Wyrok z 21 stycznia 2026, sygn. I C 403/22
Sygn. akt I C 403/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 stycznia 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: sędzia Piotr Królikowski
Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Sieńczewska
po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. z siedzibą we W.
przeciwko Państwowemu Instytutowi Medycznemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.
o zapłatę
I. zasądza od Państwowego Instytutu Medycznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą we W. kwotę 1.463.433,09 zł (milion czterysta sześćdziesiąt trzy tysiące czterysta trzydzieści trzy złote 09/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych określonych w art. 4 ust. 3 pkt a ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych liczonymi od kwot:
a) 204.432,15 zł (dwieście cztery tysiące czterysta trzydzieści dwa złote 15/100) od dnia 17 sierpnia 2021 r. do dnia 14 lutego 2022 r.,
b) 41.069,70 zł (czterdzieści jeden tysięcy sześćdziesiąt dziewięć złotych 70/100) od dnia 17 sierpnia 2021 r. do dnia 23 września 2022 r.,
c) 1.463.433,09 zł (milion czterysta sześćdziesiąt trzy tysiące czterysta trzydzieści trzy złote 09/100) od dnia 17 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty;
II. umarza postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 204.432,15 zł (dwieście cztery tysiące czterysta trzydzieści dwa złote 15/100);
III. w pozostałym zakresie powództwo oddala;
IV. zasądza od Państwowego Instytutu Medycznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą we W. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 96.264,00 zł (dziewięćdziesiąt sześć tysięcy dwieście sześćdziesiąt cztery złote 00/100) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
sędzia Piotr Królikowski
Sygn. akt I C 403/22
UZASADNIENIE WYROKU
z 21 stycznia 2026 r. (k. 253)
Pozwem skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie 16 lutego 2022 r. (koperta k. 44) (...) sp. z o.o. we W. (dalej też jako: (...)) domagał się zasądzenia w postępowaniu nakazowym od (...) Szpitala (...) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. kwoty 1.708.934,94 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonymi od 17 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że strony łączyła umowa nr (...) z 1 marca 2021 r., której przedmiotem było świadczenie przez powoda na rzecz pozwanego usług kompleksowego utrzymania czystości oraz usług z zakresu transportu wewnętrznego w Szpitalu (...) na (...) w W.. Powód podnosił, że umowa została następnie zmieniona aneksem nr (...) z 15 marca 2021 r., którym rozszerzono zakres usług i przedłużono obowiązywanie umowy do 30 czerwca 2021 r. (pozew k. 3 – 43).
Powód twierdził, że dochodzona pozwem należność wynikała z faktury VAT nr (...) z 8 lipca 2021 r., wystawionej z tytułu usług świadczonych w czerwcu 2021 r. Faktura ta pierwotnie opiewała na kwotę 1.750.004,64 zł brutto, a następnie została skorygowana fakturą korygującą z 20 września 2021 r. o kwotę 41.069,70 zł. Powód wskazywał, że faktura została wystawiona na podstawie miesięcznych protokołów potwierdzenia wykonania usług, podpisanych przez przedstawiciela pozwanego bez zastrzeżeń. Podnosił, że pozwany zaakceptował wykonanie usług i wysokość należnego wynagrodzenia, lecz pomimo upływu terminu płatności nie uregulował zobowiązania. Powód powoływał się także na kierowane do pozwanego wezwania do zapłaty oraz na spotkanie z 4 listopada 2021 r., którego przedmiotem miało być ustalenie sposobu spłaty zadłużenia.
Pismem z 7 marca 2022 r. powód częściowo cofnął pozew co do kwoty 204.432,15 zł. Wskazał, że po wniesieniu pozwu, 14 lutego 2022 r., pozwany dokonał częściowej zapłaty należności głównej w tej wysokości, która została zaliczona na poczet należności objętej fakturą VAT. Po tym cofnięciu podtrzymał żądanie w zakresie kwoty 1.504.502,79 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych, przy czym domagał się odsetek od kwoty 204.432,15 zł od 17 sierpnia 2021 r. do 14 lutego 2022 r. oraz od kwoty 1.504.502,79 zł od 17 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty. (pismo procesowe k. 90 – 91).
Pozwany Centralny Szpital Kliniczny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, następnie działający jako Państwowy Instytut Medyczny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. (dalej też jako: Szpital), wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu. (odpowiedź na pozew k. 107 – 124, pismo o przekształceniu k. 201 – 203).
Pozwany nie kwestionował samego zawarcia umowy ani tego, że powód świadczył usługi na rzecz Szpitala (...), lecz zaprzeczył, aby w czerwcu 2021 r. po stronie powoda powstało roszczenie o wynagrodzenie w dochodzonej wysokości.
Pozwany zarzucał, że wynagrodzenie przewidziane w umowie miało charakter ryczałtowy jedynie w tym znaczeniu, że obejmowało wynagrodzenie za rzeczywiście wykonywane usługi w okresie funkcjonowania Szpitala (...) jako placówki przyjmującej pacjentów. Według Szpitala nie oznaczało to obowiązku zapłaty pełnego wynagrodzenia także wtedy, gdy zakres usług faktycznie odpadł albo został istotnie ograniczony. Pozwany twierdził, że od 1 czerwca 2021 r. Szpital (...) (...) został wygaszony, nie hospitalizowano w nim pacjentów, a decyzją Wojewody (...) Szpital został postawiony w stan gotowości bez obowiązku realizowania świadczeń zdrowotnych. Z tego względu, zdaniem pozwanego, nie było podstaw do przyjęcia, że powód w czerwcu 2021 r. wykonywał usługi w takim zakresie, który uzasadniałby naliczenie pełnego wynagrodzenia za część szpitalną.
Szpital podnosił ponadto, że powód nie wykazał, jakie konkretnie czynności wykonał w czerwcu 2021 r., w jakim zakresie oraz przez jaką liczbę osób. Wskazywał, że prace wyszczególnione w załączniku do umowy były ściśle związane z obecnością pacjentów, funkcjonowaniem oddziałów oraz wykonywaniem czynności takich jak dezynfekcja łóżek po wypisie pacjenta, transport brudnej bielizny, transport odpadów medycznych czy czynności w otoczeniu pacjenta. Skoro w czerwcu 2021 r. pacjentów nie było, to — według pozwanego — zasadnicza część prac objętych umową nie mogła być wykonywana. Pozwany zarzucał również, że ewentualne prace dodatkowe, związane z porządkowaniem lub przywracaniem obiektu do stanu pierwotnego, nie były objęte umową i nie zostały przez powoda wykazane co do podstawy, zakresu ani wartości.
W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje zasadnicze stanowiska. Powód akcentował, że umowa obowiązywała do 30 czerwca 2021 r., nie została skutecznie wypowiedziana ani zmieniona, a pozwany podpisywał protokoły odbioru usług za czerwiec 2021 r. bez zastrzeżeń. Powód twierdził, że w czerwcu 2021 r. nadal wykonywał czynności utrzymania czystości i dezynfekcji, a Szpital (...) pozostawał w gotowości, co wymagało utrzymania odpowiedniego reżimu sanitarnego. Wskazywał także, że brak pacjentów nie oznaczał automatycznego zakończenia umowy ani zwolnienia pozwanego z obowiązku zapłaty wynagrodzenia przewidzianego w umowie.
