Wyrok z 10 lutego 2026, sygn. XXV C 4314/20
Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)
Sygn. akt XXV C 4314/20
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 lutego 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Paweł Duda
po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2026 r. w Warszawie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa E. R.
przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Generalnemu Lasów Państwowych
o zapłatę
I. zasądza od Skarbu Państwa – Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych na rzecz E. R. kwotę 21.426 zł (dwadzieścia jeden tysięcy czterysta dwadzieścia sześć złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 czerwca 2025 r. do dnia zapłaty;
II. oddala powództwo w pozostałej części;
III. zasądza tytułem zwrotu kosztów postępowania od E. R. na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych kwotę 10.800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;
IV.
nakazuje pobrać od E. R. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego
w Warszawie kwotę 30.848,76 zł (trzydzieści tysięcy osiemset czterdzieści osiem złotych siedemdziesiąt sześć groszy).
Sygn. akt XXV C 4314/20
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 10 lutego 2026 r.
E. R. w pozwie z dnia 20 maja 2019 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych kwoty 408.950,54 zł wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 12 marca 2019 r. do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe (...) E. R. z siedzibą w miejscowości H.. Głównym przedmiotem działalności powoda jest produkcja wyrobów tartacznych. W związku z prowadzoną działalnością powód nabywa drewno biorąc co roku udział w tzw. procedurze oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców prowadzonej przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych. Powód brał udział
w postępowaniu dotyczącym nabycia surowca drzewnego także w 2018 r., jednakże w trakcie przeprowadzenia przetargu doszło do wystąpienia błędów techniczno-informatycznych i/lub proceduralnych po stronie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, które doprowadziły do niewłaściwej oceny kryterium geografii zakładu przerobu drewna powoda (...) z siedzibą w H.. Doszło do nieuprawnionej edycji lokalizacji punktu przerobu drewna powoda, tj. określenia współrzędnych niezgodnych z rzeczywistą lokalizacją zakładu i niezgodnych z wartościami (...) wskazanymi w formularzu zgłoszeniowym rejestracji lokalizacji jednolitych jednostek produkcji z dnia 26 listopada 2016 r., który został pozytywnie zweryfikowany przez jednostką macierzystą – Nadleśnictwo w B.. Edycja lokalizacji zakładu powoda nie była wynikiem działania powoda, lecz została spowodowana przez pracowników nadleśnictwa lub zaistniała na skutek błędu techniczno-informatycznego portalu. W związku z powyższym powód złożył reklamację a w odpowiedzi uzyskał informację, że doszło do zmiany lokalizacji na niewłaściwą w dniu 7 grudnia 2016 r., kiedy możliwość edycji tej lokalizacji nie była możliwa przez przedsiębiorcę, a tylko i wyłącznie przez pracowników nadleśnictwa. W konsekwencji nieuprawnionej edycji danych dotyczących lokalizacji zakładu powoda doszło do naruszenia warunków dokonywania oceny ofert wynikających z decyzji i zarządzeń Dyrektora Lasów Państwowych, a dokładnie
z załącznika nr 2 do decyzji nr (...) Dyrektora Lasów Państwowych z dnia 20 listopada
2017 r., dotyczących zasad postępowania obowiązujących w procedurze zasadniczego oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców na rynku podstawowym na rok 2018. Nieprawidłowości w zakresie błędnego zastosowania kryterium geografii zakupu, zawinione przez Skarb Państwa — Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, pozbawiły powoda możliwości zaopatrzenia w surowiec w preferencyjnych dla niego lokalizacjach i oczekiwanym przez niego asortymencie i ilościach, co stanowi rażące naruszenie warunków dokonywania oceny ofert, w szczególności punktowania ofert
z zastosowaniem kryterium geografii. Nadto, z uwagi na brak możliwości zakupu drewna liściastego w oczekiwanej ilości (niezbędnej do prowadzenia rentownej działalności), powód został częściowo zmuszony do zmiany profilu działalności, co skutkowało utratą części klientów tarcicy liściastej i koniecznością pozyskania nowych klientów tarcicy iglastej. Powód został zmuszony do złożenia ofert na zakup drewna opiewających na ceny maksymalne (z uwagi na brak punktów za kryterium geografii) celem nabycia jakiegokolwiek surowca (aby móc prowadzić działalność), co skutkowało znaczną stratą finansową po jego stronie. Ostatecznie powód nabył drewno w ilości mniejszej o około 15%, co skutkowało brakiem surowca na okres około 4 miesięcy a tym samym koniecznością przymusowego zakupu surowca na aukcjach, co wiązało się z dużo wyższą ceną. Ponadto, w związku
z koniecznością zakupu surowca w nadleśnictwach znacznie oddalonych od zakładu powoda, został on zmuszony do poniesienia dużo wyższych kosztów transportu drewna.
W związku z powyższym powód dochodzi w niniejszej sprawie odszkodowania
w kwocie 408.950,54 zł, na którą składają się:
107.979,31 zł za zakup 1.253 m
(
3) drewna na aukcji (...), wynikająca z różnicy między kwotą 308.121 zł (ceną uiszczoną za 1.253 m
(
3) drewna zakupionego na aukcji (...)) a łączną ceną zakupu na poziomie 200.141 zł, którą powód by uiścił za 1253 m
(
3) drewna w cenie 159,73 zł/m
(
3), tj. uśrednionej cenie jaką powód zapłaciłby
w I procedurze przy kryterium oceny na poziomie 6,4 (1.116.002,00 zł : 6.987 m
(
3));
279.001 zł, co stanowi nadpłatę między ceną faktycznie zapłaconą przez powoda za nabyty asortyment drewna w I procedurze sprzedażowej w 2018 r., przy kryterium ceny na poziomie 8,00 (tj. iloczyn wagi na stałym poziomie 0,8 i ceny na poziomie 10,00), w łącznej kwocie 1.395.003,00 zł, a ceną którą by uiścił gdyby nie popełniono zarzucanego pozwanemu błędu, przy kryterium ceny na poziomie 6,40 (tj. iloczyn wagi na stałym poziomie 0,8 i ceny na poziomie 8,00), w łącznej kwocie 1.116.002,00 zł, zakładając nabycie takiej samej ilości drewna tj. 6.987 m 2;
-21.970,23 zł, jako różnica między poniesionym kosztem transportu drewna w 2018 r.
a kosztem, który zostałby poniesiony gdyby powód mógł nabyć surowiec w pobliskich dla jego zakładu nadleśnictwach.
Według powoda, naruszenie przez pozwanego, jako organizatora przetargu, jego warunków, wbrew obowiązkowi z art. 70 1 § 4 k.c., skutkuje odpowiedzialnością odszkodowawczą pozwanego na podstawie art. 471 k.c. Powód wskazał, że jeżeli dokładne wykazanie wysokości szkody nie będzie możliwe, to zastosowanie winień znaleźć art. 322 k.p.c.
Skarb Państwa – Dyrektor Generalny Lasów Państwowych w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości.
W uzasadnieniu pozwany podniósł, że powód nie wykazał niezgodnego z prawem działania lub zaniechania pracowników Zakładu (...). Do obliczeń związanych z możliwością zakupów w punktach przerobu surowca drzewnego zostały uwzględnione dane z Portalu (...), ze szczególnym uwzględnieniem lokali geograficznej według stanu na dzień 23 listopada 2017 r. z godz. 18:00 Analiza przeprowadzona przez Zakład wykazała, że zgłoszenie o błędzie zostało przekazane po zakończeniu procesu obliczeniowego oraz ostatniego dnia pierwotnie zakładanego terminu zakończenia ofertowania na etapie zasadniczym. Nie przekazano informacji o możliwym, potencjalnym błędzie i konieczności weryfikacji zapisów bazy danych dotyczących przedsiębiorcy przed rozpoczęciem procesu ofertowania. Według pozwanego, błąd lokalizacji nie jest błędem wynikającym z czynności wykonywanych przez pracowników Lasów Państwowych ani aplikacji Portalu (...), lecz jest to błąd powoda, gdyż lokalizacja punktu przerobu nie uległa zmianie od I dogrywki na rok 2017 r. (07.02.2016 r.) do postępowania zasadniczego na rok 2018 r. Wszyscy użytkownicy systemu Portalu (...) mają stały dostęp do podglądu danych adresowo-lokalizacyjnych oraz mają obowiązek przesunięcia lokalizacji pinezki i zapisania zmiany współrzędnych XY.
W związku z powyższym uznano, że wola kupującego w zakresie lokalizacji złożonych ofert została potwierdzona czynnościami ujętymi w zaakceptowanym przez niego regulaminie. Pozwany wskazał, że na przypis drewna w ramach danej oferty sprzedaży uzyskany w trakcie procedowania ma wpływ wiele czynników, do których należy zaliczyć: oceny ofert zakupu, ilości drewna ujmowane w ofertach zakupu oraz wielkość oferty sprzedaży. W związku z tym każda oferta sprzedaży procedowana jest indywidualnie, w oparciu o precyzyjne dane pozwalające na określenie dokładnego, niehipotetycznego poziomu przypisu drewna. Odległość nie jest jedynym kryterium służącym do wyboru miejsca składania ofert. Analizy wyników procedowania wskazują, że pozostałymi czynnikami mającymi wpływ na lokalizacje składania ofert są: cena, jakość drewna, wielkość oferty sprzedaży, oferty zakupów innych klientów, poziom obsługi realizacji umów, dlatego zmiany lokalizacji ofert zakupów nie są dla sprzedającego oczywiste z uwagi na ich subiektywność. Taki stan rzeczy znajduje odzwierciedlenie w zapisanym przebiegu ofertowania, w którym powód nie wykorzystał pełnych możliwości zakupów w preferowanych nadleśnictwach. W związku
z powyższym porównywanie wyników do lat ubiegłych z przyczyn metodycznych jest błędne. Pozwany podniósł, że nie ma podstaw do przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa, gdyż regulacje art. 417 i następne k.c. znajdą zastosowanie wyłącznie do szkód wyrządzonych przy wykonywaniu władzy publicznej. Ponadto jako niezgodne z prawem kwalifikowane są bezprawne zachowania sprzeczne z przepisem prawa, co utożsamia się
z reguły ze sprzecznością z którąś z norm wyrażonych w akcie prawnym wymienionym
w katalogu źródeł prawa, a powołany przepis nie obejmuje swym zakresem ani decyzji, ani regulaminów. Pozwany jako organizator przetargu od chwili udostępnienia przetargu postępował zgodnie z postanowieniami ogłoszenia i zgodnie z warunkami przetargu. Pozwany zarzucił również, że powód nie udowodnił szkody, którą miałby ponieść na skutek działania Lasów Państwowych, ani nie wskazał, że został pozbawiony hipotetycznej korzyści, którą mógłby osiągnąć gdyby nie działanie Lasów Państwowych. Powód nie przedstawił rachunków potwierdzających rzeczywiste koszty transportu a wyliczenie różnicy w kosztach transportu poniesionych a przewidywanych w sąsiednich nadleśnictwa została wyliczona wyłącznie na podstawie danych dowolnie przyjętych przez powoda. Rozliczenia ofert zakupu według danych z Portalu (...) zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający weryfikację przedmiotowych danych. Według pozwanego, art. 322 k.p.c. nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż niemożliwość udowodnienia wysokości dochodzonego roszczenia powinna mieć charakter obiektywny, co
w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca. Przeprowadzona przez Zakład (...), w związku ze złożoną przez powoda w toku procedury sprzedaży drewna reklamacją, symulacja procedury przypisu drewna wykazała, że w przypadku odpowiedniej lokalizacji oznaczenia punktu przerobu powód otrzymałby przypis drewna niższy o 1.070 m
(
3) niż uzyskał faktycznie. Powód nie wykazał, że został częściowo zmuszony do zmiany profilu działalności, co skutkowało utratą części klientów tarcicy liściastej i koniecznością pozyskania nowych klientów tarcicy iglastej.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
E. R. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe (...) (...) w miejscowości H., gdzie posiadał punkt przerobu drewna (zwaną dalej również jako (...)). Głównym przedmiotem prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej jest produkcja wyrobów tartacznych: tarcicy, brykietu, peletu opałowego. Powód na potrzeby prowadzonej działalności nabywał drewno między innymi od Lasów Państwowych, uczestnicząc
w aukcjach (
wydruk z CEIDG powoda – k. 18;
przesłuchanie powoda E. R. – k. 464-465v.).
Dyrektor Generalny Lasów Państwowych wydał w dniu 24 października 2016 r. zarządzenie nr 46 w sprawie sprzedaży drewna prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r.
o lasach, w związku z § 6 Statutu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe.
W § 36 tego zarządzenia określone zostały kryteria oceny ostatecznej oferty nabycia drewna. Zgodnie z tym postanowieniem, ostateczna oferta nabycia drewna sformułowana przez podmiot operujący w charakterze potencjalnego nabywcy na danym konkretnym podstawowym rynku właściwym danego nadleśnictwa, będącą reakcją na ofertę zbycia drewna na tym rynku, podlega ocenie punktowej z uwzględnieniem trzech kryteriów:
1) kryterium ceny;
2) kryterium zwyczaju kupieckiego;
3) kryterium geografii zakupu, przy czym kryterium to ustala się ze względu na:
a) wnikający z przepisów Konwencji Klimatycznej imperatyw ograniczania przez państwa członkowskie Unii emisji gazów cieplarnianych do atmosfery ze źródeł transportowych;
b) zasady unijne postulujące:
-dokonywanie przerobu drewna jak najbliżej jego miejsca pozyskania,
-skracanie dróg transportowych, związanych z przemieszczeniem towarów na terytorium UE.
