Wyrok z 16 stycznia 2026, sygn. III C 662/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie Wydział III Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSO Andrzej Vertun

Protokolant : Patrycja Kędziora

po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą we W.

przeciwko A. V.

o zapłatę

orzeka:

1.  zasądza od A. V. na rzecz (...) Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą we W. kwotę 1.450.603,09 (milion czterysta pięćdziesiąt tysięcy sześćset trzy 9/100) złote, zastrzegając A. V. prawo do powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności:

a.  do nieruchomości objętej księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Pruszkowie pod numerem (...) oraz do wysokości hipoteki umownej zwykłej wpisanej pod numerem 3. w tej księdze;

b.  do nieruchomości objętej księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Kościerzynie pod numerem (...) oraz do wysokości hipoteki umownej zwykłej wpisanej pod numerem 5. w tej księdze;

2.  oddala powództwo w pozostałej części;

3.  zasądza od A. V. na rzecz (...) Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą we W. kwotę 78.550,96 (siedemdziesiąt osiem tysięcy pięćset pięćdziesiąt 96/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

SSO Andrzej Vertun

III C 662/24

UZASADNIENIE

W pozwie datowanym na 3 sierpnia 2023 r. (...) Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we W. wniósł o zasądzenie od pozwanych Wyspa Kaszuby RT+90 Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. oraz A. V. kwoty 1.829.792,72 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz ograniczeniem odpowiedzialności pozwanych:

- Spółki - do nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...), położonej w P. w powiecie (...)

- A. V. – do nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...), położonej w S. w powiecie (...).

Ponadto powód wniósł o zasądzenie kosztów procesu.

Odpowiedzialność pozwanych uzasadniona była hipotekami wpisanymi na powyższych nieruchomościach. Na dochodzoną kwotę składały się: 1.450.603,09 zł należności głównej – pozostającego do spłaty kapitału kredytu oraz 379.189,63 należności odsetkowej naliczonej od dnia 3 sierpnia 2020 r. do dnia 2 sierpnia 2023 r. od kwoty w/w należności głównej, z tytułu odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, związanego z odpowiedzialnością rzeczową pozwanych.

Powód wskazał jako termin wymagalności dochodzonej kwoty dzień 24 listopada 2013 r. oraz powołał się na art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1984 ze zm.) jako uzasadniający pominięcie upływu terminu przedawnienia roszczenia.

(pozew, k. 1 – 96)

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa. Pozwana Spółka zarzuciła brak legitymacji biernej po swojej stronie.

(odpowiedź na pozew, k. 150 – 160)

W piśmie z dnia 9 grudnia 2024 r. powód cofnął pozew wobec Spółki oraz wniósł o zasądzenie całości dochodzonej do tej pory kwoty od A. V. z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwanego na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości w P. i S.. Powód podniósł, że umowa przeniesienia własności nieruchomości w P. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. była nieważna, jako sprzeczna z treścią art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 614), albowiem w okresie jej zawarcia A. V. pozostawał w upadłości.

(pismo, k. 180 – 197)

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2025 r. Sąd umorzył postępowanie przeciwko Spółce.

(postanowienie, k. 234)

W pismach z dnia 24 lutego 2025 r. i 12 maja 2025 r. pozwany podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o przekazanie sprawy do sądu rejestrowego właściwego dla pozwanej spółki, zgodnie z treścią art. 170 ksh.

(pisma, k. 238 – 241, 249 – 251)

Sąd uznał za ustalone następujące fakty.

W dniu 30 marca 2010 r. pomiędzy W. X. a (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą w W. została zawarta umowa pożyczki hipotecznej nr (...). Całkowita kwota pożyczki wyniosła 1.450.603,09 zł i została przeznaczona częściowo na cele refinansowania wcześniej zaciągniętych przez kredytobiorcę kredytów, częściowo na cel dowolny, częściowo na opłaty okołokredytowe.

