Uzasadnienie z 19 lutego 2026, sygn. VIII U 1231/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 29 lutego 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. w oparciu o przepisy ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst Dz. U. z 2024r., poz. 1696 ze zm.) odmówił ubezpieczonemu N. O. przyznania prawa do emerytury pomostowej, ponieważ nie spełnił przesłanek określonych w art. 4 powołanej ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy podkreślił, że ubezpieczony wprawdzie legitymuje się ponad 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym i ukończył 60 lat życia, jednak nie wykazał, że przepracował 15 lat w warunkach szczególnych w rozumieniu przedmiotowej ustawy( tj. z powołaniem się na nowe wykazy prac wymienione w załączniku nr 1 i 2 do ustawy), w tym również po 31 grudnia 2008r. ZUS zaliczył mu pracę w wymiarze ponad 15 lat w warunkach szczególnych, jednak w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.) do dnia 31 grudnia 2008r. Z tego też względu, odwołujący nie spełnił warunków określonych w art. 4, w zw. z art. 49.

Odwołanie od tej decyzji złożył ubezpieczony N. O. wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu i w toku procesu wskazał, że w jego ocenie do takiej pracy organ rentowy winien mu zaliczyć okres jego zatrudnienia od 13 sierpnia 1981r. do 30 września 2012r., na stanowisku pomocnika spawacza. Podkreślił też, że niewymienienie wykonywanej przez niego pracy wprost w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych, uniemożliwia mu nabycie prawa do takiej emerytury, a tym samym jest dla niego krzywdzące.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ rentowy podkreślił, że odwołujący nie wykazał wykonywania pracy w warunkach szczególnych po 31 grudnia 2008r., bowiem nie został przez pracodawcę zgłoszony do Funduszu Emerytur Pomostowych i pracodawca nie opłacał za niego z tego tytułu należnych składek.

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2025r.Sąd Okręgowy oddalił odwołanie. Na skutek apelacji odwołującego wyrokiem z dnia 14 maja 2025r. Sąd Apelacyjny w Katowicach uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach. W swym uzasadnieniu wskazał, że kluczowe w sprawie jest ustalenie, czy po 1 stycznia 2009r. ubezpieczony wykonywał pracę bezpośrednio przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze, z utrudnioną wentylacją ( pkt 28 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych). Przywołał szereg judykatów uznających określone pomieszczenia jako spełniające te wymogi.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony N. O., urodzony (...), w dniu 30 stycznia 2024r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń (...) w L. wniosek o przyznanie prawa do emerytury pomostowej. We wniosku nie zawarł żądania wypłaty emerytury pomostowej za okres wcześniejszy.

Organ rentowy zaskarżoną decyzją z 29 lutego 2024r. odmówił przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając wskazał, że odwołujący po dniu 31 grudnia 2008r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Jednocześnie organ rentowy ustalił, że ubezpieczony wykazał ponad 25 lat pracy ogółem, a jednocześnie nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu nowej ustawy, a jedynie 15 lat takiej pracy wykonywanej do 31 grudnia 2008r., w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Organ rentowy nie uznał za pracę w warunkach szczególnych, okresów zatrudnienia przypadających po 31 grudnia 2008r., ponieważ odwołujący nie przedłożył on za ten okres świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych a dodatkowo pracodawca nie opłacał za odwołującego, po 31 grudnia 2008r., składek na Funduszu Emerytur Pomostowych.

11 stycznia 2024r. Spółka (...) S.A w N. Oddział w K. Kopalnie (...) w Całkowitej Likwidacji wystawiła ubezpieczonemu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w okresie od 4 września 1981r. do 19 kwietnia 2007r. i od 19 lipca 2007r. do 31 grudnia 2008r. na stanowisku pomocnika spawacza, tj. pracy określonej w wykazie A, dział XIV, poz. 12, rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.).

Z kolei za okres zatrudnienia, w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 września 2012r., ubezpieczony przedłożył świadectwo pracy z 9 maja 2016r., w którym powyższy pracodawca potwierdził mu wykonywanie pracy na stanowisku starszego ślusarza. Równocześnie jednak pracodawca nie potwierdził mu wykonywania w tym czasie pracy w warunkach szczególnych. Dodatkowo pracodawca nie opłacał za odwołującego, po 31 grudnia 2008r., składek na Funduszu Emerytur Pomostowych.