W § 38 ust. 1 zarządzenia wskazano, że kryterium geografii zakupu stanowi
o zgodności faktycznego „obłożenia poszczególnych nadleśnictw” przez danego przedsiębiorcę zapotrzebowaniem na drewno z ,,obłożeniem” najbardziej racjonalnym, m.in. ze względu na drogę transportu tego surowca do miejsca jego faktycznego przerobu, jednak
z uwzględnieniem okoliczności, że do danego nadleśnictwa „ciąży” nie jeden, lecz zazwyczaj wielu przedsiębiorców.
Zgodnie z § 38 ust. 2 zarządzenia, zastosowanie kryterium geografii wymaga rozpoznania:
1)
geograficznego rozmieszczenia jednostek lokalnych jednorodnej produkcji danego
i innych przedsiębiorców;
2) faktycznego średniorocznego poziomu przerabiania drewna pochodzącego z bazy surowcowej kształtowanej przez Lasy Państwowe;
3) geograficznego rozmieszczenia pozycji cięć, będących źródłem drewna, o którym mowa w ust. 1;
4) dróg transportowych od geograficznego rozmieszczenia pozycji cięż, o których mowa w pkt 3, do jednostek lokalnych jednorodnej produkcji, o których mowa w pkt 1.
W myśl § 38 ust. 3 zarządzenia, przy rozwiązywaniu problemu kryterium geografii zakupu należy mieć na względzie, że najbardziej racjonalne „obłożenie poszczególnych nadleśnictw” przez danego przedsiębiorcę zapotrzebowaniem na drewno ma miejsce wówczas, gdy przy racjonalnym „obłożeniu poszczególnych nadleśnictw” zapotrzebowaniem na drewno przez innych przedsiębiorców uzyskuje się efekt „najkrótszej drogi transportowej dostaw” przy jednoczesnym efekcie zapewnienia każdej jednostce jednorodnej produkcji, podaży drewna na poziomie możliwie najbardziej zbliżonym do dotychczasowego przerabiania drewna pozyskiwanego w Lasach Państwowych.
W § 39 wyżej wymienionego zarządzenia podano skalę oceny spełnienia poszczególnych kryteriów przez ofertę nabycia. Stopień spełnienia poszczególnych kryteriów w odniesieniu do danej oferty zakupu podlega ocenie punktowej w skali od 0 do 10 (ust. 1). Przy ocenie kryterium ceny brak punktów (0 punktów) jest związany z ceną odmowy, zaś 10 punktów – z ceną górną. Do cen mieszczących się w granicach wyznaczonych ceną odmowy
i ceną górną przypisuje się liczbę punktów zgodnie z zasadą proporcjonalności (ust. 2).
W odniesieniu do kryteriów zwyczaju kupieckiego oraz geografii zakupu postanowienia ust. 2 stosuje się odpowiednio (ust. 3).
Według zapisów § 40 zarządzenia, łączna punktacja danej oferty zakupu w danym nadleśnictwie jest ustalana z zastosowaniem następującej formuły: {[ilość punktów przypisana do kryterium ceny w danym nadleśnictwie x waga tego kryterium] + [ilość punktów przypisana do kryterium zwyczaju kupieckiego x waga tego kryterium] + [ilość punktów przypisana do kryterium geografii zakupu x waga tego kryterium]}.
( wyciąg z zarządzenie nr 46 Dyrektora Lasów Państwowych z dnia 24.10.2016 r. w sprawie sprzedaży drewna prowadzonej przez (...), wraz z załącznikiem nr 1 – k. 40-46).
E. R. w dniu 28 listopada 2016 r. złożył w Nadleśnictwie B. formularz „Lokalizacji jednolitych jednostek produkcji – formularz rejestracji i zmiany danych”.
W formularzu tym oznaczył dane punktu przerobu w miejscowości H. (...), (...)-(...) J. o współrzędnych geograficznych GPS: (...). Współrzędne lokalizacji z wniosku zostały zweryfikowane w terenie przez pracownika Nadleśnictwa B. U. R. (2) – inżyniera nadzoru. Następnie zostały zatwierdzone na podstawie wytycznych Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R. przez U. R. (1) – starszego specjalistę do spraw gospodarki drewnem. Współrzędne lokalizacji punktu przerobu zgłoszone we wniosku zostały zweryfikowane prawidłowo i nie było potrzeby nanoszenia zmian (
formularz rejestracji punktu przerobu z 28.11.2016 r. –
k. 22; pismo Nadleśnictwa B. z dnia 22.06.2020 r. – k. 201; pisemne zeznania świadka U. R. (1) – k. 451-453).
Na mocy decyzji nr (...) Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych
w R. z dnia 6 grudnia 2016 r., została powołana akcja weryfikacyjno-kontrolna (...), która nosiła kryptonim „(...)”. Kontrola miała na celu weryfikację oraz kontrolę terenowych zjawisk i procesów związanych z przerobem drewna w oparciu o raporty udostępnione przez Zakład (...), ustalenie czy punkty przerobu drewna zamieszczone w raporcie faktycznie istnieją w terenie pod wskazanym adresem, kontrolowanie źródeł pochodzenia drewna, inne działania kontrolne. Do wykonania kontroli były oddelegowane trzyosobowe zespoły, w skład których wchodzili pracownicy (...) przy udziale pracowników do spraw marketingu właściwych nadleśnictw (
decyzja nr (...) Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R. z dnia 06.12.2016 r. – k. 908).
Nadleśniczy Nadleśnictwa B. zarządzeniem nr (...) z dnia 8 grudnia 2016 r. powołał zespół do weryfikacji i kontroli przerobów drewna w ramach akcji pod kryptonimem „(...)” w którego skład weszli: S. S. (...) Strażnik Leśny pf. (...), będący jednocześnie koordynatorem akcji; V. L. leśny; U. Ł. L. specjalista ds. (...); U. R. (1) L. specjalista ds.(...)( zarządzenie nr (...) Nadleśniczego Nadleśnictwa B. z dnia 08.12.2016 r. – k. 909-910).
W wyniku kontroli przeprowadzonej w przedsiębiorstwie powoda (...) przez patrol w składzie (...). V. R. (2) i U. R. (1), w dniu 15 grudnia 2016 r. został sporządzony protokół nr (...) z kontroli podmiotu gospodarczego zajmującego się obrotem i przetwarzaniem drewna. Początkowo w treści protokołu jako współrzędne punktu przerobu wskazano (...)oraz (...). Zostały one określone za pomocą urządzenia do pomiaru wykorzystywanego także w ramach kontroli innych podmiotów. Protokołu w imieniu powoda został podpisany przez księgową V. Ś..
a w imieniu Nadleśnictwa przez E. J., V. R. (1) i U. R. (1), która sporządzała protokół. V. Ś. nie weryfikowała prawdziwości wpisanych informacji na temat współrzędnych zakładu. Skupiła się na udostępnieniu kontrolerom wymaganych dokumentów. Po powyższej kontroli terenowej, ale przed wysłaniem zbiorczego raportu do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R., ingerencji w treść protokołu
z własnej inicjatywy dokonał S. S.. Przy sporządzaniu tabeli zbiorczej na początku stycznia 2017 r. stwierdził błąd w danych lokalizacyjnych zakładu powoda
i dokonał ich korekty. Jako współrzędne punktu przerobu wskazał X wartość: 23.517906, zaś jako współrzędne punktu przerobu Y wskazał wartość: 53.177561. Zmienione współrzędne lokalizacji S. S. wskazał w treści protokołu po ukośniku, a przy zmianach złożył parafę. W dniu 16 stycznia 2017 r. o godzinie 13:12 S. S. przesłał raport z akcji „(...)” wraz z zestawieniem zbiorczym do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R., wskazując prawidłowe współrzędne lokalizacji zakładu powoda. Protokół kontroli z dnia 15 grudnia 2016 r. nie został wysłany wraz z raportem (
protokół z kontroli
z dnia 15.12.2016 r. – k. 339-341; zeznania świadka V. Ś. – k. 329-330, uzupełniające zeznania świadka V. Ś. złożone na piśmie – k. 880-880v.; zeznania świadka Ś. J. – k. 331v.-332v.; zeznania świadka U. R. (1) złożone na piśmie – k. 451-453, 883-883v.; zeznania świadka E. J. złożone na piśmie – k. 455-456, 967; notatka służbowa E. J. – k. 877; zeznania świadka S. S. złożone na piśmie – k. 958-959; notatka służbowa S. S. – k. 878; potwierdzenie wysłania raportu – k. 913; zbiorcza tabela dotycząca podmiotów kontrolowanych w tym powoda – k. 914).
Dyrektor Generalny Lasów Państwowych decyzją nr (...) z dnia 20 listopada 2017 r. wprowadził do stosowania Regulamin Portalu (...), stanowiący załącznik do decyzji. Według § 2 ust. 6 Regulaminu, oferty nabycia, aby mogły podlegać rozpatrzeniu musiały zostać podpisane w Portalu przez uprawnionego użytkownika. Zgodnie z § 4 ust. 1 Regulaminu, na potrzeby wartościowania ofert nabycia drewna przedsiębiorcy zobowiązani są do wskazania za pośrednictwem Portalu miejsc przerobu drewna wraz z udziałem % masy drewna w poszczególnych grupach drewna okrągłego przerabianych średniorocznie w danym miejscu ( decyzja nr (...) Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 20.11.2017 r. wraz z Regulaminem Portalu (...) – k. 353-356).
Dyrektor Generalny Lasów Państwowych decyzją nr (...) z dnia 20 listopada 2017 r.
w sprawie kryteriów oceny na potrzeby oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców, wprowadził do stosowania algorytm redukcji zapotrzebowania na drewno w ofertach nabycia, stanowiący załącznik nr 1 do decyzji, oraz algorytm wartościowania kryterium geografii zakupu na potrzeby oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców w postępowaniach na rok 2018, stanowiący załącznik nr 2 do decyzji.
Zgodnie z załącznika nr 2 do decyzji nr (...) Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 20 listopada 2017 r., lokalizacja punktów przerobu surowca drzewa odbywa się za pomocą funkcjonalności Portalu (...). Klient lokalizując punkt przerobu podaje następujące informacje: miejscowość, typ ulicy, ulica, numer, kod pocztowy, pocztę, typ klienta (krajowy/zagraniczny), w przypadku klienta zagranicznego przejście graniczne. Za pomocą przekazanych danych punktowi przerobu zostają przypisane wartości
w postaci współrzędnych lokalizacyjnych X i Y, stanowiące podstawę do obliczeń odległości transportowych. Ponadto, dla każdego punktu przerobu klient określa procent przerobu surowca danej grupy głównej (odpowiednio: wielkowymiarowego iglastego, wielkowymiarowego liściastego/bez surowca dębowego/, wielkowymiarowego dębowego, średniowymiarowego oraz małowymiarowego). Do obliczeń związanych z możliwościami zakupów w puntach przerobu surowca drzewnego zostaną uwzględnione dane z Portalu (...), ze szczególnym uwzględnieniem lokalizacji geograficznej (współrzędne X, Y), według stanu na dzień 23 listopada 2017 r., na godz. 18.00.
Decyzja nr (...) Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 20 listopada
2017 r. w sprawie kryteriów oceny na potrzeby oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców została podana do publicznej wiadomości w dniu
20 listopada 2017 r.
(
decyzja nr (...) Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 20.11.2017 r., wraz
z załącznikami nr 1 i 2 – k. 29-39 i 342-352; wydruk wiadomości e-mail z dnia 28.12.2017 r. – k. 157).
Kryterium zwyczaju kupieckiego, mówiące o tym ile drewna dany klient mógł kupić, nie obowiązywało w postępowania nabywania surowca drzewnego na 2018 r. Funkcjonowało ono tylko w 2017 r. ( zeznania świadka Ż. P. – k. 330v.-331v.; zeznania świadka Ś. J. – k. 331v.-332v.).
E. R. w dniu 30 listopada o godzinie 17:00 wziął udział w procedurze ofertowania na pierwszym etapie procedury sprzedażowej w Portalu (...) na rok 2018, w której złożył najpierw ofertę nabycia drewna w ilości 2585 m ( 3) w Nadleśnictwie B. i w ilości 119 m ( 3 )w Nadleśnictwa D.. Następnie dodawał kolejne oferty, w tym również w innych nadleśnictwach. System w poszczególnych godzinach przydzielał powodowi określoną ilość drewna ( dane z systemu informatycznego za 2018 rok – k. 429-443).
W dniu 1 grudnia 2017 r. powód zauważył, że system nie daje mu odpowiedniej ilości drewna. Razem z księgową V. Ś. zaczęli poszukiwać przyczyn tego stanu rzeczy. Okazało się, że na mapie widniejącej w zakładce „dane” pinezka określająca miejsce zakładu (punktu przerobu drewna powoda) powoda została umiejscowiona w nieprawidłowym miejscu. Próby przestawienia pinezki nie przynosiły rezultatu, nawet po konsultacji telefonicznej V. Ś. z U. R. (1) – starszym specjalistą do spraw gospodarki drewnem w Nadleśnictwie B.. Pomimo ustawienia pinezki lokalizacji
w prawidłowym miejscu ilość przyznanych metrów drewna nie uległa już zmianie
(zeznania świadka V. Ś. – k. 329-330; pismo Nadleśnictwa B. z dnia 22.06.2020 r. –
k. 201; zeznania powoda – k. 464-465v).