(dowód: umowa, k. 19 – 35)

Na zabezpieczenie zwrotu kapitału pożyczki zostały ustanowione dwie hipoteki: hipoteka zwykła wpisana pod numerem 5. w dziale IV księgi wieczystej o numerze (...) oraz hipoteka zwykła wpisana pod numerem 3. księgi wieczystej o numerze (...). Suma każdej z tych hipotek wynosi 1.450.603,09 zł. Na zabezpieczenie zwrotu odsetek od pożyczki zostały ustanowione dwie hipoteki umowne kaucyjne: wpisana pod numerem 6. w księdze wieczystej o numerze (...) oraz wpisana pod numerem 4. w księdze wieczystej (...). Obie hipoteki zostały wpisane do kwot po 1.015.422,16 zł.

(dowód: odpisy zwykłe ksiąg wieczystych, k. 123 – 128)

W dniu 21 listopada 2011 r. strony zawarły aneks numer 1 do umowy kredytu.

(dowód: aneks, k. 41 – 48)

W dniu 26 września 2013 r. Bank skierował do A. V. oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, które zostało skierowane na adres ul. (...) w S. i po awizacji w dniu 7 października w dniu 24 października 2013 r. zwrócone do nadawcy.

(dowód: pismo, k. 49 – 51)

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy w Pruszkowie nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez (...) Bank S.A., z ograniczeniem egzekucji do kwoty 2.901.206,18 zł. Powyższy tytuł wykonawczy stanowił podstawę prowadzenia egzekucji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie Dorotę Kozanecką w sprawie Km 267/15, zakończonej przed dniem 19 października 2017 r.

(dowód: bte, k. 52; postanowienie, k. 53; tytuł wykonawczy, k. 54)

Na podstawie umowy z dnia 28 stycznia 2021 r. Fundusz nabył od Banku m.in. wierzytelność o zwrot pożyczki z umowy z dnia 30 marca 2010 r. W treści ksiąg wieczystych o numerach (...) zostały dokonane stosowne wpisy ujawniające jako wierzyciela hipotecznego Fundusz.

(dowód: umowa, k. 55 – 88; odpisy ksiąg wieczystych)

Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r. wydanym w sprawie X GU 1522/15 Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy ogłosił upadłość A. V., jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, obejmującą likwidację majątku upadłego. Ogłoszenie o ogłoszeniu upadłości zostało opublikowane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

(dowód: ogłoszenie, k. 183)

W dniu 8 lutego 2016 r. A. V. ustanowił akt założycielski L. (...) (2)+90 Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W akcie tym zobowiązał się pokryć własnej udziały w spółce wkładem w postaci nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...). W wykonaniu tego zobowiązania tego samego dnia zawarł umowę przeniesienia własności tej nieruchomości na spółkę. W treści w/w księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości w dziale II wpisana jest (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji.

(dowód: umowy, k. 170 – 178; odpis księgi wieczystej)

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie umorzył postępowanie upadłościowe na wniosek A. V..

(dowód: postanowienie, k. 187)

Powyższe ustalenia zostały poczynione na podstawie wskazanych wyżej dokumentów, których prawdziwości ani autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron. Nie znalazł do tego podstaw również Sąd.

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

W sprawie niekwestionowane było istnienie hipotek, na które powoływał się powód w podstawie roszczenia oraz wierzytelności nimi zabezpieczonych. Pozwany nie podniósł żadnych zarzutów, które mogłyby prowadzić do oceny, że wierzytelności wygasły, względnie ich wysokość jest niższa niż dochodzona w pozwie albo że powód nie jest uprawniony do żądania ich zapłaty. Co do zasady zatem mógł żądać od pozwanego zwrotu kapitału pożyczki w wysokości 1.450.603,09 zł oraz odsetek za opóźnienie w jego spłacie.