W oparciu o przesłuchanie odwołującego, oraz zeznania świadków, Sąd ustalił, że ubezpieczony w trakcie całego zatrudnienia w KWK (...) był pracownikiem brygady zajmującej się remontami i naprawą urządzeń górniczych. Faktycznie w tym czasie pracował w brygadzie zajmującej się montowaniem elementów składowych konstrukcji kombajnów i obudów górniczych, wielkogabarytowych rur do tłoczenia powietrza pod ziemię, zwanych lutniami, rurociągów odwadniających z osadników i zsypników taśmociągów, tj. wielkich lejów metalowych ukierunkowujących urobek spadający z taśmociągu. Jego praca w tym zakładzie polegała wyłącznie na pracy w dwuosobowej brygadzie ze spawaczem. Praca przy głowicach kombajnów polegała na tym, że odwołujący jako pomocnik trzymał elementy zębów głowicy, które miały być do niej przyspawane, zaś spawacz wchodził do środka tej głowicy i od wewnątrz spawał trzymane przez pomocnika elementy. Z kolei praca przy spawaniu części obudów górniczych odbywała się na tzw. placu drzewnym. Natomiast praca przy lutniach, rurociągach czy zsypniach, podobnie jak przy spawaniu głowic kombajnów odbywała się w warsztacie remontowym. Przy wykonywaniu lutni, zsypni i rurociągów, odwołujący jako pomocnik spawacza zaznaczał rysikiem traserskim miejsca w którym dany element należało przeciąć, następnie przytrzymywał ten element, zaś spawacz palnikiem acetylenowym przepalał miejsce przecięcia. Następnie odwołujący przypasowywał ze sobą poszczególne elementy składowe, zaś spawacz łączył je spawarką elektryczną. Przy łączeniu mniejszych elementów jak rurociągi o małej średnicy, przytrzymywanie i spawanie elementów odbywało się z zewnątrz. Z kolei spawanie poszczególnych elementów urządzeń o wielkiej średnicy, jak rurociągi o średnicy około 1000mm, lutnie, które podobnie miały taką średnicę i zsypniki, które również miały podobne gabaryty, odbywało się z zewnętrznej strony tych elementów, jednak sam pomocnik spawacza, w niektórych wypadkach trzymał je od wewnątrz. Odwołujący przyznał, że prace wewnątrz konstrukcji, wykonywane były na zmianę z wykonywaniem tych czynności na zewnątrz tych konstrukcji, gdyż nie wszystkie konstrukcje, ze względu na swą średnicę, pozwalały na wejście do środka. Wskazał również, że praca wewnątrz konstrukcji nie odbywała się przez pełne dniówki robocze, jednak przez pozostałą część dniówki roboczej, pomocnik spawacza stał obok spawacza spawającego te elementy, czy czym spawanie prawie zawsze odbywało się w warsztacie. Okres wykonywania prac spawalniczych odnośnie lutni wynosił czasem całą dniówkę, a nawet trzy zmiany, konieczna była przy nich dokładność. Przy tych pracach uwalniały się tlenki cynku. Spawacz był lepiej zabezpieczony niż pomocnik spawacza. Takie prace były też wykonywane po 2008r. w warsztacie wykonywane były też prace spawalnicze odnośnie zsypni, rurociągów odwadniających.

