Uzasadnienie z 23 lutego 2026, sygn. I C 1060/25

UZASADNIENIE

Powód A. F. w pozwie skierowanym przeciwko (...) S.A. (...) z siedzibą w L. wniósł o zapłatę kwoty 100.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, tj. 13 października 2025 r., do dnia zapłaty – tytułem odszkodowania za szkodę powstałą w dniu 03 sierpnia 2025 r.

Jednocześnie powód wniósł o obciążenie pozwanego kosztami procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego żądania powód podał, że w dniu szkody posiadał ubezpieczenie w (...) S.A. (...) w ramach polisy X. (...) (1) (nr (...)) obejmującej budynek gospodarczy oraz ogrodzenie. Przedmiotowa szkoda powstała wskutek intensywnych opadów i osuwiska gruntu stanowiącego, zdaniem powoda, integralną częścią budynku gospodarczego jak i ogrodzenia. Jednocześnie powód podkreślił, iż dwóch niezależnych rzeczoznawców potwierdziło, że obecny stan należącego do niego budynku gospodarczego oraz jego ogrodzenia grozi zawaleniem i jest niezbędna pilna interwencja specjalistycznej firmy hydrologicznej oraz przeprowadzenie prac naprawczych, projektowych, nadzoru budowlanego ora ochrony środowiska i uzgodnień z (...) i na obszarze (...). Jednakże koszty powyższych działań znacząco przekraczają wysokość dotychczas wypłaconego odszkodowania (15.144,79 zł) i kształtują się na poziomie kwoty od 96.000,00 zł do nawet 187.000,00 zł.

Zdaniem powoda, regulacja art. 361 k.c. i art. 363 k.c. oraz postanowienia Rozdziału II § 1 pkt 5 i kolejne (...) stanowiących integralną część łączącej strony umowy wskazują na odpowiedzialność ubezpieczyciela obejmującą nie tylko same uszkodzenia, ale także niezbędne działania prowadzące do przywrócenia stanu pierwotnego i trwałego zabezpieczenia objętych ochroną elementów (budynku gospodarczego + ogrodzenia). Rzeczona skarpa natomiast wymaga zabezpieczenia w postaci odpowiedniego muru oporowego, który zapobiegałby dalszemu osuwaniu się ziemi.

Natomiast pismem procesowym wniesionym do tut. Sądu w dniu
24 października 2025 r. (k. 67) powód dokonał modyfikacji wywiedzionego powództwa poprzez jego rozszerzenie, domagając się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 104.000,00 zł, wskazując iż roszczenie to jest wymagalne od dnia 24 października 2025 r. (k. 74).

W odpowiedzi na pozew, strona pozwana (...) S.A. (...) z siedzibą w L. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew, pozwany przyznał, iż w dniu 03 sierpnia 2025 r. udzielał powodowi ochrony ubezpieczeniowej oraz że przeprowadził postępowanie likwidacyjne na skutek zgłoszenia szkody przez powoda i wypłacił należne odszkodowanie za uszkodzenia budynku gospodarczego oraz ogrodzenia, tj. tylko tych elementów, które stanowiły przedmiot ubezpieczenia.

W pozostałym zakresie, w ocenie pozwanego, roszczenia powoda z tytuły szkody w jego mieniu, powstałej wskutek zdarzenia z dnia 03 sierpnia 2025 r. nie zostały uwzględnione z uwagi na brak ich wykazania, względnie brak związku tych roszczeń ze zdarzeniem z dnia 03 sierpnia 2025 r. Pozwany podkreślił, iż jego zdaniem, żądania powoda wykraczają poza rzeczywisty zakres szkody oraz poza treść umowy łączącej strony postępowania, gdyż obejmują wprowadzenie konstrukcji inżynieryjnych prowadzących do trwałej modernizacji skarpy, podczas gdy odpowiedzialność pozwanego dotyczy jedynie skutków zdarzenia szkodowego w odniesieniu do ubezpieczonych budowli, czyli uszkodzeń fundamentów budynku gospodarczego oraz uszkodzenia ogrodzenia i odszkodowanie za szkody powstałe w tym zakresie zostało wypłacone w wysokości odzwierciedlającej realny koszt przywrócenia tych elementów do stanu sprzed szkody.

Sąd ustalił, co następuje:

Powód jest właścicielem nieruchomości zlokalizowanej pod adresem T. (...), (...)-(...) Z., położonej na terenie objętym programem (...), wzdłuż potoku zasilającego jezioro A., dla której prowadzona jest księga wieczysta KW
nr (...).

W dniu 03 sierpnia 2025 r. miało miejsce zdarzenie szkodowe. W wyniku intensywnych opadów deszczu doszło do podmycia i osunięcia się skarpy znajdującej się pomiędzy budynkiem gospodarczym położonym na ww. nieruchomości stanowiącej własność powoda i rzeką Z. oraz pomiędzy ogrodzeniem posadowionym wokół ww. nieruchomości powoda i wskazaną rzeką.