Sporną kwestią pozostawało zagadnienie zakresu odpowiedzialności rzeczowej pozwanego, a to wobec faktu, że w księdze wieczystej (...) jako właściciel w dziale II wpisany jest inny podmiot niż A. V.. Stan wpisów w tej księdze nie stanowił jednak przeszkody do stwierdzenia odpowiedzialności A. V. również z tej nieruchomości w niniejszym postępowaniu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego powszechnie akceptowanym jest stanowisko, zgodnie z którym wzruszenie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym nie jest wykluczone także w innym postępowaniu niż o uzgodnienie treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 u.k.w.h. Domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.k.w.h., może zostać wzruszone - jako przesłanka rozstrzygnięcia - w innej sprawie cywilnej niż sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (zamiast wielu wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2025 r., II CSKP 1332/22). W konsekwencji powód mógł podważać treść wpisów w dziale II w/w księgi w celu poszerzenia zakresu odpowiedzialności rzeczowej pozwanego.

Podstawą obecnego stanu wpisów w księdze wieczystej jest umowa z dnia 8 lutego 2016 r., na mocy której A. V. przeniósł na spółkę widniejącą w księdze wieczystej jako właściciel własność nieruchomości, tytułem pokrycia wkładu w spółce, co zostało następnie odzwierciedlone poprzez dokonanie stosownego wpisu w księdze. Umowa ta została zawarta w okresie, w którym A. V. pozostawał w stanie upadłości, jako osoba fizyczna. Umowa ta była zatem nieważna na podstawie art. 77 ust. 1 w zw. z art. 491 ^{( 2)} ust. 1 prawa upadłościowego. Zważywszy, że czynność ab initio i ex tunc nieważna nie podlega konwalidacji na skutek zdarzeń, które zaszły następczo, należało przyjąć, że umorzenie postępowania upadłościowego nie miało w związku z tym wpływu na ważność czynności. Sankcja nieważności z art. 77 ust. 1 prawa upadłościowego jest zresztą nakierowana na ochronę porządku publicznoprawnego, wyrażającego się prawidłowym przebiegiem postępowania upadłościowego. Konsekwencje materialnoprawne niesubordynacji i samowoli upadłego, który mimo zakazu dokonuje rozporządzeń własnym majątkiem w okresie upadłości są niezależne od losów samego postępowania upadłościowego. Skoro umowa z dnia 8 lutego 2016 r. okazała się nieważna to za właściciela nieruchomości opisanej w księdze wieczystej (...) na użytek oceny zakresu odpowiedzialności pozwanego z tytułu hipotek należało uznać A. V..

Konsekwencje powyższego stanu sprawiają, że bez znaczenia dla losów sprawy pozostawała kwestia likwidacji podmiotu wpisanego w księdze wieczystej, jako spółki w organizacji, która nigdy nie nabyła podmiotowości prawnej. Nieważność umowy przeniesienia na spółkę nieruchomości sprawia, że nie nabyła ona nigdy jej własności a jedyną pozostałością wymagającą korekty jest stan wpisów w księgach wieczystych, niepodlegający przecież rektyfikacji w trybie przewidzianym dla likwidacji spółki w organizacji określonym w art. 170 ksh.

Nieadekwatną dla oceny powyższych kwestii jest również argumentacja pozwanego, odwołująca się do skutków umorzenia postępowania upadłościowego dla postępowań o uznanie za bezskuteczną czynności dokonanych przez upadłego ze szkodą dla wierzycieli. Sankcja bezskuteczności czynności prawnej upadłego, będąca konsekwencją konstytutywnego orzeczenia sądu, jest oczywiście odmienną niż sankcja nieważności czynności prawnej. Każda z nich chroni masę upadłości, ale w inny sposób i w innym zakresie. Konsekwencje nieważności czynności prawnej zdziałanej przez upadłego, o czym była mowa wyżej, wykraczają poza zakres podmiotowy i przedmiotowy postępowania upadłościowego. W związku z tym umorzenie postępowania upadłościowego nie ma znaczenia dla jej istnienia.

