Wyrok z 29 stycznia 2026, sygn. VI Ca 263/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie VI Wydział Cywilny Rodzinny

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Magdalena Wygonowska
Protokolant:	sekr. sądowy M. G.

po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2026 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa P. J.

przeciwko K. J.

o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego

oraz z powództwa K. J.

przeciwko P. J.

o podwyższenie alimentów

na skutek apelacji K. J.

od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie

z dnia 21 lipca 2025 roku, sygn. akt III RC 880/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w zakresie rozstrzygnięcia o powództwie wzajemnym w ten sposób, że zasądza odP. J. tytułem podwyższonych alimentów na rzecz K. J. kwotę po 800 (osiemset) zł miesięcznie płatną do jego rąk, do dnia 15–go każdego miesiąca z góry z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w terminie zapłaty którejkolwiek z rat, poczynając od dnia 4 lutego 2025 roku w miejsce alimentów w kwocie po 400 zł miesięcznie orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 14 lutego 2014 roku, sygn. akt III RC 1146/13;

2.  oddala powództwo i apelację K. J. w pozostałej części;

3.  znosi wzajemnie między stronami koszty procesu za instancję odwoławczą;

4.  odstępuje od obciążenia P. J.kosztami sądowymi, od uiszczenia których zwolniony był K. J.

5.  nadaje wyrokowi w punkcie 1. rygor natychmiastowej wykonalności

Sędzia Magdalena Wygonowska

Sygn. akt VI Ca 263/25

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 21 lipca 2025 r. wydanym w sprawie III RC 880/24 z powództwa P. J. przeciwko K. J. o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego oraz powództwa K. J. przeciwko P. J. o podwyższenie alimentów oddalił powództwo oraz powództwo wzajemne (punkt I. wyroku) oraz koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie zniósł (punkt II. wyroku).

Podstawy faktyczne i prawne przedstawił w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia takiego rozstrzygnięcia Sąd I instancji (k. 167-171).

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany (powód wzajemny). Zaskarżył go w części, tj. w punkcie I co do oddalenia powództwa wzajemnego oraz w punkcie II i zarzucił:

1.  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia tj. art. 233 § 1 k.p.c. przejawiające się w dokonaniu oceny materiału dowodowego z pominięciem zasad doświadczenia życiowego i zasad logicznego rozumowania poprzez wyprowadzenie z tego materiału wzajemnie sprzecznych wniosków, tj:

a)  z jednej strony ustalenie, że powód wzajemny ma jedynie częściową możliwość przyczyniania się do własnego utrzymania, z drugiej natomiast ustalenie partycypacji pozwanego wzajemnie w tych kosztach na kwotę 400 zł miesięcznie, co oznacza, że powód wzajemny zmuszony jest do samodzielnego utrzymania, a nie częściowego;

b)  z jednej strony danie wiary wyjaśnieniom powoda wzajemnego, że obecna forma kształcenia wynika z jego problemów z adaptacją i czyni szereg starań, aby zmienić swoją sytuację, z drugiej strony ustalenie, że powód wzajemny nie wykazał by istniały jakieś obiektywne przeszkody w kontynuacji poprzednio rozpoczętej edukacji i musi ponosić konsekwencje decyzji jakie podejmował w kwestii nauki;

2.  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonanie jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału tj. zaświadczenia z dnia (...) r. wraz z orzeczeniem nr (...)w sprawie zdolności do służby wojskowej, potwierdzających występowanie u powoda wzajemnego zaburzeń w zakresie zdolności adaptacyjnych, a tym samym uzasadniających zmianę przez niego trybu kształcenia;

3.  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez wyprowadzenie nieprawidłowych wniosków ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez przypisanie powodowi wzajemnemu odpowiedzialności za brak posiadania orzeczenia lub diagnozy dotyczącej zaburzeń rozwojowych w sytuacji, w której jako osoba małoletnia nie miał on możliwości samodzielnego uzyskania orzeczenia, a przy obecnej formie kształcenia przedmiotowe orzeczenie dla powoda wzajemnego jest zbędne;

4.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść polegający na błędnej ocenie, że obecny tryb nauki powoda wzajemnego pozwala mu na przyczynianie się do własnego utrzymania przynajmniej w części, z jednoczesnym pominięciem właściwości osobistych powoda wzajemnego, które uzasadniają priorytetowe i wyłączne poświęcenie się nauce;

5.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść polegający na błędnym uznaniu, że niewiarygodne są koszty utrzymania powoda wzajemnego na kwotę 2.600 zł, w sytuacji, w której:

a)  sąd I instancji przyznał, że z pewnością sam wiek i wejście w kolejne etapy rozwoju i edukacji wymagają większych nakładów pomijając przy tym zwiększenie kosztów utrzymania na skutek trwałego wzrostu ogólnego poziomu cen;

b)  sąd nie wskazał, w jakim zakresie koszty te są zawyżone i które wydatki uznaje za niezasadne – nosząc tym samym cechy dowolności, a w konsekwencji niepodwyższenie obowiązku alimentacyjnego mimo obiektywnego zwiększenia usprawiedliwionych potrzeb powoda wzajemnego;