Powód nie dokonywał zmiany lokalizacji punktu przerobu w Portalu (...) i przed 1 grudnia 2017 r. nie zgłaszał problemów związanych z lokalizacją zakładu (...), uwidocznioną w Portalu ( przesłuchanie powoda E. R. – k. 464-465v.).
Pracownicy Nadleśnictwa B. w okresie od dnia 14 listopada 2016 r. do dnia
5 grudnia 2017 r. także nie dokonywali zmian lokalizacyjnych punktu przerobu przedsiębiorstwa powoda (
pismo Nadleśnictwa B. z 22.06.2020 r. – k. 201).
W dniu 1 grudnia 2017 r. o godzinie 12:23 powód zgłosił do Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych problem związany z kryterium geografii. Powód wskazał, że adres lokalizacji jego punktu przerobu drewna jest dobry a pinezka oznaczająca punkt przerobu na mapie była ustawiona w złym miejscu, w okolicach Ż.. Powód wskazał, że
w poprzednich latach w zdecydowanej większości zaopatrywał się w surowiec
w Nadleśnictwach B., L., Ż. i D. i otrzymywał 10 punktów za geografię,
a obecnie dostaje tam 0 punktów, a 10 punktów za geografię za Nadleśnictwo Ż. zlokalizowane 80 km od jego zakładu (
pismo powoda z dnia 01.12.2017 r. – k. 23; wydruk wiadomości e-mail z 14.12.2017 r. – k. 27-28; wydruk wiadomości e-mail z 01.12.2017 r. wraz z załącznikiem – k. 915-917).
Reklamacja powoda została zarejestrowana w Systemie zgłaszania błędów aplikacji (...) pod numerem zgłoszenia (...). U. R. (1) poprosiła o pomoc właściwą osobę
w analizie poprawności naliczania punktacji na ocenę geografii. W tym samym dniu
o godzinie 13:30 poprosiła także o sprawdzenie punktu przerobu (
wydruk z Systemu zgłaszania błędów aplikacji (...) – k. 918).
Dyrektor Generalny Lasów Państwowych w komunikacie 7 z dnia 1 grudnia 2017 r.
w sprawie przeprowadzenia oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców na rynku podstawowym na 2018 rok poinformował, że z powodu awarii sieci energetycznych (potwierdzonych przez zakłady energetyczne), które wystąpiły w wielu miejscach w kraju na skutek opadów śniegu i skutkują utrudnieniami w dostępie do Portalu (...), termin składania ofert zostaje przesunięty do 4 grudnia 2017 r. do godz. 15:00, natomiast termin podpisywania do godz. 18:00 tego samego dnia (
komunikat nr 7 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 01.12.2017 r. – k. 276).
W dniu 3 grudnia 2017 r. o godzinie 11:26 E. I. z Nadleśnictwa L. dodał komentarz w Systemie zgłaszania błędów aplikacji (...), w którym poprosił o podanie prawidłowych współrzędnych geograficznych punktu przerobu drewna powoda, jeśli zostały podane nieprawidłowe. Wskazał, że po tych współrzędnych, które są zapisane w aplikacji ocena geograficzna jest prawidłowa (
wydruk z Systemu zgłaszania błędów aplikacji (...)
k. 918).
W skierowanej do powoda wiadomości e-mail z dnia 4 grudnia 2017 r. z godziny 18:27, E. I. wskazał, że otrzymał lokalizację punktu przerobu i jego zmiany począwszy od początku 2017 roku, która w bazie danych aplikacji przedstawia się następująco: lokalizacja obecna: (...), (...)– stan na 04.12.2017; lokalizacja wykorzystana do obliczeń: (...), (...) – stan na 23.11.2017; lokalizacja historyczna wg stanu na styczeń 2017 r.: (...),(...) (wydruk wiadomości e-mail z dnia 04.12.2017 r. – k. 26).
Oferty zakupu drewna złożone przez powoda w Portalu (...) zostały ostatecznie zaakceptowane przez powoda w dniu 4 grudnia 2017 r. o godzinie 14:39:26 ( dane z systemu informatycznego za 2018 rok – k. 420-443).
Złożona przez powoda oferta nie otrzymała punktów za położenie geograficzne przy przydziale drewna z pobliskich nadleśnictw położonych w miejscowościach: B., D., L., Ż.. Tym samym najbardziej korzystny dla zakładu powoda przydział drewna nastąpił w nadleśnictwie Ż. z siedzibą w K., oddalonym od punktu przerobu powoda o około 70 km ( zeznania świadka V. Ś. – k. 329-330).
Technicznie wprowadzenie zmiany lokalizacji zakładu powoda opierałoby się na ponownym obliczeniu kryterium geografii dla każdego z klientów. Samo przeliczenie oceny geografii zajmowało około 48 godzin. Błąd w systemie mógł zostać poprawiony, ale to powodowałoby zmianę ocen innych odbiorców, konkurujących z powodem w procedurze nabycia drewna. Zmiana współrzędnych lokalizacji punktu przerobu drewna zaburzyłaby konkurencję. Musiałaby zostać podjęta decyzja Dyrektora Generalnego o przerwaniu procesu ofertowania ( zeznania świadka E. I. – k. 330-330v.; zeznania świadka Ż. P. – k. 330v-331v.;, zeznania świadka Ś. J. – k. 331v.-332v.).
Pismem z dnia 5 grudnia 2017 r. powód złożył pisemną reklamację do Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, wskazując na nieprawidłowości popełnione w procedurze zasadniczego oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców na rynku podstawowym na rok 2018, które doprowadziły do wadliwego rozstrzygnięcia wyboru wykonawców. W reklamacji powód podniósł, że zastosowano do obliczeń związanych
z przydziałem surowca niewłaściwą lokalizację punktu przerobu powoda, niezgodną
z rzeczywistą lokalizacją – na formularzu zgłoszeniowym wskazania (...) to(...),
(...), natomiast przydział drewna dla firmy powoda był wyliczany według następujących wskazań (...): (...), (...). Zastosowanie niewłaściwych dla zakładu powoda współrzędnych punktu przerobu miało bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie procedury oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców, a w konsekwencji na przydział drewna dla zakładu powoda. Złożona przez powoda oferta nie otrzymała punktów za położenie geograficzne przy przydziale drewna
z pobliskich nadleśnictw położonych w miejscowościach: B., D., L., Ż.. Tym samym najbardziej korzystny dla zakładu powoda przydział drewna nastąpił
w nadleśnictwie Ż. z siedzibą w K., oddalonym od punktu przerobu powoda
o ok. 70 km. Powód wskazał, że jako przyszły nabywca nie miał żadnego wpływu na niewłaściwe oznaczenie miejsca przerobu a właściwa lokalizacja co do punktu przerobu położonego w miejscowości H. została podana w formularzu Rejestracji lokalizacji jednolitych jednostek produkcji z dnia 26 listopada 2016 r., który został pozytywnie zweryfikowany przez jednostkę macierzystą — Nadleśnictwo w B., a powód od tego czasu nie dokonywał żadnych zmian w zakresie lokalizacji (
reklamacja z dnia 05.12.2017 r. – k. 24-25).
W związku ze zgłoszeniami dotyczącymi przedsiębiorstwa (...), Zakład (...) przeprowadził postępowanie wyjaśniającego i zajął stanowisko, że lokalizacja punktu przerobu powoda wykorzystana do obliczeń na etapie zasadniczym procedury oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców na rok 2018, w dniu wykonywania kopii stanu bazy danych, tj. 23 listopada 2017 r., posiadała wartości (...),(...). Dane te zgodnie z decyzją nr (...) z 2018 r. zostały wykorzystane do obliczeń ocen kryterium geografii. Wyjaśniono, że możliwość edycji punktów przerobu przez przedsiębiorców była możliwa od 26 października 2016 r. do
14 listopada 2016 r.; możliwość edycji punktów przerobu przez pracowników Nadleśnictw była możliwa od 26 października 2016 do 20 stycznia 2017 r. – bez konieczności zgłaszania przez SZBiM (System Zgłaszania Błędów i Modyfikacji), zmiany nanoszono na wniosek klientów lub w wyniku kontroli punktów przerobu. Analiza wykazała, że w dniu:
21 listopada 2016 r. lokalizacja posiadała wartości: (...), (...);
⚫26 listopada 2016 r. lokalizacja posiadała wartości: (...),(...) - etap zasadniczy postępowania na rok 2017;
⚫7 grudnia 2016 r. lokalizacja posiadała wartości: (...),
(...)- I dogrywka na rok 2017;
13 grudnia 2016 r. lokalizacja posiadała wartości: (...),
(...) - II dogrywka na rok 2017;
23 stycznia 2017 r. lokalizacja posiadała wartości: (...),
(...) - procedura uzupełniająca na rok 2017;
23 listopada 2017 r. lokalizacja posiadała wartości: (...),
(...)– etap zasadniczy na rok 2018 (wynik zaokrąglono do 10 miejsc po przecinku).
Po zgłoszeniu błędu lokalizacji przez klienta miała miejsce zmiana w bazie danych
w I i II dogrywce na rok 2018, współrzędne są obecnie zgodne z podanymi przez powoda
w pismach tzn.(...),(...). Wszyscy użytkownicy mają stały dostęp do podglądu danych adresowo lokalizacyjnych
(wydruk wiadomości e-mail z dnia 14.12.2017 r. – k. 27-28).
W wewnętrznej korespondencji pomiędzy pracownikami Lasów Państwowych, Ś. X. z Zakładu (...) w wiadomości e-mail
z dnia 18 grudnia 2017 r. z godziny 08:20 wskazał, że poprawne dane zakładu powoda były
w systemie stwierdzone w dniu 21 listopada 2016 r. oraz 26 listopada 2016 r., a błędna lokalizacja w dniu 7 grudnia 2016 r. Dodał, że wymienione dane mogły być zmienione zarówno przez klienta jak i przez Nadleśnictwo, że analiza zgłoszeń w Systemie Zgłaszania Błędów wykazała, iż w 2016 r. wielokrotnie zdarzały się sytuacje w których punkty przerobu zmieniały swoją lokalizacje - zgłoszenia nr: (...), (...), (...), (...), (...), Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w R. nie ma możliwości technicznych prześledzenia ścieżki wprowadzenia danych. Błędne współrzędne funkcjonowały w systemie od ubiegłego roku tj. od I dogrywki na 2017 rok. Klient mimo posiadania przez cały czas dostępu do podglądu lokalizacji, nie zgłosił żadnych błędów w lokalizacji oraz sposobu wyliczenia kryterium geografii
(wydruk wiadomości e-mail z dnia 18.12.2017 r. – k. 157-157v.).
E. R. pismem z dnia 21 grudnia 2017 r. wniósł odwołanie dotyczące rozstrzygnięcia procedury zasadniczego oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców na rynku podstawowym na rok 2018, ze względu na wystąpienie błędów techniczno-informatycznych i/lub proceduralnych po stronie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, które doprowadziły do niewłaściwej oceny kryterium geografii zakładu przerobu drewna (...) z siedzibą w H., ze względu na nieuprawnioną edycję lokalizacji jego zakładu. Powód domagał się unieważnienia wyników postępowania
w zakresie dotyczącym jego zakładu poprzez udostępnienie mu możliwości ponownego złożenia ofert na zakup surowca w preferowanych przeze niego lokalizacjach sąsiadujących
z jego zakładem, z uwzględnieniem przy ich ponownej ocenie właściwie ustalonego kryterium geografii
(odwołanie z dnia 21.12.2017 r. – k. 47-50).
W odpowiedzi na powyższe pismo powoda, Dyrektor Generalny Lasów Państwowych w piśmie z dnia 2 stycznia 2018 r. poinformował powoda, że jego zastrzeżenia nie mogą zostać rozpatrzone pozytywnie. Analiza przeprowadzona przez Zakład (...) wykazała bowiem, iż zgłoszenie o błędzie zostało przekazane po zakończeniu procesu obliczeniowego oraz ostatniego dnia pierwotnie zakładanego terminu zakończenia ofertowania na etapie zasadniczym. Nie przekazano informacji o możliwym, potencjalnym błędzie i konieczności weryfikacji zapisów bazy danych dotyczących przedsiębiorcy przed rozpoczęciem procesu ofertowania, a zmiany naprawcze dotyczące danych lokalizacji punktu przerobu zostały wprowadzone na etapie pierwszej dogrywki ( pismo Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 02.01.2018 r. – k. 51).
Pismem z dnia 14 marca 2018 r., skierowanym do Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, powód wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie złożonej reklamacji, względnie o zaproponowanie innych możliwości polubownego załatwienia sprawy. Jednocześnie powód zastrzegł, że w przypadku braku dobrej woli w ugodowym załatwieniu sprawy, rozważy podjęcie stosownych kroków prawnych celem przymusowego naprawienia doznanej szkody ( pismo powoda z dnia 14.03.2018 r. – k. 56-60).
