Wyrok z 6 lutego 2026, sygn. I C 786/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Ewa Oknińska
Protokolant:	sekretarz sądowy A. P.

po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2026 r. w O.

na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości P. S.

przeciwko P. S., K. S.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I.  uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości P. S. umowę o całkowity podział majątku wspólnego oraz ustanowienia służebności osobistej zawartej w dniu 10 stycznia 2024 r. przed notariuszem J. M. w (...) w P. (Rep. A numer (...)) pomiędzy upadłym P. S. a K. S., której przedmiotem było dokonanie całkowitego podziału majątku wspólnego, w ten sposób, że własność lokalu mieszkalnego nr (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, położonego przy (...) w P., dla którego Sąd Rejonowy w P. prowadzi (...) wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej wynoszącym (...), objętym (...) nabyła w całości K. S. oraz nieodpłatne i dożywotnie ustanowienie służebności osobistej polegającej na prawie zamieszkania i korzystania z całego lokalu mieszkalnego na rzecz P. S., zmienionej aneksem – aktem notarialnym zawartym w dniu 19 stycznia 2024 r. przed notariuszem J. M. w (...) w P. (Rep. A numer (...)),

II.  zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 10.817 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty,

III.  nakazuje ściągnąć od pozwanych na rzecz Skarbu Państwa – Sąd Okręgowy w Olsztynie kwotę 21.407 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, od której uiszczenia zwolniony był powód.

sędzia Ewa Oknińska

Sygn. akt I C 786/25

UZASADNIENIE

Powód Syndyk Masy Upadłości P. S. w pozwie skierowanym przeciwko K. S. i P. S. wniósł o uznanie za bezskuteczną w całości w stosunku do masy upadłości P. S. umowy o całkowity podział majątku wspólnego oraz ustanowienia służebności osobistej zawartej w dniu 10 stycznia 2024 r. przed notariuszem J. M. w Kancelarii Notarialnej w P. (Rep. A numer (...)) pomiędzy upadłym P. S. a K. S., której przedmiotem było dokonanie całkowitego podziału majątku wspólnego, w ten sposób, że własność (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, położonego przy ul(...) w P., powiat (...), województwo (...), dla którego Sąd Rejonowy w P., prowadzi (...) nr (...) nabyła w całości K. S. oraz nieodpłatnie i dożywotnie ustanowienie służebności osobistej polegającej na prawie zamieszkania i korzystania z całego lokalu mieszkalnego na rzecz P. S., zmienionej aneksem – aktem notarialnym zawartym w dniu 19 stycznia 2024 r. przed notariuszem J. M. w Kancelarii (...) w P. (Rep. A numer (...)).

Nadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanych solidarnie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że w dniu 10 stycznia 2024 r. P. S. zawarł z pozwaną K. S. (małżonką) w formie aktu notarialnego umowę o całkowity podział majątku wspólnego oraz ustanowienia służebności osobistej. Na mocy wyżej wskazanej umowy K. S. nabyła w całości własność (...) stanowiącego odrębną nieruchomość położonego przy (...) w P., dla którego Sąd Rejonowy w P. prowadzi (...) nr (...) oraz nieodpłatnie i dożywotnio ustanowiono służebność osobistą polegającą na prawie zamieszkiwania i korzystania z całego lokalu mieszkalnego przez P. S.. W umowie wskazano, że nabycie własności lokalu przez pozwaną K. S. następuje bez spłat i dopłat. Dnia 19 stycznia 2024 r. pozwani zawarli aneks do wyżej wskazanej umowy, w którym wskazali, że z tytułu umowy o całkowity podział majątku wspólnego pozwana tytułem spłaty zapłaci pozwanemu Piotrowi Strękowskiemu w gotówce kwotę 150.000 zł.

P. S. w dniu 8 kwietnia 2025 r. wniósł o ogłoszenie upadłości. Sąd Rejonowy w O. V Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt (...) ogłosił upadłość P. S. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, wyznaczając syndyka R. M.. Powód wskazał, że do dnia wytoczenia powództwa zgłosiło się 7 wierzycieli na łączną kwotę 336.228,24 zł.

Pozwana K. S. w wyniku dokonanej umowy uzyskała korzyść majątkową, którą Syndyk oszacował na kwotę 237.844,80 zł. W ocenie powoda wysokość ceny udziału tj. 150.000 zł została zaniżona przez strony umowy, a ponadto powód kwestionuje fakt rzekomej zapłaty ceny gotówką. Ponadto pozwany P. S. uzyskał korzyść majątkową w kwocie 190.275,84 zł. Syndyk wskazał, że w czasie dokonywania podziału majątku upadły posiadał liczne zadłużenia, o których małżonka upadłego musiała wiedzieć. Obecnie wierzyciele nie mogą dokonać zajęcia udziału oraz zaspokoić się z majątku upadłego, chociażby w niewielkiej części. Upadły oświadczył, że nie posiada żadnego majątku.

