Wyrok z 22 stycznia 2026, sygn. VI U 2106/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Katarzyna Błażejowska

Protokolant – stażysta Oliwia Dąbrowska

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. w E.

na rozprawie

z odwołania: C. C.

od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

z dnia 3 lipca 2025 r., znak: (...)

w sprawie: C. C.

przeciwko: Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

o odmowę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej

1.  zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 3 lipca 2025r. i poprzedzające decyzje z dnia 18 stycznia 2022r. znak: (...) i z dnia 19 stycznia 2022r. znak (...) w ten sposób, iż ustalić, że C. C. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach od 1 listopada 2010r. do 29 listopada 2010r., od 1 grudnia 2010r. do 26 grudnia 2010r., od 1 sierpnia 2011r. do 30 sierpnia 2011r., od 1 sierpnia 2014r. do 31 sierpnia 2014r., od 1 października 2014r. do 29 października 2014r.;

2.  zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

SSR del. Katarzyna Błażejowska

Sygn. akt VI U 2106/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 lipca 2025 roku Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku
C. C. z dnia 16 czerwca 2025 roku, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 stycznia 2022 roku (znak: (...)) i decyzji z dnia 19 stycznia 2022 roku (znak: (...)) w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresach: 1.11.2010 r. – 20.11.2010 r., 1.12.2010 r. – 26.12.2010 r., 1.08.2011 r. – 30.08.2011 r., 1.08.2014 r. – 31.08.2014 r., 1.10.2014 r. –29.10.2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że Prezes KRUS decyzjami z dnia 18 stycznia 2022 roku i 19 stycznia 2022 roku stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno – rentowego wobec C. C. w ww. okresach, albowiem w/wym. podlegała innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia. Dochód, który w/wym. uzyskała z tytułu umowy zlecenia przekroczył kwotę równą połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, które wynosiło: w 2010 r. – 1.317 zł, w 2011 r. – 1.386 zł, w 2014 r. – 1.680 zł. Przychód, jaki osiągnęła odwołująca wynosił w okresie: 1.11.2010 r. – 20.11.2010 r. – 1.450 zł, 1.12.2010 r. – 26.12.2010 r- 1.450 zł, 1.08.2011 r. – 30.08.2011 r. – 1.500 zł, 1.08.2014 r. – 31.08.2014 r. – 3.280 zł, 1.10.2014 r. – 29.10.2014 r. – 1.550 zł. Z decyzjami tymi odwołująca się zgodziła i złożyła pismo z dnia 31 stycznia 2022 roku, w którym wniosła o zwrot nadpłaconych składek po wyłączeniu jej z ubezpieczenia rolników. Wobec tego organ rentowy, uwzględniając ten wniosek, w dniu 14 lutego 2022 roku dokonał zwrotu nadpłaconych składek. Ponadto organ rentowy wskazał, że nie ma podstaw, aby dochód z umów zlecenia podlegał uśrednieniu w 12 miesięcznym okresie rozliczeniowym. Powyższe nie wynika z art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Uśrednienie może bowiem nastąpić za okresy dłuższe niż jeden miesiąc i w braku możliwości dokładnego ustalenia, ile przychodu osiągnięto za poszczególne miesiące. W przypadku odwołującej nie ma to zastosowania, ponieważ przychód uzyskała za poszczególne miesiące i nie kwestionuje jego wysokości. Co więcej, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Organ rentowy nie zgodził się ze stwierdzeniem, aby decyzje zostały wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Podstawę wydania decyzji stanowił bowiem przepis art. 5 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a wyłącznie z ubezpieczenia rolników nastąpiło w miesiącach, w których odwołująca uzyskała przychód wyższy niż połowa minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku. Żądanie stwierdzenia nieważności ww. decyzji pozostawało zatem bezpodstawne.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła odwołująca C. C., zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że wysokość uzyskiwanych przez nią przychodów z umowy zlecenia nie jest sporna, ale organ rentowy pominął fakt, że przychody powinny podlegać rozliczeniu rocznemu. Organ rentowy natomiast brał pod uwagę wysokość przychodu z tytułu umowy zlecenia uzyskaną w danym miesiącu, nie dokonując żadnego rozliczenia miesięcznego, nie biorąc pod uwagę nawet faktu, że umowa zlecenia była wykonywana każdorazowo w okresie dwóch miesięcy, w związku z czym wynagrodzenie było wypacane za okres dwóch miesięcy. Nadto Prezes KRUS nie uwzględnił treści przepisu
art. 5 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu wprowadzonym od dnia 31 grudnia 2016 roku, która to zmiana przewidywała odniesienie do minimalnego wynagrodzenia za pracę w rozliczeniu miesięcznym, a nie jak błędnie przyjął organ rentowy – jedynie do połowy tego wynagrodzenia. Organ rentowy wydał decyzję w czasie obowiązywania art. 5 b w brzmieniu po nowelizacji, a zatem powinien brać pod uwagę treść przepisu w nowym brzmieniu. Skoro więc Prezes KRUS wydał decyzje w 2022 roku i stosował normę prawną wówczas już nieobowiązującą to już tylko z tego powodu doszło do rażącego naruszenia prawa. Poza tym, przepis art. 5 b ust. 1 ustawy został w sposób nieprawidłowy zastosowany w ww. decyzjach, albowiem wskazane w tym przepisie wyrażenie „w rozliczeniu miesięcznym” wprowadza algorytm, w którym uzyskiwane przychody dzieli się przez liczbę miesięcy danego okresu rozliczeniowego. Uprawnione jest stwierdzenie, że chodzi o 12 – miesięczny okres rozliczeniowy (tak wyr. SN z dnia 19 października 2022 r., III USKP 151/21 i post. SN z dnia 15 czerwca 2023 r., III USK 287/22 i post. SN z dnia 20 sierpnia 2024 r., I USK 255/23).
Do takiego stanowiska przychylił się również Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w wyroku z dnia 3 kwietnia 2025 roku w sprawie VI U 505/24, w którym Sąd rozstrzygnął odwołanie C. C. od decyzji Prezesa KRUS w sprawie stwierdzenia ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresie 30.10.2014 r. – 31.10.2014 r., zmieniając tę decyzję i stwierdzając, że odwołująca podlegała w tym okresie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wobec powyższego odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2022 roku i 19 stycznia 2022 roku jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o uznanie za zasadne odwołania w zakresie żądania zmiany decyzji z dnia 3 lipca 2025 roku poprzez stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 18 stycznia 2022 roku w części dotyczącej stwierdzenia ustania ubezpieczenia społecznego rolników odwołującej w okresie od dnia 1 października 2014 roku do dnia
29 października 2014 roku. Zdaniem organu rentowego rację ma odwołująca, że organ rentowy dopuścił się rażącego naruszenia prawa poprzez stosowanie art. 5 b ust. 1 ustawy systemowej w brzmieniu nie obejmującym nowelizacji ustawy, tj. przyjęcie miernika połowy minimalnego wynagrodzenia, obowiązującego w 2022 roku, zamiast pełnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. Nowelizacja w tym zakresie nie wprowadzała przepisów przejściowych, dlatego też do każdej sprawy, w której decyzja zapada po znowelizowaniu ustawy należy stosować art. 5 b ust. 1 ustawy systemowej w brzmieniu znowelizowanym. Organ rentowy nie podzielił natomiast stanowiska odwołującej co do rozumienia pojęcia „rozliczenie miesięczne”, twierdząc, że dotyczy ono przychodu uzyskiwanego w danym miesiącu. W pozostałym zakresie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, uważając, że przychód uzyskiwany przez odwołującą z tytułu umowy zlecenia w pozostałych okresach przekraczał minimalne wynagrodzenie za pracę. Ponadto organ rentowy wniósł o zasądzenie od odwołującej się na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami.