Pozwany w pismach końcowych podtrzymał zarzut, że powód nie udowodnił wykonania w czerwcu 2021 r. prac objętych umową w zakresie uzasadniającym naliczenie dochodzonego wynagrodzenia. Pozwany wskazywał, że czynności objęte umową były funkcjonalnie powiązane z hospitalizacją pacjentów zakażonych COVID-19, a skoro w czerwcu 2021 r. pacjentów już nie było, to nie występowało zapotrzebowanie na większość prac określonych w umowie. Podnosił również, że protokół odbioru podpisany przezT. S.nie mógł przesądzać o zasadności roszczenia, ponieważ, według pozwanego Szpitala, osoba ta nie była uprawniona do zaciągania w imieniu pozwanego zobowiązań dotyczących prac dodatkowych ani do jednostronnego kreowania obowiązku zapłaty za czynności niewykazane przez powoda.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Powodowa spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzątania i sprzątania specjalistycznego budynków i obiektów przemysłowych. Pozwany Szpital jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej (CI KRS (...) k. 9–14; CI KRS pozwanego k. 15–17).
W związku z epidemią COVID-19 na terenie (...) w W. zorganizowano Szpital (...) przeznaczony do udzielania świadczeń pacjentom chorym na COVID-19. Organizatorem placówki był Centralny Szpital Kliniczny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W., który odpowiadał za przygotowanie i funkcjonowanie szpitala tymczasowego. (...) sp. z o.o. z siedzibą we W. uczestniczyła w obsłudze obiektu w zakresie utrzymania czystości, dezynfekcji oraz transportu wewnętrznego. Prace związane z przygotowaniem i obsługą Szpitala (...) rozpoczęły się jeszcze przed formalnym zawarciem umowy, w warunkach organizowania placówki w krótkim czasie i przy wysokim reżimie sanitarnym. Szpital miał charakter szczególny, bowiem został zorganizowany w (...), zasadniczo otwartej, podzielonej na sektory i boksy, a nie w klasycznym układzie oddziałowym typowego szpitala. Wymagało to dostosowania zasad utrzymania czystości, dezynfekcji i organizacji pracy do specyfiki obiektu oraz zagrożenia epidemicznego (umowa nr (...), k. 18–22; plan dojazdu i organizacji przestrzeni, k. 24–25; plan dezynfekcji, k. 25–27; zeznania F. B. – protokół k. 188v–189v, znacznik 00:07:05–00:33:14; zeznania D. P.– protokół k. 189v–190v, znacznik 00:35:45–01:00:33; zeznania D. N. – protokół k. 190v–191, znacznik 01:04:02–01:09:28; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania I. F. – protokół k. 206v–207, znacznik 00:23:01–00:35:03; zeznania D. S.– protokół k. 207–207v, znacznik 00:38:24–00:49:20; zeznania L. U. – protokół k. 208–208v, znacznik 00:52:55–01:06:38; zeznania E. S. – protokół k. 212v–213v, znacznik 00:05:06–00:25:51).
W dniu 1 marca 2021 r. Centralny Szpital Kliniczny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. jako zamawiający zawarł z (...) sp. z o.o. jako wykonawcą umowę nr (...) o świadczenie usług utrzymania czystości oraz transportu wewnątrzszpitalnego. Przedmiotem umowy było świadczenie przez (...) na rzecz Szpitala usług kompleksowego utrzymania czystości wraz z usługami w zakresie transportu wewnętrznego w Szpitalu (...) (...)w W.. Zakres usług miał odpowiadać ofercie wykonawcy stanowiącej załącznik nr 7 do umowy oraz szczegółowemu zakresowi usług określonemu w załączniku nr 1. Usługi miały być wykonywane zgodnie z zasadami sanitarno-epidemiologicznymi i przepisami obowiązującymi przy świadczeniu usług tego rodzaju. Spółka (...) zobowiązała się wykonywać je przy użyciu własnego sprzętu, akcesoriów, środków, materiałów oraz pracowników. Wykaz pomieszczeń i ilości rejonów objętych usługą określał załącznik nr 2 do umowy (umowa nr (...), k. 18–22).
Strony uregulowały w umowie zasady bieżącego nadzoru i kontroli wykonywania usług. Ze strony Szpitala jako osobę wyznaczoną do bieżącej koordynacji wskazano L. U., określonego jako koordynator umowy. Po stronie (...) osobami wyznaczonymi do kontaktu byli między innymi F. B., D. P. i E. T.. Osoby te nie były uprawnione do zmiany umowy. Zamawiający zobowiązał się do powiadamiania wykonawcy na piśmie o każdorazowym stwierdzonym przypadku nienależytego wykonania usługi, w tym do przekazywania wszelkich uwag dotyczących realizacji umowy. Strony przewidziały również, że zgłoszenia awarii, usterek i szkód związanych z realizacją umowy mogą być dokonywane w przyjętym trybie kontaktu z wykonawcą (umowa nr (...), § 2, k. 19; zeznania F. B. – protokół k. 188v–189v, znacznik 00:07:05–00:33:14; zeznania D. P. – protokół k. 189v–190v, znacznik 00:35:45–01:00:33; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania L. U. – protokół k. 208–208v, znacznik 00:52:55–01:06:38).
Umowa została zawarta na czas określony do 30 kwietnia 2021 r., a następnie została przedłużona aneksem do 30 czerwca 2021 r. W § 4 umowy strony przewidziały możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy z zachowaniem siedmiodniowego okresu wypowiedzenia z ważnych powodów, bez zachowania okresu wypowiedzenia w razie braku finansowania po stronie zamawiającego oraz możliwość odstąpienia od realizacji części umowy, jeżeli doszłoby do częściowego zaprzestania realizacji szpitala. Wśród ważnych powodów wymieniono w szczególności zmianę sytuacji epidemiologicznej, istotną redukcję zadań lub zakończenie działalności Szpitala oraz utratę decyzji związanej z realizacją umowy. Strony nie podpisały jednak aneksu ograniczającego zakres usług w czerwcu 2021 r. ani nie zawarły porozumienia zmieniającego wynagrodzenie za ten miesiąc. Szpital nie doręczył (...) pisemnego wypowiedzenia umowy przed 1 czerwca 2021 r. ani w czerwcu 2021 r. (umowa nr (...), § 4, k. 19–20; aneks do umowy; zeznania F. B. – protokół k. 188v–189v, znacznik 00:07:05–00:33:14; zeznania D. P. – protokół k. 189v–190v, znacznik 00:35:45–01:00:33; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania L. U. – protokół k. 208–208v, znacznik 00:52:55–01:06:38; zeznania N. A. – protokół k. 208v–210, znacznik 01:10:06–01:35:18).