Do hipotek ustanowionych w niniejszej sprawie, a zatem do zakresu zabezpieczenia hipotecznego, stosuje się z mocy art. 10 ust. 2 Ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r., Nr 131, poz. 1075) przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece sprzed nowelizacji. Stąd odpowiedzialność pozwanego z tytułu sumy głównej ogranicza się do hipotek zwykłych zaś w zakresie odsetek, co do zasady, do hipotek kaucyjnych.

Umowa, w związku z którą powstały zabezpieczone wierzytelności została zawarta z powodem jako konsumentem i jako konsument odpowiada on z przedmiotów zabezpieczenia hipotecznego. Zastosowanie znajdzie do niego zatem regulacja art. 117 § 2 ¹ k.c. nakazująca uwzględnienie z urzędu przedawnienia wierzytelności w stosunku do pozwanego (por. art. 5 ust. 4 Ustawy z dnia z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2018 r., poz. 1104). W stosunku do roszczenia powoda został wystawiony w dniu 20 listopada 2014 r. bankowy tytuł egzekucyjny, któremu nadano klauzulę wykonalności postanowieniem z dnia 4 grudnia 2014 r. Następnie tytuł został skierowany do egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie Dorotę Kozanecką pod sygnaturą Km 267/15. W dniu 19 października 2017 r. Komornik opatrzyła tytuł wzmianką o stanie egzekucji, z której wynikało, że była ona bezskuteczna. Wobec faktu, że wierzycielem dochodzącym roszczenia w sprawie jest podmiot, który nie mógł posłużyć się bankowym tytułem egzekucyjnym, powyższe czynności nie mogły doprowadzić do przerwania wobec niego biegu terminu przedawnienia roszczenia (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2017 r., III CZP 17/17).

Do roszczenia dochodzonego pozwem ma zastosowanie termin trzyletni przedawnienia, zarówno w odniesieniu do wierzytelności głównej jak i do odsetek. W sprawie brak było dowodu, by doszło do skutecznego względem cesjonariusza przerwania biegu przedawnienia roszczenia, zresztą powód wprost odwoływał się w tym względzie do art. 77 u.k.w.h., jako przepisu chroniącego dochodzone pozwem wierzytelności przed przedawnieniem. W konsekwencji należało przyjąć, że wierzytelność o zwrot kapitału kredytu uległa przedawnieniu. Dalszym następstwem tego stanu rzeczy jest przedawnienie roszczenia o zwrot odsetek od tej wierzytelności w całości (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04).

Przedawnienie roszczenia, co do zasady, nie miało wpływu na uprawnienie wierzyciela do uzyskania zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia hipotecznego. W sprawie problematyczną była jedynie kwestia przedawnienia roszczeń odsetkowych. Do obu hipotek zastosowanie miał art. 77 u.k.w.h. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej, przewidującym, że przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczenia o odsetki. W odniesieniu do stanu zabezpieczeń hipotecznych, w którym odrębnie zabezpieczone hipoteką zwykłą jest wierzytelność główna, odrębnie zaś hipoteką kaucyjną należność o odsetki od tej wierzytelności prezentowane są w tym względzie dwa stanowiska.

Według pierwszego w sytuacji, w której hipoteka kaucyjna ustanowiona pod rządami poprzedniego prawa zabezpiecza samodzielną pod względem hipotecznym wierzytelność o zapłatę odsetek, to wierzytelność ta – z punktu widzenia art. 77 u.k.w.h. – jest wierzytelnością główną, a zatem podlega działaniu przepisu chroniącego przed przedawnieniem w całości ( T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom II. Hipoteka, wyd. III, LEX/el. 2025, art. 77., uwaga 54). Stanowisko takie znajduje podzielane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym stwierdza się, że wierzytelność o zapłatę odsetek kapitałowych zbliża się charakterem do wierzytelności głównej, a znana zarówno wierzycielowi, jak i dłużnikowi rzeczowemu wysokość sumy hipoteki, będąca górną granicą odpowiedzialności z przedmiotu zabezpieczenia, może chronić wierzyciela przed skutkami przedawnienia tej wierzytelności, zwykle niemożliwej do zabezpieczenia hipoteką zwykłą w chwili jej powstawania. Przemawia to za stanowiskiem, że art. 77 zd. 2 u.k.w.h. nie miał zastosowania do przedawnionego roszczenia o zapłatę odsetek kapitałowych, zabezpieczonego hipoteką kaucyjną niesamodzielną i mieszczących się w kwotowym zakresie tego zabezpieczenia (wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 247/22).

