Wyrok z 30 stycznia 2026, sygn. VIII GC 70/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (14)
Sygn. akt VIII GC 70/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 stycznia 2026 r.
|
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VIII Wydział Gospodarczy w składzie: |
|
|
Przewodniczący: |
sędzia Elżbieta Kala |
|
po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2026 r. w Bydgoszczy na posiedzeniu niejawnym |
|
|
sprawy z powództwa : (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w B. przeciwko : R. S. o zapłatę |
|
1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 100.109,57 zł (sto tysięcy sto dziewięć złotych pięćdziesiąt siedem groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot:
a) 59.621,92 zł od dnia 1 października 2021 r. do dnia zapłaty;
b) 40.487,65 zł od dnia 31 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 10.423 zł (dziesięć tysięcy czterysta dwadzieścia trzy złote) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się tego rozstrzygnięcia do dnia zapłaty.
Sygn. akt VIII GC 70/25
UZASADNIENIE
Powód - (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w B. domagał się zasądzenia od pozwanego - R. S., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą (...) w S., kwoty 100 109,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot:
a) 59 621,92 zł od dnia 1.10.2021 r. do dnia zapłaty,
b) 40 487,65 zł od dnia 31.01.2023 r. do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 26.05.2021 r. strony zawarły umowę podwykonawczą nr (...), której przedmiotem było kompletne wykonanie instalacji sanitarnych zewnętrznych w ramach budowy basenu krytego przy ul. (...) w B.. Strony ustaliły wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie 384 560,89 zł netto (473 009,89 zł brutto). Szczegółowy zakres prac określał Załącznik nr 1 do umowy oraz Załącznik nr 3 - Harmonogram Rzeczowo - Finansowy. Przedmiot umowy miał zostać wykonany do dnia 1.12.2021 r., pozwany nie dotrzymał jednak powyższego terminu. Powód wzywał pozwanego wielokrotnie do prawidłowej realizacji poszczególnych prac, do zwiększenia zaangażowania osobowego oraz zwiększenia tempa prac. Pozwany nie reagował na prośby powoda, co więcej - zaprzestał wykonywania robót na inwestycji i zszedł z placu budowy. Pozwany nie wykonał robót w terminie, a część prac była wadliwa. W związku z powyższym powód odstąpił od umowy stron, ze skutkiem ex nunc, czyli na przyszłość, powołując się na cztery podstawy odstąpienia: samowolne opuszczenie placu budowy na dłużej niż 7 dni, niezgodne z umową wykonywanie prac budowlanych, zbyt wolne tempo prac (pomimo prób stosowania środków zaradczych), opóźnienie się z realizacją prac o ponad 14 dni w stosunku do terminów umownych. Pozwany nie kwestionował przedmiotowego odstąpienia. Powód wskazał, że już w oświadczeniu o odstąpieniu od umowy wezwał pozwanego do zapłaty kary umownej, dołączając do tego pisma notę księgową. Pozwany nie kwestionował również wezwania do zapłaty kary. Powód wyjaśnił, że podstawą naliczenia kary umownej jest § 18 ust. 8 - 11 OWU oraz punkt I.4 rozdziału umowy zatytułowanego Kary umowne. Wskazano, że kara umowna obciążająca podwykonawcę w przypadku odstąpienia od umowy przez powoda z przyczyn leżących po stronie pozwanego, wynosiła 20 % wynagrodzenia brutto. Z uwagi na to, że wynagrodzenie umowne brutto opiewało na kwotę 473 009,89 zł brutto, kara umowna udokumentowana notą obciążeniową nr (...)opiewała na kwotę 94 601,98 zł.
Ponadto, w pkt. III rozdziału umowy zatytułowanego „Kary umowne obciążające podwykonawcę”, powód zastrzegł prawo do dochodzenia odszkodowania uzupełniającego, przewyższającego wysokość kar umownych, do wysokości rzeczywiście poniesionej szkody. Powód wyjaśnił, że na skutek odstąpienia od umowy, zmuszony był poszukiwać innych podwykonawców w celu realizacji pierwotnego przedmiotu umowy, jak też usunięcia wad i usterek w już wykonanych pracach. Koszty te były znacząco wyższe niż ustalone pierwotnie z pozwanym. Tytułem odszkodowania uzupełniającego, przewyższającego wysokość zastrzeżonej kary umownej, powód wystawił pozwanemu notę obciążeniową - nr (...), na kwotę 118 435,23 zł. Pozwany noty tej nie kwestionował. Powód wyjaśnił, że w tym procesie nie domaga się od pozwanego odszkodowania obejmującego wszelkie szkody związane z odstąpieniem od umowy podwykonawczej, a roszczenie w zakresie odszkodowania uzupełniającego ograniczone zostało do części kwoty wynikającej z noty nr (...), tj. do kwoty 40 487,65 zł. Pozwany nie kwestionował nigdy ani zasadności wprowadzenia podmiotów trzecich na plac budowy, ani wysokości wypłaconego im wynagrodzenia.
W dalszej kolejności powód wyjaśnił, że wykonie prac brukarskich powierzył A. K. zaś wykonanie sieci sanitarnych zewnętrznych wykonała firma (...) sp. komandytowa. Łączna wysokość opisanych wyżej kosztów, a tym samym poniesiona przez powoda szkoda, wyniosła 519 650,52 zł netto, stanowiąca koszt netto uiszczony przez powoda na rzecz podwykonawców, którzy dokończyli pierwotny zakres prac. Dla wyliczenia odszkodowania uzupełniającego należało, zdaniem powoda, poniesioną przez niego szkodę w kwocie 519 650,52 zł netto, pomniejszyć o naliczoną pozwanemu karę umowną z tytułu odstąpienia od umowy (94 601,98 zł) oraz niewypłacone wynagrodzenie umowne, które byłoby należne pozwanemu za pozostały do realizacji przedmiot umowy (384 560,89 zł). Wyliczona w ten sposób kwota odszkodowania uzupełniającego opiewałaby na kwotę 40 487,65 zł. Powód podkreślił, że w tym procesie dochodzi zapłaty wyłącznie za faktycznie poniesioną szkodę. Zdaniem powoda, zasadne jest domaganie się przez niego od pozwanego, zapłaty kwoty 179 200 zł.
Na marginesie powód wskazał, że był uprawniony do zatrzymania części wynagrodzenia pozwanego na poczet kaucji gwarancyjnych. W dniu 30.03.2022 r. powód dokonał rozliczenia kaucji. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem o potrąceniu, z tytułu dochodzonej w tym postępowaniu kary umownej za odstąpienie od umowy, do zapłaty pozostała kwota 59 621,92 zł.
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 13.02.2025 r., Referendarz Sądowy w Sądzie Okręgowym w Bydgoszczy, uwzględnił roszczenie powoda i orzekł zgodnie z żądaniem pozwu (sygn. akt (...)).
W sprzeciwie pozwany zaskarżył w/w nakaz zapłaty w całości, domagając się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany zaprzeczył wszelkim twierdzeniom powoda, wskazując, że powództwo jest bezpodstawne. Pozwany zarzucił, że załączona do pozwu umowa, nie została przez niego podpisana, ani przez inną osobę posiadającą pełnomocnictwo do reprezentowania R. S..
Powód w piśmie procesowym z 16.06.2025 r. podtrzymał w całości żądanie pozwu oraz wszystkie zawarte w nim twierdzenia i wnioski dowodowe. Powód podkreślił, że pozwany, na żadnym etapie realizacji umowy podwykonawczej, nie wnosił jakichkolwiek zastrzeżeń odnośnie skuteczności jej zawarcia. Pracownicy pozwanego początkowo pojawiali się na budowie, rozpoczęli realizację przedmiotu umowy. Pozwany nie kwestionował też skuteczności odstąpienia od umowy, nałożenia kar umownych, mechanizmu wprowadzenia wykonawstwa zastępczego.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
W dniu 29.12.2020 r. powód (jako wykonawca) zawarł z inwestorem (MiastoB.) umowę nr (...), na podstawie której powierzona została mu realizacja prac stanowiących inwestycję pod nazwą „Wykonanie robót budowlanych polegających na budowie basenu i łącznika komunikacyjnego łączącego basen z istniejącym budynkiem szkoły na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B.”. Umowa została zawarta w wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w trybie przetargu nieograniczonego w rozumieniu ustawy Prawo zamówień publicznych.
okoliczność bezsporna.
W dniu 26.05.2021 r. powód (wykonawca) i pozwany (podwykonawca) zawarli umowę podwykonawczą nr (...), której przedmiotem było kompletne wykonanie instalacji sanitarnych zewnętrznych, w tym: przyłącze wody wraz z montażem komory wodomierzowej, zewnętrzne instalacje hydrantowe, przyłącza kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią ścieków, przyłącza kanalizacji deszczowej wraz z separatorem substancji ropopochodnych oraz przyłącze gazowe, w ramach budowy basenu krytego na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B..
Szczegółowy zakres prac określa Załącznik nr 1 - Roboty podwykonawcze.
W umowie wskazano, że przedmiot umowy zostanie wykonany na podstawie przekazanej podwykonawcy przez wykonawcę:
1. Dokumentacji projektowej, której wykaz stanowi Załącznik nr 2 - Dokumentacja i specyfikacje.
2. Dokumentacji wykonawczej.
3. Niniejszej umowy.
4. STWiORB.
5. SIWZ wydanej przez zamawiającego na etapie przetargowym wraz z pytaniami oferentów i odpowiedziami zamawiającego.
6. Zasadami sztuki budowlanej.
7. Opisu przedmiotu umowy.
8. Przeprowadzonej wizji lokalnej na terenie budowy.
9. Warunków technicznych wykonania i odbioru robót, przepisów i wymogów technicznych, warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, ochrony środowiska.
10. Aktualnych przepisów prawa budowlanego.
11. Aktualnych przepisów techniczno - budowlanych.
12. Przewidywanej funkcji przedmiotu umowy z uwzględnieniem miejsca i warunków prowadzenia robót budowlanych.
13. Obowiązujących przepisów prawa (§ 1 ust. 10 OWU „Warunki dla podwykonawców”).
Termin rozpoczęcia robót strony ustaliły na dzień 26.05.2021 r., a zakończenia na dzień 1.12.2021 r. Terminy pośrednie miały być zgodne z Harmonogramem rzeczowo - finansowym stanowiącym Załącznik nr 3 do umowy (§ 3 ust. 1 OWU).
Strony uzgodniły wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie 384 560,88 zł plus podatek VAT (§ 7 ust. 3 OWU).
Za wykonane i odebrane elementy robót wystawiane miały być faktury przejściowe, nie częściej jednak niż 1 raz w miesiącu (na koniec miesiąca kalendarzowego) - § 8 ust. 1.5 i 1.6 umowy. Termin płatności faktur przejściowych - 30 dni licząc od dnia doręczenia do siedziby powoda przez pozwanego, poprawnie wystawionej faktury wraz z podpisanym przez strony przejściowym protokołem odbioru prac podwykonawczych. Termin płatności faktur faktury końcowej - 30 dni licząc od dnia doręczenia do siedziby powoda przez pozwanego poprawnie wystawionej faktury wraz z podpisanym przez strony końcowym protokołem odbioru prac podwykonawczych oraz dowodem zapłaty wszelkiego wynagrodzenia dalszym podwykonawcom biorącym udział w realizacji przedmiotu umowy, przy czym podwykonawca jest uprawniony do wystawienia faktury końcowej po dokonaniu odbioru końcowego między stronami (§ 8 ust. 4 OWU „Warunki dla podwykonawców”).
