Wyrok SN z 14 maja 2013, sygn. III KK 3/13
Data orzeczenia
14 maja 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Michał Laskowski
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 maja 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Przemysław Kalinowski
SSN Andrzej Stępka
Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej ,
w sprawie o wydanie wyroku łącznego wobec
skazanego Z. T.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 14 maja 2013 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w W., z dnia 18 stycznia 2012 r.,
uchyla zaskarżony wyrok łączny i przekazuje sprawę
Sądowi Rejonowemu w W., do ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy wydał w dniu 18 stycznia 2012 r., sygn. akt IX K 513/11,
wyrok łączny wobec Z. T. skazanego prawomocnie 19 wyrokami, w tym
dwoma wyrokami łącznymi. Sąd połączył kary wymierzone skazanemu Z. T.
wyrokami:
1. Sądu Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. II K 401/09, za
czyn z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
2
popełniony w dniu 15 grudnia 2008 r., w wymiarze 1 roku i 3 miesięcy
pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na
okres 5 lat próby oraz 150 stawek dziennych grzywny po 10 złotych
każda stawka (postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 25
października 2010 r. zarządzono wykonanie zastępczej kary
pozbawienia wolności za nieuiszczoną karę grzywny),
2. Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. X K 2080/09, za
czyn z art. 178a § 1 k.k. popełniony w dniu 27 czerwca 2009 r., w
wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby i 100 stawek
dziennych grzywny po 10 złotych każda stawka oraz zakaz
prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat,
i wymierzył karę łączną 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę
łączną 230 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na
10 złotych.
Sąd Rejonowy w wydanym wyroku łącznym umorzył postępowanie w
odniesieniu do pozostałych wyroków.
Wyrok łączny nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem 16 stycznia
2012 r.
Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego Z. T. wniósł Prokurator
Generalny. Zaskarżył wyrok łączny w całości i zarzucił rażące i mające istotny
wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, a
mianowicie art. 4 § 1 k.k., polegające na zastosowaniu przez sąd ustawy
nowej i orzeczeniu wobec oskarżonego po myśli art. 89 § 1a k.k. kary łącznej
bezwzględnego pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa, za
które orzeczono kary jednostkowe pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem ich wykonania, a nie zarządzono wykonania tych kar, mimo że
w czasie popełnienia tych przestępstw obowiązywała ustawa względniejsza
dla skazanego, gdyż przepis art. 89 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym do
dnia 8 czerwca 2010 r., wykluczał możliwość orzeczenia w takiej sytuacji kary
łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności, co obligowało sąd do jego
zastosowania.
3
W kasacji sformułowano także zarzut rażącego i mającego istotny
wpływ na treść wyroku naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 85
k.k., polegającego na zaniechaniu – wbrew treści tego przepisu – orzeczenia
wobec skazanego kary łącznej grzywny orzeczonej wyrokami Sądu
Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r. w sprawie II K 401/09 oraz Sądu
Rejonowego w W. z dnia 9 kwietnia 2010 r. w sprawie IX K 471/10.
Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
łącznego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w W., do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna i należało
uwzględnić zawarte w niej zarzuty i wniosek. Zaskarżony kasacją wyrok
łączny wydany został wprawdzie w dniu 18 stycznia 2012 r., ale obejmował
skazania za przestępstwa dokonane w dniu 15 grudnia 2008 r. – wyrok Sądu
Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. II K 401/09 i w dniu 27
czerwca 2009 r. – wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 lutego 2010 r.,
sygn. X K 2080/09.
Wskazany w zarzucie kasacji przepis art. 4 § 1 k.k. stanowi, że jeżeli w
czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia
przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę
obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Przepis ten
ma znaczenie dla ustalenia, czy w czasie popełnienia przez skazanego
wymienionych wyżej przestępstw możliwe było, wobec skazania za zbiegające
się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem
ich wykonania, orzeczenie w wyroku łącznym kary pozbawienia wolności bez
warunkowego zawieszenia jej wykonania. Zaznaczyć przy tym trzeba, że nie
zarządzono wykonania przedmiotowych kar. Uznać jednocześnie należy, że
sąd wydający wyrok łączny i orzekający w nim karę łączną w odniesieniu do
prawomocnie osądzonych przestępstw na nowo dokonuje wymiaru kary za te
przestępstwa. Respektować powinien przy tym ewentualne zmiany przepisów
prawa karnego materialnego i dokonywać w związku z brzmieniem art. 4 § 1
4
k.k. ich oceny ze względu na to czy są one korzystne, czy niekorzystne dla
skazanego.
