Wyrok z 5 lutego 2026, sygn. VI U 459/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2026 r. w J.

na rozprawie

odwołania: H. A.

od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

z dnia 23 stycznia 2025 r., znak: (...)

w sprawie: H. A.

przeciwko: Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

o emeryturę rolniczą

1.  Oddala odwołanie.

2.  Odstępuje od obciążania ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 459/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 stycznia 2025 roku Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku H. A. z dnia 21 listopada 2024 roku, odmówił mu przyznania prawa do emerytury rolniczej, albowiem nie spełnia on warunku stażowego – 25 lat ubezpieczenia emerytalno – rentowego. Ubezpieczony udowodnił rolniczy staż ubezpieczenia w wymiarze 22 lat, 6 miesięcy i 11 dni, do którego organ rentowy uwzględnił: okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców (20.09.1975 r. – 14.09.1988 r.) oraz okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu we własnym gospodarstwie rolnym (15.09.1988 r. – 30.09.1992 r., 1.01.2000 r. – 30.09.2004 r. oraz 1.10.2005 r. – 30.06.2006 r.). Wobec powyższego, zdaniem organu rentowego, brak jest podstaw do przyznania w/wym. emerytury rolniczej.

Odwołanie od ww. decyzji złożył H. A., zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu odwołania wskazał on, że w gospodarstwie rolnym pracował bez przerwy od dnia 20 września 1975 roku do 2015 roku, a organ rentowy nie uwzględnił wszystkich okresów do rolniczego stażu ubezpieczeniowego. Dodał, że w trakcie prowadzenia gospodarstwa rolnego, wykonywał on również pozarolniczą działalność gospodarczą. Dlatego też odwołujący wniósł o zmianę decyzji poprzez przyznanie mu prawa do emerytury rolniczej z KRUS.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił nadto, że organ rentowy zaliczył wszystkie okresy pracy w gospodarstwie rolnym wskazane przez odwołującego w kwestionariuszu zatrudnienia, za które zostały opłacone składki na to ubezpieczenie. Odnosząc się zaś do zarzutów wskazanych w treści odwołania organ rentowy wskazał, że nie uwzględnił okresów prowadzenia przez odwołującego pozarolniczej działalności gospodarczej (1.10.1992 r. – 31.12.1999 r., 1.10.2004 r. – 30.09.2005 r. oraz 1.07.2006 r. – 30.11.2021 r.), albowiem odwołujący podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS-ie. Ponadto ZUS na podstawie ww. okresów przyznał odwołującemu prawo do emerytury powszechnej. Co więcej, na mocy decyzji Prezesa KRUS z dnia 8 czerwca 2006 roku H. A. został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników z uwagi na fakt, że nie dostarczył zaświadczenia o wysokości podatku należnego za rok 2005 z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 5a ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń rolników).

Na rozprawie w dniu 5 lutego 2026 roku odwołujący podtrzymał odwołanie i wniósł o zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania, zaś pełnomocnik organu rentowego potrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

H. A. urodził się w dniu (...).

/okoliczność bezsporna/

W okresie od dnia 20 września 1975 roku do dnia 14 września 1988 roku odwołujący po ukończeniu (...) roku życia pracował w gospodarstwie rolnym rodziców – R. i B. A. w V. o powierzchni około (...) hektarów.

Następnie przejął gospodarstwo rolne po rodzicach i prowadził je aż do 2015 roku. Z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od dnia 15 września 1988 roku do dnia 30 września 1992 roku, od dnia 1 stycznia 2000 roku do dnia 30 września 2004 roku oraz od dnia 1 października 2005 roku do dnia 30 czerwca 2006 roku.

Równocześnie odwołujący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą pod firmą (...).P.H.U. (...) H. A. w okresie od dnia 12 września 1992 roku do dnia 1 grudnia 2021 roku. W okresach od dnia 12 września 1992 roku do dnia 31 grudnia 1999 roku, od dnia 1 października 2004 roku do dnia 30 września 2005 roku oraz od dnia 1 lipca 2006 roku do dnia 1 grudnia 2021 roku podlegał ubezpieczeniu społecznemu w ZUS. Od dnia 11 października 2019 roku do dnia 19 września 2024 roku otrzymywał rentę z tytułu niezdolności do pracy z ZUS, a od dnia 20 września 2024 roku została mu przyznana emerytura powszechna z ZUS.

Do ustalenia emerytury powszechnej z ZUS, zaliczono następujące okresy ubezpieczenia: 19.01.1976 r. – 19.11.1977 r., 12.09.1992 r. – 31.12.1998 r., 1.01.1999 r. – 31.12.1999 r., 1.10.2004 r. – 30.09.2005 r., 1.07.2006 r. – 31.08.2017 r., 5.06.2018 r. – 25.03.2020 r., 1.05.2020 r. – 23.12.2020 r., 1.03.2021 r. – 30.04.2021 r. i 13.07.2021 r. – 30.11.2021 r.
Do emerytury powszechnej z ZUS nie zostały doliczone okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników w KRUS.