Sąd ustalił, co następuje:

Ubezpieczona C. C. urodziła się w (...).

/okoliczność bezsporna/

C. C. w okresie od dnia 23 października 1989 roku do dnia 29 maja 2013 roku była właścicielką gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości E.,
gm. K., o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego. Z tego tytułu podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 4 maja 1998 roku, tj. po zakończeniu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. W dniu 29 maja 2013 roku ubezpieczona przekazała nieruchomości rolne córce – W. C. w drodze darowizny. Po przekazaniu ww. nieruchomości rolnych W. C. i C. C. zawarły umowę dzierżawy, na podstawie której C. C. stała się dzierżawcą gruntów rolnych.

/dowód: decyzja KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, k. 10 – 10 v. akt KRUS; akt notarialny, k. 35 – 36 v. akt KRUS; umowa dzierżawy, k. 37 akt KRUS/

W dniu 12 marca 2020 roku C. C. wystąpiła do Prezesa KRUS z wnioskiem o przyznanie jej emerytury rolniczej. Po rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia 17 czerwca 2020 roku Prezes KRUS odmówił jej prawa do emerytury rolniczej z uwagi na niewykazanie
25 – letniego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu w KRUS (22 lata, 8 miesięcy i 11 dni).

W dniu 22 października 2020 roku ubezpieczona ponownie wystąpiła do Prezesa KRUS z wnioskiem o przyznanie jej prawa do emerytury rolniczej. Decyzją z dnia 12 lutego 2021 roku Prezes KRUS ponownie odmówił jej prawa do emerytury rolniczej z uwagi na niewykazanie 25 – letniego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu w KRUS (24 lata i 21 dni).