W § 9 ust. 2 i 3 OWU „Warunki dla podwykonawców” strony określiły wysokość kaucji gwarancyjnej i zasady jej zwrotu, zaś w § 12 ust. 1 i 2 strony określiły okres obowiązywania gwarancji i rękojmi.
W pkt. I OWU „Warunki dla podwykonawców” strony uzgodniły zasady dotyczące obciążenia podwykonawcę karami umownymi. W szczególności za odstąpienie od umowy przez wykonawcę (powoda) z przyczyn leżących po stronie podwykonawcy - pozwanego, na podstawie § 18 ust. 9 umowy, w wysokości 20 % wynagrodzenia umownego brutto.
Strony ustaliły, że kary obciążające podwykonawcę będą potrącane z wynagrodzenia umownego i/lub wniesionego zabezpieczenia należytego wykonania umowy (pkt. II OWU „Warunki dla podwykonawców”).
Powód zastrzegł sobie prawo do dochodzenia odszkodowania uzupełniającego, przewyższającego wysokość kar umownych, do wysokości rzeczywiście poniesionej szkody (pkt. III OWU „Warunki dla podwykonawców”).
Zgodnie z § 8 ust. 10 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców, wykonawca miał prawo potrącić każdą wierzytelność, która przysługuje mu względem podwykonawcy z jakiegokolwiek tytułu, z kwotą wierzytelności przysługującej podwykonawcy względem wykonawcy na podstawie przedmiotowej umowy.
W przypadku niepodjęcia lub bezskuteczności podjętych przez podwykonawcę środków zaradczych w ciągu pięciu dni roboczych po otrzymaniu upomnienia w sytuacji opisanej w § 4 pkt. 6 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców, wykonawca ma prawo, niezależnie od innych postanowień niniejszej umowy podwykonawczej, do zaangażowania na koszt i ryzyko podwykonawcy, strony trzeciej, w celu nadrobienia powstałych opóźnień lub usunięcia wad, bez konieczności uzyskania orzeczenia sądu w powyższym zakresie. Płatność dla wymienionej osoby trzeciej, zostanie potrącona z wynagrodzenia podwykonawcy lub z kaucji gwarancyjnej lub z innych należności jakie przysługują wykonawcy w stosunku do podwykonawcy. Podjęcie działań zastępczych przez wykonawcę może również nastąpić w przypadku naruszenia przez podwykonawcę terminów pośrednich lub też w sytuacji, gdy wykonawca stwierdzi oczywiste zagrożenie dotrzymania takiego terminu. Narzut wykonawcy z tytułu wykonania zastępczego wynosi 15 % i będzie każdorazowo doliczany do kosztów wykonania zastępczego. Wykonawca będzie mógł potrącić należności z tytułu wykonania zastępczego z kwot należnych podwykonawcy na podstawie niniejszej umowy. Podjęcie przez wykonawcę działań zastępczych na koszt i ryzyko podwykonawcy, nie wyłącza uprawnień wykonawcy do obciążenia podwykonawcy karami umownymi za opóźnienia według zasad opisanych w niniejszej umowie (§ 4 pkt. 7 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców).
W § 18 ust. 1 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców wskazano, że wykonawca (powód) może w każdym czasie od umowy odstąpić bez podania przyczyny, dopóki przedmiot umowy nie zostanie całkowicie wykonany. W takim przypadku podwykonawca ma prawo żądać zapłaty wynagrodzenia w części odpowiadającej zakresowi robót faktycznie wykonanych i zakończonych na budowie do momentu złożenia przez wykonawcę oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Wykonawcę natomiast nie obciążają żadne kary umowne z tego tytułu.
W § 18 ust. 2 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców wskazano, że wykonawca (powód) może odstąpić od umowy, m.in., jeżeli:
e) podwykonawca przerwał realizację prac i przerwa ta trwa dłużej niż 7 dni,
f) podwykonawca nie wykonuje robót zgodnie z umową lub też nienależycie wykonuje swoje zobowiązania umowne,
g) podwykonawca narusza przy realizacji umowy obowiązujące przepisy prawa budowlanego, bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy przeciwpożarowe oraz normy obowiązujące na budowie,
h) wykonawca powziął wiadomość, że podwykonawca zlecił wykonanie prac dalszemu podwykonawcy wbrew zakazowi wynikającemu z umowy,
k) podwykonawca opóźnia się o 14 dni w stosunku do terminów pośrednich, terminu zakończenia lub terminów określonych w zaakceptowanym przez wykonawcę Harmonogramie Rzeczowo - Finansowym.
Oświadczenie wykonawcy o odstąpieniu od umowy w okolicznościach opisanych w § 18 ust. 1 - 3 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców, może zostać złożone przez wykonawcę w terminie 180 dni od wystąpienia okoliczności uzasadniających odstąpienie (§ 18 ust. 4 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców).
W wypadku odstąpienia przez wykonawcę od umowy podwykonawczej z przyczyn leżących po stronie podwykonawcy, a także gdy podwykonawca odstąpi od umowy z przyczyn niezależnych od wykonawcy, podwykonawca zobowiązany jest do zapłacenia na rzecz wykonawcy, bez szkody dla innych uprawnień wykonawcy, wynikających z niniejszej umowy podwykonawczej oraz z innych przepisów prawa, kary umownej przewidzianej w SWU. Wykonawca ma prawo potrącić karę umowną z wynagrodzenia podwykonawcy lub poprzez zastosowanie innych rekompensat dostępnych wykonawcy (§ 18 ust. 9 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców).
Wszelkie postanowienia dotyczące kar umownych, zawarte w niniejszej umowie podwykonawczej, nie wyłączają prawa wykonawcy do dochodzenia odszkodowań uzupełniających na zasadach ogólnych Kodeksu Cywilnego, jeżeli wartość danej szkody przekroczy wysokość kar umownych, zastrzeżonych na tę okoliczność (§ 18 ust. 10 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców).
dowód: umowa podwykonawcza z 26.05.2021 r. nr (...) wraz z załącznikami - k. 16 - 39.
Umowa nr (...) została przesłana przez powoda na adres siedziby pozwanego, do podpisu. Pozwany zwrócił podpisaną umowę powodowi.
dowód: zeznania M. T. - k. 179 - 179v.
Pozwany rozpoczął prace, przywiózł sprzęt ciężki (koparki). Na budowie pojawiał się syn pozwanego - M. S., który pełnił funkcję przedstawiciela pozwanego. Pozwany nie zapewniał odpowiedniej ilości pracowników, zazwyczaj było ich dwóch, trzech. Tempo robót było zbyt wolne. Pozwany nie dochowywał uzgodnionych z powodem terminów przejściowych, dochodziło do znacznych opóźnień. Powód obawiał się, że pozwany nie zakończy robót w terminie. Pozwany nie wyjaśniał powodowi przyczyn opóźnienia, nie stawiał się na umówione spotkania. Pozwany nie zgłaszał też powodowi żadnych okoliczności uniemożliwiających mu terminowe wykonywanie prac.
dowód: zeznania M. T. - k. 179v, zeznania J. M. - k. 180.
Pismem z 2.06.2021 r. powód wezwał pozwanego do niezwłocznego dostarczenia wniosków materiałowych dotyczących elementów związanych z wykonaniem przedmiotowej umowy oraz do rozpoczęcia prac zgodnie z umową.
dowód: pismo powoda do pozwanego z 2.06.2021 r. wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 40 - 41.
W piśmie z 8.07.2021 r. powód zarzucił pozwanemu zbyt wolne tempo prac, wzywając do podjęcia odpowiednich środków zaradczych. Powód poinformował pozwanego o upływie terminu na zakończenie wykonania przyłącza wody oraz przyłącza gazu, co miało nastąpić do 30.06.2021 r., wyrażając obawę co do dotrzymania przez pozwanego terminu zakończenia wszystkich prac objętych umową stron. Powód zarzucił, że pozwany nie przedstawił harmonogramu naprawczego, nie pojawia się na ustalonych spotkaniach, nie dostarczył materiałów potrzebnych do wykonania umowy. W związku z powyższym, powód wezwał pozwanego do natychmiastowego przedłożenia prawidłowo opracowanych wniosków materiałowych, w terminie do 12.07.2021 r., wskazując, że zgodnie z umową stron, kara za opóźnienie w rozpoczęciu i wykonaniu określonego przedmiotu umowy, wynosi 0,6 % wynagrodzenia umownego brutto (2 838,06 zł), za każdy dzień opóźnienia, zaś kara umowna za opóźnienie w dotrzymaniu terminów pośrednich określonych w Harmonogramie Rzeczowo - Finansowym, wynosi 0,2 % wynagrodzenia umownego brutto (946,02 zł) za każdy dzień opóźnienia. Powód zagroził jednocześnie powierzeniem wykonania prac osobie trzeciej, na koszt i ryzyko pozwanego.
dowód: pismo powoda do pozwanego z 8.07.2021 r. wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 42 - 44.
W piśmie z dnia 19.07.2021 r. powód ponownie zgłosił pozwanemu opóźnienie w realizacji przedmiotu umowy, podkreślając, że pozwany nie wywiązał się z żadnego z terminów zawartych w Harmonogramie Rzeczowo - Finansowym. W związku z powyższym, powód wezwał pozwanego do natychmiastowego rozpoczęcia prac związanych z wykonywaniem sieci kanalizacyjnej i deszczowej po stronie północnej budynku, do zintensyfikowania prac związanych z wykonywaniem przyłącza wody i gazu, do pracy w godzinach nadliczbowych oraz w dni wolne oraz do odtworzenia uszkodzonych elementów drogi pożarowej biegnącej wzdłuż szkoły. Powód wskazał datę 22.07.2021 r., jako ostateczny i nieprzekraczalny termin rozpoczęcia w/w prac. Powód zagroził powierzeniem prac podmiotowi trzeciemu w ramach wykonania zastępczego, na koszt i ryzyko pozwanego. Powód podkreślił, że przedmiotowe pismo traktować należy jako wezwanie do wykonania zobowiązania, pod rygorem odstąpienia od umowy w rozumieniu art. 491 § 1 kc.
dowód: pismo powoda do pozwanego z 19.07.2021 r. wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 45 - 47.
Pismem z 11.08.2021 r. powód wezwał pozwanego do pilnego przystąpienia do odtwarzania nawierzchni drogi pożarowej wzdłuż szkoły w miejscu wbudowanych instalacji zewnętrznych oraz zakończenia tych prac do 27.08.2021 r., z uwagi na zbliżające się rozpoczęcie nowego roku szkolnego, informując o możliwości zlecenia tych prac podmiotowi trzeciemu na koszt i ryzyko pozwanego, w sytuacji, gdy termin nie zostanie dochowany.
dowód: pismo powoda do pozwanego z 11.08.2021 r. („wezwanie ostateczne”), wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 48 - 49.
W dniu 15.09.2021 r. A. K. (firma (...)) wystawił powodowi fakturę nr (...) na kwotę 20 210 zł brutto, tytułem „wykonania robót brukarskich w zakresie odtworzenia nawierzchni istniejących, rozebranych w trakcie prac instalacyjnych”, z terminem płatności do dnia 29.09.2021 r.
dowód: faktura nr (...) z 15.09.2021 r. - k. 93.