Wynagrodzenie za realizację usług zostało określone w umowie jako miesięczne wynagrodzenie ryczałtowe. Za każdy miesiąc kalendarzowy realizacji usług zamawiający zobowiązał się zapłacić wykonawcy wynagrodzenie w dwóch częściach: 1.223.173 zł netto za usługi świadczone w ramach Szpitala (...) oraz 199.595 zł netto za usługi świadczone w ramach Punktu Szczepień. Wynagrodzenie miało być powiększane o podatek od towarów i usług według obowiązujących stawek. Umowa przewidywała, że w przypadku konieczności wykonania dodatkowych czynności wynagrodzenie wykonawcy mogło ulec zmianie o wartość wykonanych prac, po uprzednim przedstawieniu przez wykonawcę kalkulacji i zaakceptowaniu jej przez zamawiającego. Przewidziano również, że wszelkie istotne zmiany wartości wykonywanej usługi oraz ryzyko konieczności zastosowania zmian organizacji wykonywania usług będą rozpatrywane indywidualnie przez strony (umowa nr (...), § 5, k. 20).
Zapłata wynagrodzenia miała następować w terminie dwudziestu dni od doręczenia prawidłowo wystawionej faktury. Podstawą wystawienia faktury był zaakceptowany przez zamawiającego miesięczny protokół potwierdzenia wykonania usług. Zamawiający miał trzy dni robocze od doręczenia protokołu na jego akceptację albo zgłoszenie uwag. W razie zgłoszenia uwag wykonawca miał obowiązek odnieść się do nich w terminie pięciu dni. Umowa dopuszczała wystawianie i doręczanie faktur w formie elektronicznej na wskazane adresy poczty elektronicznej (umowa nr (...), § 6, k. 20–21).
Zakres czynności przewidzianych w umowie obejmował czynności typowe dla funkcjonującej placówki szpitalnej, w tym mycie i dezynfekcję powierzchni, sprzętów i wyposażenia, opróżnianie pojemników na odpady, bieżące utrzymanie czystości, a także czynności transportu wewnętrznego. Załączniki do umowy obejmowały również plany dezynfekcji, w których wskazano między innymi dezynfekcję ciągów komunikacyjnych, podłóg, ścian, blatów, parawanów, stolików, stojaków, dozowników, koszy, wyposażenia sanitarnego i innych powierzchni. Zastosowane środki i procedury były dostosowane do pracy w warunkach placówki medycznej oraz zagrożenia epidemicznego (załącznik nr 1 do umowy, k. 23; plan dezynfekcji, k. 25–27; zeznania D. P. – protokół k. 189v–190v, znacznik 00:35:45–01:00:33; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania I. F. – protokół k. 206v–207, znacznik 00:23:01–00:35:03; zeznania D. S. – protokół k. 207–207v, znacznik 00:38:24–00:49:20).
W okresie, w którym w Szpitalu (...) hospitalizowano pacjentów z COVID-19, (...) wykonywał czynności w pełnym reżimie sanitarnym. Prace obejmowały utrzymywanie czystości powierzchni szpitalnych, dezynfekcję przestrzeni i wyposażenia, obsługę czynności pomocniczych przy pacjentach oraz transport wewnętrzny. Ze względu na charakter obiektu i zagrożenie zakażeniem pracownicy wykonywali czynności w środkach ochrony osobistej, a organizacja pracy wymagała zachowania szczególnych procedur bezpieczeństwa. Zasadnicza przestrzeń szpitala była otwarta, podzielona na sektory i boksy, a nie na klasyczne odrębne sale chorych. Powierzchnie szpitalne, sprzęty, ciągi komunikacyjne i zaplecze wymagały utrzymywania w czystości oraz dezynfekcji także z uwagi na ruch personelu medycznego i technicznego (zeznania F. B. – protokół k. 188v–189v, znacznik 00:07:05–00:33:14; zeznania D. P. – protokół k. 189v–190v, znacznik 00:35:45–01:00:33; zeznania D. N. – protokół k. 190v–191, znacznik 01:04:02–01:09:28; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania I. F. – protokół k. 206v–207, znacznik 00:23:01–00:35:03; zeznania D. S. – protokół k. 207–207v, znacznik 00:38:24–00:49:20; zeznania L. U. – protokół k. 208–208v, znacznik 00:52:55–01:06:38; zeznania E. S. – protokół k. 212v–213v, znacznik 00:05:06–00:25:51; zeznania A. R. – protokół k. 234v–235, znacznik 00:04:12–00:19:13).
W maju 2021 r. zapadły decyzje dotyczące ograniczenia aktywnego funkcjonowania Szpitala (...). Ostatni pacjent opuścił obiekt 23 maja 2021 r. Decyzją Wojewody (...) Szpital został postawiony od 1 czerwca 2021 r. w stan gotowości, bez obowiązku aktywnego udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom. W czerwcu 2021 r. w części szpitalnej nie hospitalizowano już pacjentów chorych na COVID-19 i nie prowadzono regularnej obsługi medycznej pacjentów. Anulowano grafiki personelu medycznego, a w obiekcie pozostawały osoby koordynujące i zajmujące się sprzętem. W Szpitalu (...) nadal znajdował się sprzęt, łóżka i infrastruktura medyczna. Obiekt nie został w tym czasie całkowicie zlikwidowany ani fizycznie opróżniony ze sprzętu. Równolegle na terenie (...) funkcjonował Punkt Szczepień, którego obsługa była rozliczana odrębnie (decyzje Wojewody (...); pismo Szpitala z 9 września 2022 r., k. 123–124; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania I. F. – protokół k. 206v–207, znacznik 00:23:01–00:35:03; zeznania D. S. – protokół k. 207–207v, znacznik 00:38:24–00:49:20; zeznania L. U. – protokół k. 208–208v, znacznik 00:52:55–01:06:38; zeznania N. A. – protokół k. 208v–210, znacznik 01:10:06–01:35:18; zeznania E. S. – protokół k. 212v–213v, znacznik 00:05:06–00:25:51; zeznania A. R. – protokół k. 234v–235, znacznik 00:04:12–00:19:13).
W czerwcu 2021 r. zakres prac wykonywanych przez (...) uległ faktycznemu ograniczeniu w porównaniu z okresem hospitalizacji pacjentów. Nie wykonywano czynności bezpośrednio związanych z obsługą pacjentów hospitalizowanych, w tym czynności po wypisie pacjenta, dezynfekcji łóżek po wypisie, transportu brudnej bielizny szpitalnej powstałej w toku bieżącej hospitalizacji czy usuwania odpadów medycznych związanych z leczeniem pacjentów w części szpitalnej. Jednocześnie w czerwcu 2021 r. nadal wykonywano czynności utrzymania czystości i dezynfekcji powierzchni, ciągów komunikacyjnych, wyposażenia i przestrzeni Szpitala (...), które pozostawały w gotowości oraz były wykorzystywane przez personel organizacyjny i techniczny. Po opuszczeniu obiektu przez pacjentów stanowiska szpitalne zostały uprzątnięte. Liczba pracowników (...) obecnych na obiekcie była w tym czasie niższa niż w okresie pełnej hospitalizacji pacjentów. Organizacja prac była dostosowana do ograniczonego funkcjonowania obiektu, lecz nie doszło do całkowitego zaprzestania wykonywania usług w części szpitalnej (zeznania D. P. – protokół k. 189v–190v, znacznik 00:35:45–01:00:33; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania I. F. – protokół k. 206v–207, znacznik 00:23:01–00:35:03; zeznania D. S. – protokół k. 207–207v, znacznik 00:38:24–00:49:20; zeznania L. U. – protokół k. 208–208v, znacznik 00:52:55–01:06:38; zeznania E. S. – protokół k. 212v–213v, znacznik 00:05:06–00:25:51; zeznania A. R. – protokół k. 234v–235, znacznik 00:04:12–00:19:13).