/dowód: wniosek o emeryturę rolniczą, k. 67 – 68 v. akt KRUS; decyzja Prezesa KRUS, k. 78 – 78 v. akt KRUS/

Ubezpieczona nabyła prawo do emerytury powszechnej w ZUS. Decyzją z dnia
19 października 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. przyznał jej prawo do emerytury powszechnej od dnia 1 października 2021 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku.

/dowód: decyzja ZUS o przyznaniu emerytury, k. 107 – 108 v. akt KRUS/

Ubezpieczona C. C. zawarła z (...) w V. umowy zlecenia, na podstawie których otrzymała następujące wynagrodzenie za okresy:

- 8.11.2010 r. – 24.11.2010 r. – 1.450 zł brutto;

- 16.12.2010 r. – 29.12.2010 r. – 1.450 zł brutto;

- 28.08.2011 r. – 31.08.2011 r. – 1.500 zł brutto;

- 27.09.2011 r. – 30.09.2011 r. – 3.000 zł brutto;

- 29.09.2011 r. – 30.09.2011 r. – 1.800 zł brutto;

- 22.02.2012 r. – 26.02.2012 r. – 175 zł brutto;

- 27.07.2012 r. – 31.07.2012 r. – 250 zł brutto;

- 6.10.2012 r. – 30.10.2012 r. – 960 zł brutto;

- 24.10.2012 r. – 27.10.2012 r. – 3.600 zł brutto;

- 30.12.2012 r. – 31.12.2012 r. – 1.675 zł brutto;

- 25.09.2013 r. – 26.09.2013 r. – 1.800 zł brutto;

- 22.10.2014 r. – 23.10.2014 r. – 300 zł brutto;

- 22.10.2014 r. – 24.10.2014 r. – 500 zł brutto.

C. C. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych w ZUS z tytułu wykonywania umowy zlecenia w Fundacji (...) w okresach: 1.11.2010 r. – 29.11.2010 r., 1.12.2010 r. – 26.12.2010 r., 1.08.2011 r. – 30.08.2011 r., 1.10.2014 r. – 29.10.2014 r.

C. C. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych w ZUS z tytułu wykonywania umowy zlecenia przez Spółdzielnie (...) w E. w okresie 26.06.2014 r. – 31.08.2014 r., a w okresie 18.10.2014 r. – 31.10.2014 r. przez
(...) Sp. z o.o. w H. z tytułu umowy zlecenia.

Na podstawie umów zlecenia ubezpieczona przeprowadzała szkolenia dla osób z wykluczenia społecznego w związku z przystosowaniem do zawodu ogrodnika. Pracę tę wykonywała w wymiarze 4 – 5 godzin dziennie w określone dni.

/dowód: zaświadczenie, k. 110 akt KRUS; przychody z umowy o dzieło, k. 111 akt KRUS; zaświadczenie, k. 112 akt KRUS; oświadczenie, k. 113 akt KRUS; okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym w ZUS, k. 116 – 117 akt KRUS; umowa zlecenia, k. 181 – 181 v., k. 184 – 184 v., k. 190 – 191 v. akt KRUS; rachunki do umowy zlecenia, k. 182 – 183, k. 185 akt KRUS; umowa zlecenie, k. 186 – 186 v. akt KRUS; umowa zlecenie, k. 187 – 189 akt KRUS; rachunek, k. 192 – 193 akt KRUS; karty wynagrodzeń, k. 196 – 198 akt KRUS/

Decyzją z dnia 18 stycznia 2022 roku (znak: (...)) Prezes KRUS, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 5b ust. 1 w zw. z art. 3a ust. 1, art. 8 ust. 1, 2 i 2a w zw. z art. 17 ust. 1 i 3 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia
20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników wobec C. C. w zakresie ubezpieczenia emerytalno – rentowego, wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego w okresach: 1.11.2010 r. – 29.11.2010 r., 1.12.2010 r. – 26.12.2010 r., 1.08.2011 r. – 30.08.2011 r., 1.10.2014 r. – 29.10.2014 r. oraz ustanie obowiązku opłacenia składek od wymienionych dni. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w związku z podleganiem innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pracy na umowę zlecenia (informacja z (...) Oddział w X. z dnia 10 stycznia 2022 roku) wyłączono C. C. z ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy jako rolnika zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przepisy te stanowią, że ubezpieczeniu podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty lub ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 3a ust. 1 ustawy ubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniom. Zgodnie zaś z art. 5b ust. 1 ustawy rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia
30 grudnia 2016 roku, a od dnia 31 grudnia 2016 roku – minimalnego wynagrodzenia. Organ rentowy wskazał, że wyłączenie C. C. z ubezpieczenia społecznego rolników nastąpiło tylko w tych okresach, kiedy nastąpiło przekroczenie przychodu powyżej połowy minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku.