W ocenie powoda, gdyby niedokonanie całkowitego podziału majątku wspólnego przez wyzbycie przez upadłego udziału w prawie własności nieruchomości (bez zaspokojenia wierzycieli z uzyskanej rzekomej ceny spłaty) oraz nieodpłatne i dożywotnie ustanowienie służebności osobistej, to wartość jego majątku byłaby większa. Tym samym wierzyciele mieliby szanse zostać zaspokojeni w części. Biorąc pod uwagę niewypłacalność upadłego zarówno na dzień dokonywania podziału majątku jak i na dzień wniesienia pozwu, należy uznać, że czynność ta stanowiła celowe działanie, mające na celu wyprowadzenie jedynego wartościowego składnika majątku upadłego. Upadły miał świadomość, że wyzbywając się majątku w drodze podziału majątku oraz ustanowienie służebności osobistej działa na niekorzyść wierzycieli. W momencie dokonywania spornego podziału upadły miał świadomość swojej trudnej sytuacji finansowej. (pozew k. 4-7, k. 116-119).

W odpowiedzi na pozew pozwana K. S. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu.

W uzasadnieniu przyznała fakt zawarcia umowy o podział majątku wspólnego oraz umowy ustanowienia służebności osobistej. Pozwana wskazała, że powództwo nie zostało udowodnione zarówno co do zasady jak i co do wysokości. W ocenie pozwanej umowa o podział miała charakter odpłatny, o czym przesądza fakt oświadczeń złożonych w akcie notarialnym. Pozwana wskazała, że przeniesienie własności całego lokalu mieszkalnego przez P. S. na jej rzecz wynikało z faktu, że spłaciła zaciągnięte przez P. S. umowy pożyczki, z tytułu których łącznie zobowiązanie pozwanego wynosiło 66.000 zł. Zdaniem pozwanej wartość nieruchomości jako całości została wyceniona przez strony umowy o podział szacunkowo na 200.000 zł, dlatego zapłata przez pozwaną na rzecz pozwanego kwoty 34.000 zł oraz spłata z tytułu przeniesienia prawa własności tej nieruchomości pożyczek zaciągniętych przez pozwanego P. S. na łączną kwotę 66.000 zł jawi się jako całkowicie uzasadniona w przedmiotowym stanie faktycznym.

Ponadto w ocenie pozwanej określenie wartości przedmiotu sporu zarówno w odniesieniu do wartości nieruchomości jak i w odniesieniu do wartości służebności mieszkania jest oderwane od rzeczywistości i nie powinno być przez Sąd akceptowane.

Następnie pozwana wskazała, że nie zdawała sobie sprawy z tego w jakiej wysokości zobowiązania pozwany P. S. zaciągał, jaka kwota pozostała do spłaty, a także czy należności względem wierzycieli są wymagalne.

(odpowiedź na pozew S. P. k. 134-141)

Pozwany P. S. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu przyznał fakt zawarcia umowy o podział majątku wspólnego oraz umowy ustanowienia służebności osobistej. Pozwany wskazał, że powództwo nie zostało udowodnione zarówno co do zasady jak i co do wysokości. W ocenie pozwanego umowa o podział miała charakter odpłatny, o czym przesądza fakt oświadczeń złożonych w akcie notarialnym. Pozwany wskazał, że przeniesienie własności całego lokalu mieszkalnego na rzecz pozwanej S. P. wynikało z faktu, że pozwana spłaciła zaciągnięte przez niego umowy pożyczki, z tytułu których łącznie zobowiązanie pozwanego wynosiło 66.000 zł. Zdaniem pozwanego wartość nieruchomości jako całości została wyceniona przez strony umowy o podział szacunkowo na 200.000 zł, dlatego zapłata przez pozwaną na rzecz pozwanego kwoty 34.000 zł oraz spłata z tytułu przeniesienia prawa własności tej nieruchomości pożyczek zaciągniętych przez pozwanego P. S. na łączną kwotę 66.000 zł jawi się jako całkowicie uzasadniona w przedmiotowym stanie faktycznym.

Ponadto w ocenie pozwanego określenie wartości przedmiotu sporu zarówno w odniesieniu do wartości nieruchomości jak i w odniesieniu do wartości służebności mieszkania jest oderwane od rzeczywistości i nie powinno być przez Sąd akceptowane.

Pozwany wskazał, że konsekwentnie na przestrzeni całego 2024 r. stopniowo dokonywał spłaty swoich wierzycieli i zmniejszał skalę zadłużenia z kwoty uzyskanej od pozwanej z tytułu umowy o podział w wysokości 34.000 zł. Łącznie pozwany dokonał spłaty w wyżej wskazanym okresie na kwotę 32.479,33 zł.

Następnie pozwany wskazał, że pozwana K. S. nie zdawała sobie sprawy z tego w jakiej wysokości zobowiązania pozwany zaciągał, jaka kwota pozostała do spłaty, a także czy należności względem wierzycieli są wymagalne.