W chwili zaistnienia zdarzenia szkodowego z dnia 03 sierpnia 2025 r., część przedmiotów szkody, a mianowicie budynek gospodarczy i płot, było objętych umową ubezpieczenia mienia od wszystkich ryzyk ((...)), w której suma ubezpieczeniowa dla domu mieszkalnego została ustalona według wartości odtworzeniowej, do której zastosowanie znajdują zapisy Ogólnych Warunków (...) ((...)), zatwierdzone Uchwałą Zarządu (...) S.A. (...) Uchwala (...) z dnia 13 stycznia 2022 r. oraz zapisy Kodeksu cywilnego, potwierdzoną polisą typu (...) nr (...), zawartą między powodem i pozwanym (...) TU S.A. (...) z siedzibą w L.. Powyższa umowa ubezpieczeniowa została zawarta na okres ochrony określony od dnia 02 lipca 2025 r. do dnia 01 lipca 2026 r. Suma ubezpieczeniowa budowli lub budynków gospodarczych wraz ze stałymi elementami wynosi 120.000,00 zł.

W dniu zawarcia ww. umowy ubezpieczenia skarpa znajdująca się w bezpośrednim sąsiedztwie z nieruchomością powoda nie posiadała żadnych zabezpieczeń stabilizujących ją i zapobiegających jej osuwaniu.

Zgodnie z § 1 ust. 5 pkt 3 rozdziału I (...) „budynek gospodarczy” stanowił trwale związany z gruntem obiekt budowlany (w tym garaż wolnostojący), stanowiący całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami, urządzeniami technicznymi (w tym szambem), stałymi elementami oraz zewnętrznymi elementami.

Natomiast w § 1 ust. 5 pkt 18 rozdziału I (...) zdefiniowano „szkodę”, jako uszczerbek majątkowy lub niemajątkowy będący następstwem zdarzenia w postaci śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia (szkoda osobowa) lub uszczerbek majątkowy powstały w następstwie zdarzenia w postaci utraty, zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy ruchomej lub nieruchomości (szkoda rzeczowa).

Zapisy (...) zawierają również definicję „wartości odtworzeniowej” (§ 1 ust. 5 pkt 24 rozdział I (...)), jako wartości odpowiadającej kosztom przywrócenia mienia do stanu nowego, lecz nieulepszonego, tj. dla domów mieszkalnych, budowli lub budynków gospodarczych – wartość odpowiadająca kosztom ich remontu lub odbudowy w tym samym miejscu, z uwzględnieniem dotychczasowych wymiarów i standardu wykończenia.

W ubezpieczeniu mienia rozmiar szkody ustala się, a sumę odszkodowania określa się według cen na dzień zdarzenia, przyjmując wartość mienia tego samego rodzaju, typu, o takich samych parametrach, wymiarach i standardzie wykończenia przy uwzględnieniu (…), iż dla budowli oraz budynków gospodarczych wraz ze stałymi elementami oraz dla elementów zewnętrznych a) według wartości odtworzeniowej (nowej) – dla mienia do 40 lat, b) według wartości rzeczywistej – dla mienia powyżej 40 lat (§ 8 ust. 2 pkt 2 (...)).

Ubezpieczenie od ognia i innych zdarzeń losowych jest ubezpieczeniem od następujących ryzyk: deszcz, dym i sadza, fala uderzeniowa, grad, lawina, osunięcie się ziemi niespowodowane działalnością człowieka, pożar, trzęsienie ziemi, uderzenie pioruna, uderzenie pojazdu, upadek albo przymusowe lądowanie statku powietrznego lub upadek jego części bądź przewożonego przez niego ładunku, upadek obiektów budowlanych, lub drzew bądź ich części, wiatr, wybuch, zalanie rozumiane jako działanie wody lub innych płynów bądź pary pochodzących z instalacji, urządzeń, akwarium, lub łóżka wodnego bądź opadów atmosferycznych, śnieg lub lód, rozumiane jako działanie ciężaru nagromadzonego śniegu lub lodu zalegającego na dachach domów mieszkalnych, budynków gospodarczych, budowli, domów letniskowych, zapadanie się ziemi (rozdział II § 1 ust. 5 (...)).

Z kolei ust. 6 § 1 rozdziału II (...) stanowi, iż ubezpieczenie od wszystkich ryzyk ((...)) jest ubezpieczeniem od wszelkich niewyłączonych z zakresu odpowiedzialności według zapisów (...) zdarzeń przyszłych, niepewnych, nagłych, niespodziewanych i niezależnych od woli Ubezpieczonego, powodujących zniszczenie lub uszkodzenie przedmiotu ubezpieczenia ( dowód: zdjęcia k. 12-21, kserokopia części postanowień (...) k. 22, k. 32, kserokopia opisu uszkodzeń/strat k. 23-24v., polisa k. 28-28v., potwierdzenie wykonania przelewu k. 29, (...) k. 36v.-49, k. 92-95v., k. 132v.-145, akta szkody i ekspertyza na płycie CD koperta k. 96, wyjaśnienia informacyjne powoda k. 124v., zeznania świadka K. D. k. 150v.-152).