/dowód: decyzja Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2022 roku, k. 122 – 122 v. akt KRUS/

Kolejną decyzją z dnia 19 stycznia 2022 roku (znak: (...)) Prezes KRUS, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 5b ust. 1 w zw. z art. 3a ust. 1, art. 8 ust. 1, 2 i 2a w zw. z art. 17 ust. 1 i 3 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników stwierdził ustanie wobec C. C. ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno – rentowego, wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego w okresie: 1.08.2014 r. – 31.08.2014 r. i ustanie obowiązku opłacania składek w wymienionych dniach. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w związku z podleganiem innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pracy na umowę zlecenia (informacja z ZUS Oddział w X. z dnia
10 stycznia 2022 roku) wyłączono C. C. z ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy jako rolnika zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przepisy te stanowią, że ubezpieczeniu podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty lub ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 3a ust. 1 ustawy ubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniom. Zgodnie zaś z art. 5b ust. 1 ustawy rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia
30 grudnia 2016 roku, a od dnia 31 grudnia 2016 roku – minimalnego wynagrodzenia. Organ rentowy wskazał, że wyłączenie C. C. z ubezpieczenia społecznego rolników nastąpiło w okresie: 1.08.2014 r. – 31.08.2014 r. w związku przekroczeniem przychodu powyżej połowy minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku (minimalne wynagrodzenie w 2014 roku wynosiło 1.680 zł, a ½ stanowi kwotę 840 zł, a C. C. osiągnęła przychód w kwocie 3.280 zł).

/dowód: decyzja Prezesa KRUS z dnia 19 stycznia 2022 roku, k. 129 – 129 v. akt KRUS/

C. C. nie złożyła odwołań od decyzji Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2022 roku i 19 stycznia 2022 roku. W dniu 31 stycznia 2022 roku złożyła natomiast wniosek o zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jednocześnie oświadczyła, że nie będzie się odwoływać od ww. decyzji. W odpowiedzi na wniosek ubezpieczonej organ rentowy dokonał zwrotu nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników na konto bankowe w łącznej kwocie 8.186 zł. W kwocie tej ujęto zwrot składek za okres od I kwartału 2017 roku do I kwartału 2022 roku.

/dowód: pismo odwołującej C. C. z dnia 31 stycznia 2022 roku, k. 149 akt KRUS; pismo KRUS z dnia 21 lutego 2022 roku, k. 166 akt KRUS/

Decyzją z dnia 15 marca 2024 roku Prezes KRUS (znak: (...)), działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 5b ust. 1 w zw. z art. 3a ust. 1, art. 8 ust. 1, 2 i 2a w zw. z art. 17 ust. 1 i 3 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia
20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno – rentowego, wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego w okresie: 30.10.2014 r. – 31.10.2014 r. oraz ustanie obowiązku opłacania składek w wymienionych dniach. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w związku z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pracy na umowę zlecenia w
(...) Sp. z o.o. w H. w okresie 18.10.2014 r. – 31.10.2014 r. i Fundacji (...) w V. w okresie 1.10.2014 r. – 29.10.2014 r. wyłączono C. C. z ubezpieczenia społecznego rolników. Wyłączenie to nastąpiło w okresie, kiedy nastąpiło przekroczenie przychodu powyżej połowy minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku (minimalne wynagrodzenie w 2014 roku wynosiło 1.680 zł a ½ to 840 zł). Przychód, jaki uzyskała C. C. z tytułu umowy zlecenia w (...) Sp. z o.o. wyniósł 1.550 zł, a przychód w Fundacji (...) wyniósł 800 zł (łączny przychód w październiku 2014 roku wyniósł 2.350 zł).

C. C. złożyła odwołanie od ww. decyzji, wnosząc o jej zmianę.
Po rozpoznaniu odwołania Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2025 roku wydanym w sprawie o sygn. akt VI U 505/24 zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że C. C. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie: 30.10.2014 r. – 31.10.2014 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten dokonał interpretacji pojęcia wskazanego w
art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. „w rozliczeniu miesięcznym” i uznał, że sformułowanie to dotyczy algorytmu wyliczenia średniego miesięcznego przychodu z umowy zlecenia, a nie miesięcznego okresu rozliczeniowego. Wobec czego Sąd uznał, że C. C. nie przekroczyła minimalnego wynagrodzenia za pracę i dlatego też organ rentowy bezzasadnie wyłączył ją spod ubezpieczeń społecznych rolników w okresie wskazanym w decyzji. Wyrok ten stał się prawomocny od dnia 20 maja 2025 roku. Wykonując ww. orzeczenie decyzją z dnia 17 czerwca 2025 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia społecznego stwierdził, że C. C. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie 30.10.2014 r. – 31.10.2014 r.