W czerwcu 2021 r. L. U., jako osoba wyznaczona po stronie Szpitala do kontaktu i koordynacji realizacji umowy, podpisał protokoły potwierdzenia wykonania usług. Protokoły za ten okres zostały podpisane bez zgłoszenia zastrzeżeń co do jakości i wykonania czynności. W toku bieżącej współpracy do (...) nie kierowano pisemnych uwag ani reklamacji dotyczących niewykonania albo nienależytego wykonania usług za czerwiec 2021 r. Zastrzeżenia co do zasadności obciążenia Szpitala wynagrodzeniem za część szpitalną pojawiły się dopiero po zakończeniu okresu objętego umową i na etapie rozliczeń faktury (protokoły potwierdzenia wykonania usług; zeznania F. B. – protokół k. 188v–189v, znacznik 00:07:05–00:33:14; zeznania D. P. – protokół k. 189v–190v, znacznik 00:35:45–01:00:33; zeznania E. T. – protokół k. 205v–206v, znacznik 00:05:07–00:19:56; zeznania I. F. – protokół k. 206v–207, znacznik 00:23:01–00:35:03; zeznania D. S. – protokół k. 207–207v, znacznik 00:38:24–00:49:20; zeznania L. U. – protokół k. 208–208v, znacznik 00:52:55–01:06:38; zeznania N. A. – protokół k. 208v–210, znacznik 01:10:06–01:35:18; zeznania A. R. – protokół k. 234v–235, znacznik 00:04:12–00:19:13).
W dniu 8 lipca 2021 r. (...) wystawił fakturę VAT nr (...) za usługi wykonane w czerwcu 2021 r. Faktura obejmowała dwie pozycje: należność za usługi świadczone w ramach Szpitala (...) oraz należność za usługi świadczone w ramach Punktu Szczepień. Po wystawieniu faktury została sporządzona korekta dotycząca części należności. Szpital uregulował należności związane z Punktem Szczepień, natomiast zakwestionował obowiązek zapłaty pozostałej części wynagrodzenia odnoszącej się do części szpitalnej. W toku rozliczeń pozwany dokonał zapłaty kwoty 204.432,15 zł w dniu 14 lutego 2022 r. oraz kwoty 41.069,70 zł w dniu 23 września 2022 r. (faktura VAT nr (...); faktura korygująca; potwierdzenie przelewu z 14 lutego 2022 r.; potwierdzenie wykonania operacji z 23 września 2022 r., k. 112; pismo Szpitala z 9 września 2022 r., k. 123–124).
Pismem z 9 września 2022 r. Szpital odmówił zapłaty pozostałej części należności wynikającej z faktury nr (...), wskazując, że w okresie od 1 czerwca 2021 r. Szpital (...) był utrzymywany jedynie w stanie gotowości, nie przyjmował pacjentów, a czynności wskazane przez (...) jako wykonane w czerwcu 2021 r. miały w ocenie Szpitala dotyczyć przywracania (...) do stanu sprzed uruchomienia Szpitala (...). Szpital wskazał także, że jego zdaniem brak było podstaw do obciążenia go kwotą 1.463.433,09 zł z tytułu usług kompleksowego utrzymania czystości wraz z usługami transportu wewnętrznego w części szpitalnej. Jednocześnie pozwany Szpital prezentował stanowisko, że za prace dotyczące przywracania obiektu do stanu poprzedniego powinien odpowiadać podmiot zarządzający (...), a nie Szpital jako zamawiający usługi objęte umową nr (...) (pismo Szpitala z 9 września 2022 r., k. 123–124; potwierdzenie odbioru, k. 124).
Pomimo skierowania do pozwanego wezwań do zapłaty z 18 października 2021 r., 19 listopada 2021 r. oraz 19 stycznia 2022 r. oraz spotkania pomiędzy stronami, które odbyło się 4 listopada 2021 r., pozwany Szpital nie uczynił zadość żądaniu (...). W notatce ze spotkania odnotowano, że zadłużenie wynika z braku otrzymania środków za organizację Szpitala (...) (...), a zapłata nie może być zrealizowana ze środków przeznaczonych na bieżące funkcjonowanie CSK MSWiA (wezwania do zapłaty k. 38–42; notatka ze spotkania k. 43–43v).
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w pierwszej kolejności na podstawie dokumentów złożonych do akt sprawy, w tym umowy nr (...) wraz z załącznikami i aneksem, protokołów potwierdzenia wykonania usług, faktury VAT, faktury korygującej, potwierdzeń przelewów, korespondencji stron, wezwań do zapłaty, notatki ze spotkania z 4 listopada 2021 r., decyzji Wojewody (...) oraz pisma pozwanego Szpitala z 9 września 2022 r. Dokumenty te nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności. Strony nie kwestionowały skutecznie tego, że dokumenty te zostały sporządzone, podpisane albo doręczone w datach z nich wynikających. Spór dotyczył przede wszystkim znaczenia tych dokumentów dla oceny zasadności roszczenia, a nie samego faktu ich istnienia.