Powód zgłosił pozwanemu przedmiotowe zdarzenie szkodowe uszkodzenia mienia w dniu 04 sierpnia 2025 r., a strona pozwana przyjęła szkodę i zarejestrowała ją pod numerem (...). Po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego, decyzją z dnia 11 września 2025 r. pozwany uznał swoją odpowiedzialność i przyznał poszkodowanemu odszkodowanie w kwocie 15.414,79 zł brutto. Kosztorys naprawczy stanowiący podstawę kalkulacji wartości szkody z dnia 03 sierpnia 2025 r. uwzględniał wyłącznie prace w bezpośredniej bliskości budynku oraz ogrodzenia (w zakresie obszaru fundamentów); kosztorys nie uwzględniał natomiast stabilizacji skarpy na całej długości, gdyż nie jest ona przedmiotem ubezpieczenia.

Pozwany dokonał wypłaty na rzecz powoda powyższej sumy przyznanego odszkodowania.

A. F. odwołał się od wskazanej wyżej decyzji pozwanego dotyczącej wypłaty odszkodowania za zdarzenie szkodowe z dnia 03 sierpnia 2025 r. argumentując, iż decyzja likwidacyjna ubezpieczyciela ogranicza się do prac w bezpośrednim sąsiedztwie uszkodzonego budynku gospodarczego i ogrodzenia, pomijając niezbędną, w ocenie poszkodowanego, stabilizację całej skarpy – pomimo że przed szkodą nie wymagała ona zabezpieczenia i nie była przedmiotem wykluczenia w (...). W ocenie powoda, skoro zdarzenie szkodowe z dnia
03 sierpnia 2025 r. zaistniało w wyniku działania sił natury, a zapisy rozdziału II pkt 5 (...) obejmują usunięcie/obsunięcie się ziemi niespowodowane działalnością człowieka, to zgodnie z art. 363 k.c. i art. 361 k.c. oraz przepisami prawa budowlanego, odszkodowanie wypłacone na jego rzecz przez pozwanego powinno pokryć rzeczywisty koszt przywrócenia budynku i ogrodzenia do stanu poprzedniego.

Natomiast odszkodowanie przyznane w kwocie 15.414,79 zł jest niewystarczające w kontekście rozmiaru i charakteru szkód, jakie zostały udokumentowane opisem rzeczoznawcy majątkowego i dokumentacją fotograficzną miejsca szkody, gdyż konieczne jest ustabilizowanie terenu, wykonanie drenażu oraz zabezpieczeń przeciwerozyjnych.

W odpowiedzi na powyższą reklamację, pozwany pismem z dnia
06 października 2025 r. poinformował powoda, iż po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do dopłaty odszkodowania.

Do chwili obecnej powód nie wykonał prac mających na celu umocnienie i ustabilizowanie skarpy znajdującej się w bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości stanowiącej jego własność (dowód: odpowiedź na reklamację k. 7-7v., zdjęcie protokołu szkody majątkowej k. 8-9, fragment raportu końcowego likwidacji szkody k. 10-11, k. 34, k. 50-55, odwołanie od decyzji k. 25-27, kserokopia protokołu z oględzin szkody k. 30-31, wydruk wiadomości e-mail k. 33, kosztorys k. 56-58, akta szkody i ekspertyza na płycie CD koperta k. 96, wyjaśnienia informacyjne powoda k. 124v., zeznania świadka K. D. k. 150v.-152).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wyszczególnionych we wcześniejszej części uzasadnienia dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy oraz aktach postępowania likwidacyjnego na płycie CD. Autentyczność tych dokumentów nie była kwestionowana przez strony postępowania. Sąd również nie znalazł podstaw, aby odmówić im wiarygodności.

Natomiast wyjaśnieniom powoda Sąd dał wiarę jedynie w zakresie, w jakim znalazły one potwierdzenie w pozostałym uznanym za wiarygodny materiale dowodowym. W szczególności Sąd nie dał wiary twierdzeniom powoda, iż rzeczoznawca (...) Towarzystwa (...) S.A. (...) z siedzibą w L. zakwalifikował przedmiotową szkodę majątkową zaistniałą w wyniku zdarzenia z dnia 03 sierpnia 2025 r., jako „szkodę całkowitą” oraz że przedstawiciel pozwanego wskazywał uprzednio powodowi, iż skarpa, w wyniku osunięcia której powstała przedmiotowa szkoda majątkowa, również objęta jest ochroną ubezpieczeniową wynikającą z umowy zawartej przez strony postępowania i potwierdzoną polisą (...), jako element danego budynku gospodarczego i ogrodzenia.