(odpowiedź na pozew P. S. k. 151-159)

W piśmie z dnia 5 grudnia 2025 r. powód podniósł zarzut niewiarygodności pożyczek i fikcyjności spłaty. Wskazał, że przedłożone umowy pożyczek są dokumentami prywatnymi, nieposiadającymi daty pewnej w rozumieniu art. 81 k.c. Ponadto z dokumentacji otrzymanej od Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. wynika, iż upadły nie złożył deklaracji PCC w związku z pożyczkami (rzekomo) zaciągniętymi od A. S.i D. R.. Nie zaprezentowano żadnych dowodów wykonania tych umów, poza oświadczeniami strony. Zdaniem powoda uzasadnia to przyjęcie, że przedstawione w załączniku odpowiedzi na pozew dokumenty pożyczek powstały dla pozoru, wyłącznie jako zabezpieczenie transakcji dokonanej przez pozwanych z pokrzywdzeniem wierzycieli. Niezależnie od powyższego, nawet przy hipotetycznym założeniu, że pożyczki te były rzeczywiste, obrona pozwanych i tak jest nieskuteczna prawnie. W ocenie syndyka działanie dłużnika, który w stanie niewypłacalności wybiera z grona swoich wierzycieli wyłącznie osoby najbliższe i zaspokaja je w całości, wyzbywając się w zamian jedynego wartościowego składnika majątku (mieszkania), stanowi niedozwoloną preferencję wierzycieli.

(pismo powoda z dnia 5 grudnia 2025 r. k. 236-237v.)

Pozwani ustosunkowując się do pisma powoda z dnia 5 grudnia 2025 r. złożyli oddzielnie pisma tożsamej treści datowane na 18 grudnia 2025 r. i 19 grudnia 2025 r. W przedmiotowych pismach wskazali, że w całości podtrzymują stanowisko dotychczas wyrażone i zaprzeczają wszelkim twierdzeniom powoda o ile ich wyraźnie nie przyznali oraz kwestionują roszczenie w całości. Wskazali, iż potwierdzają, że doszło do płatności przez pozwaną K. S. na rzecz pozwanego P. S. kwoty w wysokości 150.000 zł, która to została opisana w aneksie do aktu notarialnego z dnia 19 stycznia 2024 r. Podali, że wszystkie umowy pożyczki, które zostały przez nich przedłożone w toku przedmiotowego postępowania to czynności, które w rzeczywistości zostały przez pozwanego dokonane. Zdaniem pozwanych twierdzenia powoda o ich pozorności są całkowicie bezpodstawne i niczym niepoparte. Pozwani przyznali, że pozwany nie dopełnił obowiązku zapłaty stosownych podatków z tytułu zawartych umów, jednak wynikało to wyłącznie z jego niewiedzy i braku świadomości o ciążącym na nim obowiązku zapłaty PCC-3. W podsumowaniu pozwani wskazali, że podtrzymują w całości stanowisko o dokonaniu czynności mającej charakter odpłaty z uwzględnieniem kwoty zapłaconej przez pozwaną, która została ujęta w aneksie, zapłaty przez pozwaną ponad ww. kwotę 34.000,00 zł na poczet pokrycia zadłużenia pozwanego oraz zobowiązania się pozwanej do uregulowania pożyczek zaciągniętych przez pozwanego.

(pismo pozwanej z dnia 18 grudnia 2025 k. 265-269, pismo pozwanego z dnia 19 grudnia 2025 r. k. 273-278)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 10 stycznia 2024 r. K. S. zawarła z P. S. w formie aktu notarialnego umowę o całkowity podział majątku wspólnego oraz umowę ustanowienia służebności osobistej. Pozwani oświadczyli, że w skład ich majątku wspólnego nabytego w czasie trwania małżeństwa wchodzi własność (...), stanowiącego odrębną nieruchomość o łącznej powierzchni 66,40 m ^{( 2 )}budynku nr (...) położonego przy (...) w P., dla którego Sąd Rejonowy w P. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) wraz z udziałem wynoszącym (...)/(...) części w nieruchomości wspólnej, która stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali objętej (...).

Pozwani w § 4 umowy oświadczyli, że dokonują całkowitego podziału majątku wspólnego w ten sposób, że własność lokalu mieszkalnego wskazanego powyżej nabywa w całości K. S.. W § 5 ust. 1 wskazali, że wartość przedmiotu niniejszej umowy strony określiły na kwotę 200.000 zł. Natomiast w § 5 ust. 2 umowy strony oświadczyły, że z tytułu zawarcia niniejszej umowy nie czynią sobie wzajemnych spłat ani dopłat. Ponadto oświadczyli, że wszelkie roszczenia wynikające z całkowitego podziału majątku wspólnego objęte aktem notarialnym uznają za zaspokojone oraz, że nie wnoszą i w przyszłości zobowiązują się nie wnosić wobec siebie żadnych roszczeń z tego tytułu.

W § 7 umowy pozwana K. S. oświadczyła, że ustanawia na przedmiotowym lokalu mieszkalnym nieodpłatną i dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie zamieszkiwania i korzystania z całego lokalu mieszkalnego, na rzecz swojego męża P. S.. Roczną wartość służebności osobistej P. S. określił na kwotę 8.000 zł.