Reprezentatywną dla drugiego podejścia jest z kolei teza wyrażona w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 marca 2021 r. (I ACa 419/20), w którym powiada się, że dłużnik rzeczowy, który skutecznie powołał się na przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej, odpowiada z tytułu hipoteki wyłącznie w zakresie sumy głównej, uwalnia się natomiast całkowicie od odpowiedzialności z tytułu odsetek (por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2017 r., III CSK 215/16).

Z trafnością drugiego poglądu przemawiają następujące argumenty. Po pierwsze art. 77 u.k.w.h. odwołuje się, określając zakres wierzytelności chronionych przed przedawnieniem, do wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie. Jeżeli zatem w zdaniu drugim tego przepisu mowa jest o odsetkach, to chodzi tu o odsetki jako wierzytelność zabezpieczoną hipotecznie, bez względu na ich rodzaj. Przepis ten nie czyni zaś rozróżnienia w rodzaju hipoteki oraz funkcji danej wierzytelności w ramach zabezpieczenia hipotecznego. Takiego rozróżnienia nie czynią inne przepisy, w szczególności za przepis szczególny pod rządami ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji nie mógł być poczytywany art. 104 u.k.w.h. Z tego płynie zaś wniosek, że bez względu na charakter hipoteki pod rządami art. 77 w brzmieniu sprzed 10 lutego 2011 r. oraz bez względu na funkcję, jaką w ramach danego zabezpieczenia hipotecznego pełniła dana wierzytelność (samodzielna czy też nie), spod skutków przedawnienia nie były wyłączone odsetki w ujęciu zabezpieczonej wierzytelności. Dyskusyjne zatem jest czynienie rozróżnienia w odsetkach w odniesieniu do art. 77 zd. 2 u.k.w.h. w oparciu o kategorie, które w tym przepisie nie występują, tj. w oparciu o samodzielność wierzytelności lub jej brak. Wierzytelność odsetkowa, z punktu widzenia wierzytelności zabezpieczonej, nie jest samodzielna, a jej samodzielność hipoteczna (np. wynikająca z zabezpieczenia wyłącznie odsetek) nie sprawia, że zakres wyłączenia spod zakresu przedawnienia na tle art. 77 zd. 2 u.k.w.h. uległby zmianie. Rozumowanie oparte o tworzenie konstrukcji dogmatycznych, z odwołaniem do funkcji i celu przepisu, w celu poszerzenia zakresu zastosowanie art. 77 zd. 1 u.k.w.h. systemowo nosi znamiona ekstensyfikacji wyjątku od instytucji przedawnienia, co stoi w sprzeczności z metadyrektywą wyrażoną paremią exceptiones non sunt extendendae.