Pismem z dnia 16.09.2021 r. powód złożył pozwanemu oświadczenie o odstąpieniu od umowy podwykonawczej nr (...) z dnia 26.05.2021 r., ze skutkiem ex nunc, tj. na przyszłość, wskazując jako podstawę prawną odstąpienia § 18 ust. 2 lit. e), f), g) i k) oraz ust. 2 umowy. Jednocześnie, w oparciu o warunki umowy podwykonawczej, na podstawie § 18 ust. 9 - 11 OWU w związku z treścią postanowień umowy podwykonawczej „Kary umowne obciążające podwykonawcę” pkt. I ppkt 4, powód nałożył na pozwanego karę umowną z tytułu odstąpienia od umowy przez wykonawcę, z przyczyn leżących po stronie podwykonawcy, w wysokości 20 % wynagrodzenia umownego brutto, tzn. 94 601,98 zł. Powód wezwał pozwanego do zapłaty w/w kwoty, w nieprzekraczalnym terminie 14 dni, od doręczenia przedmiotowego pisma, pod rygorem skierowania sprawy na drogę sądową.
dowód: oświadczenie o odstąpieniu od umowy wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 51 - 53, nota obciążeniowa nr (...)z 16.09.2021 r. wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 54 - 55.
W dniu 28.10.2021 r., w związku z realizacją przedmiotowej inwestycji, powód (jako wykonawca), zawarł z firmą (...) spółka komandytowa w B. B. (jako podwykonawcą), umowę podwykonawczą nr (...), na podstawie której powierzył temu podwykonawcy, jako wykonawcy zastępczemu, na koszt i ryzyko pozwanego, do wykonania zakres prac, którego pozwany - jako pierwotny wykonawca - nie wykonał.
W umowie wskazano, że podwykonawca jest zobowiązany do kompleksowego wykonania sieci zewnętrznych kanalizacji sanitarnej, kanalizacji deszczowej, zewnętrznej instalacji hydrantowej, zewnętrznej instalacji wodociągowej oraz przyłącza gazu.
Szczegółowy zakres prac określał Załącznik nr 1 - Roboty podwykonawcze.
W umowie wskazano, że przedmiot umowy zostanie wykonany na podstawie przekazanej podwykonawcy przez wykonawcę:
1. Dokumentacji projektowej, której wykaz stanowi Załącznik nr 2 - Dokumentacja i specyfikacje.
2.Dokumentacji wykonawczej.
3. Niniejszej umowy.
4. STWiORB.
5. SIWZ wydanej przez zamawiającego na etapie przetargowym wraz z pytaniami oferentów
i odpowiedziami zamawiającego.
6.Zasadami sztuki budowlanej.
7. Opisu przedmiotu umowy.
8. Przeprowadzonej wizji lokalnej na terenie budowy.
9. Warunków technicznych wykonania i odbioru robót, przepisów i wymogów technicznych, warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, ochrony środowiska.
10. Aktualnych przepisów prawa budowlanego.
11. Aktualnych przepisów techniczno - budowlanych.
12. Przewidywanej funkcji przedmiotu umowy z uwzględnieniem miejsca i warunków prowadzenia robót budowlanych.
13. Obowiązujących przepisów prawa (§ 1 ust. 10 OWU „Warunki dla podwykonawców”).
Termin zakończenia prac ustalono na dzień 30.06.2022 r.
Strony uzgodniły wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie 490 000 zł plus podatek VAT (§ 7 ust. 3 OWU).
dowód: umowa podwykonawcza z 28.10.2021 r. nr (...) wraz z załącznikami - k. 72 - 88.
W dniu 26.11.2021 r. firma (...) spółka komandytowa w B. B.wystawiła powodowi fakturę nr (...) na kwotę 104 852,63 zł netto, 128 968,73 zł brutto, tytułem „wykonania sieci sanitarnych zewnętrznych - umowa nr (...) dotyczy Budowy: (...) „Wykonanie robót budowlanych polegających na budowie krytego basenu i łącznika komunikacyjnego łączącego basen z istniejącym budynkiem szkoły na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B.”, zgodnie z protokołem, z terminem płatności na dzień 17.12.2021 r.
dowód: faktura nr (...) z 26.11.2021 r. - k. 96.
W dniu 7.12.2021 r., w związku z realizacją przedmiotowej inwestycji, powód (jako wykonawca), zawarł z A. K., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą (...) A. K. (jako podwykonawcą), umowę podwykonawczą nr (...), na podstawie której powierzył temu podwykonawcy, jako wykonawcy zastępczemu, do wykonania zakres prac, którego nie wykonał pierwotny podwykonawca, tj. firma (...) sp. z o.o. w B.. Szczegółowy zakres prac określał Załącznik nr 1 do umowy. Strony określiły termin rozpoczęcia prac na dzień 7.12.2021 r., a zakończenia - na dzień 31.12.2021 r. Terminy szczegółowe określał Załącznik nr 3 do umowy - Harmonogram rzeczowo - finansowy. Strony uzgodniły maksymalne wynagrodzenie szacunkowe w kwocie 46 879,78 zł brutto.
dowód: umowa z dnia 7.12.2021 r. nr (...) - k. 56 - 63.
W dniu 5.01.2022 r. firma (...) spółka komandytowa w B. B. wystawiła powodowi fakturę nr (...) na kwotę 169 000 zł netto, 207 870 zł brutto, tytułem „wykonania sieci sanitarnych zewnętrznych - umowa nr (...) dotyczy Budowy: (...) „Wykonanie robót budowlanych polegających na budowie krytego basenu i łącznika komunikacyjnego łączącego basen z istniejącym budynkiem szkoły na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B.”, zgodnie z protokołem, z terminem płatności na dzień 26.01.2022 r.
dowód: faktura nr (...) z 5.01.2022 r. - k. 95.
W dniu 28.02.2022 r., firma (...) spółka komandytowa w B. B. wystawiła powodowi fakturę nr (...) na kwotę 161 585,02 zł netto, 198 749,57 zł brutto, tytułem „wykonania sieci sanitarnych zewnętrznych - umowa nr (...) dotyczy Budowy: (...) „Wykonanie robót budowlanych polegających na budowie krytego basenu i łącznika komunikacyjnego łączącego basen z istniejącym budynkiem szkoły na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B.”, zgodnie z protokołem, z terminem płatności na dzień 21.03.2022 r.
dowód: faktura nr (...) z 28.02.2022 r. - k. 97.
W dniu 30.04.2022 r., w związku z realizacją przedmiotowej inwestycji, powód (jako wykonawca), zawarł z A. K. (firma (...)), jako podwykonawcą, umowę podwykonawczą nr (...), na podstawie której powierzył temu podwykonawcy do wykonania roboty ogólnobudowlane, stanowiące część inwestycji. Szczegółowy zakres prac określał Załącznik nr 1 do umowy. Strony określiły termin rozpoczęcia prac na dzień 30.04.2022 r., a zakończenia - na dzień 9.05.2022 r. Terminy szczegółowe określał Załącznik nr 3 do umowy - Harmonogram rzeczowo - finansowy. Łączna ryczałtowa wartość zleconych prac wynosiła 13 580 zł brutto.
dowód: umowa z dnia 30.04.2022 r. nr (...) - k. 64 - 71.
W dniu 27.05.2022 r. A. K. (firma (...)) wystawił powodowi fakturę nr (...) na kwotę 9 440,52 zł brutto, tytułem „robót brukarskich w zakresie odtworzenia nawierzchni istniejących, rozebranych w trakcie prac instalacyjnych”. W fakturze nie wskazano daty płatności należności, a jedynie sposób płatności - przelewem.
dowód: faktura nr (...) z 27.05.2022 r. - k. 94.
W dniu 30.03.2022 r. powód dokonał potrącenia przysługującej mu należności w kwocie 94 601,98 zł, wynikającej z dokumentu księgowego o nr (...) z dnia 16.12.2021 r., z wierzytelnością przysługującą pozwanemu w łącznej kwocie 34 980,06 zł. Pod dokonanej kompensacie, zdaniem powoda, na jego rzecz pozostaje do zapłaty kwota 59 621,92 zł (94 601,98 zł - 34 980,06 zł).
dowód: dokument kompensaty nr (...) z 30.03.2022 r. - k. 100, wydruk z księgi nadawczej - k. 101 - 102.
W dniu 30.06.2022 r. firma (...) spółka komandytowa w B. B. wystawiła powodowi fakturę nr (...) na kwotę 107 398,68 zł netto, 132 100,38 zł brutto, tytułem „wykonania sieci sanitarnych zewnętrznych - umowa nr (...) dotyczy Budowy: (...) „Wykonanie robót budowlanych polegających na budowie krytego basenu i łącznika komunikacyjnego łączącego basen z istniejącym budynkiem szkoły na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B.”, zgodnie z protokołem, z terminem płatności na dzień 21.07.2021 r.
dowód: faktura nr (...) z 30.06.2022 r. - k. 98.
W dniu 28.09.2022 r. firma (...) spółka komandytowa w B. B. wystawiła powodowi fakturę nr (...) na kwotę 41 802,53 zł netto, 51 417,11 zł brutto, tytułem „wykonania sieci sanitarnych zewnętrznych - umowa nr (...) dotyczy Budowy: (...) „Wykonanie robót budowlanych polegających na budowie krytego basenu i łącznika komunikacyjnego łączącego basen z istniejącym budynkiem szkoły na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B.”, zgodnie z protokołem, z terminem płatności na dzień 28.10.2022 r.
dowód: faktura nr (...) z 28.09.2022 r. - k. 99.
Roboty wykonane w ramach wykonania zastępczego, zostały odebrane. Powód rozliczył się z wykonawcami zastępczymi, uiścił na ich rzecz należne im wynagrodzenie.
dowód: zeznania M. T. - k. 180 - 180v.
Pozwany wykonał na rzecz powoda jedynie niewielki zakres umówionych prac, tj. część przyłącza wody. Ich wartość wynosiła ok. 30 000 zł.
dowód: zeznania J. M. - k. 180.
W dniu 16.12.2022 r. powód obciążył pozwanego kwotą 118 435,23 zł tytułem odszkodowania uzupełniającego wynikającego z wykonawstwa zastępczego, jako podstawę wskazując § 4 ust. 7 OWU umowy nr (...) z dnia 26.05.2021 r. Jako termin zapłaty w/w kwoty wskazano dzień 30.01.2023 r.
dowód: nota obciążeniowa nr (...) z 16.12.2022 r. - k. 89, wyliczenie kosztów wykonawstwa zastępczego - k. 90 - 91, wydruk z książki nadawczej - k. 92.
Powyższy stan faktyczny ustalony został w oparciu o przedłożone przez powoda dokumenty, zasługujące na danie im wiary w całości. Co do opisanych okoliczności - wyłącznie w zakresie, w jakim zdaniem Sądu były one istotne dla rozstrzygnięcia, za wiarygodne uznane zostały ponadto zeznania świadków: M. T. i J. M.. Obaj świadkowie podali, że pozwany opóźniał się w realizacji przedmiotu umowy, nie zapewniał odpowiedniej ilości pracowników, pomimo kierowanych do niego przez powoda ponagleń i wezwań do kontynuacji robót, a ostatecznie samowolnie zszedł z placu budowy, w związku z czym powód złożył mu oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Świadkowie wskazali ponadto, że przedmiot umowy stron został ukończony przez wykonawców zastępczych, którzy otrzymali za wykonane prace zapłatę od powoda.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd zważył, że roszczenie powoda zostało wywiedzione jako żądanie zapłaty kwoty 100 109,57 zł, na którą złożyły się dwie kwoty: 59 621,92 zł (z tytułu kary umownej za odstąpienie od umowy) oraz 40 487,65 zł (tytułem odszkodowania uzupełniającego, z tytułu kosztów wykonania zastępczego).
