Uzasadnienie z 25 lutego 2026, sygn. VIII Ua 72/25

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 24 września 2025 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu sprawy X U 589/25 z odwołania R. X. przeciwko (...) w T. o zasiłek chorobowy w związku z odwołaniem od decyzji: z 3 czerwca 2025 roku i z 10 czerwca 2025 roku

I.  zmienił zaskarżone decyzje i przyznał R. X. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 1 maja 2025 roku do 5 czerwca 2025 roku i od 6 czerwca 2025 roku do 26 czerwca 2025 roku;

II.  zasądził od (...) w T. na rzecz R. X. kwotę 720,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Apelację od ww. wyroku złożył pozwany organ rentowy, będąc reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżając przedmiotowe rozstrzygnięcie w całości. Apelant zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:

1.  art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, poprzez przyjęcie, że odwołującej przysługuje prawo do zasiłku chorobowego za okres od 1 maja 2025 roku do 5 czerwca 2025 roku i od 6 czerwca 2025 roku do 26 czerwca 2025 roku, po ustaniu tytułu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia w związku z kontynuacją jako osoba niezdolna do pracy działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,

2.  art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, poprzez przyjęcie, że nie uzyskiwanie dochodu z tytułu umowy zlecenia z dnia 8 listopada 2024 roku przez odwołującą jest okolicznością wyłączającą regulację naruszonego przepisu prawa materialnego i przyjęcie, że naruszenie przepisu uzależnia prawo do zasiłku chorobowego od osiągnięcia lub nie osiągnięcia dochodu.

W konkluzji do tak sformułowanych zarzutów apelacyjnych pozwany organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania oraz wniósł o zasądzenie kosztów procesu w II instancji wg norm prawem przepisach.

W odpowiedzi na apelację odwołująca, będąc reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za II instancję, wg norm przepisanych wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja podlega oddaleniu.

Wstępnie Sąd II instancji wskazuje, że n/n sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie zaś z art. 505 ¹³ § 2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Podkreślić też należy, że składana w tym postępowaniu apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy, apelacja ograniczona wiąże sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Koncepcja apelacji ograniczonej zakłada, że sąd odwoławczy nie rozpoznaje sprawy ponownie w granicach zaskarżenia, ale bada zgodność orzeczenia z dostępnym materiałem procesowym. Sąd II instancji koncentruje się na zaskarżonym orzeczeniu i ocenie jego poprawności.

Sąd II instancji uznał, że chybione są oba zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 13 ust.1 pkt 2 oraz art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tj. Dz. U. z 2023 roku, poz. 2780).

Z bezspornego stanu faktycznego, którego pozwany nie kwestionuje także na etapie postępowania apelacyjnego wynika, że odwołująca po zakończeniu zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. sp. k. nie wykonywała na podstawie umowy zlecenia z dnia 8.11.2024 r. żadnych czynności na rzecz zleceniodawcy (...) sp. z o.o., ani nie świadczyła na rzecz ww. zleceniodawcy żadnej pracy zgodnie z ww. umową zlecenia.

Dla porządku wywodu przypomnienia wymaga, że spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, a mianowanie, czy ubezpieczona powinna zostać pozbawiona prawa do zasiłku chorobowego za okres orzeczonej niezdolności do pracy w oparciu o art. 13 ust. 1 pkt 2 z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501, dalej także: ustawa zasiłkowa) w okresie od 1.05.2025 r. do 5.06.2025 r. oraz od 6.06.2025 r. do 26.06.2025 r.

Organ rentowy, zarówno na etapie postępowania pierwszo instancyjnego, jak i drugo instancyjnego, konsekwentnie podnosił, że skoro po ustaniu zatrudnienia pracowniczego w dniu 30.04.2025 r. odwołująca podjęła działalność zarobkową na podstawie umowy zlecenia zawartej 8.11.2024 r. z (...) sp. z o.o., to w konsekwencji tego ubezpieczona nie miała prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres. Z tytułu zawartej umowy zlecenia ubezpieczona mogła bowiem przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, czego jednak nie uczyniła.