W oparciu o opracowanie techniczne sporządzone przez biegłego sądowego R. L. oraz zeznania świadków i odwołującego ustalono, że pomieszczenie spawalni miało powierzchnię 27,8 m2 i kubaturę 91,2 m3. Za pomocą drzwi przesuwnych było oddzielone od położonego obok pomieszczenia. W pomieszczeniu spawalni znajdowały się trzy stoły spawalnicze, przy każdym z nich pracowały dwa zespoły: spawacz i pomocnik spawacza. Wentylacja tego pomieszczenia ograniczała się do wentylatora na poziomie sufitu o wymiarze fi 200( 20 cm). W okresie od 2000 r, kiedy do budynku od strony ściany z oknami spawalni dobudowano wiatę, okna jedynie doświetlały wnętrze, a nie spełniały funkcji wentylacyjnej. Na każdego pracownika przypadało poniżej 15m3 wolnej objętości pomieszczenia nie zajętej przez urządzenia i sprzęt. Na każde stanowisko spawalnicze przypadało co najmniej 2m2 wolnej przestrzeni podłogi. Pierwotny projekt techniczny wentylacji tego pomieszczenia pochodzi z 1954r., był wykonany dla zakład górniczego o niskim stopniu mechanizacji. Opracowany był dla warunków odbiegających od warunków istniejących w okresie, którego dotyczy postępowanie (tj. okresu po 1 01.2009r. ). W tym okresie warunki użytkowania pomieszczenia i warunki pracy były inne: w związku z mechanizacją zakładu doszło do zwiększenia intensywności procesów technologicznych, w porównaniu z tymi przewidzianymi w dokumentacji, zwiększona była ilość prac spawalniczych i czas ich trwania w pomieszczeniu, doszło do modyfikacji układu funkcjonalno- przestrzennego obiektu, powstały dodatkowe elementy infrastruktury obiektu, w tym dobudowane części warsztatowe. W tych okolicznościach uznać należało, że istniejąca w pomieszczeniu spawalni wentylacja była utrudniona w okresie pracy odwołującego. W tym pomieszczeniu odwołujący wykonywał pracę we wskazanych warunkach w okresie do 31 grudnia 2008r. jak i w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 września 2012r. Pracował on stale i w pełnym wymiarze. Prace wykonywane poza pomieszczeniem spawalni miały miejsce rzadziej rzadsze niż w tym pomieszczeniu. Okresowo - w ramach zastępstwa innych pracowników wykonywał prace spawalnicze na placach na terenie kopalni(na wolnym powietrzu).

Ubezpieczony 60 lat ukończył (...) Pierwszy wniosek o przyznanie emerytury pomostowej złożył w dniu 31 lipca 2023r., w związku z tym wnioskiem wydana była decyzja odmowna z 4.10.2023r. po jej wydaniu N. O. wniósł pismo uzupełniające z 3.11.2023r. z załącznikami. W następstwie tego pisma wydana była kolejna decyzja odmowna z 1.12.2023r., wysłana do ubezpieczonego w dniu 4 grudnia 2023r. N. O. nie wniósł odwołania od tej decyzji. W dniu 30.01.2024r. wniósł nowy wniosek o emeryturę pomostową. Został on przesłany do (...) Oddział w O., gdzie wpłynął w dniu 5 lutego 2024r. w rozpoznaniu tego wniosku wydana została zaskarżona decyzja z dnia 29.02.2024r.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, opinii - opracowania technicznego sporządzone przez biegłego sądowego R. L. (k. 169-183), zeznań świadków X. U. i V. Ł. (k.57-59 i 88-89), przesłuchania ubezpieczonego (k.59-60 i k. 80-81, k.205), a także jego akt osobowych dołączonych do akt niniejszej sprawy. Przeprowadzonym dowodom Sąd przyznał walor wiarygodności i mocy dowodowej. Rozbieżności w treści zgromadzonego materiału dowodowego co do kubatury pomieszczenia spawalni skłoniły Sąd do skorzystania z pomocy biegłego do spraw BHP, który dokonał wykonał pomiary i analizę pomieszczenia oraz istniejącej w nim wentylacji. W ocenie Sądu opinia ta zasługiwała na wiarę, sporządzona został rzetelnie, przy wykorzystaniu wiedzy fachowej biegłego i jego doświadczenia życiowego. W kontekście tej opinii Sąd nie oparł swych ustaleń na treści pisma (...) z dnia 22.11.2024r., które sporządzone zostało, jak wynika z jego treści na podstawie dokumentacji technicznej, a nie na podstawie pomiarów z natury. Podawane przez świadków różne wymiary spawalni nie powodują uznania tych zeznań za niewiarygodne, wynika bowiem z szacowania tychże.

W tym miejscu wskazać należy, że Sąd oparł się na dowodach przeprowadzonych przy pierwszym i drugim rozpoznaniu sprawy, albowiem uchylając wyrok Sąd odwoławczy nie zniósł postępowania, stąd materiał dowodowy zgromadzony przy pierwszym rozpoznaniu sprawy zachował swą aktualność. Ponawianie przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków sąd uznał za zbędne, zważywszy na to, że z zeznania odwołującego wynikało, iż dodatkowa praca w zastępstwie innych pracowników, o której wspomniał sąd odwoławczy, wykonywana była przez niego na placach. Stąd nie budziło wątpliwości, że istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest jedynie ocena charakteru jego pracy w pomieszczeniu spawalni po 31 grudnia 2008r.

