Uzasadnienie z 9 stycznia 2026, sygn. VIII U 842/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 5 marca 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił ubezpieczonemu E. L. (L.) prawa do emerytury wraz z rekompensatą (prawa do rekompensaty), uzasadniając to tym, że do dnia 1 stycznia 2009r. ubezpieczony nie udokumentował okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymiarze wymaganych 15 lat.

W odwołaniu od decyzji ubezpieczony wniósł o uwzględnienie odwołania i przyznanie prawa do rekompensaty, po uprzednim zaliczeniu do pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...), (...) Sp. z o.o. oraz Przedsiębiorstwie Usług (...) “C. L.” Sp. z o.o. jako kierowca autobusu o liczbie miejsc powyżej 15. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

S ąd ustalił następujący stan faktyczny:

Decyzją z 21 marca 2024r. organ rentowy przyznał odwołującemu E. L. (ur. (...)) emeryturę z powszechnego wieku emerytalnego.

W dniu 9 kwietnia 2024r. odwołujący złożył wniosek o ponowne przeliczenie świadczenia i w załatwieniu tego wniosku organ rentowy wydał decyzję z 16 kwietnia 2024r. odmawiającą prawa do ponownego przeliczenia wysokości świadczenia odwołującego.

W odwołaniu z 6 maja 2024r. od powyżej decyzji E. L. wskazał wyraźnie, że wnosi o doliczenie dodatku do kapitału początkowego w postaci rekompensaty.

Wyrokiem z 11 lutego 2025r. tut. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie i przekazał do rozpoznania organowi rentowemu nowe żądanie odwołującego zgłoszone w odwołaniu z dnia 6 maja 2024r. o przyznanie prawa do rekompensaty.

Organ rentowy wykonując zobowiązanie z powyższego wyroku, decyzją z 5 marca 2025r. odmówił odwołującemu prawa do emerytury wraz z rekompensatą z przyczyn omówionych we wstępie.

Ubezpieczony od 3 maja 1984r. do 30 czerwca 1992r. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy w Przedsiębiorstwie (...) w R..

Odwołujący w (...) jeździł autobusem marki “K.” mającym ok. 45 miejsc. Jego praca polegała na transporcie pracowników (...) (murarzy, spawaczy, ślusarzy, elektryków) do pracy na trzy zmiany do różnych hut, w których pracownicy ci wykonywali prace remontowe. Kierowca autobusu zbierał pracowników z różnych miejsc i dowoził ich do różnych hut w tym do C., K.. W weekendy odwołujący jako kierowca autobusu obsługiwał w ramach (...) wycieczki do Czech. To była praca na okrągło również w soboty i niedziele.

Od 1 lipca 1992r. do 31 stycznia 1994r. pracował w (...) Sp. z o.o. w R. jako kierowca.

Odwołujący w T. także pracował jako kierowca autobusu, praca była taka sama jak w (...). Kierowcy byli przypisani do konkretnego autobusu, o który dbali. W czasie oczekiwania na następną grupę pracowników do przewiezienia myto autobus. Czasem tymi autobusami pracownicy ( kierowcy) obsługiwali wycieczki szkolne.

Obsada autobusu przeważnie była stała, w razie urlopu lub L4 jechał ktoś inny. Autobusów na stanie było ok. 40 do 60, a kierowców przynajmniej 120. W zależności od miejsca, w które kierowca zawoził pracowników i odbierał z poprzedniej zmiany, mogła zejść cała dniówka na ten dowóz i rozwiezienie pracowników po różnych miejscach, do których trzeba było ich dowieźć. Zmiana odwołującego trwała 12 godzin dziennie. Nie pracował w innym charakterze w tym czasie. Z reguły było przydzielonych dwóch kierowców na jeden autobus, ale bywały sytuacje jak awarie, urlop czy chorobowe, kiedy trzeba było dokonać zmian.

W okresie od 1 lutego 1994r. do 6 maja 2001r.odwołujący wykonywał pracę kierowcy na stanowisku kierowca – mechanik w Przedsiębiorstwie Usług (...) Sp. z o.o. Od 7 maja 2001r. do 31 lipca 2001r.(w okresie wypowiedzenia) zmieniono mu stanowisko na kierowca mikrobusu, w tym czasie korzystał ze zwolnienia lekarskiego.