Sąd oparł się także na zeznaniach świadków przesłuchanych w sprawie oceniając je jak poniżej:
-Sąd dał wiarę zeznaniom F. B. (protokół k. 188v – 189v znaznik 00:07:05 – 00:33:14) w zakresie dotyczącym okoliczności nawiązania współpracy, szczególnego charakteru Szpitala (...), organizacyjnych ryzyk związanych z realizacją usług w czasie pandemii oraz braku informacji o formalnym zakończeniu współpracy przed końcem czerwca 2021 r. Zeznania te były spójne z dokumentami i korespondowały z relacjami innych osób uczestniczących w organizacji i realizacji usług,
-zeznania D. P. (protokół k. 189v – 190v znacznik 00:35:45 – 01:00:33) Sąd uznał za wiarygodne w zakresie dotyczącym specyfiki obiektu, charakteru wykonywanych prac, utrzymywania czystości i dezynfekcji w przestrzeni Szpitala (...) oraz braku bieżących zastrzeżeń co do realizacji usług. Świadek przedstawił okoliczności z perspektywy osoby odpowiedzialnej operacyjnie za wykonywanie usług w obiektach medycznych. Jego relacja była rzeczowa i znajdowała potwierdzenie w zeznaniach innych świadków,
-zeznania D. N. (protokół k. 190v – 191 znacznik 01:04:02 - 01:09:28) Sąd uwzględnił jedynie w ograniczonym zakresie. Świadek posiadała wiedzę przede wszystkim o wcześniejszym okresie funkcjonowania Szpitala (...) i o ogólnej organizacji prac w obiekcie. Nie miała natomiast bezpośredniej wiedzy o tym, jakie czynności były wykonywane w czerwcu 2021 r. Z tego względu jej zeznania były pomocne przy odtworzeniu specyfiki obiektu, lecz nie stanowiły zasadniczej podstawy ustaleń dotyczących spornego miesiąca,
-zeznania E. T. (k. 205v – 206v znacznik 00:05:07 – 00:19:56) Sąd uznał za przydatne w zakresie dotyczącym organizacji kontraktu, standardów czyszczenia i dezynfekcji oraz ogólnych zasad wykonywania usług w obiekcie. Świadek wskazywała na konieczność utrzymania reżimu sanitarnego i na to, że zakres procedur był związany z charakterem placówki medycznej. Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że świadek nie przebywała codziennie na terenie Szpitala (...) w czerwcu 2021 r., wobec czego jej zeznania co do szczegółowego przebiegu prac w poszczególnych dniach tego miesiąca miały ograniczoną przydatność,
-Sąd dał wiarę zeznaniom I. F. (protokół k. 206v – 207 znacznik 00:23:01 – 00:35:03) w zakresie, w jakim świadek opisywał obecność pracowników (...) na obiekcie w czerwcu 2021 r., wykonywanie czynności porządkowych i dezynfekcyjnych oraz zmniejszenie liczby osób pracujących w porównaniu z okresem wcześniejszym. Świadek odnosił się bezpośrednio do czerwca 2021 r. Sąd uwzględnił jednak, że świadek nie był stale obecny na obiekcie we wszystkie dni tego miesiąca, dlatego jego relacja nie mogła stanowić samodzielnej podstawy do szczegółowego ustalenia pełnego zakresu czynności wykonywanych każdego dnia,
-zeznania D. S. (protokół k. 207 – 207v znacznik 00:38:24 – 00:49:20) Sąd uznał za wiarygodne w zakresie dotyczącym wykonywania w czerwcu 2021 r. czynności mycia i dezynfekcji, organizacji pracy oraz obecności personelu na terenie Szpitala (...). Zeznania te były zbieżne z relacjami pozostałych świadków co do tego, że w czerwcu 2021 r. obiekt nie funkcjonował już w reżimie pełnej hospitalizacji pacjentów, ale nie był też miejscem całkowicie wyłączonym z użytkowania,
-Zeznania L. U. (protokół k. 208 – 208v znacznik 00:52:55 – 01:06:38) Sąd uznał za istotne w części dotyczącej bieżącej organizacji współpracy po stronie Szpitala, podpisywania protokołów oraz sposobu uzyskiwania informacji o wykonywaniu usług. Świadek był osobą wskazaną po stronie zamawiającego do kontaktu w sprawach realizacji umowy i uczestniczył w bieżącej obsłudze funkcjonowania Szpitala (...). Jego zeznania były spójne z dokumentami w zakresie podpisywania protokołów oraz z zeznaniami innych świadków co do braku zgłaszania bieżących zastrzeżeń do jakości prac,
-zeznania N. A. (protokół k. 208v – 210 znacznik 01:10:06 – 01:35:18) Sąd uznał za wiarygodne w zakresie dotyczącym obiegu faktur, sposobu weryfikacji dokumentów księgowych oraz przyczyn odmowy zapłaty z perspektywy służb finansowych Szpitala. Świadek miała bezpośrednią wiedzę o rozliczeniach księgowych i stanowisku pozwanego dotyczącym faktury za czerwiec 2021 r. Jej zeznania były natomiast mniej przydatne do ustalenia rzeczywistego zakresu prac wykonywanych w obiekcie, ponieważ świadek nie nadzorowała bezpośrednio czynności wykonywanych przez pracowników (...) na terenie Szpitala (...),
-Sąd dał wiarę zeznaniom E. S. (protokół k. 212 v – 213v znacznik 00:05:06 – 00:25:51) w zakresie dotyczącym medycznego charakteru Szpitala (...), sposobu jego funkcjonowania w czasie hospitalizacji pacjentów oraz zmiany sytuacji organizacyjnej po ustaniu przyjmowania pacjentów. Zeznania te miały istotne znaczenie dla ustalenia, że w czerwcu 2021 r. obiekt pozostawał w innym stanie organizacyjnym niż w okresie aktywnego leczenia pacjentów. Sąd uwzględnił jednak, że świadek przedstawiał przede wszystkim perspektywę medyczną i organizacyjną, a nie szczegółowy przebieg rozliczeń stron ani codzienną ewidencję prac wykonywanych przez (...),
-Sąd dał wiarę zeznaniom A. R. (protokół k. 234v – 235 znacznik 00:04:12 – 00:19:13) w zakresie dotyczącym medycznego funkcjonowania Szpitala (...), w szczególności tego, że ostatni pacjent opuścił obiekt 23 maja 2021 r., a w czerwcu 2021 r. nie prowadzono już regularnej obsługi medycznej pacjentów w części szpitalnej. Zeznania te były spójne z zeznaniami E. S. oraz dokumentami dotyczącymi zmiany statusu Szpitala (...). Zeznania tego świadka miały natomiast ograniczone znaczenie dla ustalenia zakresu usług wykonywanych przez (...) w czerwcu 2021 r. A. R. nie nadzorował sprzątania, nie znał treści umowy łączącej strony i nie posiadał bezpośredniej wiedzy o tym, czy oraz w jakim zakresie spółka (...) wykonywała w tym czasie czynności utrzymania czystości i dezynfekcji. Wskazał przy tym, że kwestie te należały do kompetencji L. U.. Z tego względu zeznania świadka potwierdzały zakończenie aktywnej działalności medycznej Szpitala, lecz nie przesądzały o niewykonywaniu usług objętych spornym rozliczeniem.
Sąd nie znalazł podstaw do odmowy wiary zeznaniom świadków tylko z tej przyczyny, że część z nich była związana zawodowo ze spółką (...) albo pozwanym Szpitalem. Powiązania te zostały uwzględnione przy ocenie ostrożnościowej, jednak relacje świadków w zasadniczej części korespondowały ze sobą oraz z wiarygodnymi dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy. Istotne było również to, że świadkowie nie przedstawiali przebiegu zdarzeń w sposób całkowicie jednostronny - z zeznań osób związanych z (...) wynikało także, że w czerwcu 2021 r. liczba pracowników i zakres czynności były mniejsze niż w okresie pełnego funkcjonowania Szpitala (...) z pacjentami. Z kolei zeznania osób związanych ze Szpitalem potwierdzały, że w obiekcie nadal pozostawała infrastruktura, personel i element gotowości organizacyjnej.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Roszczenie zasługiwało na uwzględnienie w przeważającym zakresie.