Jednocześnie, zważywszy na przedmiot postępowania w niniejszej sprawie Sąd pominął dowód zawnioskowany przez organ rentowy na rozprawie w dniu 29 stycznia 2026r., zważywszy, że przeprowadzone postępowanie Sąd uznał za wystarczające, a ocenę pracy odwołującego w kontekście prawa do emerytury pomostowej - za należącą do sądu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego N. O. zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 4 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024r., poz. 1696 ze zm.) prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) po dniu 31 grudnia 2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Natomiast po myśli art. 3 ust. 1 ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Zgodnie z art. 3, ust. 4 i 7, za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1. Za takich pracowników uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Z kolei zgodnie z art. 49 powoływanej ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1) po dniu 31 grudnia 2008r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;

3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,

w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Analiza treści cytowanego przepisu art. 49 prowadzi do wniosku, że regulacja ta znajduje zastosowanie w stosunku do osób, które nie wykonywały pracy w warunkach szczególnych po dniu 31 grudnia 2008r. oraz legitymują się wymaganym 15 - letnim okresem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

W kwestii nabycia emerytury pomostowej na podstawie ww. regulacji wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z 13 marca 2012r. (w sprawie II UK 164/11), gdzie podkreślił, że: „Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową w świetle art. 4 i 49 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), jest legitymowanie się wymaganym stażem pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze (w rozumieniu tej ustawy lub dotychczasowych przepisów) oraz kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych, a więc po 1 stycznia 2009r. Z kolei osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową, która nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy "szczególnej" według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do tej emerytury jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można kwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych).”

Powyższe oznacza, że kryterium weryfikacji szczególnego charakteru prac wykonywanych do 31 grudnia 2008r. stanowią przepisy nowej ustawy, tj. ustawy o emeryturach pomostowych, a nie dotychczas obowiązujące, tj. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.). Bezpośrednią konsekwencją tego jest obowiązywanie wykazu prac w warunkach szczególnych z ustawy o emeryturach pomostowych z 19 grudnia 2008r.

W niniejszej sprawie ostatecznie bezsporne było, że ubezpieczony urodził się po dniu 31 grudnia 1948r., osiągnął wymagany wiek 60 lat, posiada wymagany okres składkowy i nieskładkowy. Nie było też sporne, że do 31.12.2008r. posiada 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych – w rozumieniu przepisów obowiązujących przed wprowadzeniem ustawy o emeryturach pomostowych ( tj art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Przedmiotem sporu było natomiast, czy ubezpieczony po dniu 31 grudnia 2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, a jeżeli nie, to czy wykazał co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy.

W związku z powyższym ubezpieczony, aby spełnić pierwszy z powyższych warunków, tj. wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, po dniu 31 grudnia 2008r., winien wykazać, że w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 września 2012r. choćby przez krótki okres czasu wykonywał w pełnym wymiarze taki charakter pracy.

W wykazie prac w szczególnych warunkach, stanowiącym załącznik do ustawy o emeryturach pomostowych przewidziano prace bezpośrednio przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym, dodatkowym wymogiem uznania takiej pracy za pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 jest, aby była ona wykonywana w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze, z utrudnioną wentylacją (jak podwójne dna statków, zbiorniki, rury itp.). Postępowanie niezaprzeczalnie wykazało, że odwołujący wykonywał pracę przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym.

Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd skupił się na ustaleniu, czy pomieszczenie w którym
w pełnym wymiarze odwołujący pracował po 31 grudnia 2008r. ( zatem w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30.09.2012r.) spełniało wymogi z pkt 28 załącznika na 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Sąd miał na uwadze, że w tym czasie ubezpieczony wykonywał prace bezpośrednio przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym.