Okolicznością bezsporną w sprawie jest fakt, że w dniu 29.12.2020 r. powód (jako wykonawca) zawarł z inwestorem (Miasto B.) umowę nr (...), na podstawie której powierzona została mu realizacja prac stanowiących inwestycję pod nazwą „Wykonanie robót budowlanych polegających na budowie basenu i łącznika komunikacyjnego łączącego basen z istniejącym budynkiem szkoły na terenie Zespołu Szkół nr (...) przy ul. (...) w B.”.
Z ustaleń Sądu wynika ponadto, że powód - w ramach realizacji w/w inwestycji - powierzył pozwanemu, jako podwykonawcy, wykonanie prac, których przedmiotem było kompletne wykonanie instalacji sanitarnych zewnętrznych, w tym: przyłącze wody wraz z montażem komory wodomierzowej, zewnętrzne instalacje hydrantowe, przyłącza kanalizacji sanitarnej wraz z przepompownią ścieków, przyłącza kanalizacji deszczowej wraz z separatorem substancji ropopochodnych oraz przyłącze gazowe. Wprawdzie pozwany w sprzeciwie od nakazu zapłaty podniósł, że nie podpisał załączonej do pozwu umowy nr (...)z dnia 26.05.2021 r., Sąd nie miał jednak wątpliwości co do tego, że pozwany podjął się wykonania przedmiotu tejże umowy i przez pewien czas realizował zlecone przez powoda roboty. Pozwany wprowadził swoich pracowników na plac budowy, na którym inwestycję realizował powód, jako wykonawca. Pozwany rozpoczął i wykonywał roboty budowlane, dostarczył na teren budowy ciężki sprzęt, w tym koparki, realizował określone prace. Wprawdzie z samym pozwanym powód faktycznie nie miał bezpośredniego kontaktu na budowie, pojawiał się jednak na niej syn pozwanego - M. S., który pełnił rolę jego przedstawiciela. M. S.pozostawał w bieżącym kontakcie z wykonawcą (powodem), prowadził z nim, w imieniu pozwanego, ustalenia dotyczące wykonywania prac (dowód: zeznania M. T. - k. 179 - 179v, zeznania J. M.- k. 180). Takie zachowania obiektywnie potwierdzają zaś, w ocenie Sądu, wolę podjęcia się przez pozwanego realizacji umowy o roboty budowlane. Nawet gdyby zatem przyjąć, jednak wyłącznie teoretycznie, że pozwany nie podpisał przedmiotowej umowy, to jest oczywiste - w świetle analizowanego stanu faktycznego - że strony zgodnie przystąpiły do jej wykonywania.
Pozwany, wykonując prace (poprzez swoich pracowników) i korzystając z organizacji placu budowy stworzonej przez powoda, zachowywał się jak podmiot związany umową. Jednocześnie czerpał korzyści gospodarcze z jej realizacji i nie zgłaszał - do momentu złożenia przedmiotowego sprzeciwu - żadnych zastrzeżeń co do skutecznego jej zawarcia, na co słusznie zwrócił uwagę powód w piśmie z dnia 16.05.2025 r. (k. 150 - 151). Zgłoszenie zarzutów odnośnie skuteczności przedmiotowej umowy dopiero po zaprzestaniu wykonywania robót i opuszczeniu placu budowy, pozostaje zaś w oczywistej sprzeczności z wcześniejszym postępowaniem pozwanego, który zachowywał się jak podwykonawca. W konsekwencji nie sposób, zdaniem Sądu, uznać za wiarygodne i uzasadnione twierdzenia pozwanego co do braku podpisania przez niego przedmiotowej umowy. Zwłaszcza w kontekście zeznań świadka M. T. który wyraźnie stwierdził, że umowa została przesłana „na adres siedziby pozwanego do podpisu” oraz, że „pozwany podpisał umowę, gdyż podpisana umowa wróciła do nas” (zob. protokół rozprawy - k. 179v).
Pozwany nie wykazał zresztą w żaden sposób, podnoszonego przez siebie w tym procesie, faktycznie tylko jedynego, zarzutu. Ograniczył się do gołosłownego twierdzenia, które - uwzględniając zasady wynikające z art. 6 kc i art. 232 kpc - nie mogło zastąpić dowodu. Zgodnie z treścią art. 6 kc ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W myśl z kolei art. 232 zd. 1 kpc, strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Umknęło uwadze pozwanego, że w procesie cywilnym fakty ustala się nie tylko na bazie zgromadzonych w toku postępowania dowodów, ale - niejednokrotnie - w oparciu o mechanizmy, które pozwalają zaakceptować twierdzenia jednej lub obu stron, często bez wnikania w to, czy twierdzenia te odpowiadają prawdzie. Sąd ma prawo oczekiwać, że osoba, która domaga się ochrony prawnej, wskaże fakty, na których zasadza swoje żądanie (zob. art. 187 k.p.c.). Kolejnym krokiem jest umożliwienie zajęcia stanowiska co do tych faktów drugiej stronie sporu, zgodnie z zasadą audiatur et altera pars („należy wysłuchać drugiej strony”). Pozwany może i powinien wdać się w spór, a jeśli tego nie czyni, jego bierność można interpretować jako przyznanie faktów, co wynika wprost z art. 230 k.p.c., zgodnie z którym, gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Taką biernością właśnie wykazał się pozwany.
Wprawdzie pozwany wdał się w spór co do zgłoszonego w pozwie żądania (domagał się oddalenia powództwa), ale nie zajął stanowiska co do faktów, ograniczając się do czysto procesowego zaprzeczenia, kwestionując wyłącznie fakt podpisania załączonej do pozwu umowy. Pozwany nie zaprzeczył jednak, że realizował na rzecz powoda roboty budowlane objęte tą umową, że doszło po jego stronie do znacznych opóźnień, że samowolnie opuścił plac budowy. Nie odniósł się także w żaden sposób do złożonego przez powoda oświadczenia o odstąpieniu od umowy, nie twierdził, że nie było podstaw prawnych do przedmiotowego odstąpienia. Nie jest przy tym prawdą, że ciężar dowodu spoczywa zawsze na powodzie. Powód ma obowiązek wykazać, że zawarto umowę i że skutecznie od niej odstąpił, to jednak na pozwanym spoczywa ciężar dowodu co do faktu spełnienia świadczenia oraz wykazania braku przyczyn odstąpienia od umowy, a tym samym braku podstaw do obciążenia go karą umowną oraz kosztami wykonania zastępczego. Należy podkreślić przy tym, że pozwany wraz z odpisem nakazu zapłaty otrzymał pouczenie o terminie i sposobie wniesienia sprzeciwu. W szczególności pozwany został pouczony o tym, że powinien w sprzeciwie przedstawić zarzuty przeciwko żądaniu pozwu oraz wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie, pod rygorem utraty prawa ich powoływania w toku postępowania (k.106 - 108, 112).
Skoro pozwany twierdził, że nie podpisał przedmiotowej umowy, mógł tę okoliczność próbować wykazać poprzez złożenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badań pisma, w celu ustalenia, czy podpis widniejący pod umową został złożony przez niego bądź przez osobę upoważnioną. Brak takiego wniosku podważa zaś stanowisko pozwanego. Pozwany nie złożył też wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, którzy mogliby potwierdzić, że pozwany nie uczestniczył w podpisywaniu umowy, nie upoważnił nikogo do dokonania podpisu w jego imieniu, czy że negocjacje toczyły się bez podpisania dokumentu. Pozwany mógł też złożyć, a czego nie uczynił, wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron, w ramach którego mógłby wyjaśnić przebieg negocjacji oraz okoliczności, w których - jak twierdzi - do podpisania umowy nie doszło. Pozwany nie zaoferował także Sądowi żadnych dowodów z dokumentów, w postaci korespondencji stron, z których wynikałoby, że sprzeciwiał się podpisaniu umowy, podnosił jakiekolwiek zastrzeżenia co do jej treści czy formy, przed rozpoczęciem robót.
Obecny na rozprawie pełnomocnik pozwanego - M. S., zarzucił wprawdzie, że powód dokonał już kompensaty dochodzonych w niniejszym postępowaniu kar umownych, z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu z tytułu wcześniej zawartych umów, przyznał jednak, że nie dysponuje żadnymi dowodami (w szczególności dokumentami), potwierdzającymi ten fakt. Jednocześnie zobowiązał się dokumenty takie niezwłocznie przedłożyć (zob. protokół rozprawy - k. 162v), co ostatecznie jednak nie nastąpiło. Tymczasem pełnomocnik powoda oświadczył, że nie posiada wiedzy na temat tego, aby doszło już do skutecznego potrącenia należności z tytułu kar umownych dochodzonych przez powoda w tym postępowaniu, z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu. W zaistniałej sytuacji, Sąd zobowiązał strony do wymiany pism przygotowawczych, w której strony miały możliwość zawarcia wszelkich twierdzeń, zarzutów i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (zob. zarządzenie - protokół rozprawy - k. 163). Pomimo tego zobowiązania, pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika, nie złożył żadnego pisma w sprawie, nie złożył żadnych środków dowodowych na potwierdzenie swojego stanowiska. Pełnomocnik pozwanego wprawdzie konsekwentnie podtrzymywał zarzut dotyczący niepodpisania umowy przez R. S., a także oświadczył, że sam też jej nie podpisał, przyznał jednak, że doszło do zawarcia umowy między stronami, w wyniku której pozwany wykonywał prace wskazane w treści pozwu. Co więcej, pełnomocnik pozwanego przyznał, że otrzymał od powoda dokumentację budowlaną, w oparciu o którą wykonywane były roboty. Potwierdził też, że jest mu znana treść przedmiotowej umowy (zob. protokół rozprawy - k. 163). Pełnomocnik powoda na rozprawie w dniu 15.10.2025 r. oświadczył zaś, że zweryfikował z powodową spółką okoliczności wskazane przez pełnomocnika pozwanego na wcześniejszej rozprawie i ustalił, że jedynym oświadczeniem o potrąceniu złożonym przez powoda, jest oświadczenie z dnia 30.03.2022 r. załączone do przedmiotowego pozwu (zob. protokół rozprawy - k. 165). Przedstawiciel pozwanego nie stawił się na rozprawę w dniu 15.10.2022 r., ani w dniu 19.11.2025 r., pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie (k.170v), podobnie jak sam pozwany (zob. protokół rozprawy - k. 179). W konsekwencji, przyjąć, w ocenie Sądu należało, że twierdzenie pozwanego o braku podpisania przedmiotowej umowy, pozostało gołosłowne i nieudowodnione, podobnie jak podniesiony przez pełnomocnika pozwanego zarzut, dotyczący dokonania przez powoda kompensaty dochodzonych w niniejszym postępowaniu kar umownych, z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu z tytułu wcześniej zawartych umów.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania powoda dotyczącego zapłaty kary umownej z tytułu odstąpienia od umowy, stwierdzić należało, co następuje.
W § 18 ust. 1 zd. 1 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców wskazano, że wykonawca (powód) może w każdym czasie od umowy odstąpić bez podania przyczyny, dopóki przedmiot umowy nie zostanie całkowicie wykonany. W § 18 ust. 2 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców wskazano zaś, że wykonawca (powód) może odstąpić od umowy, m.in., jeżeli: e) podwykonawca przerwał realizację prac i przerwa ta trwa dłużej niż 7 dni, f) podwykonawca nie wykonuje robót zgodnie z umową lub też nienależycie wykonuje swoje zobowiązania umowne, g) podwykonawca narusza przy realizacji umowy obowiązujące przepisy prawa budowlanego, bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy przeciwpożarowe oraz normy obowiązujące na budowie, h) wykonawca powziął wiadomość, że podwykonawca zlecił wykonanie prac dalszemu podwykonawcy wbrew zakazowi wynikającemu z umowy, k) podwykonawca opóźnia się o 14 dni w stosunku do terminów pośrednich, terminu zakończenia lub terminów określonych w zaakceptowanym przez wykonawcę Harmonogramie Rzeczowo - Finansowym. Oświadczenie wykonawcy o odstąpieniu od umowy w okolicznościach opisanych w § 18 ust. 1 - 3 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców, może zostać złożone przez wykonawcę w terminie 180 dni od wystąpienia okoliczności uzasadniających odstąpienie (§ 18 ust. 4 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców).