Zeznania świadka K. D. zaś, zdaniem Sądu, pozwoliły na potwierdzenie faktu zaistnienia zdarzenia szkodowego z dnia 03 sierpnia 2025 r., zgłoszenia przez powoda pozwanemu towarzystwu ubezpieczeń powyższego faktu oraz przeprowadzenia przez pozwanego postępowania likwidacyjnego, w wyniku którego ustalono, iż skarpa sąsiadująca z nieruchomością powoda nie posiadała żadnych zabezpieczeń przed osunięciem się oraz w toku którego występowała wątpliwość dotycząca zakresu ubezpieczenia wynikającego z umowy ubezpieczeniowej łączącej strony postępowania, a nie było podstaw by świadkowi temu odmówić wiarygodności.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 805 k.c. przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę (§ 1). Świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie: 1) przy ubezpieczeniu majątkowym – określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku; 2) przy ubezpieczeniu osobowym – umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej (§ 2). Do renty z umowy ubezpieczenia nie stosuje się przepisów kodeksu niniejszego o rencie (§ 3). Przepisy art. 385 ¹ -385 ³ k.c. stosuje się odpowiednio, jeżeli ubezpieczającym jest osoba fizyczna zawierająca umowę związaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (§ 4). W myśl art. 817 k.c. ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie trzydziestu dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku (§ 1). Gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporną część świadczenia ubezpieczyciel powinien spełnić w terminie przewidzianym w § 1 (§ 2). Umowa ubezpieczenia lub ogólne warunki ubezpieczenia mogą zawierać postanowienia korzystniejsze dla uprawnionego niż określone w paragrafach poprzedzających (§ 3).

W świetle treści przepisu art. 805 § 1 k.c. odpowiedzialność ubezpieczyciela wynikająca z umowy ubezpieczenia majątkowego, wyraża się w obowiązku spełnienia świadczenia polegającego na wypłacie odszkodowania za szkodę powstałą w wyniku przewidzianego w umowie wypadku. Powstanie zatem tej odpowiedzialności uzależnione jest od wystąpienia przewidzianego umową wypadku, a także od powstania wskutek tego wypadku szkody w majątku ubezpieczonego.

Odpowiedzialność ubezpieczyciela jest szczególną postacią odpowiedzialności cywilnej, a prawo ubezpieczeń majątkowych jest częścią prawa odszkodowawczego.

Pojęcie szkody w ubezpieczeniach jest zatem takie samo jak w innych działach prawa odszkodowawczego, zasada odszkodowania nie może być bowiem traktowana w oderwaniu od ogólnych zasad odszkodowawczych, które znalazły wyraz i zostały uregulowanie w kodeksie cywilnym. Dotyczy to samych pojęć szkody i odszkodowania. Zakład ubezpieczeń obowiązany jest natomiast do naprawienia szkody tylko w formie wypłaty odpowiedniej sumy pieniężnej, nie zaś wedle wyboru poszkodowanego także przez przywrócenie stanu poprzedniego, co wyłącza stosowanie w tych okolicznościach art. 363 § 1 k.c. Przy czym w przypadku zawarcia dobrowolnej umowy ubezpieczenia, w tym ubezpieczenia mienia, mamy do czynienia z przejęciem przez ubezpieczyciela ciężaru wyrównania ściśle określonej szkody na zasadach wskazanych w umowie i warunkach ubezpieczenia, stąd też mogą zachodzić pewne rozbieżności co do zakresu szkody podlegającej naprawie i zasad ustalania wysokości odszkodowania.

Przepisu art. 805 k.c., określającego istotę umowy ubezpieczenia, nie można interpretować w ten sposób, że umowa ubezpieczenia nie może zawierać żadnych zastrzeżeń ograniczających odpowiedzialność ubezpieczyciela. Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy ubezpieczenia nie przewidują w oderwaniu od ogólnych warunków ubezpieczenia, żadnych konkretnych przesłanek odpowiedzialności ubezpieczeniowej odnoszących się do poszczególnych rodzajów ubezpieczeń, podkreślono jednak, że pojęcie szkody w ubezpieczeniach jest takie samo jak w innych działach prawa odszkodowawczego, ale ich specyfika powoduje modyfikację zasad odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym niekiedy jej wyłączenie ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.11.1982 r., I CR 407/82, M. nr 23458; w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2016 r., IV CSK 552/15, M. nr (...) ). Jaki rodzaj szkody jest pokrywany przez danego ubezpieczyciela oraz w jakich granicach podlega ona wyrównaniu przez odszkodowanie ubezpieczeniowe zależy tylko od postanowień i warunków danego ubezpieczenia. Z reguły warunki ubezpieczenia przewidują szereg ograniczeń w wysokości odszkodowania, które powodują, że odszkodowanie ubezpieczeniowe jest przeważnie niższe od odszkodowania pozaubezpieczeniowego. Oznacza to więc, że świadczenie z tytułu takiej umowy powinno być ustalane według zasad przyjętych w ramach stosunku ubezpieczeniowego nawiązanego przez strony tej umowy. Stąd też dla oceny zasadności żądania pozwu kluczowe znaczenie ma nie tyle brzmienie
art. 805 § 1 k.c., co postanowienia umowy i ogólnych warunków umowy ( por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18.03.1994 r., III CZP 25/94, M. nr 28509 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 03.10.2013 r., I ACa 470/13, M. nr (...) ).