W świetle uzupełnionego materiału dowodowego, w szczególności opinii (opracowania technicznego) biegłego R. L. Sąd Okręgowy ocenił, że pomieszczenie spawalni było pomieszczeniem o utrudnionej wentylacji. Zważywszy bowiem na to, że z trzech stanowisk spawalniczych wentylację miał zapewnić 1 wentylator o średnicy 20 cm, uznać należy, że taki sposób wentylacji był niewystarczający. Słusznie biegły wskazał, że projektowany w latach 50-tych i wykonany w tym pomieszczeniu i niezmieniony sposób wentylacji nie był odpowiedni do zmienionych warunków technologicznych.

Biegły wskazał ponadto, że na jedną osobę pracującą w tym pomieszczeniu przypadało poniżej 15m3 wolnej objętości nie zajętej przez sprzęt i urządzenia.

Zgodnie z §7 ust.1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 27 kwietnia 2000r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych (Dz.U. z 27 kwietnia 2000r., poz. 470), w spawalni powinno przypadać na każdego pracownika najliczniejszej zmiany co najmniej 15 m3 wolnej objętości pomieszczenia nie zajętej przez urządzenia i sprzęt, a wysokość pomieszczenia spawalni powinna wynosić co najmniej 3,75 m. zZgodnie z §2 ust.3, przepisu ust. 2 nie stosuje się przy pracach spawalniczych wykonywanych na statkach morskich i śródlądowych. Oceniając zaś, czy było ono pomieszczeniem o małej kubaturze, wziąć należało pod uwagę, że w pomieszczeniu tym jednocześnie pracowało zwykle 6 osób i były tam trzy stanowiska spawalnicze. Pomieszczenie spawalni nie spełniało zatem wymogów z tego rozporządzenia, zarówno co do wysokości jak i co do przestrzeni przypadającej na jednego pracownika. Jakkolwiek pomieszczenie to nie stanowiło podwójnego dna statków czy rurociągów, to jednak takowe przestrzenie podane zostały w przepisie jedynie przykładowo. Zatem nie można ograniczać zakresu pkt 28 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych jedynie do tych dwóch przykładowych sytuacji.

Liczne przykłady z orzecznictwa wskazane w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego wskazują, że na konkretny przypadek patrzeć należy indywidualnie w kontekście brzmienia art. 3 ust.1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. W niniejszej sprawie procesy technologiczne związane z pracami spawalniczymi, a to ciepło, zadymienie, wysiłek fizyczny oraz wymuszona, niezmienna pozycja ciała w czasie spawania negatywnie wpływały na zdrowie ubezpieczonego. Realizują one w ocenie Sądu Okręgowego czynniki ryzyka wymienione w art. 3 ust.2 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych (por. wnioski zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2022, III USKP 136/21). W okolicznościach niniejszej sprawy, istnienie trzech stanowisk spawalniczych w pomieszczeniu o złej wentylacji skutkować powinno przyjęciem do oceny i porównania wielkości pomieszczenia 1/3 jego kubatury. Nadmienić przy tym należy, że dodatkowo w pomieszczeniu spawalni prowadzone były prace dotyczące rurociągów wentylacyjnych (tzw. lutni), które wymagały niejednokrotnie poświęcenia czasu jednej dniówki na wykonanie koniecznych prac, w części wykonywanych przez ubezpieczonego wewnątrz tego rurociągu.

Powyższe okoliczności pozwalają na wniosek, że praca odwołującego po 31 grudnia 2008 była wykonywana w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Była to praca przez okres niewątpliwie przekraczający 1 dniówkę. Wskazać trzeba, że ustawodawca w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych nie wymaga przepracowania dłuższego okresu czasu w okresie od 1 stycznia 2009r. w warunkach szczególnych. Praca ta stanowi bowiem kontynuację pracy wykonywanej wcześniej w takich warunkach, które za szczególne uznawane były w poprzednio obowiązującym stanie prawnym (art. 32 i 33 ustawy emerytalno-rentowej). Na pracę ubezpieczonego należy patrzeć w kontekście całości przesłanek z art. 4. Sąd Okręgowy podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 maja 2022r., III UZP 2/22. Wskazano w niej, że nabycie prawa do emerytury pomostowej nie jest uzależnione od wykonywania, po dniu 31 grudnia 2008 r., pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przez okres przynajmniej jednego miesiąca (art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1924 z późn. zm.). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy trafnie wskazał, że na przesłanki nabycia prawa do emerytury pomostowej należy patrzeć w sposób całościowy i umieszczać je w pewnym kontekście związanym z sytuacją życiową pracownika. Skupienie się jedynie na okresie wykonywania pracy przez ubezpieczonego po 31 grudnia 2008 r. i wyprowadzanie wniosków dotyczących warunków spełnienia przesłanek nabycia prawa do emerytury pomostowej, określonych w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, powoduje zatracenie pewnego kontekstu, do którego uchwycenia konieczne jest szersze spojrzenie na cel wprowadzenia analizowanych przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że samo wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze po 31 grudnia 2008 r. przez okres krótszy niż miesiąc nie spowoduje nabycia prawa do emerytury pomostowej. Niezbędne jest również spełnienie pozostałych przesłanek, w tym 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Nie można skupiać się jedynie na tym, że praca szczególna po 31 grudnia 2008 r. przez okres krótszy niż miesiąc nie obciąża wystarczająco organizmu pracownika, aby przyznać mu emeryturę pomostową, bowiem jest zbyt krótkotrwała. Trzeba mieć na względzie, że jest to tylko końcowy okres pracy pracownika, dopełniający niejako jego wcześniejszą, wieloletnią pracę w warunkach szczególnie obciążających dla organizmu pracownika.