/dowód: oświadczenie wnioskodawcy w sprawie pracy w gospodarstwie rolnym, k. 10 akt KRUS; zaświadczenie, k. 11 akt KRUS; zaświadczenie, k. 13 akt KRUS; zaświadczenie, k. 15 akt KRUS; wydruk z CEiDG, k. 18 – 18 v. akt KRUS; legitymacja emeryta – rencisty, k. 19 akt KRUS; decyzja ZUS z dnia 27 września 2024 r. o przyznaniu emerytury powszechnej, k. 20 – 21 v. akt KRUS; informacja o okresach uwzględnionych do emerytury powszechnej w ZUS, k. 28 akt KRUS; zeznania odwołującego H. A., nagranie audio, k. 31 akt/

Decyzją z dnia 21 października 2004 roku Prezes KRUS stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników wobec H. A. w okresie od dnia 1 października 2004 roku w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej.

Kolejną decyzją z dnia 5 listopada 2005 roku Prezes KRUS stwierdził przywrócenie H. A. prawa do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacenia składek od dnia 1 października 2005 roku zgodnie z wnioskiem odwołującego, albowiem wskazał on, że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą na zasadach ogólnych, a kwota należnego podatku za 2004 rok nie przekraczała kwoty 2.528 zł.

Decyzją z dnia 8 czerwca 2006 roku Prezes KRUS stwierdził wobec H. A. ustanie ubezpieczenia społecznego rolników od dnia
1 lipca 2006 roku w związku z niedostarczeniem dokumentu z Urzędu Skarbowego stwierdzającego wysokość podatku należnego za 2005 rok z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w związku z czym ustało ubezpieczenie społeczne rolników z ustawy. Od tej pory odwołujący nie wystąpił do Prezesa KRUS z wnioskiem o objęcie go ubezpieczeniem społecznym rolników.

/dowód: decyzja Prezesa KRUS z dnia 21 października 2004 r., k. 14 akt KRUS; decyzja Prezesa KRUS z dnia 5 listopada 2005 r., k. 16 – 16 v. akt KRUS; decyzja Prezesa KRUS z dnia 8 czerwca 2006 r., k. 17 – 17 v. akt KRUS/

W dniu 21 listopada 2024 roku H. A. wystąpił do Prezesa KRUS z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury rolniczej.

/dowód: wniosek o emeryturę rolniczą, k. 1 – 3 akt KRUS/

Ubezpieczony legitymuje się rolniczym stażem ubezpieczenia w wymiarze 22 lat, 6 miesięcy i 11 dni, tj. okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu(...)roku życia (20.09.1975 r. – 14.09.1988 r.) oraz okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu we własnym gospodarstwie rolnym (15.09.1988 r. – 30.09.1992 r., 1.01.2000 r. – 30.09.2004 r. oraz 1.10.2005 r. – 30.06.2006 r.).

/dowód: kwestionariusz dotyczący okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, k. 9 – 9 v. akt KRUS/

Odwołujący aktualnie utrzymuje się z emerytury z ZUS w kwocie około 2.000 złotych netto miesięcznie. Zamieszkuje wspólnie z żoną, która również otrzymuje emeryturę w kwocie około 1.900 złotych. Innych dochodów nie uzyskują. Odwołujący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni około (...) ha, z czego(...) ha to grunty leśne. Pozostałe grunty wydzierżawił sąsiadowi. Nie ma przychodów z gospodarstwa rolnego, w tym nie otrzymuje dopłat ani świadczeń z tytułu dzierżawy. Żona odwołującego choruje, przebyła udar. Odwołujący zmaga się z nowotworem nerki i schorzeniem kręgosłupa. Na leki wydaje około 300 zł miesięcznie, a żona odwołującego – około 400 zł miesięcznie. Nadto pokrywają oni opłaty za prąd i zużycie wody – około 400 – 500 zł miesięcznie. Raz na kwartał odwołujący opłaca podatek rolny w kwocie 1.400 zł.

/dowód: zeznania odwołującego H. A., nagranie audio, k. 31 akt/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie, których wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu, a które nie były kwestionowane przez żadną ze stron pod względem ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Podstawę ustalenia stanu faktycznego sprawy stanowiły również zeznania odwołującego H. A. złożone na okoliczność prowadzenia gospodarstwa rolnego i okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zeznania te są jasne, logiczne i korespondują z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, dlatego też zyskały wiarę Sądu w pełnym zakresie. Sąd, na zasadzie
art. 235 ² §1 pkt 5 k.p.c., pominął dowód z przesłuchania w charakterze świadka M. Z., albowiem materiał zgromadzony dotychczas w sprawie okazał się być wystarczający dla jej rozstrzygnięcia bez potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku
o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1770) emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny; wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat, a mężczyzny 65 lat; 2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art. 20. Zgodnie z art. 20 tejże ustawy do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z
art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990; 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.; 3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi (ust. 1). Okresów, o których mowa w ust. 1, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów
(ust. 2). Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu
31 grudnia 1948 r. (ust. 3).