Wskazać przy tym należy, że przewidziane w umowie ograniczenia co do zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela oraz sposobu ustalania wysokości szkody nie przesądzają o ich sprzeczności z treścią umowy ubezpieczenia. Stosunek prawny ubezpieczenia powstaje na podstawie umowy, która z reguły zawierana jest poprzez złożenie oferty (wniosku ubezpieczeniowego) i przyjęcie jej przez ubezpieczyciela, przy czym prawie zawsze w takich wypadkach ubezpieczenie ma charakter adhezyjny – potencjalny ubezpieczający opiera bowiem swoją ofertę na opracowanym wcześniej przez ubezpieczyciela wzorcu umowy. Potencjalny ubezpieczający zatem zwykle nie negocjuje warunków umowy ubezpieczenia, lecz jedynie akceptuje ich treść zaproponowaną mu przez ubezpieczyciela. Brak akceptacji postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia nie skutkuje z reguły rozpoczęciem rokowań dotyczących uchylenia ich stosowania w indywidualnej umowie ubezpieczenia, lecz raczej koniecznością rezygnacji z zawarcia umowy z danym ubezpieczycielem.

Nadmienić należy jeszcze, że z art. 805 § 1 k.c. wynika obowiązek zakładu ubezpieczeń zapłaty ubezpieczającemu odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku, ale jego aktualizacja następuje dopiero wówczas, gdy ubezpieczający udowodni (art. 6 k.c.), że zaistniał wypadek przewidziany umową ubezpieczenia, powstała szkoda w wykazywanej przez niego wysokości oraz zaistnienie związku przyczynowego między tymi zdarzeniami. Także w doktrynie przyjmuje się zgodnie, że w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej, co do zasady ciężar dowodu istnienia i wysokości szkody spoczywa na poszkodowanym. Odpowiada to ogólnej regule, że fakty prawotwórcze, czyli powodujące powstanie skutków prawnych musi udowodnić podmiot, który na tej podstawie twierdzi o istnieniu prawa.

W toku postępowania poza sporem pozostawało, że strony wiązała umowa ubezpieczenia mienia – Ubezpieczenie X. (...) (1) w wariancie od wszystkich ryzyk ((...)) – potwierdzona polisą typu (...) o nr (...) i regulowana postanowieniami Ogólnych Warunków Ubezpieczenia X. (...) (1) ((...)), ustalonych uchwałą Zarządu (...) S.A. (...) Uchwała (...) z dnia 13 stycznia 2022 r.. Strona pozwana nie kwestionowała także, że w dniu 03 sierpnia 2025 r. doszło do uszkodzenia fundamentów budynku gospodarczego posadowionego na nieruchomości powoda położonej w miejscowości (...)-(...) Z. oraz części ogrodzenia tejże nieruchomości w wyniku występowania intensywnych opadów deszczu, które następnie doprowadziły do osunięcia się ziemi na skarpie położonej w bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości powoda. Na skutek prowadzonego postępowania likwidacyjnego pozwany uznał swoją odpowiedzialność za powstałe zdarzenie szkodowe polegające na uszkodzeniu mienia powoda w postaci budynku gospodarczego i części ogrodzenia, którego przyczyną było osunięcie się skarpy na skutek intensywnych opadów atmosferycznych, przyjmując iż ww. uszkodzenia stanowią zdarzenie ubezpieczeniowe określone w umowie ubezpieczeniowej łączącej go z powodem.

Spór w niniejszej sprawie koncentrował się zatem wokół dokonania oceny czy pozwany odpowiada także za skutki zdarzenia szkodowego z dnia 03 sierpnia
2025 r. w postaci samego osunięcia się skarpy sąsiadującej z nieruchomością powoda.

Zgodnie z art. 805 § 1 k.c. powód powinien był wykazać, że pozwane towarzystwo ubezpieczeniowe ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą w jego mieniu w związku ze zdarzeniem z dnia 03 sierpnia 2025 r., które mieści się w zakresie objętym ubezpieczeniem. Tymczasem powód nie wykazał, że doszło do przewidzianego w umowie zdarzenia objętego zakresem ubezpieczenia.

Oczywistym jest, że istota umowy ubezpieczenia zasadza się na objęciu zakresem ubezpieczenia zdarzeń w umowie ściśle określonych, stosownie do wysokości składki ubezpieczenia skalkulowanej zgodnie z określonym rodzajem ryzyk, wymienionych w umowie. Jakkolwiek celem umowy ubezpieczenia jest pełnienie funkcji ochronnej w stosunku do ubezpieczającego, to jednak nie sposób przyjąć, że zakres ten jest nieograniczony i szerszy niż to wynika z treści umowy.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt: IV CK 181/05 ( Legalis nr (...) ) zasadnicze znaczenie dla ustalenia treści umowy ubezpieczenia ma treść polisy, jako dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy oraz treść ogólnych warunków ubezpieczenia, na podstawie których umowę zawarto.