Między stronami bezsporne było, że (...) sp. z o.o. oraz pozwany Szpital łączyła umowa nr (...) z 1 marca 2021 r., której przedmiotem było świadczenie usług kompleksowego utrzymania czystości wraz z usługami transportu wewnętrznego w Szpitalu (...) (...) w W.. Poza sporem pozostawało również, że umowa ta została przedłużona do 30 czerwca 2021 r., że w czerwcu 2021 r. w części szpitalnej nie hospitalizowano już pacjentów chorych na COVID-19, a równocześnie na terenie (...) funkcjonował Punkt Szczepień, którego rozliczenie zostało przez pozwanego co do zasady uregulowane. Bezsporne było także wystawienie przez (...) faktury VAT nr (...) za czerwiec 2021 r., częściowe rozliczenie należności oraz odmowa zapłaty pozostałej kwoty odnoszącej się do części szpitalnej.
Spór stron koncentrował się natomiast na tym, czy brak pacjentów w Szpitalu (...) w czerwcu 2021 r. wyłączał obowiązek zapłaty wynagrodzenia za część szpitalną przewidzianego w umowie, czy też — wobec dalszego obowiązywania umowy, podpisania protokołów odbioru i niewypowiedzenia umowy przez Szpital — (...) przysługiwało wynagrodzenie określone w umowie. Istota sporu nie sprowadzała się więc do prostego pytania, czy w czerwcu 2021 r. liczba wykonywanych czynności była taka sama jak w okresie hospitalizacji pacjentów. Materiał dowodowy wskazywał bowiem, że nie była. Zasadnicze znaczenie miało natomiast to, jakie skutki prawne należało przypisać tej zmianie przy uwzględnieniu treści umowy, przyjętego przez strony modelu wynagrodzenia oraz sposobu uregulowania w umowie ryzyka zmiany sytuacji epidemicznej i organizacyjnej.
Podstawę prawną roszczenia powoda stanowiły postanowienia umowy nr (...) w związku z art. 353 ( 1) k.c., art. 354 § 1 k.c. oraz art. 750 k.c. Umowa łącząca strony była umową o świadczenie usług, do której w zakresie nieuregulowanym umową stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Strony, korzystając ze swobody umów, mogły określić zarówno zakres świadczenia (...), jak i sposób ustalenia wynagrodzenia, zasady odbioru usług oraz mechanizmy reagowania na zmianę sytuacji faktycznej. Skoro strony uczyniły to w umowie, rozstrzygnięcie sporu wymagało w pierwszej kolejności odczytania postanowień umownych zgodnie z regułami wykładni oświadczeń woli wynikającymi z art. 65 § 1 i 2 k.c.
Zgodnie z art. 65 § 2 k.c. w umowach należy badać raczej zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się wyłącznie na jej dosłownym brzmieniu. Nie oznacza to jednak dowolnego abstrahowania od tekstu umowy, zwłaszcza gdy stronami są profesjonalni uczestnicy obrotu, a umowa została zawarta w formie pisemnej i szczegółowo reguluje mechanizmy istotne dla sporu. Wykładnia umowy powinna łączyć jej brzmienie, cel gospodarczy, okoliczności zawarcia i sposób wykonywania. Nie może natomiast prowadzić do wprowadzenia do umowy postanowień, których strony nie przewidziały, ani do zastąpienia uzgodnionego mechanizmu rozwiązania lub zmiany umowy późniejszą jednostronną oceną jednej ze stron.
Umowa nr (...) była zawierana w warunkach szczególnych. Dotyczyła obsługi Szpitala (...) utworzonego w czasie pandemii (...)19, a więc placówki działającej w realiach zmiennej, trudnej do przewidzenia sytuacji epidemicznej. Obie strony musiały mieć świadomość, że liczba pacjentów, zakres pracy szpitala, stopień wykorzystania infrastruktury oraz zapotrzebowanie na usługi porządkowe i dezynfekcyjne mogą ulegać istotnym zmianom. Ta świadomość znalazła wyraz w samej treści umowy. Strony przewidziały bowiem możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy z zachowaniem siedmiodniowego okresu wypowiedzenia z ważnych powodów, możliwość rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia w razie braku finansowania po stronie zamawiającego oraz możliwość odstąpienia od realizacji części umowy w razie częściowego zaprzestania realizacji Szpitala.
Już ta konstrukcja umowna ma zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności stanowiska pozwanego. Skoro strony wprost przewidziały, że zmiana sytuacji epidemiologicznej, istotna redukcja zadań albo zakończenie działalności Szpitala mogą uzasadniać wcześniejsze zakończenie albo ograniczenie realizacji umowy, to nie można przyjąć, że samo wystąpienie takich okoliczności automatycznie uchylało obowiązek zapłaty wynagrodzenia. Umowa nie przewidywała automatycznego zawieszenia wynagrodzenia w przypadku braku pacjentów. Nie przewidywała także automatycznego przeliczenia ryczałtu według liczby hospitalizowanych osób, liczby wykorzystanych łóżek, liczby pracowników (...) obecnych na obiekcie albo liczby wykonanych czynności jednostkowych. Strony uregulowały natomiast konkretne instrumenty prawne pozwalające dostosować stosunek zobowiązaniowy do zmienionej sytuacji.
Pozwany Szpital z tych instrumentów skutecznie nie skorzystał. Nie wykazano, aby przed 1 czerwca 2021 r. albo w czerwcu 2021 r. Szpital wypowiedział umowę, odstąpił od realizacji części umowy w zakresie części szpitalnej, zawarł z (...) aneks ograniczający zakres usług albo doprowadził do uzgodnionej zmiany wynagrodzenia za czerwiec 2021 r. Nie wystarczała w tym zakresie wewnętrzna ocena pozwanego, że wobec braku pacjentów wynagrodzenie za część szpitalną nie powinno być należne. Nie wystarczała także późniejsza odmowa akceptacji faktury przez służby finansowe Szpitala. W relacji kontraktowej między stronami znaczenie miały bowiem oświadczenia i czynności przewidziane umową, a nie późniejsze księgowe zakwestionowanie rozliczenia po wykonaniu okresu objętego umową.
Nie można było podzielić stanowiska pozwanego, że wynagrodzenie ryczałtowe należało się (...) wyłącznie za czynności faktycznie wykonane w takim zakresie, jaki odpowiadał bieżącej hospitalizacji pacjentów. Takie rozumienie prowadziłoby do przekształcenia uzgodnionego przez strony ryczałtu w wynagrodzenie kosztorysowe albo obmiarowe, zależne każdorazowo od rzeczywistej liczby czynności, intensywności pracy i aktualnego obłożenia Szpitala. Nie wynika to jednak z umowy. Strony ustaliły miesięczne wynagrodzenie ryczałtowe w dwóch częściach: za usługi świadczone w ramach Szpitala (...) oraz za usługi świadczone w ramach Punktu Szczepień. Taki sposób określenia wynagrodzenia oznaczał, że w granicach umówionego zakresu wykonawca ponosił ryzyko większej pracochłonności usług, ale zamawiający ponosił ryzyko mniejszej intensywności zapotrzebowania na te usługi, dopóki umowa obowiązywała i nie została zmieniona zgodnie z jej postanowieniami.