Zgodnie z treścią art. 395 § 1 kc, można zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego terminu prawo odstąpienia od umowy. Prawo to wykonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. W razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za niezawartą. To, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie (§ 2).
Umowne prawo odstąpienia jest postanowieniem umownym, na mocy którego jedna strona lub obie mogą przed upływem oznaczonego terminu odstąpić od umowy. Komentowana instytucja należy do dodatkowych zastrzeżeń umownych ( accidentalia negotii), a jej celem jest wprowadzenie do umowy większej elastyczności przez umożliwienie rezygnacji z dalszego pozostawania w stosunku obligacyjnym. Odstąpienie od umowy jest oświadczeniem woli, które powinno być dla swej skuteczności złożone drugiej stronie (art. 61 kc) i być jej zakomunikowane przed upływem zastrzeżonego terminu. Zastrzeżenie terminu – zdarzenia przyszłego, którego wystąpienie jest pewne (w dającej się przewidzieć, w miarę nieodległej perspektywie), do którego prawo można będzie wykonać, stanowi bezwzględny wymóg dotyczący treści umownego prawa odstąpienia. Zastrzeżenie prawa odstąpienia, bez wskazania terminu jego wykonania, jest nieważne. Termin ma charakter zawity, a jego upływ powoduje nieważność ewentualnego oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Gdy nadejście terminu wydaje się nad wyraz odległe (a przez to dodatkowo pojawia się wątpliwość co do pewności tego zdarzenia), mamy do czynienia z określeniem terminu jako dies incertus an, incertus quando, przez co zastrzeżenie takie traktowane powinno być jako warunek, a nie termin (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24.06.2010 r., IV CSK 67/10, LEX nr 621351).
W wyroku z 20 stycznia 1998 r., III CKN 79/97, Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy dotyczące ustawowego prawa odstąpienia od umowy (art. 491 i nast. kc) nie mają zastosowania do umownego prawa odstąpienia od umowy (art. 395 i nast. kc). Z kolei w wyroku z 16 listopada 2005 r., V CK 350/05, SN wskazał, że dopuszczalne jest zastrzeżenie na rzecz inwestora w umowie o roboty budowlane (art. 647 k.c.) uprawnienia do częściowego odstąpienia od tej umowy. Klauzula o częściowym odstąpieniu od umowy jest dopuszczalna w świetle w art. 353 1 k.c.
W wyroku z 9 września 2011 r., I CSK 696/10, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jeżeli świadczenia obu stron są podzielne, a jedna z nich dopuszcza się zwłoki tylko co do części świadczenia, uprawnienie do odstąpienia od umowy przysługujące drugiej stronie ogranicza się, według jej wyboru, albo do tej części, albo do całej reszty niespełnionego świadczenia. Strona ta może także odstąpić od umowy w całości , jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez nią cel umowy, wiadomy drugiej stronie (art. 491 § 2 k.c.). W świetle powyższej regulacji, zakres skutków powodowanych oświadczeniem o odstąpieniu od umowy rzeczywiście zależy od właściwości przedmiotu świadczenia strony, która popadła w zwłokę z wykonaniem swojego zobowiązania. Przepis art. 395 § 2 k.c., który określa skutek wykonania prawa odstąpienia od umowy i obowiązki stron w razie odstąpienia, nie może być rozumiany jako ius cogens. Skoro strony, w zależności od ich woli, mogą zastrzec prawo odstąpienia od umowy, mogą też określić skutki odstąpienia, a w szczególności, że ma ono skutek ex nunc oraz wzajemne obowiązki w razie odstąpienia (zob. również wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 21 czerwca 2017 r., V ACa 745/16), inaczej niż przewiduje to art. 395 § 2 k.c., i to niezależnie od charakteru umowy i świadczeń, do których strony umowy były zobowiązane. Zastosowanie art. 395 § 2 k.c. wchodzi w grę wówczas, gdy strony nie postanowiły inaczej. W razie umownego zastrzeżenia odstąpienia od umowy regulacja zawarta w art. 491 § 2 k.p.c., jako dotycząca zakresu ustawowego prawa odstąpienia od umowy, także nie znajduje bezpośredniego zastosowania. Jak wskazał Sąd Najwyższy, może ona być jedynie pomocna dla ustalenia zakresu umownego odstąpienia od umowy ze względu na charakter świadczenia obu stron wówczas, gdy zakresu tego strony nie określiły.
Realizacja umownego prawa odstąpienia następuje poprzez złożenie jednostronnego oświadczenia woli przez stronę uprawnioną (art. 61 kc). Skorzystanie z prawa odstąpienia stanowi uprawnienie kształtujące. Oświadczenie takie nie wymaga żadnego uzasadnienia , chyba że strony uzależniły dopuszczalność skorzystania z tego uprawnienia od ziszczenia się określonego warunku. Jeśli umowa została zawarta w formie pisemnej lub w innej formie szczególnej dla odstąpienia od umowy wymagana jest forma pisemna (art. 77 § 2 i 3 kc), w pozostałych przypadkach dopuszczalna jest również forma ustna.
W przedmiotowej sprawie, powód złożył pozwanemu oświadczenie o odstąpieniu od umowy nr (...) z dnia 26.05.2021 r., w piśmie z dnia 16.09.2021 r., ze skutkiem ex nunc, tj. na przyszłość, wskazując jako podstawę prawną odstąpienia § 18 ust. 2 lit. e), f), g) i k) oraz ust. 2 umowy (dowód : oświadczenie o odstąpieniu od umowy wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 50 - 53, nota obciążeniowa nr (...) z 16.09.2021 r. wraz z dowodem nadania korespondencji - k. 54 - 55). W ocenie Sądu, nie można było inaczej oceniać tego oświadczenia powoda niż jednoznacznego wskazania, że korzysta on z umownego prawa odstąpienia od umowy. Sąd rozpoznający sprawę jest związany takim oświadczeniem woli i brak jest podstaw do uznania, że powinien je kwalifikować na podstawie przepisów ustawy. Nie chodzi tu bowiem o podstawę prawną roszczenia, ale tryb złożenia oświadczenia woli, przy wykazaniu istnienia merytorycznych przesłanek do jego złożenia (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., VII AGa 244/18). Badanie skuteczności wykonania umownego uprawnienia do odstąpienia od umowy musiało w okolicznościach sprawy ograniczać się zatem do przyczyn wskazanych przez stronę w oświadczeniu i dochowania zastrzeżonego w umowie trybu (terminu) złożenia takiego oświadczenia.
Przyjmuje się, że skoro umowne prawo odstąpienia stwarza stronie umowy możliwość zakończenia kontraktu w wypadku zaistnienia pewnych okoliczności, a nie nakłada na nią takiego obowiązku, to jedynie strona może wskazać, z jakich przyczyn ze służącego jej uprawnienia skorzystała, przy czym co oczywiste, decydującą musi być treść woli tej strony w dacie składania oświadczenia o wypowiedzeniu umowy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2016 r., V ACa 1024/15).
Dla skutecznego wykonania umownego odstąpienia od umowy konieczne jest wystąpienie okoliczności je uzasadniających, zatem niezbędnym elementem oświadczenia woli stanowiącego wykonanie uprawnienia prawokształtującego jest wskazanie okoliczności, które spowodowały odstąpienie od umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2016 r., I CSK 269/15). Niedopuszczalna pozostaje tym samym ocena skuteczności oświadczenia o odstąpieniu od umowy w oparciu o inne, jak wskazane w jego treści przyczyny i podstawy, nawet gdyby były one przewidziane w umowie bądź wynikały z ustawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2013 r. w sprawie III CSK 267/12, czy z 23 listopada 2023 r., II CSKP 1223/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2023 r., I CSK 4257/22).
Opisana zasada nie ma bezwzględnego charakteru. W judykaturze utrwalony jest bowiem pogląd, że jeżeli klauzula umownego prawa odstąpienia, na którą powołuje się strona, jest nieważna, sąd ocenia, czy oświadczenie woli strony o odstąpieniu od umowy jest skuteczne w świetle przepisów regulujących ustawowe prawo odstąpienia (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 12 września 2019 r., V CSK 328/18, OSNC-ZD 2021, Nr 1, poz. 8, czy z 17 marca 2022 r., II CSKP 156/22). W uzasadnieniu pierwszego z powołanych wyroków wyjaśniono, że dokonując oceny prawnej oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy, sąd powinien uwzględnić zarówno to, czy jest ono skuteczne na podstawie regulacji umownego prawa odstąpienia (art. 395 k.c.), jeśli strony zastrzegły je w umowie, a w razie potrzeby także to, czy jest ono skuteczne przy uwzględnieniu unormowań ustawowych przewidujących w określonych sytuacjach prawo odstąpienia (np. art. 491 lub art. 635 k.c.). Kwalifikacja i ocena prawna danego oświadczenia woli jako oświadczenia o odstąpieniu od umowy należy do sądu, który musi przesądzić, czy oświadczenie jest skuteczne i czy doprowadziło do skutków prawnych związanych z odstąpieniem od umowy. Strona składająca oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy nie ma bowiem obowiązku wskazania w jego treści, czy korzysta z umownego czy z ustawowego prawa odstąpienia, a w wypadku, w którym korzysta z ustawowego prawa odstąpienia, określenia konkretnego przepisu, z którego - w jej ocenie - wynika prawo do odstąpienia. Strona może zawrzeć takie wskazanie w treści oświadczenia woli, ale wskazanie takie nie wyznacza granic, w których sąd dokonuje jego oceny prawnej. W razie uznania, że klauzula umownego prawa odstąpienia, na którą powołuje się strona, jest nieważna, sąd powinien więc ocenić, czy jej oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy jest skuteczne na podstawie unormowań przewidujących ustawowe prawo odstąpienia.
Wyrażone zostało także stanowisko, że w takim wypadku Sąd powinien rozważyć zastosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego, przy czym zależy to od okoliczności konkretnej sprawy i nie dotyczy to sytuacji wyraźnego wskazania przez stronę, że korzysta z umownego prawa odstąpienia. Stanowisko o rozłączności instytucji umownego i ustawowego prawa odstąpienia od umowy oraz o konieczności zastrzeżenia w umowie terminu, w którym umowne prawo odstąpienia może zostać wykonane, są - jak już wyżej wskazano, w doktrynie utrwalone. Umowne i ustawowe prawo odstąpienia od umowy stanowią dwie zupełnie różne instytucje prawne. Wprawdzie poza nazwą występuje pomiędzy nimi także pewne podobieństwo, zwłaszcza jeśli chodzi o sposób wykonania tego uprawnienia i jego skutki, niemniej nie zmienia to tezy, że są to różne instrumenty prawne. W konsekwencji, nie istnieje możliwość mechanicznego stosowania przepisów o umownym prawie odstąpienia (np. art. 395 § 2 k.c.) do odstąpienia ustawowego (art. 491- 494 k.c.) ani odwrotnie. Decyzja o tym, czy odstąpić na podstawie ustawowej czy umownej, będzie należała w takim przypadku do uprawnionego (por. wyrok Apelacyjnego w Łodzi z 31 grudnia 2021 r., I ACa 639/21).