W treści polisy potwierdzającej fakt zawarcia przez strony postępowania umowy ubezpieczeniowej wskazano jako miejsce ubezpieczenia T. 11,
(...)-(...) Z., a jako przedmiot ubezpieczenia dom mieszkalny ze stałymi elementami , ruchomości domowe dom mieszkalny oraz budowle lub budynki gospodarcze wraz ze stałymi elementami (wariant od wszystkich ryzyk, a więc wszelkich niewyłączonych z zakresu odpowiedzialności według zapisów (...) zdarzeń przyszłych, niepewnych, nagłych, niespodziewanych i niezależnych od woli Ubezpieczonego, powodujących zniszczenie lub uszkodzenie przedmiotu ubezpieczenia). Sumę ubezpieczenia w przypadku budowli lub budynków gospodarczych wraz ze stałymi elementami określono na kwotę 120.000,00 zł,

Na tle tak określonych warunków ubezpieczenia i sum ubezpieczenia, a także Ogólnych Warunków Ubezpieczenia X. (...) (2) IV ((...)), ustalić należało, że odpowiedzialności pozwanego zakładu ubezpieczeń z tytułu wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego z dnia 03 sierpnia 2025 r. ograniczała się jedynie do budynków posadowionych na nieruchomości powoda położonej w miejscowości (...) wraz ze stałymi ich elementami oraz ruchomości znajdujących się w budynku mieszkalnym powoda.

W Kodeksie cywilnym ustawodawca nie wprowadził legalnej definicji szkody, jednak posiłkując się treścią art. 361 k.c. podstawowe cywilne ujęcie szkody oznacza straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Zgodnie z definicją budowli w § 1 ust. 5 pkt 2 (...) są to trwale związane z gruntem obiekty budowlane (w tym obiekty małej architektury) niebędące budynkami, stanowiące całość techniczno-użytkową, wraz z instalacjami, urządzeniami technicznymi, stałymi elementami oraz zewnętrznymi elementami. Nadto, w
§ 1 ust. 5 pkt 3 sprecyzowano, iż budynkiem gospodarczym jest trwale związany z gruntem obiekt budowlany (w tym garaż wolnostojący), stanowiący całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami, urządzeniami technicznymi (w tym szambem), stałymi elementami oraz zewnętrznymi elementami.

Natomiast szkoda została określona, jako uszczerbek majątkowy lub niemajątkowy będący następstwem zdarzenia w postaci śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia (szkoda osobowa) lub uszczerbek majątkowy powstały w następstwie zdarzenia w postaci utraty, zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy ruchomej lub nieruchomości (szkoda rzeczowa) (§ 1 ust. 5 pkt 18 (...)) .

Z treści wskazanych powyżej definicji w sposób jednoznaczny wynika, jak na gruncie zapisów Ogólnych Warunków Ubezpieczenia X. Rodzina ((...)) należy interpretować przedmiot ubezpieczenia określony jako dom mieszkalny lub budowle i budynki gospodarcze wraz ze stałymi elementami. W ocenie Sądu, definicje te są jasne językowo i nie pozostawiają wątpliwości co do przedmiotu, którego dotyczą. Wskazać przy tym należało, że wszelkie definicje, które miały zastosowanie na gruncie zawartej umowy zostały wyszczególnione w jednym paragrafie w początkowej części (...), w sposób umożliwiający ubezpieczającemu swobodne odnalezienie ich treści. Jak wynika z treści polisy, stanowiącej dowód zawarcia umowy kwota 120.000,00 zł ustalona jako suma ubezpieczenia została wskazana jedynie w odniesieniu do budowli lub budynków gospodarczych wraz ze stałymi ich elementami. Odnosiła się zatem do ściśle określonego przedmiotu – obiektu budowlanego trwale związanego z gruntem wydzielonego z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, posiadającego fundamenty i dach, ale również instalacje i urządzenia techniczne (w tym szambo), stanowiącego budynek gospodarczy. Skarpa w żadnym wypadku nie mogła wpisywać się w tak określoną definicję, przede wszystkim jako obiekt budowlany stanowiący całość techniczno-użytkową, z uwagi na nie posiadanie przegród budowlanych, fundamentów i dachu, a składanie się wyłącznie z nasypanej ziemi i porastającej ją roślinności.

Jako nie znajdujące podstaw w treści zawartej umowy należało zatem uznać twierdzenia powoda, jakoby był on przekonany, iż sąsiadująca z jego nieruchomością skarpa ziemna stanowi element budynku gospodarczego i ogrodzenia, gdyż pozostaje z nimi stale zintegrowana. Twierdzenia te stoją w sprzeczności z jasnymi postanowieniami zawartymi w treści polisy, a które przewidywały objęcie ochroną ubezpieczeniową w przypadku wystąpienia szkód w obiektach budowlanych posadowionych na danej nieruchomości, nie zaś również w gruntach otaczających tą nieruchomość. Również powyższa argumentacja przeczy obecnej tezie o zakresie umowy ubezpieczenia. W przekonaniu Sądu, powód próbuje skutkami braku dbałości o własne interesy obciążyć stronę pozwaną.

Wskazać przy tym należało, że strona powodowa nie wskazywała na fakt, aby treść przedłożonej do akt polisy w sposób nieprawidłowy odzwierciedlała zawartą przez strony umowę i była niezgodna z ustaleniami poczynionymi między ubezpieczającym, a zakładem ubezpieczeń. Zgodnie z art. 811 k.c. jeżeli w odpowiedzi na złożoną ofertę ubezpieczyciel doręcza ubezpieczającemu dokument ubezpieczenia zawierający postanowienia, które odbiegają na niekorzyść ubezpieczającego od treści złożonej przez niego oferty, ubezpieczyciel obowiązany jest zwrócić ubezpieczającemu na to uwagę na piśmie przy doręczeniu tego dokumentu, wyznaczając mu co najmniej 7-dniowy termin do zgłoszenia sprzeciwu.