/dowód: decyzja Prezesa KRUS z dnia 15 marca 2024 roku, k. 206 – 206 v. akt KRUS; wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 3 kwietnia 2025 roku w sprawie o sygn. akt VI U 505/24 wraz z uzasadnieniem, k. 246 – 250 v. akt KRUS; postanowienie Referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2025 roku w sprawie VI U 505/24, k. 258 akt KRUS; decyzja Prezesa KRUS z dnia
17 czerwca 2025 roku, k. 261 – 261 v. akt KRUS/

W dniu 16 czerwca 2025 roku C. C. wystąpiła do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o:

1)  stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2022 roku (znak: (...)) w sprawie stwierdzenia ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresach 1.11.2010 r. – 29.11.2010 r., 1.12.2010 r. – 26.12.2010 r., 1.08.2011 r. – 30.08.2011 r., 1.10.2014 r. – 29.10.2014 r.;

2)  stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS z dnia 19 stycznia 2022 roku (znak: (...)) w sprawie stwierdzenia ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresie: 1.08.2014 r. – 31.08.2014 r.

W uzasadnieniu wniosku C. C. wskazała, że Prezes KRUS ww. decyzje dopuścił się rażącego naruszenia prawa, które to naruszenie uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji. Jej zdaniem, Prezes KRUS, wydając zaskarżone decyzje, choć prawidłowo ustalił wysokość uzyskiwanych przez ubezpieczoną przychodów z tytułu umów zlecenia, to jednak pominął fakt, że zgodnie z art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wysokość przychodu powinna podlegać rozliczeniu miesięcznemu, czyli w dłuższym okresie, np. w okresie roku kalendarzowego. Organ rentowy brał pod uwagę wysokość przychodu uzyskaną w danym miesiącu, nie dokonując żadnego rozliczenia miesięcznego, nie biorąc nawet pod uwagę faktu, że umowa zlecenia była wykonywana w okresie dwóch miesięcy, a wynagrodzenie było wypłacone jednorazowo po jego zakończeniu. Odwołująca przedstawiła w tym wniosku rys historyczny obowiązywania art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i na podstawie analizy kolejnego brzmienia przepisu stwierdziła, że organ rentowy błędnie ograniczył miernik graniczny przychodu do kwoty ½ minimalnego wynagrodzenia, albowiem przepis ten wskazywał na minimalne wynagrodzenie.

Po rozpoznaniu wniosku Prezes KRUS wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 stycznia 2022 roku i z dnia 19 stycznia 2022 roku.

/dowód: wniosek odwołującej C. C. o stwierdzenie nieważności, k. 268 – 271 akt KRUS/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie, których wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu, a które nie były kwestionowane przez strony pod względem ich autentyczności i prawdziwości zawartych w nich informacji. Jako że spór zaistniały w niniejszej sprawie był sporem o charakterze prawnym, Sąd uznał, że przeprowadzone w sprawie dowody z dokumentów są wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się zasadne.

Na wstępie wskazać należy, że kwestia sporna w niniejszej sprawie dotyczyła tego, czy Prezes KRUS, wydając decyzje z dnia 18 stycznia 2022 roku i z dnia 19 stycznia 2022 roku, stwierdzające wobec odwołującej C. C. ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w związku z przychodem uzyskiwanym z tytułu umów zlecenia dopuścił się rażącego naruszenia przepisów, które skutkowałoby nieważnością tych decyzji.