Uznając zatem, po uzupełnieniu postępowania dowodowego, że po 31 grudnia 2008r. odwołujący pracował w okresie od 1. 01.2009r. do 30.09.2012r. w warunkach, które mogą być uznane za pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, przy uwzględnieniu, że spełnione zostały pozostałe przesłanki z art. 4 tej ustawy, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477(14) § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił prawo odwołującego do emerytury pomostowej.

Odnośnie daty od jakiej należało przyznać to prawo wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ustawy, postępowanie w sprawie emerytury pomostowej wszczyna się na wniosek pracownika zgłoszony bezpośrednio lub za pośrednictwem płatnika składek w organie rentowym. Zgodnie zaś z art. 26 ust.1 ustawy, emeryturę pomostową wypłaca się za miesiąc kalendarzowy w terminach i na zasadach przewidzianych dla wypłaty emerytur określonych w art. 129, art. 130, art. 132-135, art. 136a ust. 2 i art. 136b ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zgodnie z art. 129 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Skoro postępowanie w sprawie emerytury pomostowej toczy się na wniosek, zatem data złożenia wniosku decyduje o terminie, od którego emerytura ta może być wypłacona. Zatem zgodnie z art. 129 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 26 ustawy o emeryturach pomostowych, ustalić należało od daty wniosku o emeryturę pomostową.

W okolicznościach niniejszej sprawy odwołujący złożył co prawda pierwszy wniosek o emeryturę pomostową w dniu 31 lipca 2023r., jednak to postępowanie zakończono prawomocną decyzją odmowną z 1.12.2023r., N. O. nie wniósł odwołania od tej decyzji. Stąd brak było podstaw do uznania daty 31 lipca 2023r. za wiążącą do ustalenia prawa do emerytury pomostowej w niniejszej sprawie. Odwołujący kolejny wniosek o emeryturę pomostową wniósł w dniu 30.01.2024r. W rozpoznaniu tego wniosku wydana została zaskarżona decyzja z dnia 29.02.2024r.

Odnosząc się zaś do stanowiska odwołującego wyrażonego już po ogłoszeniu wyroku w sprawie, wskazać należy, że kognicja Sądu rozpoznającego odwołanie określona jest granicami zaskarżonej decyzji. Skoro we wniosku skierowanym do organu rentowego odwołujący nie zawarł żądania przyznania emerytury pomostowej za okres wcześniejszy niż data wniosku, nie było podstaw aby organ rozstrzygał o tym w swej decyzji, a sąd zajmował się takim żądaniem przy rozpoznaniu odwołania.

Jedynie na skutek omyłki przy wyrokowaniu Sąd wskazał datę 1 lutego 2024r. jako datę od jakiej przysługuje odwołującemu prawo do emerytury pomostowej, bowiem omyłkowo za datę złożenia wniosku przyjął datę 5 lutego 2024r., która widnieje na prezentacie (...) Oddział w O., gdzie wniosek został przesłany. Omyłka ta w ocenie Sądu podlega sprostowaniu, jest bowiem równoważna z omyłką rachunkową.

(-) SSO Gabriela Sobczyk