W odpowiedzi na powyższe pismo, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych
w R. w piśmie z dnia 9 maja 2018 r. poinformowała powoda, że przy symulacji przebiegu sprzedaży surowca drzewnego przeprowadzonej przez Zakład (...) – przy założeniu właściwej lokalizacji punktu przerobu – stwierdzono, że przypis drewna należnego powodowi byłby o 1.070 m
(
3) niższy niż uzyskany przy błędnej lokalizacji. Wobec powyższego sprzedawca zasugerował następujące kierunki polubownego rozwiązania sprawy: wyrażenie zgody na pomniejszenie przypisanej ilości surowca
o wskazaną w symulacji ilość drewna i jego zakup w wymienionych, w przedmiotowej symulacji, nadleśnictwach lub też o akceptację rzeczywistych wyników sprzedaży
z podjęciem działań umożliwiających odbiór części surowca w nadleśnictwach położonych
w pobliżu punktu przerobu (
pismo Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R. z dnia 09.05.2018 r. – k. 61-62; symulacja wyników – k. 159-181).
W ciągu danego roku pojawiają się w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe dodatkowe masy surowca drzewnego, np. po huraganach lub wycinkach sanitarnych. Prowadząc logistykę można było ten surowiec przygotować w bliższych lokalizacjach. Propozycja, że część tego surowca zostanie przygotowana dla powoda
w bliższych mu nadleśnictwach, została przez powoda odrzucona (
zeznania świadka Ż. P. – k. 330v.-331v.).
Powód za drewno w ilości 6.987 m
(
3), zakupionej w Portalu (...)
w 2018 r. w I procedurze, przy kryterium ceny na poziomie 8,00 oraz kryterium geografii na poziomie 2,00, zapłacił sumę 1.395.003,00 zł. Średnia cena zakupu 1 m
(
3) drewna wynosiła 199,66 zł (1.395.003,00 zł : 6.987 m
(
3)) (
rozliczenie ofert zakupu z Portalu (...) – k. 72-73).
Powód nabył na Portalu (...) na potrzeby prowadzonej działalności na 2018 r. mniej drewna niż zakładał. Dodatkowo nabył drewno od innych podmiotów, w tym poprzez aukcje na portalu (...) w ilości 1.253 m 3 za łączną kwotę 308.121 zł. Zakupione drewno powód przerabiała w zakładzie przerobu w H., do którego transportował drewno ( zestawienie wylicytowanej masy w systemie (...) – k. 77; zeznania świadka V. Ś. – k. 329-330; przesłuchanie powoda E. R. – k. 464-465v).
Procedura sprzedażowa w Portalu (...) na 2018 r. była drugą z kolei,
w jakiej brał udział powód. W 2017 r. powód w ramach procedury sprzedażowej w Portalu (...), z uwzględnieniem punktacji za geografię, powodowi przydzielono następujący rodzaj i ilość drewna:
1. (...): (...); ilość przydzielona powodowi: 54 m ( 3);
2. (...): (...); ilość przydzielona powodowi: 786 m ( 3);
3. (...): W_(...); ilość przydzielona powodowi: 1339 m 3;
4. (...): (...); ilość przydzielona powodowi: 215 m ( 3);
5. (...): (...); ilość przydzielona powodowi: 1278 m ( 3).
Powodowi przydzielono wówczas łącznie 3.672 m 3 surowca, zaś wnosił o przydział ilości 4.740 m 3 surowca. Przydzielone drewno pochodziło z nadleśnictw: B., D., G., U., Ż., F., Ś., I., R., Ż., L. ( dane z systemu informatycznego za 2017 rok – k. 444-447).
W procedurze sprzedażowej w Portalu (...) na rok 2019 r. powód zgłosił zapotrzebowanie na 10.128 m 3 surowca, a otrzymał przydział 7.826 m 3 surowca. Przydzielone drewno pochodziło z nadleśnictw: Ś., F., Ż., H., E., I., L., L., D., B. ( dane z systemu informatycznego za 2019 rok – k. 444-447).
Pismem z dnia 21 lutego 2019 r. powód wezwał Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych do zapłaty kwoty 408.950,54 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, tytułem odszkodowania za naruszenia warunków przetargu zorganizowanego w ramach procedury oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców na rynku podstawowym na 2018 r., w związku z błędnym i zawinionym przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe określenie lokalizacji punktu przerobu powoda. Na żądaną kwotę składały się następujące pozycje: 1) 279.001 zł stanowiąca nadpłatę między ceną faktycznie zapłaconą przez powoda za nabyty asortyment drewna w I procedurze sprzedażowej w 2018 r., a ceną którą by zapłacił, gdyby nie popełniono błędu; 2) 107.979,31 zł za zakup 1.253 m 3 drewna na aukcji (...); 3) 21.970,23 zł stanowiąca różnicę między poniesionym kosztem transportu drewna w 2018 r. a kosztem, który zostałby poniesiony, gdyby powód mógł nabyć surowiec w pobliskich dla jego zakładu nadleśnictwach. Wezwanie powyższe zostało doręczone Dyrektorowi Generalnemu Lasów Państwowych w dniu 4 marca 2019 r. ( wezwanie do zapłaty – k. 114-130; potwierdzenie nadania przesyłki pocztowej – k. 131, wydruk z portalu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A. – k. 131-133).
Stosowany przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe mechanizm aukcyjny przydziału drewna w Portalu (...) polegał na podziale puli drewna
w danej grupie gatunkowej oferowanej do sprzedaży przez dane nadleśnictwo między oferentów na podstawie ich zapotrzebowania oraz oceny z tytułu zaoferowanej ceny i oceny położenia punktu przerobu. Finalna wielkość przypisu drewna w poszczególnych grupach gatunkowych zależała od ofert złożonych przez wszystkich oferentów. Do każdego
z nadleśnictw, dla każdej z grup gatunkowych oferty składało od kilku do kilkunastu oferentów. Oferty te mogły jednak ulegać zmianom aż do momentu zamknięcia aukcji, tj. zakończenia zbierania ofert. Algorytm obliczeniowy dzieli ilość drewna oferowanego przez dane nadleśnictwo w danej grupie gatunkowej między oferentów tak, by suma przypisanego oferentom surowca była równa jego ilości zaoferowanej przez nadleśnictwo. W większości sytuacji dochodzi do przewagi popytu (ilość zapotrzebowana w ofertach) nad podażą (ilość oferowana przez nadleśnictwo). W takiej sytuacji algorytm redukuje wielkości z ofert, przy czym im niższa jest łączna ocena danej oferty, tym ta redukcja jest większa, w skrajnym przypadku oferent, przy zbyt niskiej ocenie dostaje przypis zerowy. Oferty z oceną maksymalną (10 pkt) wchodzą do finalnego podziału bez redukcji. Wielkość redukcji zależy od ocen wszystkich ofert i wynikających z nich redukcji oraz łącznej wielkości nadpodaży drewna. Finalnie pula oferowanego drewna (dane nadleśnictwo, dana grupa gatunkowa) jest dzielona w proporcji do zredukowanych w powyższy sposób ofertowych ilości drewna, przy czym oferty najmniej zredukowane lub niezredukowane (ocena maks. 10 pkt) zostaną zrealizowane w największym stopniu.
W efekcie, nawet znając parametry oferty, którą złożyłby powód, nie można
z pewnością określić, jakie oferty złożyliby inni uczestnicy. W związku z tym nie sposób ustalić ze 100% pewnością, jaki byłby finalny przypis drewna powodowi. Nie istnieje zatem żaden w pełni pewny scenariusz przebiegu aukcji przy założeniu prawidłowej lokalizacji zakładu powoda – nawet w odniesieniu do parametrów jego własnej oferty, a tym bardziej ofert innych uczestników przetargu. Zastosowany mechanizm aukcyjny sprawia, że wynik przypisu drewna ma charakter losowy z punktu widzenia oferentów. Inni uczestnicy aukcji również mogą modyfikować swoje oferty zmieniając „spodziewany wynik przypisu drewna”.
Nieprawidłowe oznaczenie lokalizacji zakładu powoda w systemie informatycznym pozwanego utrudniło powodowi maksymalizację przypisu drewna w położonych najbliżej jego punktu przerobu drewna lokalizacjach nadleśnictw B. i D., z uwagi na niższą ocenę oferty powoda wynikającą z lokalizacji zakładu.
(opinia biegłego sądowego z dziedziny informatyki i wyceny przedsiębiorstw (...): główna i uzupełniające – k. 1004-1019, 1071-1074, 1107-1108v., 1168-1176, 1255-1259, 1315-1323).
Powód faktycznie skierował oferty zakupu drewna do nadleśnictw Ż., L., B., D., F. i Ś. i uzyskał przypis w poszczególnych grupach handlowo-gatunkowych:
1. (...); oferta zakupu: 2.704 m ( 3); ilość przydzielona: 1.269 m ( 3); zatem stopień realizacji wyniósł: 46,9%;
2. (...); oferta zakupu: 700 m ( 3); ilość przydzielona: 667 m ( 3); zatem stopień realizacji wyniósł: 95,3%;
3. (...); oferta zakupu: 4.555 m ( 3); ilość przydzielona: 3.647 m ( 3); zatem stopień realizacji wyniósł: 80,1%;
4. (...); oferta zakupu: 1.885 m ( 3); ilość przydzielona: 1.404 m ( 3); zatem stopień realizacji wyniósł: 74,5%
czyli łącznie: oferta zakupu 9.844 m 3, przypis 6.987 m 3, stopień realizacji 71%.
Przypis drewna według nadleśnictw i grup handlowo-gatunkowych ((...)) w etapie zasadniczym postępowania podstawowego na rok 2018 (przy przyjęciu niewłaściwej lokalizacji punktu przerobu powoda) przedstawiał się następująco:
1. Ż.; (...): (...)_(...); oferta powoda: 200 m 3; ocena za geografię 10; masa wyliczona 147 m 3;
2. L.; (...): (...); oferta powoda: 1.000 m ( 3); ocena za geografię 0; masa wyliczona 698 m ( 3);
3. B.; (...): (...); oferta powoda: 2.204 m ( 3); ocena za geografię 0; masa wyliczona 769 m ( 3);
4. D.; (...): (...); oferta powoda: 1.255 m ( 3); ocena za geografię 0; masa wyliczona 915 m ( 3);
5. B.; (...): (...); oferta powoda: 300 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 269 m ( 3);
6. Ż.; (...): (...)_(...); oferta powoda: 300 m 3; ocena za geografię 10; masa wyliczona 185 m 3;
7. Ż.; (...):(...); oferta powoda: 500 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 500 m ( 3);
8. Ś.; (...): (...); oferta powoda: 1.000 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 863 m ( 3);
9. F.; (...): (...); oferta powoda: 585 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 396 m ( 3);
10. F.; (...):(...); oferta powoda: 100 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 98 m ( 3);
11. Ś.; (...): (...); oferta powoda: 300 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 300 m ( 3);
12. F.; (...): (...); oferta powoda: 1.100 m ( 3); ocena za geografię 9; masa wyliczona 1.024 m ( 3);
13. Ś.; (...): (...)_(...); oferta powoda: 1.000 m 3; ocena za geografię 10; masa wyliczona 823 m 3;
czyli łącznie 6.987 m 3.
(opinia biegłego sądowego z dziedziny informatyki i wyceny przedsiębiorstw U. W.: główna i uzupełniające – k. 1004-1019, 1071-1074, 1107-1108v., 1168-1176, 1255-1259, 1315-1323).
Przypis drewna według nadleśnictw i grup handlowo-gatunkowych ((...)) w etapie zasadniczym postępowania podstawowego na rok 2018, w razie przyjęciu właściwej lokalizacji punktu przerobu powoda, przedstawiałby się następująco:
1. Ż.; (...): (...); oferta powoda: 200 m ( 3); ocena za geografię 0; masa wyliczona 38 m ( 3);
2. L.; (...): (...)_(...); oferta powoda: 1.000 m 3; ocena za geografię 10; masa wyliczona 1.000 m 3;
3. B.; (...):(...); oferta powoda: 2.204 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 1.964 m ( 3);
4. D.; (...): (...); oferta powoda: 1.255 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 1.255 m ( 3);
5. B.; (...): (...); oferta powoda: 300 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 269 m ( 3);
6. Ż.; (...): (...); oferta powoda: 300 m ( 3); ocena za geografię 4,5; masa wyliczona 0 m ( 3);
7. Ż.; (...): (...); oferta powoda: 500 m ( 3); ocena za geografię 0; masa wyliczona 228 m ( 3);
8. Ś.; (...): (...); oferta powoda: 1.000 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 0 m ( 3);
9. F.; (...): (...); oferta powoda: 585 m ( 3); ocena za geografię 3; masa wyliczona 0 m ( 3);
10. F.; (...): (...); oferta powoda: 100 m ( 3); ocena za geografię 9; masa wyliczona 91 m ( 3);
11. Ś.; (...): (...); oferta powoda: 300 m ( 3); ocena za geografię 10; masa wyliczona 300 m ( 3);
12. F.; (...): (...); oferta powoda: 1.100 m ( 3); ocena za geografię 0; masa wyliczona 643 m ( 3);
13. Ś.; (...): (...); oferta powoda: 1.000 m ( 3); ocena za geografię 5; masa wyliczona 129 m ( 3);
czyli łącznie 5.917 m 3.
(opinia biegłego sądowego z dziedziny informatyki i wyceny przedsiębiorstw (...): główna i uzupełniające – k. 1004-1019, 1071-1074, 1107-1108v., 1168-1176, 1255-1259, 1315-1323).