W dniu 19 stycznia 2024 r. pozwani zawarli w formie aktu notarialnego aneks do wyżej wskazanej umowy. Na mocy aneksu dodano § 2 umowy ust. 3 o treści: „Stawający oświadczyli, że nie doszło do ustalenia udziałów małżonków w majątku wspólnym z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku, w związku z powyższym udziały w majątku wspólnym są równe”. Ponadto uległ zmianie § 5 umowy, w którym to pozwani zmienili wartość przedmiotu umowy na 300.000 zł. Ponadto w ust. 2 pozwani oświadczyli, że z tytułu zawarcia umowy o całkowity podział majątku wspólnego K. S. tytułem spłaty zapłaciła P. S. kwotę 150.000 zł ze środków własnych, przed zawarciem umowy gotówką, której odbiór pokwitował P. S..

(dowód: akt notarialny rep. (...) k. 10-14, akt notarialny rep. A nr (...) k. 15-16v., treść księgi wieczystej – k. 17-21)

Pozwany P. S. w dniu 8 kwietnia 2025 r. wniósł do Sądu Rejonowego w O. wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. W spisie wierzycieli wymienił:

(...) Bank S.A. wierzytelność w kwocie 62.121,00 zł, termin zapłaty 14.11.2024 r.,

(...) Bank S.A. wierzytelność w kwocie 14.440,00 zł, termin zapłaty 01.10.2024 r.,

(...) Bank S.A. wierzytelność w kwocie 13.933,00 zł, termin zapłaty 10.10.2024 r.,

(...) S.A. wierzytelność w kwocie 71.019,67 zł, termin zapłaty 20.01.2025 r.,

(...) S.A. wierzytelność w kwocie 10.970,00 zł, termin zapłaty 31.12.2027 r.,

(...) S.A. wierzytelność w kwocie 10.034,00 zł, termin zapłaty 31.07.2027 r.,

(...) S.A. wierzytelność w kwocie 8.842,00 zł, termin zapłaty 30.04.2026 r.,

(...) sp. z o. o. wierzytelność w kwocie 8.842,00 zł, termin zapłaty 30.04.2026 r.,

- L..pl sp. z o. o. wierzytelność w kwocie 2.216 zł, termin zapłaty 30.09.2025 r.

(dowód: wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wraz z załącznikami k. 22-32v.)

W dniu 14 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy w O. sygn. akt (...) ogłosić upadłość P. S.. Do pełnienia funkcji syndyka wyznaczył O. Z..

Powyższym postanowieniem wezwano wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe.

Wierzytelność w postępowaniu upadłościowym zgłosili:



(...) Bank S.A. w łącznej kwocie 68.374,89 zł, wynikającą z umowy o kredyt konsolidacyjny z dnia 30.10.2020 r.,



Podmiot zarządzający aktywami S.A. w łącznej kwocie 139.474,13 zł (termin płatności wierzytelności określono na 31.03.2025 r.),



(...) Bank S.A. w łącznej kwocie 92.548,39 zł, wynikające z umów kredytu z dnia 08.07.2021 r., 15.11.2021 r., 11 kwietnia 2024 r.,



(...) S.A. w łącznej kwocie 21.604,13 zł,



(...) S.A. w łącznej kwocie 3.663,89 zł,



(...) sp. z o. o. w łącznej kwocie 8.120,00 zł, wynikająca z umowy pożyczki z dnia 7.10.2024 r.



L..pl sp. z o. o. w łącznej kwocie 2442,81 zł, wynikająca z umowy pożyczki z dnia 25.11.2023 r.

(dowód: postanowienie z dnia 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt (...) k. 33-34v., zgłoszenie wierzytelności k. 35-40, dokumentacja dotycząca zgłoszenia wierzytelności (...) S.A. k. 41-55, zgłoszenie wierzytelności k. 56-60, zgłoszenie wierzytelności k. 61-65, dokumentacja dotycząca zgłoszenia wierzytelności P. (...) Bank k. 66-77, zgłoszenie wierzytelności k. 78-83v., zgłoszenie wierzytelności k. 84-87v., zgłoszenie wierzytelności k. 88-92, zgłoszenie wierzytelności k. 93-98v., dokumentacja dotycząca wierzytelności Wonga.pl sp. z o.o. k. 99-109)

Pozwani złożyli do akt kserokopie:

- umowy pożyczki z dnia 20.01.2023 r., zawartą miedzy D. G. a pozwanym P. S., w której strony oświadczyły, że pożyczkodawca udziela pożyczkobiorcy (pozwanemu) pożyczki pieniężnej w kwocie 32.000 zł, powyższą kwotę pożyczkobiorca zobowiązał się zwrócić w terminie 16 miesięcy,

- umowy pożyczki z dnia 15.04.2023 r., zawartą miedzy A. S. a pozwanym P. S., w której strony oświadczyły, że pożyczkodawca udziela pożyczkobiorcy (pozwanemu) pożyczki pieniężnej w kwocie 34.000 zł, powyższą kwotę pożyczkobiorca zobowiązał się zwrócić w terminie 12 miesięcy.

(dowód: umowy pożyczki k. 142, 160, 223-224, 228-229)

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. nie odnotował złożenia deklaracji podatkowych PCC-3 dotyczących umów pożyczek z dnia 20 stycznia 2023 r. i 15 kwietnia 2023 r.