Przechodząc do rozstrzygnięcia zaistniałego w sprawie sporu, będącego w istocie sporem prawnym i mając na względzie specyfikę niniejszej sprawy, wskazać wpierw należy, że rolą Sądu Okręgowego jako sądu odwoławczego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest dokonanie analizy zaskarżonej decyzji pod kątem jej prawidłowości. Wyposażenie sądu ubezpieczeń społecznych w kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego ("sąd oddala odwołanie" albo "orzeka co do istoty sprawy") dotyczy każdej sprawy, także sprawy wynikającej z odwołania od decyzji w przedmiocie unieważnienia decyzji, o której mowa w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Trzeba przypomnieć, że w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011r. (I UZP 3/10, OSNP 2011 nr 17-18, poz. 233), mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy stwierdził, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy systemowej w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Kompetencja ta oznacza jednocześnie, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd powszechny nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie nieważności decyzji administracyjnej, ale - przy uwzględnieniu przesłanek określonych w odpowiednich przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego - rozpoznaje istotę sprawy, którą stanowi istnienie (nieistnienie) wynikającego z przepisów prawa materialnego określonego prawa lub zobowiązania stwierdzonego wadliwą decyzją organu rentowego (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2015 r., III AUa 51/15; zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 lutego 2017 r., III AUa 409/16) . Innymi słowy, od chwili wniesienia do sądu powszechnego odwołania od decyzji organu rentowego sprawa staje się sprawą cywilną i podlega rozpoznaniu według zasad właściwych dla tej kategorii spraw. Ewentualne wady decyzji wynikające z naruszeń przepisów postępowania przed organem rentowym pozostają zasadniczo poza zakresem jego rozpoznania, a Sąd w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych orzeka o prawach lub obowiązkach stron na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego. Za uzasadnieniem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2013 roku (II UK 164/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 261) trzeba też wskazać, że o ile prawo lub obowiązek stwierdzone było decyzją organu rentowego, to kwestia jej unieważnienia odnosi się przede wszystkim do prawa lub obowiązku poprzednio stwierdzonego. Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności na zasadach procesu cywilnego powinien wpierw uzyskać wyjaśnienie przewidzianych w k.p.a. przesłanek "stwierdzenia nieważności decyzji" określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Jeżeli one zachodzą, a więc np. decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa lub zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) to znaczy, że stwierdzone tą decyzją prawo lub zobowiązanie jest inne od stwierdzonego i dlatego to wadliwe stwierdzenie powinno podlegać "unieważnieniu". Przy czym Sąd nie może orzec o unieważnieniu decyzji, gdyż decyzja taka nie została przewidziana w katalogu rozstrzygnięć możliwych do wydania w trybie odwoławczym, lecz powinien dokonać merytorycznej, a więc uwzględniającej przepisy prawa materialnego, kontroli prawidłowości decyzji organu rentowego (por. wyr. SO w Warszawie z dnia 4 października 2018 r., VII U 597/18; wyr. SA w Białymstoku z dnia 21 stycznia 2025 r., III AUa 315/23, LEX).

Mając powyższe na uwadze Sąd w pierwszej kolejności poddał ocenie to, czy decyzje wydane przez Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2022 roku i 19 stycznia 2022 roku zawierają takie wady, które skutkowałoby stwierdzeniem nieważności decyzji. Zgodnie bowiem z
art. 83 a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie (ust. 1). Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (ust. 2)..

W myśl art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi kwalifikowaną postać naruszenia. Decydują o nim łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - w tym skutki, które wywołuje decyzja (co do przesłanki "skutków" poglądy bywają jednak różne, skoro powstają one dopiero po wydaniu rozstrzygnięcia, a zatem - zdaniem części poglądów - nie powinny wpływać na jego ocenę). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną (por. wyr. WSA w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2025 r., II SA/GI 1080/25, LEX).

W przedmiotowej sprawie – w ocenie Sądu – wydając zaskarżoną decyzję z dnia 3 lipca 2025 roku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 stycznia 2022 roku i 19 stycznia 2022 roku błędnie uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa.
W ocenie Sądu takie naruszenie niewątpliwie w sprawie występuje. Głównym punktem odniesienia zarzutów formułowanych przez odwołującą we wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, jak i w odwołaniu złożonym w niniejszej sprawie było wadliwe zastosowanie przez Prezesa KRUS art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Po pierwsze, zarzuty te dotyczyły zastosowania brzmienia przepisu sprzed nowelizacji, podczas gdy w chwili wydania decyzji treść przepisu zasadniczo różniła się od wersji pierwotnej, co zostało przyznanie w toku postępowania sądowego przez pełnomocnika organu rentowego jako błąd organu. Po drugie, zarzuty te odnosiły się one do wadliwej interpretacji przepisu
art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zakresie wykładni pojęcia
„w rozliczeniu miesięcznym”. Powyższe – co istotne – miało kluczowe znaczenie dla ustalenia okresów podlegania przez C. C. ubezpieczeniom społecznym rolników wskazanych w decyzjach Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2022 roku i z dnia 19 stycznia 2022 roku.

Odnosząc się do pierwszej z ww. kwestii wskazać należy, że stosownie do treści
art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:
1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do treści art. 5b ust. 1 ustawy, wprowadzonego do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników na mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 października 2014 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 1831) i obowiązującego od dnia 1 stycznia 2015 roku, rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442, z późn. zm.), lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia
13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów.

W art. 4 ust. 3 ustawy nowelizującej z dnia 23 października 2014 roku wskazano, iż Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie wydaje decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników za okresy podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przypadające przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy osobom, które spełniały warunki określone w art. 5b ustawy zmienianej w art. 2.

