Uzasadnienie z 2 stycznia 2026, sygn. VIII U 807/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 27 marca 2025r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na podstawie art. 83 ust.1.pkt w związku z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit.1 przepisów ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 58 § 1 kc stwierdził, że odwołująca A. K. jako pracownik płatnika składek M. W. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 października 2024r.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgłoszenie odwołującej do ubezpieczeń jako pracownika u ww. płatnika składek od 1 października 2024r. nie miało na celu realizacji interesów płatnika składek i świadczenia pracy za wynagrodzeniem, lecz stworzenie możliwości skorzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a zatem po myśli art. 58 § 1 kc uznał umowę o pracę za nieważną.

W odwołaniu od decyzji ubezpieczona wniosła o jej zmianę przez uznanie,
że podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu
w spornym okresie, gdyż podjęła pracę i faktycznie ją wykonywała.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji, i dodatkowo podnosząc zarzut pozorności umowy o pracę ubezpieczonej.

Zainteresowana przychyliła się do stanowiska odwołującej.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Zainteresowana rozpoczęła prowadzenie swojej pierwszej działalności gospodarczej(...) 2024r., a w jej ramach sklep (...) w Z., który został otwarty od (...) 2024r.

Ubezpieczona zawarła z zainteresowaną umowę o pracę na okres roku, poczynając od 1 października 2024r., na stanowisku sprzedawcy/kasjera. Pracę tę wykonywała codziennie od poniedziałku do piątki na 8-godzinnych zmianach. Przychodziła do pracy na godzinę 6.00, a później dochodziła do niej M. O.. Na drugiej zmianie i w weekendy najczęściej pracowała zainteresowana wraz z inną osobą. Ubezpieczona zajmowała się obsługą klientów, wykładaniem towarów, przyjmowaniem towaru itp. Miała swoje konto, za pomocą którego logowała się do systemu fiskalnego, w ramach pracy nie podpisywała dokumentów. Wynagrodzenie za pracę zainteresowana wypłaciła ubezpieczonej w gotówce.

Ubezpieczona była uczestnikiem grupy pracowników sklepu na messengerze., na którym prowadziła korespondencję dotyczącą świadczonej pracy.

Odwołująca została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych od 1 października 2024r., lecz jej zgłoszenie wpłynęło do organu rentowego w dniu 4 listopada 2024r. Księgowa poinformowała zainteresowaną, że wysłała zgłoszenie terminowo, lecz z uwagi na problem z platformą ZUS wpłynęło do organu z opóźnieniem.

Od 12 listopada 2024r. ubezpieczona stała się niezdolna do pracy z uwagi na (...)

Dowód: umowa o pracę, dokumentacja lekarska, skany wiadomości na messangerze k.26; zeznania świadków: M. O., P. M., O. K., przesłuchanie stron.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie .

Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt. 1 i art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2024.497 ze zm.), zwanej dalej ustawą systemową, pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Obowiązkowym ubezpieczeniom pracownicy podlegają od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania (art. 13).

Po myśli art. 8 pkt. 1 ustawy systemowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.

O uznaniu stosunku łączącego dwie osoby za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy. Jak stanowi art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Konstytutywne cechy stosunku pracy to: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia.

Podleganie ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przywołanych przepisów wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę.

Celem ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych organ rentowy uprawniony jest do weryfikacji faktycznych podstaw nawiązania stosunku pracy i to na nim spoczywa – zgodnie z treścią art. 6 k.c. - ciężar wykazania okoliczności, z których wywodzi skutki prawne.