Obowiązujący w dniach 15 grudnia 2008 r. i 27 czerwca 2009 r. (daty
popełnienia przestępstw przez Z. T.) przepis art. 89 § 1 k.k. stanowił, że w
razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności
z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania
sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej. Treść tego przepisu
interpretowana była z reguły w taki sposób, że za niemożliwe uznawano
orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia
jej wykonania, w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary
pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego
zawieszenia ich wykonania, tym bardziej niemożliwe było zatem orzeczenie
kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia wykonania
wtedy, gdy za zbiegające się przestępstwa wymierzono wyłącznie kary z
warunkowym zawieszeniem wykonania i ta interpretacja nie budziła wówczas
wątpliwości (zob. m. in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., I
KZP 2/01 ). Taka wykładnia art. 89 § 1 k.k. krytykowana była w doktrynie. W
tej sytuacji ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1589)
wprowadzono do kodeksu karnego przepis art. 89 § 1a, który pozwala na
orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej pozbawienia wolności bez
warunkowego zawieszenia jej wykonania nie tylko w razie skazania za
zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, ale i w razie
skazania za zbiegające się przestępstwa wyłącznie na kary pozbawienia
wolności z warunkowym zawieszeniem. Przepis ten wszedł jednak w życie w
dniu 8 czerwca 2010 r., a więc już po dokonaniu przez Z. T. przypisanych mu
przestępstw, w odniesieniu do których w wyroku łącznym orzekano karę
łączną pozbawienia wolności.
Tak więc, Sąd Rejonowy w W., biorąc pod uwagę daty popełnienia
przypisanych skazanemu przestępstw, za które orzeczono kary podlegające
łączeniu, nie powinien był z uwagi na treść art. 4 § 1 k.k. orzec w wyroku
łącznym kary łącznej 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności bez
5
warunkowego zawieszenia jej wykonania. Naruszenie tego przepisu miało
przy tym charakter rażący, spowodowało bowiem wymierzenie kary łącznej
pozbawienia wolności, którą wprowadzono do wykonania (skazany nie
rozpoczął jednak jeszcze odbywania tej kary). Orzeczenie to pociągnęło za
sobą nadto kolejne naruszenie przepisów, związane z orzeczeniem kary
łącznej grzywny. W wyroku Sądu Rejonowego w G., sygn. II K 401/09,
grzywna orzeczona została na podstawie art. 33 § 1, 2 i 3 k.k., natomiast w
drugim z wyroków wskazanych w wyroku łącznym jako podlegający łączeniu –
wyroku Sądu Rejonowego w K., sygn. X K 2080/09, grzywnę wymierzono na
podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. Przepis art. 71 § 2 k.k.
stanowi, że grzywna taka nie podlega wykonaniu w razie zarządzenia
wykonania kary wymierzonej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. W
efekcie zaskarżonego kasacją wyroku łącznego doszło natomiast faktycznie
do wykonania tej kary, zatem kara grzywny nie powinna z kolei podlegać
wykonaniu, a tym samym nie mogła stanowić podstawy wymiaru kary łącznej
grzywny.
Stwierdzone uchybienia spowodowały konieczność uchylenia
zaskarżonego kasacją wyroku łącznego i przekazania sprawy sądowi
pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W trakcie tego rozpoznania,
poza uwzględnieniem regulacji z art. 4 § 1 k.k. i treści obowiązującego w
czasie popełnienia przypisanych skazanemu przestępstw przepisu art. 89 k.k.,
Sąd Rejonowy powinien rozważyć nadto możliwość orzeczenia wobec
skazanego kary łącznej grzywny w odniesieniu do kar wymierzonych mu
wyrokami Sądu Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. II K 401/09,
oraz Sądu Rejonowego w W. z dnia 9 kwietnia 2010 r., sygn. IX K 471/10,
biorąc pod uwagę argumentację przedstawioną w kasacji przez Prokuratora
Generalnego.