Wprowadzając taki przepis ustawodawca złagodził pozbawianie prawa do ubezpieczenia rolniczego rolników wykonujących aktywność skutkującą podleganiem przez niech ubezpieczeniem społecznym w powszechnym systemie. Złagodzenie regulacji polegało na tym, iż wcześniej utrata ubezpieczenia rolniczego przez osobę uzyskującą przychód skutkujący objęciem ubezpieczeniem społecznym w systemie powszechnym, następowała bez względu na wysokość tego przychodu. Istotne jest, że równocześnie ustawodawca wskazaną nowelą wprowadził w jej art. 4 ust. 3 zasadę powrotu do ubezpieczania lub nieusuwania z tego ubezpieczenia rolników spełniających przesłanki oznaczone w przywołanym art. 5b, obligując Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do nie wydawania decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników za okresy podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przypadające przed dniem wejścia w życie tej noweli, tj. przed 1 stycznia 2015 roku, ewentualnie umożliwiając rolnikom wyłączonym z ubezpieczenia z powyższych względów na mocy decyzji organu rentowego powrotu do tego ubezpieczenia.

Artkuł 5b ust. 1 ustawy uległ jednak dalszej nowelizacji na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 października 2016 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 2043). Nowe brzmienie powyższego przepisu obowiązywało od dnia
31 grudnia 2016 roku, a jego treść była następująca: "Rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, z późn. zm.), lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, ustalonemu na podstawie odrębnych przepisów". Przy czym w ustawie nowelizującej ustawodawca nie przewidział przepisów przejściowych. Jako że organ rentowy wydał decyzję w czasie obowiązywania art. 5b już po nowelizacji, należało wobec tego stosować ustawę w nowym brzmieniu (tj. od dnia 31 grudnia 2016 roku), obowiązującą w chwili wydania decyzji. W sytuacji C. C., w stosunku do której Prezes KRUS wydał obie decyzje w styczniu 2022 roku, miernik przychodu z umowy zlecenia przewidziany w treści art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników, należało odnieść więc do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, a nie – jak błędnie uznał Prezes KRUS – jedynie do połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. Co istotne, błąd organu rentowego w zakresie miernika wysokości przychodu został przyznany przez pełnomocnika organu rentowego w toku postępowania sądowego i ostatecznie pozostawał poza sporem.

Druga kwestia dotyczyła zaś wykładni zawartego w przepisie art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wyrażenia „w rozliczeniu miesięcznym”. Organ rentowy uznał, że wyrażenie to dotyczy przychodów uzyskanych w danym miesiącu i stwierdzając, że przychody uzyskane w poszczególnych miesiącach są wyższe niż próg przychodu przewidziany w art. 5b ust. 1 ustawy. Na skutek powyższego Prezes KRUS uznał, że C. C. nie podlega w tych miesiącach ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zdaniem tutejszego Sądu rację ma odwołująca, twierdząc, że przewidziane w art. 5b ust. 1 ustawy wyrażenie „w rozliczeniu miesięcznym” dotyczy konieczności zastosowania algorytmu wyliczenia średniego miesięcznego przychodu, a nie uwzględnienia przychodów z danego miesiąca. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, skoro w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników używa się tylko wyrażenia "w rozliczeniu miesięcznym", a brak jest określenia okresu rozliczeniowego miesięcznego, to nie ma podstaw do przyjmowania, aby rozliczenie miesięczne zawężać tylko do okresu miesiąca, w którym ubezpieczony otrzymał przychód ze zlecenia. Wyrażenie "w rozliczeniu miesięcznym" uzasadnia stwierdzenie, że chodzi tu o algorytm, w którym przychody dzieli się przez liczbę miesięcy danego okresu rozliczeniowego. Uprawnione może być stwierdzenie, że chodzi o
12-miesięcmy okres rozliczeniowy (por. wyr. SN z dnia 19 października 2022 r.,
III USKP 151/21, LEX; post. SN z dnia 20 sierpnia 2024 r., III USKP 255/23, LEX; post. SN z dnia 15 czerwca 2023 r., III USK 287/22, LEX). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: „w systemie prawa prawodawca rozróżnia okresy rozliczeniowe, na przykład miesięczne, roczne. Wówczas znaczenie mają granice temporalne terminu, czyli początek i koniec danego okresu (np. miesięcznego, rocznego). Inne znaczenie ma wyrażenie dotyczące rozliczenia miesięcznego, które nie jest równoznaczne z okresem rozliczeniowym miesięcznym, rocznym, gdyż dotyczy sposobu ustalenia wyniku aplikowanego algorytmu w odniesieniu do okresów miesięcznych. Przykładowo mamy okresy rozliczeniowe trzymiesięczne albo czteromiesięczne (równoważnego czasu pracy - art. 135 § 2 i 3 k.p.), kwartalne (art. 104 ustawy o podatku od towarów i usług). Z drugiej strony są rozliczenia miesięczne i roczne, czyli przykładowo po upływie roku kalendarzowego w stosunku rocznym lub miesięcznym (art. 41b ust. 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy...). Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje rozliczenia miesięcznego przychodów mających wpływ na prawo do świadczenia lub do zachowania jego wysokości w poszczególnych miesiącach danego roku (art. 103-105 ustawy emerytalnej), co potwierdza, że pojęcie rozliczenie miesięczne dotyczy metody obliczania, której wynik rzutuje na prawo do świadczeń (emerytury lub renty) lub ich wysokość, a nie okresu (terminu) jednego miesiąca”. Reasumując, należy dojść do wniosku, że użyte w art. 5b ust. 1 ustawy wyrażenie – zgodnie z tezą prezentowaną przez odwołującą -
„w rozliczeniu miesięcznym” dotyczy algorytmu wyliczenia średniego miesięcznego przychodu z umowy zlecenia, a nie miesięcznego okresu rozliczeniowego. Skoro Sąd Najwyższy zajął jednoznaczne stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego i wykładni spornej normy, wyrażając swój pogląd, to w opinii orzekającego Sądu brak jest podstaw do kwestionowania tego stanowiska, jak to w odpowiedzi na odwołanie czynił organ rentowy. Sąd z zaprezentowanym wywodem organu rentowego się nie zgadza i go nie poopiera. Przekonujący i wyczerpujący jest bowiem wywód Sądu Najwyższego, że skoro rolnik może prowadzić działalność gospodarczą do wysokości określonych dochodów, które w aspekcie utrzymania ubezpieczenia społecznego rolników rozlicza się co roku, a na działalność gospodarczą - art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - składają się wszak pojedyncze umowy cywilne (zlecenia), to również dla samodzielnego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli dla zlecenia poza działalnością gospodarczą, okresem rozliczeniowym per analogiam również może być okres roczny z zastosowaniem rozliczenia miesięcznego, czyli okres roczny wynikający z art. 5a ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W rozliczeniu miesięcznym chodzi więc o średnią miesięczną, a nie tylko o przychód uzyskany w danym miesiącu.