Z treści dokumentu zawierającego informację o P. S., wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, iż w PIT-37 złożonym 20 stycznia 2021 r. za rok 2020 wskazał, że uzyskał on dochód w wysokości 34.600,00 zł, w PIT-37 złożonym 12 lutego 2022 r. złożonym za 2021 r. wskazał, że uzyskał dochód w wysokości 11.565,50 zł, w PIT-37 złożonym 9 lutego za 2022 r. wskazał, że uzyskał dochód w wysokości 3.150,60 zł, w PIT-37 złożonym 16 lutego 2025 r. za 2024 r. rok wskazał, że uzyskał dochód w wysokości 4.125,00 zł. Ponadto z informacji wynika, że pozwany złożył PIT-28 w dniu 19 kwietnia 2023 r. za 2022 r., w którym wskazał, że nie uzyskał żadnego przychodu ani dochodu, następny PIT-28 złożył 28 marca 2024 r. za 2023 r. wskazał w nim, że uzyskał 58.001,00 zł przychodu i 0 zł dochodu, ostatni PIT 28 złożył 1 kwietnia 2025 r. za 2024 r. wskazał w nim, że uzyskał 22.000,00 zł przychodu i 0 zł dochodu.

(dowód: pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. wraz z załącznikami k. 238-258)

Obecnie pozwany P. S. pracuje na ¼ etatu, większość czasu spędza w domu. Miesięcznie zarabia około 900 zł. Nie posiada żadnego majątku. W chwili dokonywania podziału majątku nie miał innego majątku oprócz mieszkania. Pozwani są małżeństwem, pozostają w rozdzielności majątkowej od 2021 roku, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Pozwana K. S. pracowała w 2024 r., otrzymując minimalne wynagrodzenie za pracę.

(dowód: zeznania pozwanych k.303v.-305v.)

Sąd zważył co następuje:

W świetle ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd oparł na przedłożonych w sprawie dokumentach, których wiarygodność nie została skutecznie podważona przez strony. Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanych, uznając je za niespójne, pozostające w sprzeczności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Ponadto Sąd miał na uwadze, że pozwani byli bezpośrednio zainteresowani korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem sprawy, co w ocenie Sądu rzutowało na wiarygodność składanych przez nich wyjaśnień.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. pominięto wnioski dowodowe powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W realiach niniejszej sprawy bez większego znaczenia pozostaje faktyczna wartość przekazanej nieruchomości, nadto Sąd uznał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni pozwala na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto pozwani przed wdaniem się w spór nie zakwestionowali wartości przedmiotu sporu.

W pierwszej kolejności i dla porządku poczynionych rozważań wskazać należy, że stosownie do art. 131 prawa upadłościowego, w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 127-130a do zaskarżenia czynności prawnych upadłego, dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli, przepisy art. 132-134 oraz przepisy Kodeksu cywilnego o ochronie wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że w takim przypadku mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o skardze pauliańskiej przewidziane w art. 527 k.c. i następne.

Dokonując merytorycznej oceny zgłoszonego powództwa, należy przede wszystkim wskazać, iż zgodnie z art. 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Stosownie do § 2 omawianego artykułu czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527 § 3 k.c.).

W myśl art. 527 § 1 k.c. przesłankami skargi pauliańskiej są, zatem: 1) istnienie po stronie wierzyciela wierzytelności, 2) dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzyciela, 3) uzyskanie w wyniku tej czynności korzyści majątkowej przez osobę trzecią, 4) istnienie po stronie dłużnika świadomości pokrzywdzenia wierzyciela, 5) wiedza bądź możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią, uzyskującą korzyść majątkową, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela oraz 6) działanie osoby trzeciej w złej wierze.

Istnienie i wymagalność wierzytelności pieniężnych objętych skargą pauliańską, zostało wykazane dokumentami. Niewątpliwie większość zobowiązań dłużnika istniała w chwili dokonania skarżonej czynności. Po dokonaniu skarżonej czynności pozwany P. S. zawarł w dniu 11 kwietnia 2024 r. umowę kredytu z (...) S.A., w dniu 7.10.2024 r. umowę pożyczki (...) sp. z o. o.

Istnienie wierzytelności nie było kwestionowane w niniejszej sprawie. Należy, zatem stwierdzić, że wierzytelności, o których ochronę występuje strona powodowa istnieją i są wymagalne.

Należy zaznaczyć, że pozwana uzyskała korzyść majątkową, jako osoba będąca w rozumieniu art. 527 § 3 k.c., w bliskim stosunku z dłużnikiem.

W tych warunkach należało w pierwszej kolejności ocenić, czy wskutek czynności prawnej, dokonanej przez dłużnika:

- czy pozwana K. S., jako osoba bliska uzyskała korzyść majątkową;

- czy czynność prawna dłużnika została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli,