Rozstrzygnięcie o tym, czy wskazana przez powoda w oświadczeniu z 16.09.2021 r. przyczyna odstąpienia od umowy była wiążąca dla Sądu, wymagało zatem w pierwszej kolejności oceny ważności powołanego w oświadczeniu powoda zastrzeżenia umownego. Powód wskazał na podstawę odstąpienia od umowy wynikającą z § 18 ust. 2 lit. e), f), g) i k) oraz ust. 2 umowy. Tym samym określił, że nastąpiło to z uwagi na przerwanie przez pozwanego prac na okres dłuższy niż 7 dni, nienależyte wykonywanie zobowiązania, opóźnienie o 14 dni w stosunku do terminów pośrednich, terminu zakończenia lub terminów określonych w Harmonogramie. W takim przypadku, zgodnie z § 18 ust. 4 oświadczenie o odstąpieniu powinno zostać złożone w terminie 180 dni od wystąpienia okoliczności uzasadniających odstąpienie. W ocenie Sądu, zastrzeżenie umowne powołane w oświadczeniu powoda należało oceniać, jako umowne prawo odstąpienia. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się podstaw do uznania przedmiotowego zapisu umowy za nieważny. Trzeba w tym miejscu także zaznaczyć, że oświadczenie powoda z 16.09.2021 r. nie stanowiło odstąpienia uregulowanego w art. 492 kc. Niewątpliwie zostało też złożone w zakreślonym 180 dniowym umownym terminie.
Odnosząc się do zasadności podstaw wskazanych przez powoda, jako przyczyn odstąpienia od umowy, podkreślenia wymaga fakt, że z załączonych do pozwu dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, że powód wielokrotnie zwracał się do pozwanego, wzywając go do: niezwłocznego dostarczenia wniosków materiałowych dotyczących elementów związanych z wykonaniem zakresu umowy, do rozpoczęcia prac zgodnie z umową, systematycznego i odpowiednio opracowywanego składania kart zatwierdzeń materiałów (dowód: pismo powoda z dnia 2.06.2021 r. - k. 40), podjęcia odpowiednich środków zaradczych z uwagi na niewystarczające tempo prac. Powód wskazywał na upływ terminu za wykonanie przyłącza wody i gazu, na zagrożenie niedotrzymania terminu zakończenia wszystkich prac objętych umową, brak przedstawienia harmonogramu naprawczego, zbyt małą ilość pracowników. Powód wezwał pozwanego na spotkanie w siedzibie wykonawcy w celu omówienia warunków dalszej realizacji umowy (dowód: pismo z dnia 8.07.2021 r. - k. 42). W piśmie z dnia 19.07.2021 r. powód zarzucił, że pozwany nie wywiązał się z żadnego z terminów przejściowych zawartych w harmonogramie rzeczowo - finansowym oraz, że nie dotrzymuje terminów deklarowanych podczas spotkań koordynacyjnych na budowie. Powód ponownie wskazał, że pozwany nie przedstawił harmonogramu naprawczego, nie stawia się nadal na ustalone spotkania, nie przedstawia wszystkich wymaganych wniosków materiałowych ani nie dostarcza materiałów potrzebnych do wykonania umowy. Powód po raz kolejny wezwał pozwanego do natychmiastowego rozpoczęcia prac związanych z wykonywaniem sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej po stronie północnej budynku, oraz do zintensyfikowania prac związanych z wykonywaniem przyłącza wody i gazu, do pracy w godzinach nadliczbowych oraz odtworzenia uszkodzonych elementów drogi pożarowej (k. 45 - 46). W kolejnym piśmie, z dnia 11.08.2021 r. powód wezwał pozwanego do pilnego przystąpienia do odtwarzania nawierzchni drogi pożarowej wzdłuż szkoły w miejscu wbudowanych przez pozwanego instalacji zewnętrznych. Powód podkreślił wówczas, że prace te muszą być ukończone pilnie, z uwagi na zbliżające się rozpoczęcie roku szkolnego (dowód: pismo powoda z 11.08.2021 r. - k. 48).
Jak wynika z dowodów przedstawionych przez powoda, w toku realizacji przez pozwanego robót, doszło po jego stronie do istotnych naruszeń obowiązków umownych. Przede wszystkim pozwany nie realizował prac w sposób zgodny z ustalonym harmonogramem, a tempo prac było niewystarczające do dotrzymania terminu zakończenia wszystkich robót. Powód wielokrotnie wzywał pozwanego do zapewnienia odpowiedniej ilości pracowników, przedstawienia niezbędnych dokumentów i informacji, takich jak wnioski materiałowe czy harmonogram naprawczy, mający na celu przywrócenie prawidłowego toku realizacji robót. Pomimo tych wezwań pozwany nie podjął żadnych realnych działań naprawczych, nie zwiększył obsady pracowników, na co wskazywali również zeznający w sprawie świadkowie, nie usprawnił organizacji robót, nie przedstawił harmonogramu naprawczego, który umożliwiłby kontrolę postępu prac i przywrócenie ich właściwego tempa. Brak reakcji na wielokrotne, formalne wezwania wykonawcy, stanowił, w ocenie Sądu, istotne naruszenie obowiązków kontraktowych oraz potwierdzał, że pozwany nie jest w stanie należycie wykonać powierzonych mu robót.
W świetle powyższego, przyjąć należało, że powód był uprawniony do skorzystania z przewidzianego w umowie uprawnienia do odstąpienia od umowy. Pozwany bowiem, poprzez ciągłe zaniechanie i brak współdziałania, uniemożliwił prawidłową realizację inwestycji oraz naraził powoda na ryzyko niedotrzymania terminów i związane z tym konsekwencje (w tym ewentualne kary umowne ze strony inwestora). Złożenie przez powoda w tych okolicznościach faktycznych oświadczenia o odstąpieniu od umowy, należało uznać za działanie uzasadnione, a wręcz koniecznie do zastosowania. Należy przy tym podkreślić, że umowne odstąpienie od umowy (na podstawie art. 395 kc), nie wymaga uprzedniego wezwania drugiej strony do wykonania zobowiązania ani wyznaczenia jej dodatkowego terminu do wykonania zobowiązania, z zagrożeniem odstąpienia, w przeciwieństwie do ustawowego odstąpienia od umowy (art. 491 § 1 kc), które taki wymóg stawia. W przypadku prawa odstąpienia z art. 395 kc, decydujące znaczenie ma wola stron wyrażona w umowie. Jeżeli umowa przewiduje możliwość odstąpienia przez wykonawcę w określonych okolicznościach, to wykonawca może skorzystać z tego uprawnienia bez konieczności stosowania procedury z art. 491 kc. Stanowisko to jest utrwalone w doktrynie i orzecznictwie, zgodnie z którym umowne prawo odstąpienia funkcjonuje autonomicznie względem ustawowych podstaw odstąpienia, a jego wykonanie nie podlega ograniczeniom wynikającym z art. 491 kc (zob. cytowany już wyżej wyrok SN z 9 września 2011 r., I CSK 696/10). W konsekwencji, o ile wykonawca odstępuje od umowy w oparciu o umowne prawo odstąpienia, to brak wcześniejszego wyznaczenia podwykonawcy terminu do wykonania zobowiązania, nie wpływa na skuteczność odstąpienia.
Nadto, podkreślenia wymaga fakt, że pozwany nie zakwestionował w żaden sposób zasadności i skuteczności przedmiotowego oświadczenia o odstąpieniu. Po pierwsze, w reakcji na otrzymane oświadczenie, nie przedstawił własnego stanowiska, nie zgłosił żadnych zastrzeżeń, nie podjął jakichkolwiek działań wskazujących na to, że kwestionuje podstawy lub skuteczność odstąpienia. Powyższe oznacza, że pozwany przyjął do wiadomości oświadczenie powoda, bez jakiejkolwiek próby jego podważenia. Po drugie, również w toku przedmiotowego postępowania sądowego pozwany nie podjął żadnej obrony zmierzającej do zakwestionowania odstąpienia od umowy. W szczególności nie twierdził, że nie zaistniały podstawy do złożenia takiego oświadczenia przez wykonawcę. Pozwany nie złożył żadnych wyjaśnień, nie przedstawił żadnych argumentów merytorycznych ani formalnych. Co więcej, nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych mogących podważyć ustalenia powoda dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonywania robót, opóźnień, braku reakcji na wezwania czy innych naruszeń obowiązków umownych. Brak jakiejkolwiek aktywności procesowej pozwanego należy, zdaniem Sądu, ocenić jako jednoznaczny brak zakwestionowania zarówno przesłanek odstąpienia, jak i samego oświadczenia. W konsekwencji, w świetle zasad postępowania cywilnego oraz dotyczących ciężaru dowodu, należało uznać, że twierdzenia powoda dotyczące zasadności skuteczności odstąpienia od umowy, nie zostały podważone, a zatem pozostają wiarygodne i znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy.
W dalszej kolejności wskazać należało, że w pkt. I.4 rozdziału umowy zatytułowanego: „Kary umowne Obciążające podwykonawcę”, strony zawarły zapis, w którym zastrzegły karę umowną za odstąpienie od umowy przez wykonawcę, z przyczyn leżących po stronie podwykonawcy, w wysokości 20 % wynagrodzenia umownego brutto. W § 18 ust. 9 OWU wskazano zaś, że wypadku odstąpienia przez wykonawcę od umowy podwykonawczej z przyczyn leżących po stronie podwykonawcy, a także gdy podwykonawca odstąpi od umowy z przyczyn niezależnych od wykonawcy, podwykonawca zobowiązany jest do zapłacenia na rzecz wykonawcy, bez szkody dla innych uprawnień wykonawcy, wynikających z niniejszej umowy podwykonawczej oraz z innych przepisów prawa, kary umownej przewidzianej w SWU. Wykonawca ma prawo potrącić karę umowną z wynagrodzenia podwykonawcy lub poprzez zastosowanie innych rekompensat dostępnych wykonawcy. Z kolei, w § 18 ust. 2 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców wskazano, że wykonawca (powód) może odstąpić od umowy, m.in., jeżeli: e) podwykonawca przerwał realizację prac i przerwa ta trwa dłużej niż 7 dni, f) podwykonawca nie wykonuje robót zgodnie z umową lub też nienależycie wykonuje swoje zobowiązania umowne, g) podwykonawca narusza przy realizacji umowy obowiązujące przepisy prawa budowlanego, bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy przeciwpożarowe oraz normy obowiązujące na budowie, h) wykonawca powziął wiadomość, że podwykonawca zlecił wykonanie prac dalszemu podwykonawcy wbrew zakazowi wynikającemu z umowy, k) podwykonawca opóźnia się o 14 dni w stosunku do terminów pośrednich, terminu zakończenia lub terminów określonych w zaakceptowanym przez wykonawcę Harmonogramie Rzeczowo - Finansowym. Oświadczenie wykonawcy o odstąpieniu od umowy w okolicznościach opisanych w § 18 ust. 1 - 3 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców, mogło zostać złożone przez wykonawcę w terminie 180 dni od wystąpienia okoliczności uzasadniających odstąpienie (§ 18 ust. 4 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców).