6.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mających wpływ na jego treść, polegający na błędnej ocenie, że możliwości zarobkowe pozwanego pozwalają mu na partycypowanie utrzymania syna jedynie w kwocie 400 zł miesięcznie w sytuacji, w której zgodnie z ustaleniami sądu I instancji powód wzajemny ma prawo do życia na równej stopie życiowej z rodzicami, a pozwany wzajemny wydaje na własne utrzymanie kwotę znacznie przewyższającą wskazywane usprawiedliwione potrzeby powoda wzajemnego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pozwany (powód wzajemny) wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez podwyższenie alimentów orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt III RC 1146/13, w miejsce alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt III RC 1199/10, z kwoty 400 zł do kwoty 1.300 zł miesięcznie, płatnych z góry do 15-go dnia każdego miesiąca do rąk powoda wzajemnego, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku opóźnienia płatności którejkolwiek z rat, począwszy od dnia wniesienia pozwu wzajemnego oraz o zasądzenie od pozwanego wzajemnie na rzecz powoda wzajemnego kosztów procesu za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na wniesiony środek odwoławczy powód (pozwany wzajemnie) domagał się oddalenia apelacji w całości oraz zasądzenia od powoda wzajemnego na rzecz pozwanego wzajemnie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest częściowo zasadna.

Zważyć należy, że bacząc na treść art. 382 k.p.c., sąd II instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów . Sąd II instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli sądu I instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie. Postępowanie apelacyjne jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przez pierwszą instancję, co oznacza, że nie toczy się ono na nowo.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Sądowi rozpoznającemu apelację na konstatację, że dokonane przez Sąd Rejonowy rozstrzygnięcie, jak i wnioski wywiedzione z ustalonych okoliczności, prowadzące do wydania zaskarżonego wyroku nie były prawidłowe.

Jak trafnie stwierdził Sąd I instancji zgodnie z art. 133 kro rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Zakres obowiązku alimentacyjnego określa art. 135 § 1 kro stanowiąc, że zależy on od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 138 kro w razie zmiany stosunków po wydaniu orzeczenia w przedmiocie obowiązku alimentacyjnego każda ze stron może żądać zmiany tego rozstrzygnięcia. Dla stwierdzenia, czy nastąpiła zmiana stosunków w rozumieniu art. 138 kro, należy brać pod uwagę, czy istniejące warunki i okoliczności - na tle sytuacji ogólnej - mają charakter trwały, dotyczą okoliczności zasadniczych, ilościowo znacznych i wyczerpują te przesłanki, które w istotny sposób wpływają na istnienie czy zakres obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli chodzi zaś o podwyższenie alimentów to podkreślić należy, że winno ono nastąpić wówczas, gdy zwiększeniu uległy potrzeby uprawnionego albo wzrosły możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Rozstrzygnięcie o żądaniu z art. 138 kro wymaga zatem porównania stanu istniejącego w dacie uprawomocnienia się wyroku zasądzającego alimenty ze stanem istniejącym w dacie orzekania o ich podwyższeniu. Podnieść także należy, że obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka stanowi uszczegółowienie ogólnego obowiązku „troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka" i należytego przygotowania go, odpowiednio do jego uzdolnień, do pracy zawodowej (art. 96 kro)

W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze fakt, iż pozwany (powód wzajemny) kontynuuje naukę. Owszem, proces tej nauki nie był harmonijny, niemniej jednak aktualnie przebiega prawidłowo, zaś okres opóźnienia nie jest znaczny. Niewątpliwie pozwany (powód wzajemny) wykazuje determinację do tego, by zdobyć wykształcenie. Jego tryb nauki wymaga od niego znacznie więcej uwagi oraz wysiłku, w porównaniu do edukacji w trybie stacjonarnym. Mimo przeciwności osiąga dobre wyniki w nauce i zalicza poszczególne semestry. Skoro więc pozwany (powód wzajemny) wykorzystuje swoje możliwości edukacyjne, to mając na uwadze tylko obniżenie siły nabywczej przyznanych mu od ojca środków, zasadne było dokonanie korekty ich wysokości. Co więcej nawet podjęcie przez uprawnionego pracy lub tylko możliwość jej podjęcia nie wyklucza przerzucenia ciężaru utrzymania na zobowiązanego, gdyż istota alimentacji w odniesieniu do dzieci, które osiągnęły pełnoletność sprowadza się do umożliwienia im dalszego rozwoju poprzez zapewnienie środków materialnych niezbędnych do kontynuowania nauki po osiągnięciu pełnoletności.