- czy dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Oceniając zaistnienie po stronie dłużnika dalszych przesłanek skargi pauliańskiej, a zatem świadomego dokonania przez niego czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli należy zwrócić uwagę, że samo pojęcie dokonania przez dłużnika czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli zdefiniowane zostało w § 2 cytowanego wyżej art. 527 k.c. Co ważne do zastosowania tego przepisu nie jest konieczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i przeprowadzenie nieskutecznej egzekucji (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 6 grudnia 1996 r.,(...),) ani ogłoszenie upadłości dłużnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1998 r., (...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2000 r., (...)). Wystarczy wykazanie, że wobec stanu majątku dłużnika niemożliwe jest zaspokojenie wierzytelności skarżącego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2000 r., (...)). Zgodnie ze stanowiskiem doktryny, jak też orzecznictwa, niewypłacalność dłużnika oznacza taki stan jego majątku, wykazany wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, w którym egzekucja prowadzona zgodnie z przepisami k.p.c. nie może przynieść zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej od dłużnika (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 1997 r. (...)). Jak ustalono w niniejszej sprawie, wskutek umowy o całkowity podział majątku wspólnego oraz umowy ustanowienia służebności wierzyciele zostali pozbawieni możności zaspokojenia roszczeń ze składnika majątkowego o znacznej wartości, jakim ówcześnie dłużnik jeszcze dysponował. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że dłużnik nie posiada żadnego majątku, a obecny stan masy upadłościowej nie pozwala na zaspokojenie wierzycieli. Mając na uwadze powyższe nie ulega wątpliwości, iż przenosząc własność nieruchomości, pozwalającej choćby na częściowe zaspokojenie należności uprawnionych, dłużnik działał na szkodę wierzycieli.

W przedmiotowej sprawie wierzyciele utracili możliwość zaspokojenia się z majątku dłużnika, albowiem P. S. wyzbył się całego swojego majątku. Zatem dłużnik pogłębił swoją niewypłacalność wskutek dokonania podziału majątku wspólnego. Ponadto, okoliczność ta nie była kwestionowana przez stronę pozwaną, jak też przez samego dłużnika. Stan niewypłacalności dłużnika został zatem wykazany w sposób nie budzący wątpliwości.

Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia, oraz że wiążąca się z pokrzywdzeniem wierzyciela niewypłacalność dłużnika musi istnieć zarówno w chwili wystąpienia ze skargą pauliańską, jak i w chwili orzekania przez sąd o zawartym w niej żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., (...), nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., (...), nie publ. lub z dnia 29 czerwca 2004 r., (...), nie publ.).

Niewątpliwie dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, albowiem wyzbywając się majątku, takie pokrzywdzenie przewidywał. Świadomość pokrzywdzenia nie musi dotyczyć konkretnego wierzyciela, wystarczy świadomość pokrzywdzenia któregokolwiek z wierzycieli. Dłużnik zawierając umowę o podział majątku z dnia 10 stycznia 2024 r. wyzbył się całego posiadanego przez siebie majątku na rzecz żony.

W kontekście powyższego wskazać należy, że w wyniku dokonania w dniu 10 stycznia 2024 r. czynności prawnej, dłużnik wyzbył się majątku. W takiej zaś sytuacji zachodziły słuszne podstawy by uznać, że działanie dłużnika nastawione było na uczynienie niemożliwym zaspokojenie wierzycieli, albo ograniczenia takiej możliwości.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że pozwana w wyniku wykonania wskazanej umowy uzyskała korzyść majątkową. W ocenie Sądu uzyskała ona pod tytułem darmym własność nieruchomości. Sąd nie dał przy tym wiary zeznaniom pozwanych, którzy twierdzili, że pozwana uiściła na rzecz pozwanego 150.000,00 zł zgodnie z aneksem do umowy oraz spłaciła zaciągnięte przez niego pożyczki od najbliższej rodziny oraz dopłaciła 34.000 zł pozwanemu, które zostały przekazane zdaniem pozwanego na rzecz spłaty innych zobowiązań finansowych. Pozwani w toku postępowania wielokrotnie zmieniali swoje stanowisko. Dla przykładu należy wskazać, że w odpowiedziach na pozew wskazali, że pozwana spłaciła zaciągnięte przez P. S. umowy pożyczki, z tytułu których łącznie zobowiązanie pozwanego wynosiło 66.000 zł oraz ponadto zapłaciła pozwanemu 34.000 zł. W pismach z dnia 18 i 19 grudnia 2025 r. pozwani wskazali, że pozwana zapłaciła na rzecz pozwanego 150.000 zł, spłaciła pożyczki w wysokości 66.000 zł oraz dopłaciła na rzecz pozwanego 34.000 zł. Natomiast na rozprawie z dnia 4 lutego 2026 r. pozwani wskazali już trzy pożyczki, których łączna wartość wynosiła 101.000 zł. Powyższe zachowanie pozwanych świadczy o braku konsekwencji w prezentowanej wersji zdarzeń oraz w znacznym stopniu podważa wiarygodność składanych przez nich zeznań. Wskazać należy także, że umowy pożyczki nie zostały zgłoszone do urzędu skarbowego, nie były oprocentowane, a ich spłata nie była w żaden sposób zabezpieczona. Ponadto należy wskazać, że dokonując oceny sytuacji finansowej pozwanych Sąd uznał za mało prawdopodobne, aby pozwana była w stanie zgromadzić i odłożyć środki pieniężne w łącznej wysokości przekraczającej 250.000 zł. Twierdzenia pozwanej w tym zakresie nie znajdują oparcia ani w zasadach doświadczenia życiowego, ani w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanej dotyczących rzekomej pożyczki udzielonej jej przez brata oraz zaciągnięcia kredytu w banku na spłatę mieszkania z tytułu podziału majątku, albowiem powyższe nie zostało w żaden sposób udokumentowane. Nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia pozwanych, jakoby pozwana miała oszczędności ze spadku, które przeznaczyła na spłatę małżonka. Powyższe okoliczności nie zostały udowodnione żadnymi dowodami. Twierdzenia pozwanych w tym zakresie pozostają w sprzeczności z treścią ich zeznań dotyczących ich sytuacji materialnej w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb. Pozwany wskazał, że zaciągał pożyczki na zakup łóżeczka dla dziecka, naprawę samochodu. Pozwana zaś osiągała minimalne wynagrodzenie za pracę.