Kwestia sporna w niniejszej sprawie dotyczyła tego, czy odwołujący H. A. legitymuje się wymaganym do przyznania mu prawa do emerytury z KRUS okresem stażowym w wymiarze co najmniej 25 lat. Organ rentowy uwzględnił bowiem rolniczy staż ubezpieczenia w wymiarze 22 lat, 6 miesięcy i 11 dni, do którego zaliczył: okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców (20.09.1975 r. – 14.09.1988 r.) oraz okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu we własnym gospodarstwie rolnym (15.09.1988 r. – 30.09.1992 r., 1.01.2000 r. – 30.09.2004 r. oraz 1.10.2005 r. – 30.06.2006 r.). Odwołujący domagał się zaliczenia dalszych okresów, albowiem jak twierdził, gospodarstwo rolne prowadził bez przerwy w latach 1975 – 2015.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie potwierdza słuszność stanowiska organu rentowego, że odwołujący H. A. nie ma wystarczającego stażu ubezpieczenia rolniczego w wymiarze 25 lat, w związku z czym nie przysługuje mu prawo do emerytury rolniczej. Wbrew twierdzeniom odwołującego, nie ma możliwości zaliczenia do tego stażu okresów wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, która była prowadzona równolegle. Obowiązujące przepisy prawa wprost wyłączają taką możliwość. Artykuł 20 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje, że okresów, o których mowa w art. 20 ust. 1, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. Zarówno w systemie rolniczym, jak i powszechnym zawarto zastrzeżenie nieuwzględniania okresów ubezpieczenia w pokrywających się okresach, co oznacza, że tych samych nie bierze się pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do dwóch różnych świadczeń, opartych na odmiennych systemach ubezpieczenia społecznego. Okresy, które zostały już uwzględnione przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej, nie mogą być następnie zaliczone do tego, od którego zależy nabycie prawa do emerytury pracowniczej i odwrotnie. Nie chodzi zatem o samo czasowe pokrywanie się różnych okresów aktywności zawodowej skutkującej powstaniem tytułu ubezpieczenia społecznego, ale o zakaz podwójnego zaliczenia tego samego okresu ubezpieczenia z tego samego tytułu ubezpieczenia. Dokonanie przez ubezpieczonego wyboru co do zaliczenia wskazanego okresu do okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do emerytury w określonym systemie pracowniczym lub rolniczym, uniemożliwia późniejsze zaliczenie tego samego okresu w innym systemie (por. wyr. SN z dnia 13 sierpnia 2024 r., II USKP38/24, LEX; wyr. SA w Katowicach z dnia 4 maja 2022 r., III AUa 1786/21, LEX).

W niniejszej sprawie odwołujący H. A. nabył prawo do emerytury z ZUS, do której zostały mu zaliczone okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, tj. 19.01.1976 r. – 19.11.1977 r., 12.09.1992 r. – 31.12.1998 r., 1.01.1999 r. – 31.12.1999 r., 1.10.2004 r. – 30.09.2005 r., 1.07.2006 r. – 31.08.2017 r., 5.06.2018 r. – 25.03.2020 r., 1.05.2020 r. – 23.12.2020 r., 1.03.2021 r. – 30.04.2021 r. i 13.07.2021 r. – 30.11.2021 r. Dlatego też nie ma możliwości doliczenia tych samych okresów do uprawnień emerytalnych w KRUS, mimo, że odwołujący prowadził w tym samym czasie gospodarstwo rolne.

Reasumując, zaskarżona decyzja Prezesa KRUS jest prawidłowa i brak jest podstaw do jej weryfikacji w kształcie wskazanym w odwołaniu, które to jako bezzasadne podlegało oddaleniu.

Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy,
na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., odwołanie oddalił, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji.

O kosztach procesu Sąd postanowił na zasadzie art. 102 k.p.c., odstępując od obciążania nimi odwołującego. Przepis ten stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Wprawdzie odwołujący jest stroną przegrywającą niniejszy spór i wobec tego zobowiązany byłby pokryć zwrot kosztów zastępstwa strony przeciwnej, aczkolwiek Sąd mając na względzie całokształt okoliczności niniejszej sprawy, doszedł do przekonania, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, pozwalający na odstąpienie od obciążania go tymi kosztami. Odwołujący pozostaje na emeryturze, zaprzestał prowadzenia działalności zarobkowej, jest osobą schorowaną, zamieszkuje wspólnie z żoną, która przebyła udar. Nadto w ocenie Sądu, występując z odwołaniem od decyzji Prezesa KRUS mógł on pozostawać w subiektywnym przekonaniu, że zostanie ono uwzględnione skoro równocześnie prowadził gospodarstwo rolne i pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegał w różnych okresach ubezpieczeniom społecznym w różnych systemach. Biorąc pod uwagę również to, że organ rentowy reprezentowany był przez pełnomocnika świadczącego obsługę prawną ww. podmiotu i w związku z tym organ rentowy nie poniósł dodatkowych wydatków, Sąd orzekający w niniejszym składzie uznał, że obciążenie odwołującego kosztami postępowania byłoby niesłuszne i niesprawiedliwe.

W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 102 k.p.c., postanowił jak w punkcie 2 sentencji.

Sędzia Karolina Chudzinska