Szkoda powoda, rozpatrywana w odniesieniu do poszczególnych grup gatunkowych ((...)) może mieć dwie formy:
a. dodatkowego kosztu w związku z koniecznością transportu zakupionego drewna na większą odległość w porównaniu z kosztem, który zostałby poniesiony w przypadku zakupu z pobliskich nadleśnictw D. i B. (w zakresie ilości możliwej do nabycia w tych nadleśnictwach);
b.
konieczności zakupu drewna po wyższej cenie niż w przypadku pobliskich nadleśnictw – szkodą byłaby różnica w cenie zapłaconej faktycznie (także na aukcjach (...)) i cenie, po której analogiczną ilość drewna można było pozyskać
w nadleśnictwach pobliskich.
1.
W przypadku grupy handlowo-gatunkowej
(...)
w porównaniu z przypisem uzyskanym w nadleśnictwie B. (769 m
(
3)) i Ż. (500 m
(
3)), przy prawidłowej ocenie z tytułu położenia zakładu możliwe było uzyskanie łącznie większego przypisu w nadleśnictwach D. i B.. Jednak z materiału sprawy nie wynika, żeby powód dokonał zakupu większej ilości tego asortymentu z innych źródeł. Tym samym szkoda powoda dotyczy dodatkowego kosztu związanego z przewozem asortymentu nabytego w Nadleśnictwie Ż. i ewentualnej różnicy między ceną faktycznie poniesioną, a możliwą ceną jego zakupu w nadleśnictwach pobliskich. Zwiększony koszt transportu drewna (...) zakupionego w Nadleśnictwie Ż. wyniósł 500 m
(
3) * 4 zł/m
(
3) =
2.000 zł. Jest wysoce prawdopodobne, że ofertując
w Nadleśnictwach B. i D. powód mógłby nabyć podobną ilość drewna (...) w cenie o 5 zł/m
(
3) niższej (ocenie za oferowaną cenę 8,33 pozwalającej uzyskać przynajmniej tę samą ilość drewna, co faktycznie, odpowiada cena 140 zł, wobec ceny maksymalnej 145 zł, po której złożono ofertę): 1269 m
(
3) * 5 zł/m
(
3) =
6.345 zł.
2. W przypadku grupy handlowo-gatunkowej (...) powód uzyskał łącznie 667 m 3, na co złożyły się przypisy uzyskane w nadleśnictwach B. (269 m 3), F. (98 m 3) i Ś. (300 m 3). Kierując ofertę zakupu 700 m 3 do nadleśnictwa B. (nadleśnictwo D. nie posiadało tego sortymentu w ofercie) możliwe było uzyskanie przypisu 404 m 3, przy zaoferowaniu ceny maksymalnej 159 zł/m 3. Jest to cena wyższa niż zapłacona w dwóch pozostałych nadleśnictwach - F. (153 zł/m 3) oraz Ś. (156 zł/m 3), średnia ważona ilością przypisu 155,26 zł/m 3. Jednocześnie uzyskany faktycznie przypis przekracza przeciętne wielkości uzyskiwane przez powoda w tego typu postępowaniach (80% zapotrzebowanego drewna), a więc nie ma potrzeby uzupełniania tego zakupu innymi (nie można ich uznać za wymuszone niewłaściwą oceną za lokalizację zakładu powoda). W rezultacie:
-zwiększony koszt transportu dotyczyłby 263 m
3 drewna kupionego 157
w nadleśnictwach F. (ok. 65 m
3) i Ś. (198 m
3) i wyniósłby: 65 m
3 * 1 zł/m
3 i 198 m
3 * 4 zł/m
3= 857,72 zł;
jednocześnie przyjmując, że 263 m 3 zostałoby kupione w średnioważonej cenie 155,26 zł/m 3 a 404 m 3 po 159 zł/m3 w nadleśnictwie B., łączna cena zakupu wyniosłaby 105.069 zł przy realnym koszcie 104.565 zł, tj. wersja ta byłaby droższa od faktycznie zrealizowanej o 504,38 zł;
-w efekcie łącznie alternatywna wersja wiązałaby się z dużym prawdopodobieństwem z kosztem wyższym (stratą) o około 353 zł.
3. W przypadku grupy handlowo-gatunkowej „(...) ” uzyskano łącznie 3.647 m 3, na co złożyły się przypisy uzyskane w nadleśnictwach Ż. (147 m 3), L. (698 m 3), D. (915 m 3), Ś. (863 m 3) i F. (1.024 m 3). Wielkość uzyskanego przypisu odpowiada przeciętnym uzyskiwanym w przetargach. Poniesiony faktycznie koszt zakupu tego sortymentu wyniósł (k. 1130) 791.685 zł (217 zł/m 3). W symulacji zakupu w nadleśnictwach D. i B., przy maksymalnej ocenie za kryterium lokalizacji, uzyskiwano ceny średnioważone przypisanym surowcem na poziomie 219 - 227 zł/m 3 w zależności od oferowanej ilości w poszczególnych nadleśnictwach i ofertowanej cenie. W rezultacie:
-w każdym wariancie zakupu w nadleśnictwach D. i B. koszt zakupu byłby wyższy od faktycznie poniesionego od 7,1 do 35,6 tys. zł, co wynika z faktu, że drewno to w innych nadleśnictwach było oferowane z ceną maksymalną od 213 zł (Ś.) do 223 zł (Ż.);
-koszt transportu był wyższy o 5.762 zł w porównaniu z kosztem przy zakupie tej samej ilości drewna w nadleśnictwach pobliskich;
-w efekcie powód nie poniósł straty na zakupie drewna (...). Realnie, powód działający profesjonalnie nie składałby oferty tak skonstruowanej, lecz skierowałby oferty również do innych nadleśnictw.
4. W przypadku grupy handlowo-gatunkowej (...)_(...) uzyskano łącznie 1.404 m 3, na co złożyły się przypisy uzyskane w nadleśnictwach Ż. (185 m 3), F. (396 m 3) i Ś. (823 m 3). Poniesiony faktycznie koszt zakupu tego sortymentu wyniósł (k. 1130) 314.748 zł (224 zł/m 3). Wg ustaleń wcześniejszych, kierując ofertę tylko do nadleśnictw pobliskich możliwe było uzyskanie 1.177 m 3 drewna, przy ofertach po cenie maksymalnej, co dawało cenę średnią 216,5 zł/m 3 i cenę łączną za 1.177 m 3 wynoszącą 254.843 zł. W efekcie:
-kupując drewno w części obejmującej 1.177 m 3 powód zaoszczędził by kwotę 9.016 zł (7,66 zł/m 3 - różnica w cenach średnioważonych zakupu tego sortymentu * 1.177 m 3). W pozostałym zakresie i tak drewno musiałoby zostać nabyte inną drogą;
-zwiększenie kosztu transportu przeliczone na ilość drewna możliwą do pozyskania z nadleśnictwa pobliskiego wynosi 3.712 zł (1.177 / 1.404 * 4.428 zł);
-wysoce prawdopodobna strata na zakupie drewna (...) wyniosła łącznie 12.728 zł (9.016 zł + 3.712 zł).
W konsekwencji należy stwierdzić, że z uwagi na błędne oznaczenie w Portalu (...) lokalizacji zakładu przerobu, powód z dużym prawdopodobieństwem poniósł stratę w wysokości 3.712 zł (2.000 zł + 353 zł + 3.712 zł) tytułem dodatkowego kosztu
w związku z koniecznością transportu zakupionego drewna na większą odległość oraz
w wysokości 12.728 zł (6.345 zł + 9.016 zł) w związku z koniecznością zakupu drewna po wyższej cenie niż w przypadku pobliskich nadleśnictw, co daje łącznie sumę 21.426 zł.
W zakresie zapotrzebowania wyrażonego złożoną ofertą powoda nie istniała konieczność zakupu tych samych sortymentów na aukcji (...).
( opinia biegłego sądowego z dziedziny informatyki i wyceny przedsiębiorstw U. W.: główna i uzupełniające – k. 1004-1019, 1071-1074, 1107-1108v., 1168-1176, 1255-1259, 1315-1323).
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie powołanych dowodów.
Sąd dał wiarę obiektywnym dowodom z wymienionych dokumentów, jako że nie budziły one wątpliwości co do ich autentyczności.
Nie budziły wątpliwości zeznania świadka V. Ś. i powoda E. R., w których osoby te przedstawiły fakty dotyczące rodzaju działalności prowadzonej przez powoda, lokalizacji zakładu powoda, sposobu zaopatrywania się przez powoda w surowiec drzewny, w tym poprzez udział w aukcjach na Portalu (...), reguł prowadzenia aukcji na wskazanym portalu, założeń powoda przy składaniu ofert nabycia surowca drzewnego na aukcjach, stwierdzenia błędnego oznaczenia lokalizacji zakładu powoda
w Portalu (...) po rozpoczęciu aukcji na przydział drewna na 2018 r., niedokonywania zmiany tej lokalizacji przez powoda, skutków błędnej lokalizacji widniejącej w w/w portalu w odniesieniu do składanych przez powoda ofert nabycia surowca drzewnego w poszczególnych nadleśnictwach i przydziału surowca. Zeznania tych osób pozostawały
w zgodzie wzajemnie ze sobą i z dowodami z dokumentów, składając się na spójną i logiczną całość tworzącą opisany stan faktyczny sprawy.
Sąd uznał za wiarygodne także zeznania świadków V. Ś., U. R. (1), E. J. i S. S. oraz zeznaniom powoda E. R., w których osoby te przekazały informacje dotyczące przebiegu kontroli, jaka miała miejsce w zakładzie powoda w grudniu 2016 r. i okoliczności w jakich doszło w późniejszym terminie do ingerencji w treść protokołu w zakresie danych lokalizacyjnych zakładu powoda. Zeznania tych osób we wskazanym zakresie korespondowały z dowodami z dokumentów i nie budziły wątpliwości.
Zeznania świadków E. I., Ż. P. i Ś. J. posłużyły Sądowi do dokonania ustaleń faktycznych w zakresie przebiegu procedury reklamacyjnej i odwoławczej powoda w wyniku stwierdzonego błędu lokalizacji punktu przerobu powoda w Portalu (...), uzupełniając fakty wynikające
z dokumentów.
Sąd ocenił jako w pełni wiarygodną opinię biegłego sądowego zakresu informatyki
i wyceny przedsiębiorstw (...). Opinia główna i uzupełniające stanowiły wyczerpującą odpowiedź na zadane biegłemu pytania. Były przy tym jasno i przekonująco umotywowane. Biegły w opiniach szczegółowo uzasadnił podstawy dokonanych analiz
i obliczeń z odwołaniem do dowodów zgromadzonych w sprawie i własnej wiedzy fachowej. Biegły udzielił również wyczerpujących wyjaśnień w odpowiedzi na pytania i zarzuty do opinii sformułowane przez strony postępowania, w tym odniósł się do symulacji prezentowanych przez stronę powodową, wskazując przyczyny, dla których nie mogą one posłużyć do ustalenia wysokości szkody powoda. Wszystko to pozwala ocenić opinię jako rzetelną, nie budzącą wątpliwości co do wiedzy i fachowości jej autora.
Sąd na podstawie art 235 2 § 1 pkt 5 pominął dowody z zeznań świadków K. Ł. i E. L., zgłoszone przez pozwanego, ponieważ ich przeprowadzenie prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania. Fakty, na jakie świadkowie mieliby zeznawać, zostały w dostateczny dla rozstrzygnięcia sprawy sposób wyjaśnione za pomocą dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, ale też na podstawie zeznań przesłuchanych dotychczas świadków, będących bezpośrednimi świadkami relewantnych dla rozstrzygnięcia sprawy zdarzeń.
Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt. 2 i 5 k.p.c. pominął dowody z uzupełniających zeznań świadka V. Ś. i z uzupełniającego przesłuchania powoda, ponieważ fakty dotyczące zasad składania ofert w procedurze nabywania drewna oraz przydziału drewna zostały należy wyjaśnione – zarówno dokumentami, zeznania świadków i przesłuchaniem powoda, jak i badaniami przeprowadzonymi przez biegłego sądowego. W tej sytuacji prowadzenie tych dowodów były zbędne i prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania.
Sąd zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, należało rozważyć podstawę prawną właściwą do oceny dochodzonego przez powoda roszczenia odszkodowawczego. Powód upatrywał źródła odpowiedzialności pozwanego w przepisach art. 471 i nast. k.c. w związku z art. 70 1 § 4 k.c., tj. na gruncie odpowiedzialności kontraktowej (z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania). Natomiast pozwany w swojej argumentacji odwoływał się do art. 417 § 1 k.c., tj. odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa (z tytułu czynu niedozwolonego).
Jeśli chodzi o odpowiedzialność Skarbu Państwa na gruncie art. 417 § 1 k.c., to
w myśl tego przepisu za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Analiza przepisu art. 417 § 1 k.c. wskazuje, że przesłankami odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa są powstanie szkody, wyrządzenie szkody czynem niedozwolonym polegającym na bezprawnym działaniu lub zaniechaniu podmiotu wykonującego w imieniu Skarbu Państwa władzę publiczną oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy tak rozumianym czynem niedozwolonym a powstaniem szkody.