Wykazane zostało istnienie przesłanek warunkujących możliwość skorzystania przez powoda z ochrony pauliańskiej w zakresie umowy o podział majątku. Oczywistym przy tym jest, że K. S. (pozwaną) i jej męża P. S. - łączą „bliskie stosunki”, o jakich mowa w treści przepisu art. 527 § 3 k.c.

Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanej, jakoby ta nie miała wiedzy o zobowiązaniach męża. Stanowiska pozwanych w tej kwestii również pozostają ze sobą w sprzeczności, z jednej strony pozwana twierdzi, że nie miała wiadomości o ciężkiej sytuacji finansowej męża z drugiej strony twierdzi, że spłaciła zaciągnięte przez niego pożyczki w łącznej wysokości 101.000 zł. Ponadto dłużnik i pozwana są małżeństwem, wspólnie zamieszkują, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Powyższe okoliczności świadczą o pozostawaniu w bliskich relacjach i wiedzy o codziennym życiu małżonków, w tym ich problemach finansowych.

Rozstrzygając o żądaniu pozwu, należy pamiętać o regulacji zawartej w art. 528 k.c. Zgodnie z przywołanym przepisem, jeżeli wskutek czynności dokonanej przez dłużnika, osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik dział ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Powyższy przepis uwalnia powoda od obowiązku wykazania istnienia po stronie osoby trzeciej wiedzy odnośnie działania przez dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia. Zaś udowodnienie przez osobę trzecią, że nie wiedziała i mimo zachowanie najwyższej staranności – nie mogła się dowiedzieć o działaniu z pokrzywdzeniem wierzyciela – nie rodzi zwolnienia jej z odpowiedzialności wobec wierzyciela. Wiedza osoby trzeciej jest w tym wypadku całkowicie obojętna i pozostaje poza zakresem badania przez sąd przy rozpoznawaniu sprawy wszczętej na skutek skargi pauliańskiej w zakresie czynności nieodpłatnych Wskazać również należy, że zgodnie z wyrokiem SN z dnia 29 maja 2013 r., (...) czynność prawna, obejmująca przeniesienie własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą (na rzecz zbywającego, dłużnika) ma charakter czynności nieodpłatnej w rozumieniu art. 528 k.c.

Odnosząc się natomiast do wierzytelności, powstałych po dokonaniu skarżonej czynności (z tytułu zawartej przez pozwanego w dniu 11 kwietnia 2024 r. umowy kredytu z (...) S.A., w dniu 7.10.2024 r. umowy pożyczki (...) sp. z o. o.)

wskazać należy, że skarżona czynność poprzedzała powstanie wierzytelności z tego tytułu. W omawianym przypadku zajdzie zatem konieczność rozważenia roszczenia powoda pod kątem spełnienia przesłanek z art. 530 k.c. Przepis ten poszerza bowiem zastosowanie skargi pauliańskiej na sytuacje, gdy dłużnik najpierw dokonuje czynności powodujących jego niewypłacalność, a dopiero potem powstaje jego zobowiązanie w stosunku do wierzyciela. Chroni więc on tzw. wierzycieli przyszłych, czyli takich, których wierzytelności powstały po dokonaniu przez dłużnika czynności prawnej krzywdzącej wierzycieli. W związku z tą okolicznością w omawianym przypadku zaszła konieczność badania, czy dłużnik zdawał sobie sprawę z tego, że w związku ze swoją działalnością polegającą na wyzbyciu się majątku może mieć w przyszłości wierzycieli, a także, czy podjęta przez niego czynność zmierzała do jego pokrzywdzenia. W ocenie Sądu dłużnik w chwili rozporządzania mieniem zdawał sobie sprawę, że w przyszłości będzie odpowiadał za długi. Pozwany już wcześniej zaciągał kredyty konsolidacyjne, aby spłacać wcześniejsze zobowiązania. Do przyjęcia odpowiedzialności na tej podstawie nie jest istotne, czy osoba przyszłego wierzyciela była znana w chwili dokonania rozporządzenia majątkiem przez dłużnika i czy dłużnik znał konkretnie wielkość wierzytelności. Nie jest przy tym istotne, czy dłużnik wiedział, w jakiej konkretnie dacie powstanie zobowiązanie.