W razie niewykonania tego obowiązku zmiany dokonane na niekorzyść ubezpieczającego nie są skuteczne, a umowa jest zawarta zgodnie z warunkami oferty (§ 1). W braku sprzeciwu umowa dochodzi do skutku zgodnie z treścią dokumentu ubezpieczenia następnego dnia po upływie terminu wyznaczonego do złożenia sprzeciwu (§ 2). Strona powodowa nie wykazała, ani nie powoływała się na fakt, aby zaistniały okoliczności wskazane w tym przepisie.

Dodać należy, że zawarta w (...) definicja budowli i budynku gospodarczego została skonstruowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały i nie odbiegała od powszechnego rozumienia ww. pojęć. Treść umowy ubezpieczenia należy interpretować w oparciu o złożony wniosek stanowiący ofertę zawarcia umowy określonej treści i polisę. Prawidłowa, pełna i wszechstronna wykładnia umowy nie może pomijać treści zwerbalizowanej na piśmie. Użyte bowiem (napisane) sformułowania i pojęcia, a także sama systematyka i struktura aktu umowy są istotnym wykładnikiem woli stron, pozwalają ją poznać i ocenić ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2006 roku, sygn. akt: II CSK 64/06, M. nr 177861).

Zatem nie wszystkie szkody wywołane oddziaływaniem ulewnego deszczu są objęte ochroną ubezpieczeniową, lecz tylko te które wystąpiły w związku z tymi opadami na ubezpieczonym przedmiocie. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają na przyjęcie, że w strefie klimatycznej umiarkowanej, w jakiej żyjemy nie budzi żadnych wątpliwości fakt, iż w związku z oddziaływaniem warunków atmosferycznych na daną rzecz, ta może ulec zniszczeniom pod wpływem tychże warunków.

Wniosków powyższych nie mógł zmieniać fakt, iż jak wskazał powód, przedstawiciel ubezpieczyciela zapewniał go, że zawierana przez niego wówczas umowa ubezpieczeniowa swym zakresem obejmuje budynek gospodarczy, jak również przedmiotową skarpę. Po pierwsze same wyjaśnienia powoda były niewystraczające dla ustalenia tej okoliczności. Ponadto, nawet w sytuacji jej potwierdzenia nie mogły mieć ważkiego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Treść tej relacji przeczy bowiem jednoznacznym ustaleniom, jakie zostały potwierdzone w dokumencie polisy, które nie były uprzednio kwestionowane przez A. F..

Już zaprezentowana powyżej argumentacja nie pozwalała poczynić ustaleń po myśli strony powodowej i uznać za zasadne żądanie zapłaty sumy w wysokości wskazanej w pozwie. Skoro bowiem skarpa nie wpisywał się w hipotezę definicji z (...), nie mogła ona mieć, zdaniem Sądu, znaczenia dla oceny podstaw odpowiedzialności pozwanego. Zatem uczynienie zadość obowiązkowi płynącemu z art. 361 k.c. wymaga od pozwanego, aby odszkodowanie miało charakter pełnego w granicach szkody prawnie relewantnej albowiem, co do zasady, celem odpowiedzialności odszkodowawczej jest usunięcie uszczerbku wywołanego określonym zdarzeniem. Natomiast skoro podstawową funkcją odszkodowania jest kompensacja, to oznacza, że odszkodowanie powinno przywrócić w majątku poszkodowanego stan rzeczy naruszonych zdarzeniem wyrządzającym szkodę, obejmując między innymi to, co w majątku ubyło na skutek zdarzenia.

Odszkodowanie ma wyrównać uszczerbek w majątku poszkodowanego powstały w następstwie zdarzenia wyrządzającego szkodę.

Z ustalonego stanu faktycznego wynikało zaś, że szkoda powstała na skutek jednego z ryzyk objętych przedmiotową umową ubezpieczeniową, wystąpiła zarówno w mieniu powoda, jak również w sąsiadującej z tym mieniem skarpie, za uszkodzenie której jednakże pozwany nie ponosi odpowiedzialności.

Podsumowując, w niniejszej sprawie w dniu zdarzenia szkodowego z dnia
03 sierpnia 2025 r. uszkodzeniu uległy budynek gospodarczy powoda i ogrodzenie posadowione na jego nieruchomości, a więc mienie objęte ochroną ubezpieczeniową potwierdzoną polisą typu (...) o nr (...), jak też skarpa nie spełniająca warunków żadnej z definicji określających przedmiot ubezpieczenia zawartych w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (...) ((...)). Co oznacza, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia odpowiedzialności ubezpieczyciela, wobec czego powództwo, jako nieudowodnione należało oddalić.

W myśl ogólnej zasady wyrażonej w art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Zgodnie z obowiązującą procedurą cywilną nie do sądu należy zarządzanie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie. Innymi słowy sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności spornych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawiania dowodów spoczywa bowiem na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na tej stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne.