Pozwany nie kwestionował ważności przedmiotowej klauzuli umownej kreującej obowiązek zapłaty kary umownej. Należy też stwierdzić, że klauzula z pkt. I.4 rozdziału umowy zatytułowanego: „Kary umowne Obciążające podwykonawcę” oraz ta zawarta w § 18 ust. 9 OWU, z których powód wywodzi swoje roszczenie, zawiera konieczne elementy, tj. określa zobowiązanie (pojedynczy obowiązek), którego niewykonanie lub nienależyte wykonanie rodzi obowiązek zapłaty kary oraz określa sumę pieniężną mającą stanowić naprawienie szkody wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Suma stanowiąca karę umowną została przy tym określona precyzyjnie, tj. w taki sposób, że możliwym jest obiektywne jej oznaczenie. Zostały wskazane podstawy do jej określenia w taki sposób, że zarówno strony umowy, jak i sąd rozpoznający spór między nimi, są w stanie obliczyć wysokość kary umownej. Zastrzeżono bowiem karę umowną odpowiadającą procentowi określonej kwoty bazowej, tj. wartości świadczenia głównego.
Podkreślenia wymaga fakt, że w orzecznictwie powszechnie akceptuje się dopuszczalność zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy (zob. wyroki Sądu Najwyższego dnia 17 grudnia 2008 r., I CSK I 240/08; z dnia 13 czerwca 2008 r., I CSK 13/08,; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 r., III CZP 61/03, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2006 r. sygn. akt IV CSK 157/06, uchwała SN z dnia 18 lipca 2012 r., III CZP 39/12, OSNC 2013, Nr 2, poz. 17; wyroki SN: z dnia 20 października 2006 r., IV CSK 154/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 117, z dnia 21 sierpnia 2008 r., IV CSK 202/08, Legalis nr 124561 i z dnia 24 maja 2012 r., V CSK 260/11, "Gazeta Prawna" 2012, nr 101, s. 1). W wyroku z 3 lipca 2008 r., V ACa 199/08, Sąd Apelacyjny w Katowicach wskazał, że kara umowna może być też zastrzeżona na wypadek odstąpienia od umowy. Zastrzeżenie takiej kary umownej znajduje podstawy w art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 494 k.c., gdy odstąpienie od umowy rodzi pomiędzy stronami określone obowiązki i roszczenia strony odstępującej od umowy, w tym i roszczenie odszkodowawcze z tytułu niewykonania umowy, co za tym idzie nie ma przeszkód do wprowadzenia w trybie art. 353 1 kc do umowy dodatkowych postanowień zastrzegających karę umowną na wypadek odstąpienia od umowy z przyczyn leżących po drugiej stronie, stanowiącą uproszczoną formę odszkodowania za niewykonanie zobowiązania, wskutek zniweczenia węzła obligacyjnego z przyczyn zawinionych przez jedną ze stron. W wyroku z 5 października 2006 r. IV CSK 157/06, Sąd Najwyższy uznał, że wykonanie prawa odstąpienia od umowy wzajemnej znosi prawa i obowiązki stron należące do jej istoty, natomiast wywołuje nowe roszczenia określone w ustawie oraz nie znosi odpowiedzialności z tytułu zastrzeżenia kary umownej.
Zgodnie z brzmieniem art. 483 § 1 k.c. kara umowna może być zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego poprzez zapłatę określonej sumy. Zgodnie z art. 484 § 1 k.c. w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. W myśl § 2, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.
Kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2008 r., V CSK 85/08, LEX nr 457785; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2013 r., I ACa 99/13, LEX nr 1313465; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 maja 2013 r., I ACa 174/13, LEX nr 1375649; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2013 r., I ACa 365/13, LEX nr 1345561). Skłania ona tym samym stronę zobowiązaną, może nawet silniej niż jakiekolwiek inne środki, do ścisłego wypełnienia zobowiązania. Dłużnik, godząc się na karę umowną, bierze tym samym na siebie gwarancję jego wykonania. Treścią zastrzeżenia kary umownej jest zobowiązanie się dłużnika do zapłaty wierzycielowi określonej kwoty pieniężnej w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zapłata kary umownej stanowi niejako automatyczną sankcję przysługującą wierzycielowi w stosunku do dłużnika w wypadku niewykonania przez niego lub nienależytego wykonania zobowiązania z przyczyn, za które dłużnik odpowiada.
Do przedmiotowo istotnych elementów zastrzeżenia kary umownej zalicza się określenie zobowiązania lub pojedynczego obowiązku, którego niewykonanie lub nienależyte wykonanie rodzi obowiązek zapłaty kary umownej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 r., I CSK 240/08, LEX nr 484667). W każdym razie, ilekroć w umowie zastrzegana jest kara umowna, strony powinny precyzyjnie wskazać tytuł do jej naliczenia, na przykład nienależytego wykonania umowy lub jednego ze świadczeń, do których dłużnik jest zobowiązany, wadliwość przedmiotu świadczenia, opóźnienie lub zwłoka w wykonaniu świadczenia, wskazując przy tym jej określoną wysokość albo sztywne kryterium odniesienia czy wskazanie podstaw do finalnego określenia jej wysokości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2012 r., V CSK 515/11, LEX nr 1276233).
Kara umowna wpisana jest w reżim odpowiedzialności odszkodowawczej i stanowiąc ryczałtowe odszkodowanie za niewykonanie (niewłaściwe wykonanie) zobowiązania, nie może być oderwana od przesłanek odpowiedzialności kontraktowej wskazanych w art. 471 i nast. k.c. (por.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 r., II CSK 318/10, nie publ., z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 331/120, nie publ.). Zgodnie z art. 483 § 1 k.c. kara przysługuje w razie zwłoki dłużnika, stanowiącej kwalifikowane opóźnienie, zawinione bezpośrednio przez dłużnika, bądź osoby którymi posługiwał się przy wykonaniu zobowiązania, również powstałe z innych przyczyn jak te, za które ponosi odpowiedzialność na zasadach ogólnych (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1980 r., II CR 47/97, nie publ., z dnia 8 lutego 2013 r., IV CSK 299/12, nie publ.). Dopuszczalne jest zatem wprowadzenie jej na wypadek naruszenia dowolnego obowiązku, niezależnie od tego, czy jest on funkcjonalnie związany z długiem oraz czy naruszenie skutkuje niewykonaniem, czy jedynie nienależytym wykonaniem zobowiązania, ale takie poszerzenie podstaw wymaga wyraźnego określenia w umowie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2019 r., II CSK 180/10, nie publ.).
Zakres odpowiedzialności z tytułu kary umownej pokrywa się z zakresem ogólnej odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 483 § 1 i art. 484 § 1 w związku z art. 471 k.c.). Wierzyciel dla realizacji przysługującego mu roszczenia o zapłatę kary umownej musi wykazać istnienie i treść zobowiązania łączącego go z dłużnikiem, a także fakt niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2000 r., I CKN 791/98, LEX nr 50891; z dnia 7 lipca 2005 r., V CK 869/04, LEX nr 150649; wyrok z dnia 9 lutego 2005 r., II CK 420/04, LEX nr 301769).
Przepisy dotyczące kary umownej mają charakter dyspozytywny, zatem stronom przysługuje, zgodnie z art. 353 1 k.c., pewien zakres swobody ukształtowania zakresu kompensacji, rozkładu ryzyka oraz ponoszenia konsekwencji niewykonania zobowiązania. Co do zasady, kara umowna należy się w razie zwłoki dłużnika, stąd ewentualne rozszerzenie odpowiedzialności w zakresie kary umownej wymaga wyraźnego określenia w umowie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2019 r., II CSK 180/10, nie publ.). Kara, jako sposób naprawienia szkody, poprzez umowne zastrzeżenie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego następuje przez zapłatę określonej sumy, zajmuje miejsce odszkodowania (art. 361 § 2 w zw. z 471 k.c.). Niemniej, jakkolwiek fakt powstania i wysokości szkody jest irrelewantny (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 r., mającą moc zasady prawnej, III CZP 61/02, OSNC 2004, Nr 5, poz. 69), to - jak wskazano wyżej - przesłanki odpowiedzialności muszą odpowiadać tym, przy ziszczeniu których można dochodzić odszkodowania ex contractu.
Jakkolwiek nie budzi wątpliwości Sądu, przyjęty w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, fakt dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy lub jej wypowiedzenia przez jedną ze stron, to jednak podkreślenia wymaga fakt, że realizacja uprawnień prawno - kształtujących stron w zakresie konstrukcji kary umownej, polegającej na jej zastrzeżeniu na wypadek odstąpienia od umowy, wymaga dla swej skuteczności sięgnięcia do przyczyn realizacji prawa odstąpienia od umowy, które związane są z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania, od którego strony faktycznie uzależniły prawo domagania się zapłaty kary umownej. W związku z tym brak jest podstaw do domagania się zasądzenia kary umownej zastrzeżonej na wypadek odstąpienia od umowy, jeżeli podstawę do odstąpienia od umowy stanowiło niewykonanie zobowiązania pieniężnego (tak słusznie SN w uchwale 7 sędziów z dnia 6 listopada 2003 r., III CZP 61/03, OSNC 2004, Nr 5, poz. 69 oraz np. w wyroku z dnia 7 lutego 2007 r., III CSK 288/06, OSP 2009, Nr 4, poz. 39). W przedmiotowej sprawie nie mamy jednakże z takim przypadkiem do czynienia.
Treść art. 483 § 1 k.c. wskazuje, że zapłata kary umownej może być przewidziana jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Odstąpienie od umowy stanowi realizację uprawnień związanych z określonymi wypadkami niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań z umów wzajemnych (art. 491-493 k.c.) i skuteczne odstąpienie od umowy stanowi w pewnym sensie potwierdzenie, że istotnie miał miejsce przypadek niewykonania lub nienależytego umowy przez drugą stronę. Zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy można zatem traktować jako formę uproszczenia redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, które uprawniają stronę do odstąpienia od umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej. Ocena skuteczności zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy nie może być oderwana od oceny, na czym polegało niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2007 r. III CSK 288/06).
W przedmiotowej umowie strony postanowiły, iż kara umowna za odstąpienie od umowy przez wykonawcę (powoda) z przyczyn leżących po stronie podwykonawcy, na podstawie § 18 ust. 9 umowy, wynosi 20 % wynagrodzenia umownego brutto. Z uwagi na to, że wynagrodzenie umowne brutto opiewało na kwotę 473 009,89 zł, kara umowna wyniosła 94 601,98 zł (20 % x 473 009,89 zł), co zostało udokumentowane notą obciążeniową nr (...) r. (k.54). Następnie, w dniu 30.03.2022 r. powód dokonał potrącenia przysługującej mu należności w kwocie 94 601,98 zł, z wierzytelnością przysługującą pozwanemu w łącznej kwocie 34 980,06 zł (z tytułu zwrotu zatrzymanych przez powoda kaucji gwarancyjnych,). Zgodnie z treścią złożonego przez powoda oświadczenia o potrąceniu, z tytułu należnej powodowi kary umownej za odstąpienie od umowy, do zapłaty pozostała na jego rzecz kwota 59 621,92 zł (94 601,98 zł - 34 980,06 zł) - dowód: dokument kompensaty nr (...). - k. 100.
W tym miejscu wypada, na marginesie rozważań, wskazać, że kaucja gwarancyjna pełni funkcję zabezpieczającą należyte wykonanie umowy lub/i mogących powstać w przyszłości roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji. Zgodnie z treścią art. 498 § 1 kc, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2). Zgodnie zaś z § 8 ust. 10 Ogólnych Warunków Umownych dla podwykonawców, wykonawca (powód) miał prawo potrącić każdą wierzytelność, która przysługuje mu względem podwykonawcy (pozwanemu) z jakiegokolwiek tytułu, z kwotą wierzytelności przysługującej podwykonawcy względem wykonawcy na podstawie przedmiotowej umowy.