W tym kontekście Sąd uznał, że zachodzą podstawy do stwierdzenia, że dłużnik zbywając nieruchomość, miał świadomość zarówno mającej powstać w przyszłości wierzytelności powoda, jak też działał z powziętym z góry zamiarem pokrzywdzenia wymienionego, tj. wyzbył się składnika majątkowego świadomie, w celu spowodowania, bądź pogłębienia, stanu swojej niewypłacalności i uniemożliwienia uzyskania zaspokojenia przez przyszłego wierzyciela.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości P. S. umowę o całkowity podział majątku wspólnego oraz ustanowienia służebności osobistej zawartej w dniu 10 stycznia 2024 r. przed notariuszem J. M. w Kancelarii (...) w P. (Rep. A numer (...)) pomiędzy upadłym P. S. a K. S., której przedmiotem było dokonanie całkowitego podziału majątku wspólnego, w ten sposób, że własność (...) mieszkalnego (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, położonego przy ul(...) w P., dla którego Sąd Rejonowy w P. prowadzi (...) nr (...) wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej wynoszącej (...), objętym (...) nr (...) nabyła w całości K. S. oraz nieodpłatnie i dożywotnie ustanowienie służebności osobistej polegającej na prawie zamieszkania i korzystania z całego lokalu mieszkalnego na rzecz P. S., zmienionej aneksem – aktem notarialnym zawartym w dniu 19 stycznia 2024 r. przed notariuszem J. M. w Kancelarii (...) w P. (Rep. A numer (...)).

Sąd ustalił, że dokonana czynność jest bezskuteczna w stosunku do masy upadłości, co wynika z przepisów prawa upadłościowego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 134 prawa upadłościowego, jeżeli czynność upadłego została uznana za bezskuteczną, to co wskutek tej czynności ubyło z majątku upadłego, podlega przekazaniu do masy upadłości

Podkreślić należy, również że w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2022 r. sygn. akt (...) Sąd wskazał, że jeżeli przeniesienie prawa własności nieruchomości nastąpiło w zamian za ustanowienie służebności osobistej, to z punktu widzenia instytucji skargi pauliańskiej nie można "rozszczepiać" tych czynności i traktować ich jako dwóch niezależnych od siebie czynności w postaci umowy darowizny (w tym przypadku umowy o podział majątku) i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. Ocena podstawy prawnej przeniesienia własności nie może być w tym przypadku przeprowadzana w oderwaniu od ustanowienia służebności osobistej na rzecz zbywców. Czynność prawna objęta skargą pauliańską prowadzi bowiem do pokrzywdzenia wierzycieli nie tylko z powodu wyzbycia się przez dłużników składnika majątkowego, z którego mogłaby ona uzyskać zaspokojenie, ale także z racji obciążenia nieruchomości służebnością osobistą skuteczną erga omnes. Tego rodzaju czynność prawna musi być uznana za zdziałaną ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, bowiem ewidentnie prowadzi do utrudnienia, a nawet uniemożliwienia egzekucji z nieruchomości, skoro dłużnik zyskuje przy tym ochronę i korzyść majątkową kosztem nieruchomości będącej przedmiotem umowy.

Obciążenie nieruchomości służebnością, spowodowało, że w realiach rynkowych nieruchomość traci na atrakcyjności dla potencjalnych nabywców i dodatkowo utrudnia prowadzenie egzekucji z takiej nieruchomości. Czynność prawna prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli, nie tylko z powodu wyzbycia się przez dłużnika składnika majątkowego, z którego wierzyciele mogliby uzyskać zaspokojenie, ale także z racji obciążenia nieruchomości, które powoduje, że możliwość przeprowadzenia skutecznej egzekucji w takiej sytuacji doznaje istotnego ograniczenia i ma wpływ na zakres ewentualnego zaspokojenia. Stosownie bowiem do art. 1000 § 3 k.p.c. pozostają w mocy ujawnione przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentu do zbioru albo nieujawnione w ten sposób, lecz zgłoszone najpóźniej na trzy dni przed terminem licytacji, użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest hipotekami obciążona albo jeżeli wartość użytkowania, służebności i praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w cenie nabycia. Jednakże w wypadku ostatnim wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia. W tym przypadku w razie sprzedaży licytacyjnej nieruchomości na poczet ceny nabycia zostanie zaliczona wartość służebności (która w istocie pomniejszy wartość nieruchomości), czego efektem będzie zaspokojenie wierzyciela w mniejszym zakresie aniżeli w sytuacji, gdyby nieruchomość nie była obciążona takim prawem. Sama zaś służebność osobista – jako prawo niezbywalne (art. 300 k.c.), nie podlega egzekucji (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 14 listopada 2012 r. – (...), wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2020 r. – (...)).

Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w pkt I wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Powód wygrał sprawę w całości, dlatego pozwani są zobowiązani zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na zasądzoną kwotę 10.817 zł na rzecz powoda składa się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 10.800 zł.

W punkcie III wyroku Sąd orzekł o kosztach sądowych na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ustawy w zw. z art. 98 k.p.c. Koszty sądowe obejmują opłatę sądową od pozwu od której powód był zwolniony na mocy ustawy w kwocie 21.407 zł. Pozwani przegrali proces w całości i dlatego zobowiązani są uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Olsztynie powyższe koszty sądowe.

sędzia Ewa Oknińska