Wobec przyjęcia przez organ rentowy błędnego sposobu wyliczenia przychodów celem zastosowania art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Sąd – przy niekwestionowaniu samej wysokości przychodów uzyskiwanych przez odwołującą z umów zlecenia – zobowiązał pełnomocnika organu rentowego do przedstawienia przychodów obliczonych z uwzględnieniem algorytmu przewidzianego w ww. przepisie. Zgodnie z powyższym pełnomocnik organu rentowego przedłożył pismo z dnia 5 grudnia 2025 roku, z którego wynika, że uśrednione miesięczne wynagrodzenie odwołującej C. C., wyliczone z uwzględnieniem średniej z całego roku kalendarzowego wynosiło: w 2010 roku – 241,67 zł, w 2011 roku – 125 zł i w 2014 roku – 469,17 złotych. Analiza wysokości przychodów uśrednionych prowadzi do wniosku, że w żadnym okresie nie przekroczyły one minimalnego wynagrodzenia za pracę, które w poszczególnych latach wynosiło: w 2010 roku – 1.317 zł brutto, w 2011 roku – 1.386 zł brutto, a w 2014 roku – 1.680 zł brutto. Wobec tego stwierdzić należało – wbrew stanowisku organu rentowego – brak podstaw do ustania ubezpieczenia społecznego rolników wobec odwołującej w okresach wskazanych w decyzjach z dnia
18 stycznia 2022 roku i z dnia 19 stycznia 2022 roku. Sankcja przyjęta przez organ rentowy w stosunku do odwołującej była zbyt dotkliwa, a jednocześnie stanowiła wyraz niezachowanie konstytucyjnej zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Osiągnięty przez odwołującą przychód w rocznym rozliczeniu miesięcznym nie przekroczył bowiem limitu określonego w art. 5b ustawy o ubezpieczaniu społecznym rolników, zarówno w jego pierwotnym, jak i aktualnym brzmieniu, zatem nie powodował wyłączenia jej z ubezpieczenia społecznego rolników.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS z dnia 3 lipca 2025 roku i poprzedzające ją decyzje z dnia 18 stycznia 2022 roku i 19 stycznia 2022 roku, ustalając, że C. C. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: 1.11.2010 r. – 29.11.2010 r., 1.12.2010 r. – 26.12.2010 r., 1.08.2011 r. – 30.08.2011 r., 1.08.2014 r. – 31.08.2014 r., 1.10.2014 r. – 29.10.2014 r. Sąd – jak wskazano już we wcześniejszej części uzasadnienia – nie mógł bowiem orzec tylko o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji, lecz zobowiązany był do merytorycznej zmiany decyzji, co uczynił.

Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach procesu na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od Prezesa KRUS jako strony przegrywającej spór, na rzecz C. C. kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie ze stawką minimalną. Natomiast o odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c., który to przepis stanowi, że od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu.

Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie cytowanych przepisów, postanowił jak w punkcie 2 sentencji wyroku.

Sędzia Katarzyna Błażejowska