Ryczałt ze swej natury upraszcza rozliczenie i odrywa wysokość wynagrodzenia od precyzyjnego, bieżącego wyliczania każdej czynności składowej. Nie oznacza oczywiście, że wykonawca może w ogóle nie wykonywać usług i żądać zapłaty. Taka sytuacja w sprawie jednak nie wystąpiła. Ustalony stan faktyczny wskazywał, że w czerwcu 2021 r. (...) nadal wykonywał czynności utrzymania czystości i dezynfekcji, choć ich zakres i intensywność były mniejsze niż w okresie aktywnej hospitalizacji pacjentów. Przede wszystkim Spółka (...) pozostawała w gotowości do realizacji usług w obiekcie, który nie został zlikwidowany ani opróżniony ze sprzętu i infrastruktury medycznej – wobec nie rozwiązania umowy musiała być gotowa do jej realizacji ryzykując niewywiązanie się ze zobowiązania w razie nie zapewnienia możliwości obsługi Szpitala w pełnym zakresie. Biorąc po uwagę niepewną sytuację epidemiologiczną, treść umowy i charakter Szpitala (...) musiała być gotowa do zapewnienia obsługi Szpitala który od 1 czerwca 2021 r. pozostawał w stanie gotowości, a nie w stanie prawnego i faktycznego nieistnienia. To rozróżnienie ma znaczenie, bo umowa nie dotyczyła sprzątania abstrakcyjnych pacjentów, tylko obsługi konkretnej przestrzeni szpitalnej, ze sprzętem, personelem i reżimem organizacyjnym. Pacjentów już nie było, ale obiekt istniał i Spółki nie poinformowano, że nie wiąże jej już umowa.
Istotne było również to, że strony w praktyce znały sytuację, w której (...) wykonywał czynności mimo braku pacjentów. Taka sytuacja występowała na etapie uruchamiania Szpitala (...), gdy obiekt wymagał przygotowania i utrzymania w odpowiednim stanie jeszcze przed przyjęciem pierwszych pacjentów. Pozwany regulował wówczas należności za usługi, mimo że w obiekcie nie było jeszcze pacjentów. Wzmacnia to wniosek, że samo istnienie pacjentów nie było jedyną i wyłączną przesłanką zapłaty wynagrodzenia. Oczywiście zakres czynności wykonywanych w okresie przygotowania, pełnej hospitalizacji i wygaszania działalności znacząco różnił się, jednak strony nie uzależniły wysokości miesięcznego ryczałtu od liczby pacjentów ani od stopnia obłożenia łóżek.
Nie zasługiwał na uwzględnienie argument pozwanego, że brak pacjentów w czerwcu 2021 r. powodował, iż zasadniczy zakres usług objętych umową odpadł, a tym samym (...) nie mogła żądać wynagrodzenia za część szpitalną. Argument ten pomijał dwie okoliczności. Po pierwsze, zakres usług określony w umowie obejmował nie tylko czynności bezpośrednio związane z pacjentem, lecz również utrzymanie czystości i dezynfekcję powierzchni, ciągów komunikacyjnych, wyposażenia, urządzeń i przestrzeni szpitalnej. Po drugie, jeżeli pozwany uznawał, że wobec zmiany statusu Szpitala dalsze świadczenie usług w dotychczasowym modelu jest zbędne albo nadmierne, mógł i powinien skorzystać z przewidzianych w umowie mechanizmów ograniczenia lub zakończenia współpracy. Pozwany już w maju wiedział, iż w Szpitalu nie ma pacjentów i działalność Szpitala będzie wygaszana, mimo tego nie skorzystał z uprawnień w umowie czego konsekwencjami próbuje obarczyć powoda. Nie można po zakończeniu miesiąca objętego umową przyjąć, że umowa wprawdzie nadal obowiązywała, protokoły zostały podpisane, wykonawca pozostawał w gotowości i wykonywał część prac, ale wynagrodzenie ryczałtowe nie należy się dlatego, że z perspektywy pozwanego ex post zakres prac powinien być mniejszy.
Sąd miał przy tym na uwadze, że w czerwcu 2021 r. nie wykonywano już szeregu czynności właściwych dla czynnego oddziału covidowego, w tym czynności bezpośrednio związanych z obsługą hospitalizowanych pacjentów. Okoliczność ta została uwzględniona w ustaleniach faktycznych. Nie prowadziła jednak do oddalenia powództwa. Konstrukcja umowy nie pozwalała bowiem na proste obniżenie ryczałtu według szacunkowego zakresu niewykonywanych czynności, skoro strony nie przewidziały takiego mechanizmu, a pozwany nie wykazał uzgodnienia odmiennego sposobu rozliczenia czerwca 2021 r. Zmniejszenie faktycznej intensywności pracy mogło uzasadniać działania kontraktowe po stronie Szpitala na przyszłość albo w trakcie trwania umowy, lecz nie zastępowało tych działań.
Znaczenie miały także protokoły potwierdzenia wykonania usług. Zgodnie z umową zaakceptowany przez zamawiającego miesięczny protokół stanowił podstawę wystawienia faktury. Protokoły za czerwiec 2021 r. zostały podpisane przez L. U., osobę wskazaną po stronie Szpitala do bieżącej koordynacji realizacji umowy. Pozwany próbował osłabić znaczenie tych dokumentów, wskazując, że L. U. nie był uprawniony do zaciągania nowych zobowiązań ani do akceptowania prac dodatkowych. Argument ten nie był jednak trafny w zakresie istotnym dla sprawy. Powód nie dochodził wynagrodzenia za odrębnie zlecone prace dodatkowe, lecz wynagrodzenia wynikającego z umowy nr (...). Podpisanie protokołów nie tworzyło nowego zobowiązania, lecz potwierdzało realizację usług w ramach już istniejącej umowy i uruchamiało przewidziany w niej mechanizm rozliczeniowy.
Nie oznacza to, że podpisanie protokołu w każdych okolicznościach definitywnie zamykałoby pozwanemu możliwość podnoszenia zarzutów. W tej sprawie jednak protokoły korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym. Z zeznań świadków wynikało, że do (...) nie kierowano w czerwcu 2021 r. bieżących, pisemnych zastrzeżeń co do niewykonania lub nienależytego wykonania usług. Także późniejsze spotkanie stron z 4 listopada 2021 r. nie wskazywało, aby zasadniczą przyczyną braku zapłaty były wówczas konkretne wady albo brak wykonania czynności w czerwcu 2021 r. Z notatki ze spotkania wynikało natomiast, że problem zadłużenia wiązano po stronie Szpitala z brakiem otrzymania środków na organizację Szpitala (...) (...)i niemożnością pokrycia tych należności ze środków przeznaczonych na bieżące funkcjonowanie (...) MSWiA. Taka przyczyna nie mogła jednak obciążać wykonawcy usług.
Brak finansowania po stronie zamawiającego został zresztą w umowie przewidziany jako potencjalna podstawa rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia. To kolejny element potwierdzający, że strony znały to ryzyko i przypisały mu określony skutek kontraktowy. Skutek ten nie polegał na tym, że Szpital mógł po wykonaniu usług odmówić zapłaty, powołując się na brak środków. Polegał na możliwości podjęcia przez zamawiającego czynności prowadzącej do zakończenia stosunku umownego. Skoro pozwany z tego instrumentu nie skorzystał, brak otrzymania środków publicznych na finansowanie Szpitala (...) nie zwalniał go z obowiązku zapłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy na podstawie obowiązującej umowy.