Regulacja art. 417 i nast. k.c., zawierające kompleksowe unormowania dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa, znajdą zastosowanie wyłącznie do szkód wyrządzonych przy wykonywaniu władzy publicznej (sfera imperium), a więc w wyniku działania lub zaniechania polegających na wykonywaniu funkcji władczych. W przypadku szkód wyrządzonych przez organy państwowe lub jednostki samorządu terytorialnego poza sferą imperium, tj. w sferze dominium, nie odpowiadają one na podstawie art. 417 k.c. Wykonywanie funkcji władzy publicznej łączy się co do zasady z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Jednocześnie wskazuje się, że tylko wówczas mamy do czynienia z wykonywaniem władzy publicznej, gdy brak jest formalnej równości stron. Wykonywanie władzy w tym sensie może mieć postać nie tylko wydania decyzji (orzeczenia), lecz także faktycznej ingerencji w sferę praw jednostki, na przykład użycia przymusu zarówno w stosunku do majątku, jak i osoby (
por. wyrok Sądu Apelacyjnego
w Łodzi z dnia 02.04.2014 r., I ACa 1272/13).
Roszczenie dochodzone w niniejszej sprawie powód wiąże z błędami informatyczno-technicznymi lub proceduralnymi po stronie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe podczas postępowania przetargowego dotyczącego przydziału surowca drzewnego na 2018 r. , które doprowadziły do niewłaściwej oceny kryterium geografii zakładu przerobu drewna w odniesieniu do zakładu powoda. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe jest państwową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, reprezentującą Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia na podstawie art. 4 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2017 r. poz. 788). Głównym zadaniem Lasów Państwowych w zakresie działalności leśnej jest prowadzenie gospodarki leśnej, a nie zarobkowa działalność wytwórcza czy handlowa, niemniej jednak Skarb Państwa reprezentowany przez odpowiednie jednostki organizacyjne Lasów Państwach prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (
por. wyr. SN z 06.7.2011 r., I CSK 582/10). W sprawach o roszczenia związane z działalnością państwowych jednostek organizacyjnych powołanych na podstawie przepisów ustawy o lasach stroną będzie więc Skarb Państwa reprezentowany przez właściwą jednostkę organizacyjną wchodzącą w skład Lasów Państwowych, tj. Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych, regionalne dyrekcje Lasów Państwowych i nadleśnictwa (
zob. J. Bieluk,
K. Leśkiewicz, Ustawa o lasach. Komentarz, wyd. 1, 2017). Procedura oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców prowadzona była przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych, a zatem właściwym
statio fisci reprezentującym Skarb Państwa w niniejszej sprawie winien być Dyrektor Generalny Lasów Państwowych.
Przywołany przepis art. 417 k.c. nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż dotyczy jedynie tych stosunków prawnych, w których państwo lub jednostka samorządu terytorialnego wykonuje władzę publiczną. Sfera wykonywania władzy publicznej (imperium) obejmuje stosunki prawne, w których państwo lub jednostka samorządu terytorialnego występuje w pozycji nadrzędnej, mogąc jednostronnie władczo kształtować prawa lub obowiązki innego podmiotu i stosować środki przymusu w celu zapewniania realizacji tych praw lub obowiązków. Nie będzie miał zatem zastosowania w niniejszej sprawie, która dotyczy sfery działalności gospodarczej stron, a w której Skarb Państwa traktowany jest jak inne osoby prawne i ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą na takich samych zasadach jak te podmioty. W przypadku szkód wyrządzonych przez organy państwowe lub jednostki samorządu terytorialnego poza sferą imperium, tj. w sferze dominium, nie odpowiadają one na podstawie art. 417 k.c., lecz w oparciu o ogólne reguły prawa cywilnego, co gwarantuje równą dla wszystkich podmiotów ochronę prawną, zgodnie
z ogólnymi zasadami prawa cywilnego oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP (
zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 17.01.2014 r., I ACa 1428/13). W niniejszym stanie faktycznym, w zakresie postępowania przetargowego (ofertowego) pozwany Skarb Państwa w relacji do uczestników tego postępowania, w tym do powoda, występował jako zwykły uczestnik obrotu cywilnoprawnego. Roszczenia powoda względem pozwanego należy więc oceniać na gruncie odpowiedzialności odszkodowawczej kontraktowej. Natomiast
w przypadku uznania, że nie jest to właściwy reżim prawny w grę wchodziłaby wyłącznie odpowiedzialność deliktowa pozwanego na podstawie przepisu art. 416 k.c. (o czym
w dalszej części uzasadnienia). Wskazać należy, że niezależnie od przyjętego reżimu odpowiedzialności, przesłanki odpowiedzialności pozwanego w zakresie winy, szkody
i związku przyczynowego muszą zostać spełnione zarówno w przypadku odpowiedzialności kontraktowej na podstawie art. 471 k.c. w zw. z art. 70
1 § 4 k.c., jak i odpowiedzialności deliktowej na podstawie art. 416 w zw. z art. 415 k.c.
W rozpatrywanej sprawie relacja prawna pomiędzy powodem a pozwanym powstała na skutek wzięcia przez pozwanego udziału w przetargu dotyczącym nabycia surowca drzewnego na 2018 r., w ramach procedury oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców prowadzonej przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych. Przepis art. 70
1 § 1 k.c. stanowi, że umowa może być zawarta w drodze aukcji albo przetargu. W ogłoszeniu aukcji albo przetargu należy określić czas, miejsce, przedmiot oraz warunki aukcji albo przetargu albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków (art. 70
1 § 2 k.c.). Ogłoszenie,
a także warunki aukcji albo przetargu mogą być zmienione lub odwołane tylko wtedy, gdy zastrzeżono to w ich treści (art. 70
1 § 3 k.c.). Organizator od chwili udostępnienia warunków, a oferent od chwili złożenia oferty zgodnie z ogłoszeniem aukcji albo przetargu są obowiązani postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia, a także warunków aukcji albo przetargu (art. 70
1 § 4 k.c.).
Z regulacji powyższych wynika, że od chwili udostępnienia warunków aukcji lub przetargu przez organizatora i wzięcia w nim udziału przez oferenta dochodzi do nawiązania stosunku cywilnoprawnego (zobowiązania) między organizatorem a uczestnikami przetargu lub aukcji. Stosunek ten indywidualizuje się po stronie uczestnika aukcji lub przetargu
w momencie złożenia oferty zgodnie z warunkami. Treść tak powstałego zobowiązania określa w szczególności ogłoszenie o aukcji lub przetargu wraz z warunkami oraz przepisy prawa, w szczególności 70
(
3) § 2 k.c. (obowiązek powiadomienia o wyniku przetargu albo
o zamknięciu przetargu bez dokonania wyboru) oraz art. 70
(
4) k.c. (wadium). W razie uchybienia przez organizatora aukcji lub przetargu obowiązkom wynikającym z ogłoszenia lub z poszczególnych przepisów ustawowych, ponosi on odpowiedzialność odszkodowawczą za nienależyte wykonanie zobowiązania łączącego go z oferentami (art. 471 k.c.) (
tak P. Machnikowski, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz, 2016, art. 703, Nb 4; Z. Radwański, w: System Pr. Pryw. t. 2, 2008, Nb 117, s. 367). W judykaturze zauważono, że stosunki cywilnoprawne pomiędzy uczestnikami przetargu nawiązują się już z chwilą złożenia ofert,
a czynność ta stanowi jednocześnie przyjęcie oferty zawarcia tzw. „umowy przetargowej”, określającej reguły dojścia do umowy ostatecznej (
zob. orz. SN z 15.06.2007 r., II CZ 37/07).
Przed zmianą Kodeksu cywilnego z dniem 14 lutego 2003 r., w doktrynie szeroko akceptowany był pogląd, że ogłoszenie przetargu stanowi nie tylko zaproszenie do składania ofert przetargowych, ale także skierowaną do potencjalnych uczestników przetargu ofertę zawarcia umowy regulującej tryb postępowania przetargowego (tzw. umowy przetargowej, porozumienia przetargowego). Odpowiednio oferta uczestnika składana w toku przetargu, oprócz tego, że rodziła związanie oferenta, stanowiła także akceptację proponowanego przez organizatora trybu zawarcia umowy. Artykuł 70
(
1) § 4 k.c. reguluje obecnie tę kwestię w inny sposób (
chociaż odmienny pogląd wyrażają jednak Z. Radwański, w: SPP, t. 2, 2008, s. 64 oraz R. Szostak, Aukcja, s. 108 i 115), tzn. również ustanawia związanie organizatora
i oferentów postanowieniami ogłoszenia oraz warunków aukcji i przetargu, ale rozstrzyga, że organizatora postanowienia te wiążą już od chwili udostępnienia warunków aukcji lub przetargu, a oferenta od momentu złożenia oferty. Mamy zatem do czynienia z obowiązkami postępowania zgodnego z postanowieniami ogłoszenia oraz warunków aukcji czy przetargu, które to obowiązki ustawa łączy ze złożeniem odpowiednich oświadczeń woli. Na organizatorze obowiązek taki ciąży już od chwili udostępnienia warunków przetargu czy aukcji, zanim jeszcze zostanie złożona jakakolwiek oferta, co jest zrozumiałe, gdyż chodzi m.in. o postępowanie wobec osób, które dopiero zamierzają złożyć oferty (np. udostępnienie im określonych informacji, odebranie składanej oferty). Na uczestnikach natomiast obowiązek taki ciąży od chwili złożenia oferty zgodnie z ogłoszeniem. Obowiązek ten można zakwalifikować jako obowiązek świadczenia w rozumieniu art. 353 k.c., a stosunek prawny między organizatorem przetargu a jego uczestnikami uznać za zobowiązanie w rozumieniu tego przepisu (
podobnie Z. Radwański, w: SPP, t. 2, 2008, s. 64, wskazujący art. 471 k.c. jako podstawę odpowiedzialności) (E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 11, 2023).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy podkreślić trzeba, że powód wziął udział w procedurze oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców, dotyczącej 2018 r., oraz złożył w niej oferty przez Portal (...), mimo wprowadzonej tam błędnie lokalizacji jego punktu przerobu drewna. Procedura ta prowadzona była na podstawie powoływanych wcześniej aktów wydanych przez Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, tj. zarządzenia nr (...) z dnia 24 października 2016 r. w sprawie sprzedaży drewna prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe i decyzji nr (...) z 20 listopada 2017 r. Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych w sprawie kryteriów oceny na potrzeby oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców. Załącznik nr 2 do powyższej decyzji określał algorytm wartościowania kryterium geografii. Wynikało z niego, że lokalizacja punktów przerobu surowca drzewa odbywa się za pomocą funkcjonalności Portalu (...), klient lokalizując punkt przerobu podaje następujące informacje: miejscowość, typ ulicy, ulica, numer, kod pocztowy, pocztę, typ klienta (krajowy/zagraniczny), w przypadku klienta zagranicznego przejście graniczne. Za pomocą przekazanych danych punktowi przerobu zostają przypisane wartości w postaci współrzędnych lokalizacyjnych X i Y, stanowiące podstawę do obliczeń odległości transportowych. Do obliczeń związanych z możliwościami zakupów w puntach przerobu surowca drzewnego zostaną uwzględnione dane z Portalu (...), ze szczególnym uwzględnieniem lokalizacji geograficznej (współrzędne X, Y), według stanu na dzień
23 listopada 2017 r., na godz. 18.00.
Decyzja nr (...) Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych w sprawie kryteriów oceny na potrzeby oznaczania surowca drzewnego pod względem przyszłych nabywców została podpisana i podana do publicznej wiadomości w dniu 20 listopada 2017 r., zatem w tej dacie udostępniono warunki przetargu. Pozwany miał zatem obowiązek postępować zgodnie
z warunkami przetargu podanymi do wiadomości od chwili ich udostępnienia. Jednakże
w trakcie składania ofert przez powoda we wszczętej procedurze przydziału drewna na 2018 rok okazało się, że powodowi przypisano w Portalu (...) błędną lokalizację jego zakładu, mimo że w dokumentach jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa znajdowała się prawidłowa lokalizacja. Nie ulega zaś wątpliwości, że pozwany, jako organizator przetargu, zobowiązany był do jego przeprowadzenia zgodnie z ustalonymi zasadami, w sposób transparentny, uczciwy, z poszanowaniem zasady równości wszystkich uczestników przetargu. Lokalizacja geograficzna zakładu powoda jaka widniała w Portalu (...) była błędna, niezgodna z rzeczywistym położeniem geograficznym zakładu (punktu przerobu drewna) powoda.