W firmie tej odwołujący jeździł jako kierowca autobusu linii międzynarodowych przez cały okres zatrudnienia. Jeździł autobusami mającym miejsca dla powyżej 40 osób. Nie było w firmie mikrobusów. Wśród pracowników tej firmy byli też pracownicy serwisu, którym podstawiało się autobus po powrocie z trasy. Odwołujący nie pracował jako mechanik w C. L., mimo, że miał stanowisko kierowca – mechanik. Takie określenie stanowiska zabezpieczało sytuacje, kiedy podczas trasy za granicą autobus uległby awarii, wówczas kierowca mógł dokonać np. wymiany żarówki. W autobusie nie było żadnych narzędzi do naprawy, bo kierowcy nie znali się na naprawie. Chodziło tylko o drobne czynności jak np. wymianę żarówki. Każdy autobus miał swoją trzy osobową załogę, a w trasę wyjeżdżały dwie osoby. Kierowcy zmieniali się co 4,5 godziny jazdy. Te zmiany kierowców wynikały z przepisów.

Kiedy autobus zepsuł się w Polsce naprawiali go mechanicy z C. L., a za granicą pracodawca współpracował z trzema firmami, które zajmowały się naprawą. W razie awarii na trasie trzeba się było z nimi kontaktować. C. L. był podzielony na dział transportu - autobusowego i dział mechaniczny. Wszystkie naprawy wykonywali mechanicy działu mechanicznego.

Na umowie o prace pracownicy mieli wpisane kierowca - mechanik, ale na świadectwie pracy wpisano np. świadkowi A. S.: kierowca autobusu powyżej 15 miejsc pracy. Ubezpieczony nie dopilnował tej kwestii, bo nie wiedział, że będzie mu to potrzebne. Z zakresu czynności odwołującego w (...) sp. z o.o. wynikały m. in. czynności przeglądów i codziennej obsługi autokarów, usuwanie stwierdzonych usterek, utrzymanie czystości, prawidłowe załadowanie, przewóz i obanderolowanie bagażu pasażerów, rzetelne prowadzenie dokumentacji kursu i terminowe oraz rzetelne prowadzenie rozliczeń finansowych kursów. Analiza zakresu czynności odwołującego prowadzi do wniosku, że pełnił on obowiązki kierowcy a nie mechanika, a czynności usuwania usterek nie dotyczyły napraw pojazdu, lecz drobnych kwestii (jak wskazana przez świadków żarówka).

Razem z ubezpieczonym pracowali M. G., J. O., T. K. oraz A. S..

Ubezpieczony w spornym okresie posiada okresy nieskładkowe (L-4) w ilości nie mającej wpływu na prawo do rekompensaty, w łącznym wymiarze 5 miesięcy i 15 dni.

Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji akt organu rentowego, akt osobowych ubezpieczonego ze spornego okresu jego zatrudnienia, zeznań świadków M. G., J. O., T. K., i A. S., przesłuchania ubezpieczonego( protokół elektroniczny z rozprawy z 25 listopada 2025r.).

Sąd dał wiarę zeznaniom świadków i ubezpieczonego, którzy byli współpracownikami ubezpieczonego z okresu spornego i stąd bezpośrednimi świadkami jego pracy, gdyż były one rzeczowe, logiczne, zgodne ze sobą i korespondujące z treścią zgromadzonej w sprawie dokumentacji, w tym zawartej w aktach osobowych ubezpieczonego.

S ąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego E. L. zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. (t. jedn. Dz. U. z 2024 poz.1696) w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia wniosku, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

Jednocześnie art. 2 pkt 5 powołanej ustawy stwierdza, że rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015r. (sygn. akt III AUa 717/15), celem rekompensaty jest złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Nie polega ona jednak na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (w myśl art.23 ustawy rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Jedynie nabycie prawa do wcześniejszej emerytury stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty, natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty.

Zdaniem Sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe pozwala
na przyjęcie, że ubezpieczony w okresie objętym sporem od 3 maja 1984r. do 6 maja 2001r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych wymienioną w wykazie A działu VIII, pod poz. 2 tj.: „prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów. ”

Z materiału dowodowego wynika, że ubezpieczony stale i w pełny wymiarze czasu pracy był kierowcą autobusu o liczbie miejsc powyżej 15. Wynika to jednoznacznie z wiarygodnych zeznań słuchanych w sprawie świadków M. G., J. O., T. K., i A. S., byłych współpracowników ubezpieczonego, a także zeznań samego ubezpieczonego i ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji.

Po uwzględnieniu okresu spornego do pracy w warunkach szczególnych, a po odliczeniu okresów nieskładkowych, ubezpieczony legitymuje się wymaganym do przyznania rekompensaty 15 - letnim okresem takiej pracy. W takiej sytuacji ubezpieczony spełnia przesłanki do przyznania prawa do rekompensaty.

W konsekwencji takiego przyjęcia Sąd z mocy art. 47714 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu E. L. prawo do rekompensaty do emerytury od(...) tj. od miesiąca złożenia wniosku zawartego w odwołaniu z 6 maja 2024r. zgodnie z art. 129 w zw. z art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art.98 k.p.c. w związku z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. 2023 poz.1935 ).

(-) SSO Gabriela Sobczyk