Ubezpieczona zaś podnosiła, że mimo zawartej umowy zlecenia nigdy jej nie wykonywała i nie otrzymała z tego tytułu żadnego wynagrodzenia.

Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd II instancji zważył, że stosownie do literalnego brzmienia art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego.

Wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, dotyczy sytuacji, gdy osoba niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie podlega żadnemu ubezpieczeniu, natomiast kontynuuje lub podejmuje działalność zarobkową uprawniającą ją do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym (por. postanowienie SN z dnia 29 października 2003 r., II UK 176/(...), Legalis nr (...)).

Przyczyny odmowy prawa do świadczenia ujęte zostały w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy, którego poszczególne elementy opisują (przez negację) ryzyko chronione świadczeniem chorobowym z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Możliwość kontynuowania działalności zarobkowej wskazuje na to, że choroba nie ogranicza zdolności do pracy, a zatem nie zachodzą przesłanki przyznania prawa do zasiłku. Zdarzenie ubezpieczeniowe (zachorowanie) pozostaje już w związku z nowym tytułem ubezpieczenia, a prawo do zasiłku przewidzianego w art. 7 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 1732), odpadnie wobec braku potrzeby wprowadzenia tej szczególnej ochrony (por. uchwała SN z 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01).

Zauważenia przy tym wymaga, że pojęcie działalności zarobkowej, niezdefiniowane ani na gruncie ustawy zasiłkowej ani w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, należy rozumieć szeroko. W sensie rodzajowym wchodzi tu w grę każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów (H. Pławucka, glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/200, OSP 2002, z. 12, poz. 599).

Kontynuacja, czy też podjęcie stosunku prawnego w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej wiąże się bowiem z wykonywaniem działalności zarobkowej, jako potencjalnego źródła zarobkowania, będącego tytułem do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej ustawodawca kładzie akcent na czynnik zarobkowy, a więc każdy przejaw zachowania człowieka, który przynosi dochód. Dlatego istotne jest szczegółowe ustalenie okoliczności faktycznych dotyczących kontynuowania umowy zlecenia po ustaniu stosunku pracy, a następnie dokonanie ich prawnej oceny pod kątem, czy umowa zlecenia trwała po rozwiązaniu umowy o pracę.

Pojęcie "innej działalności zarobkowej" z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, musi przejawiać się rzeczywistą aktywnością ubezpieczonego ukierunkowaną na uzyskanie zarobku (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach, III AUa 67/99, OSA 2000/7-8/37). Potwierdzają to poglądy prezentowane przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 sierpnia 2001 r. (III ZP 11/01, OSP 2002/1/18) oraz Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 27 lutego 2001 r. (III AUa 91/01, OSA 2001/11/42).

Jak trafnie wskazał SN w wyroku z 19.06.2024 r. III USKP 132/23 (Legalis), regulacja art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku chorobowego jedynie za taki okres po ustaniu zatrudnienia, w którym osoba zainteresowana rzeczywiście kontynuuje wykonywanie działalności zarobkowej stanowiącej tytuł objęcia jej obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającej prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Nadto Sąd II instancji miał na uwadze, że SN w postanowieniu z 25.10.2018 r. III UZP 7/18 (Legalis) słusznie stwierdził, że zasiłek chorobowy, o którym stanowi art. 7 ustawy zasiłkowej, ma charakter wyjątkowy, gdyż przysługuje osobie, która nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu wskutek utraty takiego tytułu związanego z ochroną ryzyka socjalnego (zdrowie), bez ekwiwalentu zmaterializowanego w postaci składki na to ubezpieczenie. Zatem uprawnienie do zasiłku realizuje się przez „niezdolność do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2006 r., I UK 42/06, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 232 oraz uzasadnienie uchwały tego Sądu z 12 czerwca 2002 r., III UZP 4/02, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 601). Na powyższe orzeczenie trafnie powołał się także Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Odnosząc się do niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy uznał, że nie może budzić żadnych wątpliwości, że umowa zlecenia łącząca odwołującą z (...) Sp. z o.o. nie była w ogóle faktycznie wykonywana przez strony i ubezpieczona nie otrzymała w związku z tą umową żadnego wynagrodzenia. Ustalenia Sąd I instancji w tym zakresie są bezbłędne.

Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie "zasiłek chorobowy po ustaniu określonego (pracowniczego) tytułu obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje w razie podjęcia lub kontynuowania tylko takiej działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie kolejnym lub nowym ubezpieczeniem chorobowym, która zapewnia "źródło utrzymania", w tym choćby minimalny standard ochrony ubezpieczeniowej, a zatem zapewnia taką wysokość świadczeń zasiłkowych za okres orzeczonej niezdolności do pracy, która nie powinna być symboliczna ani ustalana w wysokości "oderwanej" lub pomijającej zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń dla osób, którym przysługuje ochrona zasiłkowa po ustaniu poprzedniego tytułu ubezpieczenia chorobowego" (wyrok SN z dnia 4 października 2018 r., III UZP 5/18). Jak dalej podaje SN: "zasiłek chorobowy po ustaniu określonego tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje tylko za te okresy orzeczonej niezdolności do pracy, w których została podjęta lub jest faktycznie kontynuowana działalność zarobkowa stanowiąca kolejny lub nowy tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, co nie dotyczy innych okresów zasiłkowych, w których taka działalność nie była wykonywana.

W przypadku umów zlecenia, dla spełnienia przesłanki negatywnej prawa do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy, wskazanej w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, kontynuowania wcześniej podjętej działalności zarobkowej, konieczne jest wykazanie rzeczywistej aktywności, ukierunkowanej na uzyskanie dochodu, a nie sam fakt formalnego związania zawartymi wcześniej umowami zlecenia (zob. postanowienie SN z 9.06.2022 r., III USK 463/21, Legalis).

Mając na względzie powyższe rozważania, zdaniem Sądu II instancji, za całkowicie chybione należało uznać zarzucane przez ZUS w apelacji naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt. 2 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Wnioskodawczyni miała możliwość zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy cywilnoprawnej, jednak taka możliwość w okolicznościach niniejszej sprawy miała charakter wyłącznie hipotetyczny, gdyż umowa zlecenia z 8.11.2024 r. nigdy nie była wykonywana i z tytułu tej umowy wnioskodawczyni nigdy nie otrzymała żadnego wynagrodzenia. Wnioskodawczyni zawarła ze spółką (...) umowę zlecenia celem odbycia szkolenia na doradcę kredytowego. Zawarcie umowy z wnioskodawczynią było konieczne do nadania jej uprawnień bankowych, niezbędnych do udziału w szkoleniu, które to zakończyła w styczniu 2025 roku. Zgodnie z zapisami umowy ubezpieczona miała otrzymywać wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 1 zł za utworzenie w systemie rekordu nowego klienta i przeprowadzenie symulacji kredytowych produktów spółki. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawczyni w czasie trwania umowy zlecenia nie utworzyła żadnego rekordu i nie przeprowadziła żadnej symulacji kredytowej, w związku z czym nie otrzymała żadnego wynagrodzenia. Powyższych okoliczności nie kwestionował organ rentowy ani w postępowaniu przed sądem I instancji, ani w postępowaniu przed sądem II instancji. Zawarta umowa zlecenia nie miała cech działalności zarobkowej z uwagi na całkowitą nieodpłatność oraz faktyczne jej niewykonywanie. Oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy wobec tego, że strony zawartej umowy zlecenia nie wykonywały jej i odwołująca nie otrzymał żadnego wynagrodzenia, organ rentowy niesłusznie uznał, że wnioskodawczyni powinna być pozbawiony świadczeń chorobowych za okres po ustaniu pracowniczego tytułu ubezpieczenia chorobowego z uwagi na kontynuowania umowy zlecenia zawartej 8.11.2024 r., która w rzeczywistości nie była wykonywana. Tym samym prawidłowo sąd a quo uznał, że nie została spełniona negatywna przesłanka, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Ocenę tę Sąd II instancji w całości aprobuje traktując jako własne stanowisko w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.

O kosztach procesu w II instancji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 §1, § 1 [1], § 3 k.p.c. w zw. z § 10 ust 1 pkt 1 w zw. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).

A.P.