Po drugie interpretacja art. 77 zd. 2 u.k.w.h. w kierunku wyłączenia spod brzmienia tego przepisu odsetek zabezpieczonych odrębną hipoteką kaucyjną z powołaniem na samodzielność zabezpieczenia hipotecznego kłóci się z racją art. 10 ust. 2 zd. 2 ustawy nowelizującej, którego brzmienie nakazuje stosować do hipotek kaucyjnych zabezpieczających roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nieobjętych z mocy ustawy hipoteką zwykłą, przepisy ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji. Uzasadnieniem dla tej konstrukcji jest powszechnie przyjęte założenie o niesamodzielności takiej hipoteki kaucyjnej. Niesamodzielność ta nie wynika przy tym z jakichś szczególnych cech takiej hipoteki, lecz właśnie z jej przedmiotu zabezpieczenia – szczególnych cech wierzytelności nią zabezpieczonej, która pozostaje w takim związku z wierzytelnością zabezpieczoną hipoteką zwykłą, że nie sposób stosować odrębnego reżimu prawnego do obu hipotek zabezpieczających te wierzytelności. Koncepcja zatem samodzielności przedmiotu zabezpieczenia hipotecznego nie odpowiada na pytanie, w jakiej mierze takie zabezpieczenie może być samodzielne na potrzeby zastosowania art. 77 u.k.w.h., w jakiej zaś niesamodzielne na potrzeby oceny, którą z wersji tego przepisu należy zastosować.

Po trzecie krytykowana koncepcja budzi zasadnicze wątpliwości systemowe, z tego względu, że zakres możliwości zaspokojenia pomimo przedawnienia wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie uzależnia od funkcji hipoteki kaucyjnej. Gdyby bowiem wierzytelność o zwrot kapitału kredytu i odsetek zabezpieczona była jedną hipoteką kaucyjną (a zatem, z punktu widzenia proponentów analizowanej koncepcji, wierzytelność odsetkowa byłaby niesamodzielna w ramach hipoteki), to zastosowanie art. 77 zd. 2 u.k.w.h. nie doznawałoby ograniczeń w odniesieniu do odsetek. Ten sam rodzaj hipoteki zabezpieczający te same odsetki ale odrębną hipoteką kaucyjną prowadziłby natomiast do ochrony zabezpieczonej wierzytelności przed zastosowaniem art. 77 zd. 2 u.k.w.h. Rozróżnienie takie nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów określających przedmiot i zakres zabezpieczenia hipotecznego.

Po czwarte broniona koncepcja odpowiada zasadzie akcesoryjności hipoteki i jej podstawowej cesze polegającej na bezpośrednim skutku zdarzeń prawnych odnoszących się do zabezpieczonej wierzytelności dla zabezpieczającej wierzytelność hipoteki. Artykuł 77 zd. 1 u.k.w.h., zwłaszcza po rządami art. 117 § 2 ¹ k.c., statuującego zasadę wygaśnięcia wierzytelności wobec konsumenta na skutek przedawnienia, zasadę tę odwraca. Pod rządami powyższego przepisu przedawniona wierzytelność wobec konsumenta istnieje, o tyle o ile jest zabezpieczona hipotecznie, i tylko w takich granicach, jakie określa przepis art. 77 zd. 1 u.k.w.h. Wykreowanie kategorii wierzytelności odsetkowej niepodlegającej przedawnieniu ze względu na charakter hipoteki i funkcję zabezpieczenia hipotecznego, poszerza wyłom w zasadzie akcesoryjności nakazując przyjęcie dalszego istnienia wierzytelności odsetkowej, nie ze względu na cechy zabezpieczonej wierzytelności, ale ze względu na charakter hipoteki i funkcję zabezpieczenia hipotecznego. W ocenie Sądu takie poszerzenie stoi w sprzeczności z zakazem wykładni przepisów w sposób pozwalający na rozszerzenie wyjątków.