Wskazać należy, iż wybrany przez apelującego profil nauki jest usprawiedliwiony jego ograniczeniami, co wynika z treści złożonych w sprawie dokumentów. Zgodnie z treścią orzeczenia numer (...) w sprawie zdolności do służby wojskowej, u pozwanego (powoda wzajemnego), poza krótkowzrocznością obu oczu, rozpoznano zaburzenia osobowości upośledzające lub znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne poddające się korekcie. Strona przeciwna, stosownie do wymogu z art. 6 k.c., nie przedstawiła natomiast żadnych dowodów pozwalających zakwestionować powyższą okoliczność, natomiast rzeczą Sądu nie jest zarządzenie dochodzenia w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy mieć również na uwadze, iż powód (pozwany wzajemnie) nie interesował się synem oraz nie podjął trudu związanego z odbudowaniem ich relacji. Obowiązki związane z utrzymaniem i wychowaniem pozwanego (powoda wzajemnego) przejęła jego matka, która wywiązywała się z nich bez zarzutu. Nie umknęło uwadze Sądu, że aktualnie sytuacja rodzinna pozwanego (powoda wzajemnego) jest trudna. Jego matka choruje, jest na zasiłku rehabilitacyjnym, a w codziennym funkcjonowaniu pomaga mu babcia macierzysta. Tak więc w zaistniałej sytuacji zwiększony obowiązek alimentacji powoda (pozwanego wzajemnego) jest tym bardziej uzasadniony.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd odwoławczy uznał, że kwota po 800 zł miesięcznie będzie kwotą adekwatną zarówno do usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, jak i możliwości zarobkowych zobowiązanego, który ma stały dochód. Wprawdzie powód (pozwany wzajemnie) ma drugie dziecko, jednak w przeciwieństwie do pozwanego (powoda wzajemnego) poświęca córce uwagę oraz oprócz alimentów ponosi dodatkowe koszty wynikające z dojazdu do niej, czy prezentów na jej rzecz. Zdaniem Sądu Okręgowego nie ma podstaw do tego, by udział powoda (pozwanego wzajemnie) w kosztach utrzymania jego dzieci różnicować. Przyjmując słuszność powództwa o podwyższenie alimentów co do zasady Sąd odwoławczy wskazuje ponadto, że pozwany (powód wzajemny) mimo nauki dysponuje czasem pozwalającym na podjęcie zatrudnienia przynajmniej w minimalnym zakresie. Obiektywnie nic nie stoi na przeszkodzie, by środki niezbędne do swego utrzymania pozyskiwał chociaż w części także z własnej pracy. Tak uzyskane środki łącznie z tymi dostarczonymi uprawnionemu przez rodziców pozwolą mu na utrzymanie się i kontynuację nauki.

Zdaniem Sądu Okręgowego podwyższenie alimentów wiązać należało z wytoczeniem powództwa wzajemnego, co nastąpiło w dniu (...) r. Wprawdzie trudno poszukiwać przepisu, który regulowałby wprost omawianą kwestię, niemniej jednak ugruntowana praktyka orzecznicza wskazuje na zasadność podwyższenia alimentów od daty wniesienia powództwa. Prawidłowość tego stanowiska potwierdzają też przepisy odnoszące się do obowiązku alimentacyjnego. I tak wskazać wypada, że art. 333 § 1 pkt 1 kpc, dotyczący rygoru natychmiastowej wykonalności nadawanemu wyrokowi uwzględniającemu powództwo o alimenty, wiąże tenże rygor z dniem wniesienia powództwa. Podobnie z dniem wniesienia powództwa konsekwencje wiąże również art. 137 § 2 kro. Zatem na gruncie przepisów regulujących obowiązek alimentacyjny kluczowe znaczenie ma dzień wniesienia powództwa. Dlatego też Sąd Okręgowy uznał za zasadne podwyższenie alimentów należnych powodowi wzajemnemu właśnie od tej daty.

Wobec powyższego zaskarżony wyrok zmieniono częściowo na podstawie art. 386 § 1 k.p.c i w punkcie 1. wyroku zasądzono od P. J.tytułem podwyższonych alimentów na rzecz K. J. kwotę po 800 zł miesięcznie płatną do jego rąk, do dnia 15-go każdego miesiąca z góry z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w terminie zapłaty którejkolwiek z rat, poczynając od dnia (...) w miejsce alimentów w kwocie po 400 zł miesięcznie orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 14 lutego 2014 roku, sygn. akt III RC 1146/13. W punkcie 2. wyroku oddalono powództwo i apelację K. J. w pozostałej części.

Kierując się zasadą wyrażoną w art. 100 k.p.c., Sąd Okręgowy zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu za instancję odwoławczą (pkt. 3.), zaś w punkcie 4. w oparciu o treść art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z uwagi na sytuację materialno – bytową powoda (pozwanego wzajemnego) odstąpił od obciążenia go kosztami sądowymi, od których zwolniony był pozwany (powód wzajemny). W punkcie 5. nadano wyrokowi w punkcie 1. rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 333 § 1 pkt 1. k.p.c.

Magdalena Wygonowska