W tym kontekście zwrócić trzeba uwagę na kontrolę przedsiębiorstwa powoda, przeprowadzonej 15 grudnia 2016 r. przez zespół kontrolny powołany przez Nadleśniczego Nadleśnictwa B., z której przebiegu w dniu 15 grudnia 2016 r. został sporządzony protokół nr (...). Początkowo w treści protokołu jako współrzędne punktu przerobu
X wskazano wartość: (...), zaś jako współrzędne punktu przerobu Y wskazano wartość: (...). Pomiary zostały wykonane za pomocą specjalnie przeznaczonych do tego celu urządzeń. Okazało się jednak, że wskazane parametry zostały następnie poprawione na inne, tj. na (...) i (...), przez S. S. L. Leśnego pf. (...) z Nadleśnictwa B., będącego jednocześnie koordynatorem akcji pod kryptonimem „(...)”. Akcja miała na celu weryfikację i kontrolę przerobów drewna. Zmiana parametrów nastąpiła nie tylko w protokole kontroli z dnia 15 grudnia 2016 r., ale także została ujęta w zbiorczym raporcie skierowanym przez Nadleśnictwo B. do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R.. Pozwany zatem na skutek prowadzonej kontroli zakładu powoda dysponował poprawnymi danymi lokalizacyjnymi zakładu (...). Wskazać także należy, że w formularzu zgłoszeniowym rejestracji lokalizacji jednolitych jednostek produkcji z dnia 26 listopada 2016 r., złożonym w dniu 28 listopada 2016 r., powód jako lokalizację zakładu (...) podał następujące wartości (...):(...), (...). Współrzędne lokalizacji z wniosku zostały zweryfikowane w terenie przez pracownika Nadleśnictwa B. U. R. (2) – inżyniera nadzoru. Następnie zostały zatwierdzone na podstawie wytycznych Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R. przez U. R. (1) – starszego specjalistę do spraw gospodarki drewnem. Wskazać zatem należy, że to właśnie te ostatnie parametry charakteryzowały rzeczywistą lokalizację zakładu powoda, mimo iż nie identyczne z ostatecznie poprawionymi w protokole z kontroli, to jednakże pokrywające się z nimi co do wartości tysięcznych po przecinku.
Gdy powód wziął udział w procedurze oznaczania drewna pod względem przyszłych nabywców prowadzonej przez Generalną Dyrekcję Lasów Państwowych, w celu uzyskania przydziału surowca drzewnego na 2018 r., to okazało się, że doszło do zmiany współrzędnych lokalizacji jego punktu przerobu na: (...), (...). Współrzędne pokrywały się zatem z tymi wskazanymi pierwotnie w protokole z kontroli, które nie były prawidłowe. Ustalono jednocześnie, że powód nie dokonywał zmiany lokalizacji punktów przerobu w Portalu (...) w okresie od dnia 14 listopada 2016 r. do dnia 5 grudnia 2017 r. Zmian takich nie dokonywali również pracownicy Nadleśnictwa B., właściwego dla zakładu powoda. Powyższe potwierdza treść wiadomości e-mail Zakładu (...) z dnia 14 grudnia 2017 r.
(k. 27-28), w której wskazano, że możliwość edycji punktów przerobu przez przedsiębiorców była możliwa od 26 października 2016 r. do 14 listopada 2016 r. a możliwość edycji punktów przerobu przez pracowników nadleśnictw była możliwa od 26 października 2016 r. do
20 stycznia 2017 r. Z wiadomości tej wynika nadto, że w dniach od 21 do 26 listopada 2016 r. lokalizacja powoda była prawidłowo oznaczona, natomiast w dniu 7 grudnia 2016 r. widniały w systemie nieprawidłowe parametry zakładu powoda. Skoro zmiana lokalizacji nastąpiła
w okresie pomiędzy 26 listopada 2016 r. a 1 grudnia 2016 r. (kiedy błąd lokalizacji został stwierdzony przez powoda), to tej zmiany nie mógł dokonać powód, gdyż możliwość edycji lokalizacji punktów przerobu przez przedsiębiorców nie była wówczas możliwa. Wobec tego zmiana lokalizacji punktu przerobu powoda musiała zostać dokonana przez pracowników której z jednostek organizacyjnych, ewentualnie w wyniku błędu systemowego (na poziomie informatycznym), za który również odpowiada Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych, gdyż to w jej gestii leży prowadzenie Portalu (...). Źródłem nieprawidłowości w zakresie błędnego zastosowania kryterium geografii zakupu w odniesieniu do powoda były zatem przyczyny (działania lub zaniechania) leżące po stronie personelu Państwowego Gospodarstwa Leśne Lasy Państwowe. W dniu 23 listopada 2017 r., na godz. 18.00, współrzędne geograficzne punktu przerobu powoda w systemie były prawidłowe i to one powinny być wzięte pod uwagę w procedurze oznaczania drewna na 2018 rok.
W związku z wykazaniem przez powoda, że nastąpiło uchybienie przez organizatora przetargu obowiązkom wynikającym z ogłoszenia, organizator przetargu ponosi na podstawie art. 471 k.c. odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu nienależytego wykonanie zobowiązania łączącego go z oferentem – powodem. Zgodnie z treścią przepisu art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Przesłankami odpowiedzialności kontraktowej w ogólności są niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, będące następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, szkoda po stronie wierzyciela i związek przyczynowy między zdarzeniem w postaci niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania a szkodą.
Powołany wyżej przepis nie wprowadza żadnych wymogów co do szczególnej kwalifikacji wadliwości zachowania się dłużnika. Wywołuje zatem tę odpowiedzialność każde, chociażby najlżejsze uchybienie zobowiązaniu przez dłużnika, i to niezależnie od tego, na czym miałoby ono polegać. Chodzi tu o każdą rozbieżność, która wystąpi pomiędzy prawidłowym spełnieniem świadczenia, czyli zgodnym z treścią zobowiązania
i uwzględniającym wymagania z art. 354 k.c. a rzeczywistym zachowaniem się dłużnika. Do niewykonania zobowiązania dochodzi wtedy, gdy realizacja świadczenia nie nastąpiła
i jednocześnie istnieją okoliczności wyłączające późniejsze jego spełnienie. Rozstrzygające znaczenie dla ustalenia, jakie okoliczności obciążają dłużnika, mają przede wszystkim przepisy art. 472–474 k.c. Do okoliczności tych w pierwszej kolejności należy własne działanie lub zaniechanie dłużnika, który przy spełnieniu świadczenia nie dołożył należytej staranności. Z kolei, zgodnie z art. 474 k.c., obciąża dłużnika działanie lub zaniechanie osób, z pomocą których zobowiązanie wykonuje lub którym powierzył jego wykonanie. Chodzi tu
o zachowanie wskazanych wyżej osób, którym można postawić zarzut niedołożenia należytej staranności.
Pozwany nie wykazał w niniejszej sprawie, żeby opisane wyżej uchybienia jego obowiązkom organizatora przetargu nastąpiło z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności (niezawinionych). Nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty pozwanego, że to powód powinien zadbać, aby w systemie znajdowały się prawidłowego dane lokalizacyjne jego punktu przerobu. Podkreślić raz jeszcze należy, że powód prawidłowe dane lokalizacyjne przekazał w formularzu rejestracji punktu przerobu z dnia 26 listopada 2016 r., a potem tych danych nie zmieniał. To pozwanemu można postawić zarzut niedołożenia należytej staranności przy przeprowadzaniu postępowania przetargowego, bowiem to pozwany winien dopilnować, żeby znajdujące się w systemie dane lokalizacyjne były zgodne z tymi, które zostały podane przez przedsiębiorców. Nie można tu mówić
o jakimkolwiek przyczynieniu się powoda.
Nie ma także znaczenia fakt, że do pozwanego wpłynęło wiele zgłoszeń dotyczących zmiany lokalizacji poszczególnych zakładów biorących udział w procedurze nabycia drewna. Świadczy to jedynie o skali wystąpienia problemu i może oznaczać, że Portal (...) nie zawierał odpowiednich zabezpieczeń uniemożliwiających nieautoryzowanych zmian lokalizacyjnych. Skoro zatem strona pozwana otrzymała sygnał o takiej ilości nieprawidłowości, zachowując należytą staranność, mogła dokonać weryfikacji danych pozostałych użytkowników Portalu, ewentualnie ogłosić o możliwości występowania błędów i konieczności ich weryfikacji.
Na marginesie warto wskazać, że wierzyciel nie musi wykazywać, jaki rodzaj naruszenia zobowiązania (niewykonanie czy nienależyte wykonanie zobowiązania) w danej sytuacji wystąpił. Artykuł 471 k.c. wprowadza wzruszalne domniemanie, w myśl którego do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania doszło na skutek okoliczności, za które dłużnik odpowiada. Ustawa każe więc domniemywać, że przyczyną niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, z którego wynikła szkoda, jest zachowanie się dłużnika lub inna okoliczność, za którą ponosi on w danej sytuacji odpowiedzialność.
W konsekwencji pozwanemu Skarbowi Państwa można przypisać odpowiedzialność odszkodowawczą względem powoda na podstawie art. 471 k.c.
Szkoda (zarówno przy odpowiedzialności kontraktowej, jak i deliktowej) obejmuje rzeczywistą stratę
(damnum emergens) i utracone korzyści
(lucrum cessans) (art. 361 § 2 k.c.) i stanowi uszczerbek określony różnicą pomiędzy aktualnym stanem majątkowym poszkodowanego a tym stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Przy pierwszej postaci szkody – strata wyraża się w rzeczywistej zmianie stanu majątkowego poszkodowanego i polega albo na zmniejszeniu się jego aktywów, albo na zwiększeniu pasywów. Szkoda w postaci straty
(damnum emergens) oznacza każde pogorszenie się sytuacji majątkowej poszkodowanego, w wyniku czego staje się uboższy niż był przed doznaniem szkody. Ustalenie wysokości straty następuje z reguły przez porównanie stanu majątkowego poszkodowanego w momencie przed i po doznaniu szkody i określenie występującej tu różnicy
. Utrata korzyści
(lucrum cessans) polega na niepowiększeniu się czynnych pozycji majątku poszkodowanego, które pojawiłyby się w tym majątku, gdyby nie zdarzenie wyrządzające szkodę. Szkoda w postaci utraconych korzyści nie może być całkowicie hipotetyczna, ale musi być wykazana przez poszkodowanego z tak dużym prawdopodobieństwem, że w świetle doświadczenia życiowego uzasadnia przyjęcie, iż utrata spodziewanych korzyści rzeczywiście nastąpiła
(zob. wyrok Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z 24.05.2018 r., I ACa 1158/17).
Niezbędnym elementem przy ocenie roszczeń odszkodowawczych jest także wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem wyrządzającym szkodę
a zaistniałą szkodą. W świetle art. 361 § 1 k.c. za normalne następstwo pewnego zdarzenia można uznać takie zdarzenie, które w danym układzie stosunków, wedle zasad doświadczenia życiowego i wiedzy występuje jako typowe
(wyrok SN z 24 lutego 2023 r., II CSKP 1002/22).
Niezbędnym elementem przy ocenie roszczeń odszkodowawczych jest także wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem wyrządzającym szkodę
a zaistniałą szkodą. W świetle art. 361 § 1 k.c. za normalne następstwo pewnego zdarzenia można uznać takie zdarzenie, które w danym układzie stosunków, wedle zasad doświadczenia życiowego i wiedzy występuje jako typowe
(wyrok SN z 24 lutego 2023 r., II CSKP 1002/22, Legalis).
Powód dochodził odszkodowania z tytułu strat poniesionych w wyniku błędnego zastosowania kryterium geograficznego przy ocenie składanych przez niego w przetargu ofert zakupu surowca drzewnego, wynikających ze zwiększonych kosztów zakupu drewna oraz zwiększonych kosztów jego transportu do punktu przerobu.
Ze względu na skomplikowany system przydziału drewna na aukcji w Portalu (...) (opierający się na skomplikowanym algorytmie), w celu ustalenia, czy
w następstwie błędnego oznaczenia lokalizacji punktu przerobu faktycznie doszło do powstania tego rodzaju zwiększonych kosztów po stronie powoda, konieczne było odwołanie się w tej kwestii do wiadomości specjalnych, posiadanych przez biegłego sądowego.
W wydanej w niniejszej sprawie opinii biegły stwierdził, że nieprawidłowe oznaczenie lokalizacji zakładu powoda w systemie informatycznym pozwanego utrudniło powodowi maksymalizację przypisu drewna w położonych najbliżej jego punktu przerobu drewna lokalizacjach nadleśnictw B. i D., z uwagi na niższą ocenę oferty powoda wynikającą z lokalizacji zakładu. Szkoda powoda wynikająca z nieprawidłowego zastosowania kryterium geograficznego do składanych przez niego ofert (w wyniku błędnego oznaczenia lokalizacji punktu przerobu) może mieć przy tym dwie formy: 1) dodatkowego kosztu w związku z koniecznością transportu zakupionego drewna na większą odległość
w porównaniu z kosztem, który zostałby poniesiony w przypadku zakupu z pobliskich nadleśnictw D. i B. (w zakresie ilości możliwej do nabycia w tych nadleśnictwach), 2) konieczności zakupu po wyższej cenie niż w przypadku pobliskich nadleśnictw – różnicy
w cenie zapłaconej faktycznie i cenie, po której analogiczną ilość drewna można było pozyskać w nadleśnictwach pobliskich. Biegły oszacował wysokość tych dodatkowych kosztów, przy uwzględnieniu najbardziej prawdopodobnej wersji. Ze specyfiki procedury przydziału, że jest ona zmienna, na co wpływa zmienność wielu czynników takich jak oferty sprzedaży w układzie grup handlowo-gatunkowych, zmiany lokalizacji surowca, rożny popyt klientów, rożna liczba klientów zainteresowanych ofertami, zmiany metodyki realizacji postępowań sprzedażowych, zmiany cen ofert, zmiany wielkości możliwości zakupów klientów, czy posiadany przez klienta budżet. W związku z tym nie istnieje żaden w pełni pewny scenariusz przebiegu aukcji przy założeniu prawidłowej lokalizacji zakładu powoda – nawet w odniesieniu do parametrów jego własnej oferty, a tym bardziej ofert innych uczestników przetargu. Zastosowany mechanizm aukcyjny sprawia, że wynik przypisu drewna ma charakter losowy z punktu widzenia oferentów. Inni uczestnicy aukcji również mogą modyfikować swoje oferty zmieniając spodziewany wynik przypisu drewna. Przy uwzględnieniu powyższych zmiennych, biegły oszacował stratę powoda przy uwzględnieniu powyższych zmiennych i najbardziej prawdopodobnej wersji wydarzeń, wyjaśnił szczegółowo sposób szacunków, a strony nie podważyły skutecznie rozumowania biegłego.