W rozpoznawanej sprawie organ rentowy uznał, że umowa o pracę zawarta pomiędzy płatnikiem składek a ubezpieczoną jest nieważna i jako taka nie stanowi tytułu ubezpieczenia społecznego. Organ rentowy powołał się na art. 58 § 1 kodeksu cywilnego, w odpowiedzi na odwołanie podnosi zarzut pozorności spornej umowy.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru jest nieważne. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

Nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu osoba, która zawarła umowę o pracę dla pozoru, a więc w sytuacji, gdy przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (por. wyrok z dnia 4 lutego 2000 r., II UKN 362/99, OSNAPiUS 2001/13/ 449).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oświadczenie woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych przy jednoczesnej chęci wprowadzenia w błąd innych osób lub organów. W wyroku z dnia 23 czerwca 1986 r. I CR 45/86, LEX nr 8766, Sąd Najwyższy zdefiniował pozorność jako wadę oświadczenia woli polegającą na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie wywołało skutków prawnych. W odniesieniu do umowy o pracę oświadczenia te zawierają określone w art. 22 k.p. elementy umowy o pracę - zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy i zobowiązanie pracodawcy do wypłacania wynagrodzenia - natomiast ich pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z umowy o pracę. Przy ich składaniu obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba figurująca jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04, OSNP 2006/11-12/190).

Zagadnienie pozorności umów o pracę jest jednak o tyle swoiste, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 258/00 OSNP 2002/21/527). O ile zatem cywilnoprawna charakterystyka czynności prawnej pozornej wyczerpuje się we wskazaniu jej trzech koniecznych elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, o tyle dla stwierdzenia pozorności umowy o pracę konieczne jest ponadto bezsporne ustalenie, że pracownik, który zawarł umowę o pracę faktycznie nie wykonywał obowiązków pracowniczych za wiedzą pracodawcy. (vide wyżej przywołany wyrok Sądu Najwyższego).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że ubezpieczona świadczyła pracę dla zainteresowanej. Potwierdziły to wszystkie słuchane w sprawie osoby, a organ rentowy w sposób skuteczny zeznań tych nie zakwestionował. Praca była wykonywana codziennie, osobiście, za wynagrodzeniem i pod nadzorem zainteresowanej. Dokumenty przedstawione przez ubezpieczoną oraz zeznania świadków potwierdzają okoliczności zawarcia umowy o pracę, czas pracy ubezpieczonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organ rentowy nie wykazał pozorności umowy o pracę zawartej pomiędzy stronami.

Organ rentowy podniósł że sporna umowa o pracę jest nieważna z uwagi na treść art. 58 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek,
w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

W ocenie organu rentowego, umowa o pracę ubezpieczonej jest nieważna w rozumieniu powyższego przepisu, bowiem nie można akceptować działań zmierzających do korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawieraniu umów o pracę na stosunkowo krótki czas przez zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczeń.

Zarzut organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd miał na uwadze, że zainteresowana rozpoczęła prowadzenie sklepu, a zatem musiała w tym celu zatrudnić personel. Zawarcie umowy o pracę z ubezpieczoną było uzasadnione i jak to ustalono ubezpieczona pracę świadczyła. Sam fakt, że pracownik w stosunkowo krótkim czasie od daty zatrudnienia staje się niezdolny do pracy, nie może być przyczyną uznania, że umowa o pracę jest nieważna.

Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą wówczas, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Natomiast czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, lecz w rzeczywistości
(w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane.

Sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak na przykład chęć uzyskania środków utrzymania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.02.2012r., I UK 265/11, lex 1169836).
W orzecznictwie podnosi się, że umowie o pracę nie naruszającej art. 22 k.p. nie można stawiać zarzutu zawarcia w celu obejścia prawa, nawet gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.08.2007r., II UK 25/07, lex 957402, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13.12.2007r, II UK 211/07, lex 863994, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29.02.2012r., III AUa 1785/11 lex 1136105).

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, że zawarcie umowy o pracę z ubezpieczoną było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Reasumując, w ocenie Sądu w dniu 1 października 2024r. doszło do zawarcia między ubezpieczoną a zainteresowaną umowy o pracę, która nie była czynnością pozorną ani nieważną, zatem stanowi podstawę do objęcia odwołującej ubezpieczeniami społecznymi.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o przywołane przepisy i art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

(-) Sędzia Grażyna Łazowska