Na ocenę zasadności roszczenia nie wpływało również późniejsze stanowisko pozwanego wyrażone w piśmie z 9 września 2022 r., w którym Szpital wskazywał, że czynności wykonywane w czerwcu 2021 r. miały dotyczyć przywracania (...) do stanu sprzed uruchomienia Szpitala (...) i powinny obciążać podmiot zarządzający (...). Po pierwsze, materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że wszystkie czynności wykonywane przez (...) w czerwcu 2021 r. były wyłącznie pracami restytucyjnymi na rzecz zarządcy (...), a nie czynnościami utrzymania czystości i dezynfekcji objętymi umową. Po drugie, nawet jeżeli w czerwcu pojawiały się elementy porządkowania obiektu po zakończeniu hospitalizacji, nie zmieniało to faktu, że umowa między (...) a Szpitalem nadal obowiązywała, pozwany nie wykazał skutecznego ograniczenia jej zakresu. Po trzecie, ewentualne wewnętrzne lub zewnętrzne rozliczenia Szpitala z innymi podmiotami nie mogły niweczyć roszczenia wykonawcy wynikającego z umowy zawartej właśnie ze Szpitalem.
Sąd nie podzielił także stanowiska, że z samego charakteru Szpitala (...) należało wyprowadzić dorozumiane wygaśnięcie obowiązku zapłaty za część szpitalną z chwilą opuszczenia obiektu przez ostatniego pacjenta. Takie założenie pozostawałoby sprzeczne z konstrukcją umowy i z realiami jej wykonywania. Szpital (...) był przedsięwzięciem organizowanym w warunkach nadzwyczajnych, zależnym od decyzji administracyjnych i zmiennej sytuacji epidemicznej. Właśnie dlatego strony przewidziały elastyczne, ale formalne mechanizmy rozwiązania lub ograniczenia umowy. Przyjęcie dorozumianego wygaśnięcia obowiązku zapłaty prowadziłoby do pominięcia tych postanowień i w praktyce czyniłoby je zbędnymi.
W konsekwencji Sąd uznał, że (...) wykazała istnienie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia wynikającego z umowy za czerwiec 2021 r. w części dotyczącej Szpitala (...), po uwzględnieniu dokonanych płatności i korekt. Pozwany Szpital nie wykazał natomiast okoliczności, które skutecznie niweczyłyby to roszczenie, w szczególności nie wykazał skutecznego wypowiedzenia umowy, odstąpienia od jej części, zmiany zakresu świadczeń albo uzgodnionej zmiany wynagrodzenia za czerwiec 2021 r. Nie wykazał również, aby (...) w czerwcu 2021 r. w ogóle nie wykonywała usług objętych umową. Ustalone ograniczenie zakresu i intensywności prac, wynikające z braku pacjentów, nie było wystarczające do odmowy zapłaty wynagrodzenia ryczałtowego w sytuacji dalszego obowiązywania umowy.
Wysokość roszczenia głównego należało ustalić z uwzględnieniem faktury VAT nr (...) z 8 lipca 2021 r., faktury korygującej nr (...) z 20 września 2021 r. oraz dokonanych przez pozwanego płatności. (...) pierwotnie dochodził pozwem kwoty 1.708.934,94 zł. Kwota ta odpowiadała należności wynikającej z faktury VAT nr (...) po uwzględnieniu korekty dokonanej fakturą korygującą nr (...).
Po wniesieniu pozwu pozwany Szpital zapłacił powodowi kwotę 204.432,15 zł. W związku z tym (...) pismem z 7 marca 2022 r. cofnął pozew w zakresie tej kwoty. Cofnięcie pozwu w tym zakresie było skuteczne i dopuszczalne, a zatem postępowanie co do kwoty 204.432,15 zł podlegało umorzeniu na podstawie art. 355 k.p.c., o czym Sąd orzekł w punkcie II wyroku. Zapłata tej kwoty po wniesieniu pozwu nie pozbawiała jednak powoda roszczenia odsetkowego za okres opóźnienia, dlatego od tej kwoty zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych od 17 sierpnia 2021 r. do 14 lutego 2022 r.
Po cofnięciu pozwu co do kwoty 204.432,15 zł przedmiotem żądania głównego pozostawała kwota 1.504.502,79 zł. W toku procesu pozwany uiścił następnie dalszą kwotę 41.069,70 zł, co wynikało z potwierdzenia przelewu z 23 września 2022 r. a czego powód nie kwestionował Powód nie cofnął jednak pozwu w tym zakresie. Wobec dokonania zapłaty roszczenie o zasądzenie tej części należności głównej wygasło, dlatego powództwo co do kwoty 41.069,70 zł podlegało oddaleniu. Jednocześnie zasadne pozostawało żądanie odsetek za opóźnienie od tej kwoty za okres od 17 sierpnia 2021 r. do 23 września 2022 r., ponieważ pozwany spełnił świadczenie po terminie wymagalności.
Po odjęciu od kwoty 1.504.502,79 zł dalszej zapłaty w wysokości 41.069,70 zł do zasądzenia tytułem należności głównej pozostawała kwota 1.463.433,09 zł. W tym zakresie roszczenie było zasadne zarówno co do podstawy, jak i wysokości. Kwota ta odpowiadała nierozliczonej części wynagrodzenia należnego (...) z tytułu umowy nr (...) za czerwiec 2021 r., po uwzględnieniu faktury korygującej oraz płatności dokonanych przez pozwany Szpital.
W konsekwencji Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.463.433,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od 17 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu, tj. co do należności głównej w kwocie 41.069,70 zł, która została zapłacona w toku procesu, lecz co do której powód nie cofnął pozwu, w związku czym Sad orzekł odpowiednio jak w punkcie I, II i III wyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie IV wyroku na podstawie art.. 108 §1 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. i art. 98 § 1 1 i § 3 k.p.c., obciążając nimi w całości pozwany Szpital jako stronę przegrywającą sprawę. Powództwo zostało uwzględnione co do zasadniczej należności głównej, a umorzenie postępowania co do kwoty 204.432,15 zł nastąpiło wyłącznie wskutek zapłaty dokonanej przez pozwanego już po wytoczeniu powództwa. Podobnie oddalenie powództwa co do kwoty 41.069,70 zł miało charakter formalny, bowiem wynikało z zapłaty tej części należności w toku procesu, przy braku cofnięcia pozwu przez (...) w tym zakresie. Nadto kwota ta jest nieznaczna w porównaniu z uwzględnioną w wyroku. W obu tych częściach pozwany spełnił świadczenie dopiero po wniesieniu pozwu, a zatem dał powód do wytoczenia sprawy i powinien ponieść koszty procesu.
Na koszty poniesione przez powoda złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 85.447 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w kwocie 10.800 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Łącznie koszty te wyniosły 96.264 zł, o czym Sad postanowił jak w sentencji w punkcie IV.
sędzia Piotr Królikowski