Na podstawie opinii biegłego należało stwierdzić, że z uwagi na błędne oznaczenie lokalizacji punktu przerobu drewna powoda w Portalu (...), powód z dużym prawdopodobieństwem poniósł stratę w wysokości łącznej 21.426 zł, w tym 3.712 zł (2.000 zł + 353 zł + 3.712 zł) z tytułu dodatkowego kosztu w związku z koniecznością transportu zakupionego drewna na większą odległość oraz 12.728 zł (6.345 zł + 9.016 zł) w związku
z koniecznością zakupu drewna po wyższej cenie niż w przypadku pobliskich nadleśnictw.
Nie ulega wątpliwości, że między nieprawidłowym postępowaniem pracowników jednostki organizacyjnej pozwanego Skarbu Państwa przy przeprowadzeniu przedmiotowego przetargu a szkodą jaką powód poniósł w wyniku wadliwego zastosowania kryterium geograficznego przy ocenie jego ofert, istnieje adekwatny związek przyczynowy. Gdyby nie doszło po stronie pozwanego do nieuprawnionej zmiany lokalizacji punktu przerobu drewna powoda, powód nie musiałby nabywać drewna w nadleśnictwach odległych od jego zakładu, po innej cenie, oraz ponosić dodatkowych kosztów transportu.
Chociaż z przyczyn wcześniej opisanych Sąd stoi na stanowisku, że nie zachodzą podstawy w niniejszej sprawie do oparcia odpowiedzialności pozwanego na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 416 k.c. w zw. z art. 415 k.c.), to dla porządku wskazać należy, że zastosowanie jednak tych przepisów prowadziłoby do tożsamej oceny roszczenia powoda, co w wyniku odpowiedzialności kontraktowej. Przepis art. 415 k.c. stanowi, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Natomiast zgodnie z art. 416 k.c., osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu.
Jak już wyżej była mowa, Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych stanowi jednostkę organizacyjną Lasów Państwowych. Ustawa jednocześnie nie definiuje wprost jakie są organy poszczególnych jednostek organizacyjnych. W analizowanym przypadku decyzje
i zarządzenia związane z przydziałem drewna wydawał Dyrektor Generalny Lasów Państwowych. Poza statutem, jako podstawa prawna tych rozstrzygnięć wskazany był art. 33 ust. 1 ustawy o lasach, zgodnie z którym, Lasami Państwowymi kieruje Dyrektor Generalny przy pomocy dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych. Zgodnie zaś z art. 33 ust. 3 pkt 1 a) tejże ustawy, Dyrektor Generalny w szczególności inicjuje, koordynuje oraz nadzoruje działalność dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych oraz kierowników innych jednostek organizacyjnych Lasów Państwowych o zasięgu krajowym.
Skarb Państwa może ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą również na zasadach ogólnych, jeśli na skutek spowodowanego zdarzenia, niezwiązanego
z wykonywaniem władzy publicznej, szkodę poniosła inna osoba. Skarb Państwa jest o tyle specyficzną osobą prawną, że nie posiada klasycznych organów, działa przez państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (stationes fisci). Skarb Państwa ponosi zatem odpowiedzialność odszkodowawczą obejmującą szkodę wyrządzoną z winy jednostki organizacyjnej, zaś wina osoby prawnej w procesie o odszkodowanie ustalić można na podstawie koncepcji tzw. „winy anonimowej” lub „winy organizacyjnej”. W efekcie za wszelkie działania czy zaniechania pracowników organu czy też piastunów organów jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa odpowiedzialność ponosić będzie Skarb Państwa.
Bezprawny czyn sprawcy rodzący odpowiedzialność odszkodowawczą deliktową to czyn sprzeczny z obowiązującym porządkiem prawnym – z jakimkolwiek przepisem prawnym oraz zasadami współżycia społecznego. Do sfery bezprawności zalicza się też zachowania sprzeczne z zasadami uważnego postępowania – niedołożenie należytej staranności, a także zachowania powodujące naruszenie obowiązku lojalności. Bezprawne może być zachowanie, które nie narusza żadnej normy prawnej, ale przekracza potrzebę ostrożności wymaganej przez zasady postępowania między ludźmi. Bezprawność
w rozumieniu reżimu deliktowego jest efektem ogólnego, normatywnego zakazu, skutecznego
erga omnes, niewyrządzania sobie nawzajem szkody.
Opisane wcześniej postępowanie personelu Państwowego Gospodarstwa Rolnego Lasy Państwowe przy organizacji przetargu związanego z przydziałem drewna na 2018 r.,
w odniesieniu do zakładu powoda, należałoby zakwalifikować jako działanie niezgodne
z prawem (bezprawne). W ustalonej procedurze przyjęto bowiem, że o punktacji ofert,
a w efekcie o przydziale surowca drzewnego w określonych nadleśnictwach, decydować będzie kryterium związane z miejscem położenia punktu przerobu oferenta biorącego udział w procedurze przydziału drewna. Do obliczeń miały zostać uwzględnione dane z Portalu (...), ze szczególnym uwzględnieniem lokalizacji geograficznej (współrzędne X, Y), według stanu na dzień 23 listopada 2017 r. na godz. 18.00. W odniesieniu do zakładu powoda doszło do nieautoryzowanej przez powoda zmiany danych lokalizacyjnych na niezgodne z faktycznym położeniem zakładu powoda. Jednostki organizacyjne Lasów Państwowych dysponowały prawidłowymi danymi lokalizacyjnymi zakładu podanymi przez powoda. Z nieokreślonych przyczyn doszło w systemie do zmiany prawidłowo wskazanych danych na niewłaściwie, a za działanie systemu odpowiada pozwany. Fakty powyższe skutkowałyby odpowiedzialnością odszkodowawczą pozwanego względem powoda,
w zakresie wskazanej wyżej sumy pieniężnej, także w sytuacji, gdy odpowiedzialność tę rozważać na gruncie przepisów ogólnych o czynach niedozwolonych.
Wskazać trzeba dodatkowo, że powoływany przez powoda art. 322 k.p.c. nie mógł
w rozpatrywanej sprawie doprowadzić do przyznania powodowi tytułem odszkodowania wyższej kwoty nie wyliczona przez biegłego. Sąd może skorzystać z wynikającego z art. 322 k.p.c. uprawnienia do zasądzenia „odpowiedniej sumy” tytułem odszkodowania w sytuacji, gdy ścisłe ustalenie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, przy czym art. 322 k.p.c. nie jest
lex specialis względem art. 6 k.c., a zatem nie prowadzi do zmiany rozkładu ciężaru dowodu. Jednak próba dowodzenia wysokości świadczenia odszkodowawczego,
a choćby jego ogólnych ram, musi być podejmowana, a dopiero precyzyjne udowodnienie musi nie być możliwe. Oznacza to, że strona powinna przedstawić wszelkie dowody na okoliczność wysokości szkody lub wyjaśnić przyczyny braku takiej możliwości, gdyż art. 322 k.p.c. ma zastosowanie wtedy, gdy powód wyczerpał dostępne i znane mu środki dowodowe, a pomimo tego wysokość szkody pozostaje nieudowodniona (
zob. orz. SN z 26.01.1976 r.,
I CR 954/75; z 24.03.2000, I CKN 559/98; z 04.10.2007 r., V CSK 188/07; z 16.04.2008 r.,
V CSK 563/07; z 19.12.2013 r., II CSK 179/13). W sprawie niniejszej środki dowodowe istniały, zostały przez Sąd przeprowadzone i doprowadziły do ustalenie szkody powoda
z dużym prawdopodobieństwem we wskazanej wyżej wysokości. Brak było podstaw do oszacowania tej szkody w wyższej kwocie niż wyliczona przez biegłego sądowego, na podstawie jakichś innych szacunków.
W związku z podniesionym przez pozwanego zarzutem, odnieść należy się do możliwego przyczynia się powoda do powstania szkody. Kwestię tę reguluje przepis art. 362 k.c., zgodnie z którym, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. W analizowanym przypadku brak jest jednak podstaw do przypisania powodowi przyczynienia się do powstania szkody
w jakimkolwiek stopniu. Na powodzie nie spoczywał obowiązek ciągłej weryfikacji oznaczenia lokalizacji jego zakładu w systemie informatycznym Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. Podkreślić trzeba, że w zakładzie powoda była prowadzona kontrola, podczas której pracownicy Lasów Państwowych dokonywali pomiarów lokalizacji specjalnie do tego celu przeznaczonym urządzeniem. Pracownik powoda V. Ś. podpisała protokół kontroli z danymi wpisanymi na podstawie pomiarów tymże urządzenia. Jednak to nie pracownik powoda wpisała w protokole błędne dane lokalizacyjne i to nie ona była odpowiedzialna za przebieg kontroli i jej ustalenia. Rola podmiotu kontrolowanego sprowadza się jedynie do umożliwienia przeprowadzenia kontroli. Sama akcja weryfikacyjno-kontrolna Straży Leśnej, nosząca kryptonim (...), miała na celu właśnie ustalenie czy punkty przerobu drewna wskazane w raporcie faktycznie istnieją w terenie pod wskazanym adresem. Dopiero po kontroli terenowej pracownik posterunku straży leśnej dokonał weryfikacji danych zakładu powoda i ich zmiany na poprawne. Prawidłowe dane zostały wówczas przekazane do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R.. Zmiany danych na błędne dokonano w systemie czasie, kiedy powód nie miał już możliwości edycji tych danych. Wobec powyższego trudno przypisać powodowi jakiekolwiek obiektywnie nieprawidłowe zachowanie, które by uzasadniało zarzut jego przyczynienia się do szkody.
Oprócz wskazanej wyżej kwoty odszkodowania w wysokości 21.426 zł, powodowi należą się odsetki ustawowe z tytułu opóźnienia w jej zapłacie przez pozwanego, stosownie do art. 481 § 1 i 2 k.c. Powód co prawda wezwał pozwanego do zapłaty odszkodowania przed wszczęciem procesu, ale na podstawie tego wezwania nie można było ustalić wysokości szkody powoda, wobec braku podania w nim adekwatnych informacji i odpowiednich dokumentów. Na podstawie informacji podanych w pozwie i dołączonych do niego dokumentów również nie dało się wyjaśnić wszystkich okoliczności niezbędnych do ustalenia wysokości szkody, jakiej doznał powód w wyniku zamieszczenia błędnych danych lokalizacyjnych jego zakładu w systemie informatycznym pozwanego. Ustalenie takie stało się możliwe dopiero po złożeniu przez powoda do akt sprawy w toku niniejszego postępowania sądowego szeregu dodatkowych informacji i dokumentów, w szczególności
w piśmie procesowym z dnia 3 września 2024 r. Dopiero te dodatkowe dane pozwoliły biegłego sądowemu dokonać oszacowania straty powoda w opinii uzupełniającej z dnia
18 maja 2025 r., co nie było jeszcze możliwe przy sporządzaniu opinii głównej. Ta opinia uzupełniająca została doręczona pozwanemu 6 czerwca 2025 r. Po otrzymaniu tejże opinii pozwany poznał już wszystkie okoliczności niezbędne do ustalenia wysokości odszkodowania należnego powodowi, zatem winien je zapłacić w uzasadnionym zakresie (wyliczonym przez biegłego sądowego) w terminie dwóch tygodni od otrzymania opinii. Pozwany znalazł się zatem w opóźnieniu w zapłacie zasądzonej kwoty odszkodowania w dniu 21 czerwca 2025 r., co uzasadniało przyznanie odsetek od tej daty. Żądanie zasądzenia odsetek za okres wcześniejszy nie zasługiwało na uwzględnienie.
Z tych wszystkich przyczyn, Sąd w punkcie I sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem odszkodowania kwotę 21.426 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 21 czerwca 2025 r., zaś w punkcie II sentencji wyroku oddalił powództwo w pozostałej części.
Orzekając o kosztach postępowania w punkcie III sentencji wyroku, Sąd na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. włożył na powoda obowiązek zwrotu pozwanemu pełnych koszty procesu, bowiem roszczenie powoda zostało uwzględnione w niewielkiej tylko części
(a konkretnie w 5,24%). W tej sytuacji powód winien zwrócić pozwanemu kosztu zastępstwa procesowego w stawce 10.800 zł, ustalonej na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r, poz. 118).
Nieuiszczone przez strony i wyłożone tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Warszawie koszty sądowe z tytułu wynagrodzenia biegłego sądowego wyniosły łącznie 30.848,76 zł (2.920,16 zł + 663,59 zł + 16.899,36 zł + 3.272,06 zł + 1.626 zł
+ 5.467,15 zł). Ze względu na wskazany wynik sprawy, Sąd w punkcie V sentencji wyroku nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie powyższą kwotę tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.