznego należy interpretować z uwzględnieniem zasady sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych, a także zasad równowagi i podziału władzy. Dlatego też interwencja sądu w treść decyzji organu regulacyjnego powinna następować dopiero wtedy, gdy nosi ona znamiona dowolności tj. opiera się na arbitralnych przesłankach, zawiera zdawkowe i ogólnikowe uzasadnienie, odwołuje się do nieudowodnionych informacji itp. Dla takiej ingerencji konieczne jest zatem nie tylko wykazanie, że zachodzą przesłanki spełnione w omawianym przepisie, ale również że organ przekroczył zasady uznania administracyjnego. Szerzej ujmując oznacza to, że Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji organu, co prawda jest władny zmienić tę decyzję, jakkolwiek ku temu konieczne jest wykazanie, że podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek, stopień społecznej szkodliwości czynu jest znikomy, a nadto że pozwany organ przekroczył zasady uznania administracyjnego. Należy przy tym pamiętać, że omawiana instytucja stanowi wyjątek, który powinien być stosowany jedynie wówczas, gdy nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej na jakimkolwiek poziomie kłóci się z podstawowymi funkcjami kary. Warto w tym miejscu także odnotować, że odstąpienie od wymierzenia kary nie może być mylone i nie może stanowić podstawy do miarkowania kary pieniężnej, a jedynie uprawnia Prezesa urzędu do nie nakładania jej w ogóle. Inaczej ujmując na podstawie tego przepisu nie można obniżyć kary pieniężnej ( zob. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 15 października 2014 r. III SK 47/13, opubl. LEX nr 1540636).

Powód zarzucił również wydanej decyzji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu należy uznać je za bezzasadne.

Zgodnie, bowiem z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem (vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1991 roku sygn. akt III CRN 120/91 OSNC 1992 Nr 5, poz. 87; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 roku sygn. akt I CKN 265/98 OSP 2000 Nr 5 poz. 68; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 roku sygn. akt 351/99 OSNC 2000 Nr 3 poz. 47; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2001 roku sygn. akt I CKN 1036/98 LEX Nr 52708; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2005 roku, sygn. akt III SZP 2/05 OSNP 2006/19-20/312) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie może ograniczyć sprawy wynikającej z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu tylko do funkcji sprawdzającej prawidłowość postępowania administracyjnego, które poprzedza postępowania sądowe. Celem postępowania nie jest przeprowadzenie kontroli postępowania administracyjnego, ale merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, której przedmiotem jest spór między stronami powstający dopiero po wydaniu decyzji przez Prezesa Urzędu. Postępowanie sądowe przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest postępowaniem kontradyktoryjnym, w którym uwzględnia się materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym, co nie pozbawia jednak stron możliwości zgłoszenia nowych twierdzeń faktycznych i nowych dowodów, według zasad obowiązujących w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Sąd antymonopolowy jest sądem cywilnym i prowadzi sprawę cywilną, wszczętą w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, w tym wypadku Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, według reguł kontradyktoryjnego postępowania cywilnego, a nie sądem legalności decyzji administracyjnej, jak to czynią sądy administracyjne w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Tylko takie odczytanie relacji pomiędzy postępowaniem administracyjnym i postępowaniem sądowym może uzasadniać dokonany przez racjonalnego ustawodawcę wybór między drogą postępowania cywilnego i drogą postępowania sądowo-administracyjnego dla wyjaśnienia istoty sprawy.

Sąd uznał, że nawet gdyby przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym doszło do uchybień proceduralnych to nie mogą one być przedmiotem postępowania sądowego mającego na celu merytoryczne rozstrzygnięcie sporu, bowiem Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowiązany jest do wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zasad rozkładu ciężaru dowodu i obowiązku stron w postępowaniu dowodowym.

Z tych względów odwołanie należało oddalić (na podstawie art. 479 ⁵³§1 k.p.c.) wobec braku podstaw do jego uwzględnienia.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Z uwagi na oddalenie odwołania, Powodów należało uznać za stronę, która przegrała proces i zasądzić od nich na rzecz Pozwanego zwrot kosztów procesu, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 720,00 zł ustalone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).

SSO Dariusz Dąbrowski