Za uzasadnione ponadto, w ocenie Sądu, uznać należało żądanie powoda dotyczące zapłaty kwoty 40 487,65 zł z tytułu „roszczenia uzupełniającego”. Sąd zważył, że wywodząc to roszczenie powód powołał się na zapis pkt. III rozdziału umowy, w którym powód zastrzegł sobie prawo do dochodzenia odszkodowania uzupełniającego, przewyższającego wysokość kar umownych, do wysokości rzeczywiście poniesionej szkody. Należy zatem wskazać, że art. 484 § 1 k.c. nie wprowadza generalnego zakazu dochodzenia odszkodowania przewyższającego karę umowną, a jedynie wymaga, aby uprawnienie takie zostało przewidziane przez strony w umowie. Skoro bowiem zastrzeżenie kary umownej ma ułatwić wierzycielowi dochodzenie odszkodowania w formie zryczałtowanej, bez konieczności udowadniania wysokości szkody , to istnienie takiej klauzuli w umowie może być podstawą przekonania dłużnika, że kara umowna wyczerpuje roszczenie wierzyciela. Jeżeli miałoby być inaczej, ustawodawca wymaga, aby zastrzeżono to wyraźnie w umowie (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10.04.2014 r., VI ACa 1907/13).
Podkreślenia ponadto wymaga fakt, że odstąpienie przez powoda od umowy stron ze skutkiem ex nunc spowodowało, że umowa przestała wiązać strony „na przyszłość”, zachowana została jednakże odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałego przed odstąpieniem. Przedmiotowe odstąpienie, którego skuteczności - co należy wyraźnie podkreślić - pozwany nie zakwestionował, nie znosiło zatem odpowiedzialności pozwanego za skutki jego opóźnienia, wykonywania prac niezgodnie z umową, a ostatecznie samowolnego zejścia z placu budowy, które doprowadziły do konieczności wcześniejszego rozwiązania stosunku umownego przez powoda oraz wygenerowało po stronie (...) u dalsze koszty.
Przyczyny odstąpienia od umowy, które powód wskazał w piśmie z dnia 16.09.2021 r., tj. przerwanie wykonywania prac przez pozwanego (przerwa trwała dłużej niż 7 dni), wykonywanie prac niezgodnie z umową, opóźnienie o 14 dni w stosunku do terminów pośrednich, terminu zakończenia prac lub określonych w zaakceptowanym przez pozwanego Harmonogramie Rzeczowo - Finansowym, niewątpliwie stanowiły nienależyte wykonanie zobowiązania w rozumieniu art. 471 kc, a tym samym spełniona została podstawowa przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej podwykonawcy (pozwanego). Zgodnie zaś z treścią art. 471 kc, dłużnik jest obowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Odpowiedzialność kontraktowa, o której mowa w powyższym przepisie, korzysta z domniemania winy dłużnika. Wierzyciel bowiem nie jest zobowiązany do wskazania winy dłużnika, a jedynie do wskazania okoliczności świadczących o niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu zobowiązania. Odpowiedzialność ta uzależniona jest od wystąpienia przesłanek odpowiedzialności, tj. szkody, którą poniósł wierzyciel, niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania na skutek okoliczności, za które dłużnik z mocy umowy lub ustawy ponosi odpowiedzialność, oraz związku przyczynowego między faktem nienależytego wykonania lub niewykonania zobowiązania a szkodą. Ciężar dowodu w tym zakresie, zgodnie z art. 6 kc, spoczywa na wierzycielu.
Z konstrukcji komentowanego przepisu wynika, że wierzyciel zwolniony jest z obowiązku wykazania okoliczności objętych domniemaniem prawnym. Dłużnik może zwolnić się z odpowiedzialności za szkodę (ekskulpacja), jeśli przeprowadzi dowód przeciwny, wykazując, że uchybienie zobowiązania nastąpiło z powodu okoliczności, za które odpowiedzialności nie ponosi, bądź że przy wykonywaniu zobowiązania dołożył należytej staranności (art. 472 kc), a więc że nie doprowadził do szkody w sposób zawiniony.
Na gruncie art. 471 k.c. powód ma zatem obowiązek wykazać niewykonanie/nienależyte wykonanie zobowiązania, szkodę i związek przyczynowy między niewykonaniem/nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą. Pozwany zaś, chcąc uwolnić się z odpowiedzialności, winien wykazywać, że szkoda jest następstwem okoliczności, za które nie odpowiada. Innymi słowy, to na pozwanym ciąży obowiązek wykazania braku winy w niewykonaniu/nienależytym wykonaniu zobowiązania.
W ocenie Sądu, na gruncie sprawy rozpoznawanej powód wykazał, że po odstąpieniu od umowy z pozwanym, aby wywiązać się z własnych zobowiązań wobec inwestora (Miasto B.) oraz uniknąć kar umownych lub dalszej odpowiedzialności, zmuszony był do zlecenia wykonania zastępczego innym podmiotom. Koszty tego wykonania pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z opóźnieniem, którego dopuścił się pozwany, nienależytym wykonaniem prac przez pozwanego oraz opuszczeniem przez niego placu budowy (art. 361 § 1 kc). Koszty te stanowią rzeczywistą stratę ( damnum emergens) po stronie powoda.
Jak już wyżej zaznaczono, fakt, że odstąpienie od umowy nastąpiło ex nunc, nie eliminuje odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, ponieważ źródłem szkody powoda nie jest tutaj samo odstąpienie od umowy, lecz wcześniejsze zawinione zachowanie pozwanego, które wymusiło rozwiązanie umowy i zlecenie wykonania robót podmiotom zastępczym. Należy wyraźnie podkreślić, że pozwany, który swoim nienależytym działaniem, a następnie zaniechaniem, doprowadził do ustania stosunku prawnego stron, ponosi odpowiedzialność za koszty - racjonalnych - działań podjętych przez drugą stronę umowy (powoda), w celu ograniczenia szkody.
W orzecznictwie podkreśla się, że koszty wykonania zastępczego, do których pokrycia zobowiązany jest wykonawca, nie mogą być kosztami nadmiernymi, nieuzasadnionymi, a roszczenie o zwrot wyłożonych kosztów wykonania zastępczego ogranicza się tylko do kosztów uzasadnionych, czyli koniecznych . W praktyce kosztem takim będzie np. rynkowe wynagrodzenie dla podmiotu trzeciego, wykonującego taki sam zakres prac, co do których wykonawca nie wywiązał się z obowiązków umownych. Podkreślić należy, że do kosztów wykonania zastępczego nie może być zaliczone wynagrodzenie z tytułu wykonania dodatkowych prac, które nie były objęte pierwotną umową zawartą pomiędzy zamawiającym i wykonawcą, a także wynagrodzenie za szerszy zakres prac w stosunku do umówionego pierwotnie z wykonawcą nienależycie realizującym umowę. Przyjęcie dopuszczalności takiego wykonania zastępczego byłoby, sprzeczne z ustawą. Wobec tego, że koszty wykonania zastępczego, do pokrycia, których zobowiązany byłby przyjmujący zamówienie, nie mogą być - bez względu na ich rzeczywistą wysokość - „nadmiernymi” kosztami.
W ocenie Sądu, powód wykazał, że przedstawione przez niego koszty wykonania zastępczego oraz napraw, były konieczne dla kontynuacji inwestycji, ekonomicznie uzasadnione, a przede wszystkim zostały one odpowiednio udokumentowane. Należy zauważyć, że powód przedłożył do akt umowy zawarte z podwykonawcami zastępczymi, faktury wystawione przez podwykonawców zastępczych (dowód: umowa podwykonawcza z 26.05.2021 r. nr (...) wraz z załącznikami - k. 16 - 39, umowa z dnia 7.12.2021 r. nr (...) - k. 56 - 63, umowa podwykonawcza z 28.10.2021 r. nr (...) wraz z załącznikami - k. 72 - 88, faktura nr (...) z 15.09.2021 r. - k. 93, faktura nr (...) z 27.05.2022 r. - k. 94, faktura nr (...) z 5.01.2022 r. - k. 95, faktura nr (...) z 26.11.2021 r. - k. 96, faktura nr (...) z 28.02.2022 r. - k. 97, faktura nr (...) z 30.06.2022 r. - k. 98, faktura nr (...) z 28.09.2022 r. - k. 99).
Zawarte przez powoda z podmiotami trzecimi umowy precyzyjnie określają przedmiot robót, jednocześnie dowodząc, że powód działał w sposób planowy, a nie dowolny czy spekulacyjny. Pozwany zaś w żaden sposób nie wykazał, że powierzony wykonawcom zastępczym zakres robót, nie odpowiada zakresowi niewykonanemu przez niego (jako pierwotnego wykonawcę). Pozwany nie wykazał także, iż wynagrodzenie wykonawców zastępczych, nie zostało ustalone na warunkach rynkowych. Pozwany de facto nie podjął żadnej inicjatywy dowodowej celem obrony przed dochodzonym przez powoda roszczeniem. Tymczasem, jak już wskazano wyżej, postępowanie cywilne oparte jest na zasadzie kontradyktoryjności (art. 232 kpc), zgodnie z którą strony są zobowiązane przedstawiać dowody na poparcie swoich twierdzeń. Sąd zaś nie jest zobligowany do poszukiwania dowodów z urzędu na rzecz strony biernej, która nie wykazuje inicjatywy dowodowej. To pozwany zatem, kwestionując roszczenie powoda, powinien był wykazać okoliczności wyłączające lub ograniczające jego odpowiedzialność. Tymczasem pozwany nie przedłożył żadnych dowodów podważających zasadność lub wysokość kosztów wykonania zastępczego, nie zakwestionował autentyczności ani rzetelności przedłożonych przez powoda faktur i umów, nie wykazał, aby wykonanie zastępcze było zbędne lub nadmierne. Nie przedstawił żadnych alternatywnych kosztów. Pozwany nie wykazał w szczególności, że jego opóźnienie było następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, że był gotów do terminowego wykonania robót, że powód bezzasadnie odstąpił od umowy, że koszty wykonania zastępczego przekraczały poziom rynkowy, że prace, które wykonał były niewadliwe i zbędnym było ich naprawienie. Pozwany nie złożył żadnych wniosków dowodowych, na przykład: o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność rynkowości kosztów wykonania zastępczego, dopuszczenie dowodu z dokumentów księgowych czy ofert porównawczych, czy choćby dowodu z zeznań świadków. Tym samym pozwany zrezygnował z „aktywnej” obrony procesowej, akceptując ryzyko negatywnych skutków procesowych swojej bierności. W konsekwencji, brak inicjatywy dowodowej pozwanego nie może obciążać powoda i prowadzi, w ocenie Sądu, do wniosku, że żądanie zapłaty z tytułu odszkodowania uzupełniającego, zostało skutecznie wykazane i nie zostało podważone w toku postępowania przez pozwanego.
Mając powyższe okoliczności, na względzie Sąd uwzględnił żądanie powoda w całości, o czym orzekł jak w punkcie I wyroku, o odsetkach orzekając na podstawie art. 481 § 1 i 2 kc.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. art. 98 § 1 i art. 98 § 1 1 w zw. z art. 99 kpc, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Zasądzona kwota 10.423 zł obejmuje: opłatę od pozwu- 5006 zł, koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika powoda w kwocie 5 400 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz.U.2023.1935 t.j. z dnia 2023.09.20 oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).