Powód nie mógł również obciążyć tym obowiązkiem pozwanego zarzucając mu wadliwe przeprowadzenie procesu likwidacji szkody. Wadliwość w tym względzie nie może bowiem polegać wyłącznie na tym, że decyzja likwidacyjna była dla powoda niekorzystna, ewentualna bowiem odpowiedzialność z tego tytułu nie jest objęta zasadą ryzyka lecz zasadą winy. Jeżeli A. F. zamierzał przerzucić na pozwanego ciężar wykazania objęcia wiążącą ich umową ubezpieczenia także skarpy położonej przy jego nieruchomości, powinien wskazać konkretne zaniedbania pozwanego, które doprowadziły do tego, że pominął on jeden z przedmiotów ubezpieczenia. Takie zaniechania nie zostały w ogóle przez powoda wskazane, a wynikający z dokumentów przebieg procesu likwidacji nie pozwala na postawienie pozwanemu zarzutu wadliwego działania w tym względzie. Pozwany zareagował na zgłoszenie powoda, przeprowadził postępowanie likwidacyjne, sformułował tezę co do przyczyny i zakresu zgłoszonej szkody i decyzją z dnia 11 września 2025 r. dał wyraz swojemu stanowisku co do własnej odpowiedzialności ubezpieczeniowej za tą szkodę.

Natomiast, to na stronie powodowej spoczywał ciężar wykazania, iż w wyniku działania intensywnych opadów deszczu w dniu 03 sierpnia 2025 r. uszkodzeniu uległo jego mienie, za które jednak pozwany nie przyznał na jego rzecz, na mocy decyzji z dnia 11 września 2025 r., odszkodowania, mimo że mienie to objęte było ochroną ubezpieczeniową wynikającą z umowy wiążącej strony postępowania i potwierdzonej polisą typu (...) o nr (...). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w ramach zakreślonych twierdzeniami, zarzutami i wnioskami dowodowymi stron Sąd doszedł do przekonania, iż twierdzenia tego strona powodowa nie zdołała udowodnić. Jednocześnie, działania podejmowane przez powoda od momentu zainicjowania przez niego niniejszego postępowania sugerowały, iż celem A. F. nie jest uzyskanie odszkodowania rekompensującego mu szkodę powstałą w jego mieniu w dniu 03 sierpnia 2025 r., lecz dokonanie kosztem pozwanego naprawy skarpy, która w tym dniu się osunęła, co doprowadziło do uszkodzenia fundamentów w budynku gospodarczym powoda i ogrodzenia jego nieruchomości, a następnie jej udoskonalenia poprzez wzmocnienie jej konstrukcji, celem zabezpieczenia się przed ponownymi szkodami, jakie może wywołać w jego mieniu osuwanie się tej ziemi w przyszłości.

Powyższemu sprzeciwia się regulacja powoływanego już wyżej art. 361 § 1 k.c., zgodnie z którym zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Wedle zaś § 2 w powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Zgodnie zaś z art. 363 § 1 k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.

W żadnym jednak wypadku, w realiach niniejszej sprawy, ubezpieczyciel nie był zobowiązany w ramach ponoszonej odpowiedzialności ubezpieczeniowej do podejmowania działań zapobiegających powstawaniu szkody w ubezpieczonym mieniu poprzez ponoszenie kosztów modernizacji najbliższego otoczenia tego mienia.

Na marginesie wskazać należy, jakkolwiek jest to okoliczność drugorzędna w związku z nie wykazaniem przez powoda, iż za uszkodzenie przedmiotowej skarpy ponosi odpowiedzialność strona pozwana, nie mniej i wysokość dochodzonej szkody nie została przez powoda należycie udokumentowana, a tym samym wykazana.

Wprawdzie powód zgłosił wniosek dowodowy dla uzasadnienia dochodzonego przez siebie roszczenia, mianowicie wniósł o przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego celem sporządzenia kosztorysu naprawy uszkodzonych w wyniku intensywnych opadów atmosferycznych z dnia 03 sierpnia 2025 r. jego ogrodzenia i skarpy przylegającej do stanowiącej jego własność nieruchomości – według cen materiałów, jednakże ostatecznie pismem procesowym doręczonym do tut. Sądu w dniu 22 stycznia 2026 r. (data prezentaty Sądu Okręgowego w Suwałkach k. 147) oraz podczas rozprawy w dniu 09 lutego 2026 r. A. F. złożył oświadczenie o cofnięciu powyższego wniosku i podtrzymał je po pouczeniu go przez Przewodniczącą o treści art. 6 k.c..

W tych okolicznościach powództwo, jako nieudowodnione, w całości podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł na zasadzie art. 805 § 1 k.c. a contrario (pkt I. wyroku).

Konsekwencją oddalenia powództwa było orzeczenie o kosztach zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.. Na zasądzoną w pkt II. sentencji wyroku od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w osobie radcy prawnego, którego wysokość ustalono na podstawie § 2 pkt 6) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118).

sędzia Alicja Wiśniewska