Z tych przyczyn należało przyjąć, że przedawnienie wierzytelność głównej nie stało na przeszkodzie odpowiedzialności pozwanego za zapłatę kapitału kredytu, w zakresie w jakim wierzytelność tę zabezpieczały hipoteki zwykłe wpisane na 5. miejscu w księdze wieczystej o numerze (...) oraz na 3. miejscu w księdze wieczystej o numerze (...). Z tej przyczyny należało zasądzić od pozwanego kwotę odpowiadającą kapitałowi kredytu, tj. kwocie 1.450.603,09 zł z ograniczeniem odpowiedzialności do tych nieruchomości i tych hipotek. Przedawnienie wierzytelności o zwrot kapitału kredytu prowadziło natomiast do przedawnienia w całości odsetek za opóźnienie w jego zapłacie, co z kolei, w świetle treści art. 77 zd. 2 u.k.w.h., uniemożliwiało realizację tej wierzytelności również w zakresie zabezpieczenia hipotecznego w postaci hipotek kaucyjnych wpisanych na zabezpieczenie tej wierzytelności na odpowiednio miejscach 6. i 4. w w/w księgach wieczystych. W tym zakresie powództwo podlegało zatem oddaleniu.

Konsekwencją poglądu o przedawnieniu wierzytelności o odsetki za opóźnienie była niedopuszczalność ich zasądzenia za okres po dniu wyroku. Zaprezentowane wyżej wywody pozwalają w całości podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie, zaprezentowane w wyroku z dnia 2 czerwca 2020 r. (I ACa 446/19). Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2019 r. (III CZP 66/18) wynika, że dłużnik odpowiadający rzeczowo, który mimo wezwania nie płaci długu zabezpieczonego hipoteką, popada w opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Stanowisko to nie może mieć jednak zastosowania w sprawie niniejszej – dlatego, że w sprawie dłużnikiem hipotecznym jest dłużnik osobisty. Sąd Najwyższy w powołanej uchwale nie ustosunkował się również do kwestii odsetek od wierzytelności hipotecznej w relacji do przedawnienia odsetek zabezpieczonych hipotecznie. Nie powstał zatem problem odpowiedzialności dłużnika rzeczowego za opóźnienie w spełnieniu długu hipotecznego, w sytuacji przedawnienia wierzytelności hipotecznej ze skutkiem dla odsetek od tej wierzytelności. W ocenie Sądu w takiej sytuacji nie może dojść do uchylenia skutków przedawnienia wierzytelności hipotecznej promieniującego na wierzytelność odsetkową, albowiem uprawnienie wierzyciela w takiej sytuacji ogranicza się wyłącznie do realizacji zabezpieczenia hipotecznego w granicach nieprzedawnionych ze względu na treść art. 77 u.k.w.h. Nie może zatem powstać odrębne nieprzedawnione roszczenie odsetkowe w zakresie takiego obowiązku. Jeszcze mocnie argumentacja ta wybrzmiewa w odniesieniu do wierzytelności odsetkowej w stosunku do wierzyciela osobistego będącego jednocześnie dłużnikiem rzeczowym. Przedawnienie wierzytelności hipotecznej prowadzące do przedawnienia wierzytelności odsetkowej sprawia, że wierzytelność hipoteczna tylko w takim zakresie może być realizowana z przedmiotu zabezpieczenia, w jakim przewiduje to art. 77 zd. 1 u.k.w.h. W pozostałym zakresie przedawnienie jest skuteczne i nie może dojść do jego obezwładnienia na skutek czynności wierzyciela, choćby formalnie dotyczyły one długu hipotecznego. Prowadziłoby to bowiem do obejścia zakazu kształtowania okresu przedawnienia przez czynności prawne.

W konsekwencji również w tym zakresie powództwo podlegało oddaleniu.

Orzeczenie o kosztach zostało oparte o treść art. 100 k.p.c. i zasadę stosunkowego ich rozdzielenia. Powód wygrał proces w 79%. Powód poniósł 102.307 zł z tytułu kosztów (91.490 zł opłaty od pozwu, 10.800 zł wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie § 2 ust. 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 i 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa) , pozwany zaś 10.817 zł. Łącznie koszty wyniosły 113.124 z czego powód powinien ponieść 21%, tj. 23 756,04. Skoro poniósł 102.307 zł to do zasądzenia na jego rzecz pozostała kwota 78.550,96 zł.

Ze względu na powyższe motywy orzeczono jak w sentencji.

SSO Andrzej Vertun