Wyrok z 4 marca 2026, sygn. XVII AmE 211/24
Sygn. akt XVII AmE 211/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 marca 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SO Anna Maria KowalikProtokolant – St. Sekr. Sąd. Joanna Preizner - Offmanpo rozpoznaniu 4 marca 2026 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. w L.
przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki
o wymierzenie kary pieniężnej
na skutek odwołania powoda od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z 5 sierpnia 2024 r. Nr (...).(...) (...)
1. zmienia zaskarżoną decyzję w punkcie drugim, w ten sposób, że kwotę 60 000,00 zł (sześćdziesiąt tysięcy złotych) zastępuje kwotą 10 200,00 zł (dziesięć tysięcy dwieście złotych), a kwotę 10 000,00 zł (dziesięć tysięcy złotych) w podpunktach od a) do f) kwotą 1 700,00 zł (jeden tysiąc siedemset złotych):
2. oddala odwołanie w pozostałej części;
3. znosi wzajemnie między stronami koszty procesu, w tym koszty zastępstwa procesowego.
Sędzia SO Anna Maria Kowalik
Sygn. akt XVII AmE 211/24
UZASADNIENIE
Decyzją z 5 sierpnia 2024 r. nr (...).(...) (...) ((...): (...)) Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (dalej jako: „ Prezes URE”, „pozwany”) na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12b w związku z art. 56 ust. 2, ust. 4, ust. 6 i 6a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r., poz. 266, z późn. zm., dalej jako: „ p.e.”) oraz w związku z art. 104 i 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: „ k.p.a.”) i art. 30 ust. 1 p.e., po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej (...) sp. z o.o., z siedzibą w L. (dalej jako: „Spółka”, „Przedsiębiorca” ) w związku z nieprzekazaniem w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za: lipiec, wrzesień, listopad 2021 r.; luty, marzec, sierpień, wrzesień, październik 2022 r.; luty, marzec, kwiecień, listopad oraz grudzień 2023 r. orzekł,
1. że Przedsiębiorca nie zachował terminu na złożenie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu (dalej również jako: „ sprawozdanie”) za miesiące: lipiec, wrzesień, listopad 2021 r.; luty, marzec, sierpień, wrzesień, październik 2022 r.; luty, marzec, kwiecień, listopada oraz grudzień 2023 r.
2. za działanie opisane w pkt 1 wymierzył Przedsiębiorcy karę pieniężną, w łącznej wysokości 60.000 zł, w tym:
3. 10 000 zł za niezłożenie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc sierpień 2022 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,
4. 10 000 zł za niezłożenie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc wrzesień 2022 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,
5. 10 000 zł za niezłożenie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc październik 2022 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,
6. 10 000 zł za niezłożenie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc luty 2023 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,
7. 10 000 zł za niezłożenie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc marzec 2023 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,
8. 10 000 zł za niezłożenie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc kwiecień 2023 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,
9. odstąpił od wymierzenia kary pieniężnej za działanie opisane w pkt 1, w zakresie listopada oraz grudnia 2023 r.,
10. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, polegające na nie zachowaniu terminu na złożenie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za: lipiec, wrzesień, listopad 2021 r. oraz luty, marzec 2022 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.
(decyzja Prezesa URE z dnia 5.08.2024 r. k. 6-15 akt sąd.)
(...) sp. z o.o. zaskarżyła powyższą decyzję w części tj. w zakresie pkt. 2 i zarzuciła jej naruszenie:
1. art. 56 ust. 1 pkt 12 b w zw. z art. 56 ust. 2 h pkt 4 p.e. poprzez wymierzenie kary w łącznej wysokości 60 000 zł tj. po 10 000 zł za sierpień, wrzesień, październik 2022 r.; luty, marzec, kwiecień 2023 r., podczas gdy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary,
2. art. 56 ust. 6a p.e. poprzez wymierzenie kary, podczas gdy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary.
W związku z powyższym Spółka wniosła o:
1. wstrzymanie na podstawie art. 479 52 k. p. c. wykonania zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki do czasu rozstrzygnięcia sprawy,
2. zmianę na podstawie 479 49 k. p. c. decyzji w części 2., poprzez odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za sierpień, wrzesień, październik 2022 r.; luty, marzec, kwiecień 2023 r.,
3. przeprowadzenie dowodu z dokumentów i korespondencji zgromadzonej w toku postępowania administracyjnego w celu wykazania faktu:
4. wykonania obowiązków ustawowych ciążących na przedsiębiorcy niezwłocznie po powzięciu przez przedsiębiorcę informacji o istnieniu takiego obowiązku prawnego,
5. spełnienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary przez organ z uwagi na zaprzestanie naruszania prawa przez przedsiębiorcę oraz z uwagi na znikomy stopień szkodliwości społecznej,
6. dokonania wpisu do rejestru i złożenia sprawozdań przez przedsiębiorcę samowolnie bez postępowania przymuszającego,
7. wszczęcia postępowania o wymierzenie kary przez organ po złożeniu wniosku o wpis do rejestru, po złożeniu wszystkich sprawozdań i wyjaśnień przez przedsiębiorcę.
Prezes URE w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pismem z 29 listopada 2024 r. powód podtrzymał wszelkie wnioski, twierdzenia, dowody i żądania zawarte w odwołaniu i wniósł o zastosowanie miarkowania wysokości kary i wymierzenie łącznie kary w wysokości 10 000 zł, z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu, zaprzestanie naruszeń przez powoda i wykonanie wszystkich obowiązków ustawowych przez przedsiębiorcę dobrowolnie, bez postępowania przymuszającego.
Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:
(...) sp. z o.o. jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego. Przedmiotem przeważającej działalności przedsiębiorcy jest obróbka mechaniczna elementów metalowych. (odpis aktualny KRS powoda k. 24-24v akt sąd.)
W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, w lipcu, wrześniu i listopadzie 2017 r., w lipcu, wrześniu i listopadzie 2021 r., w lutym, marcu, sierpniu, wrześniu, październiku 2022 r., lutym, marcu oraz kwietniu 2023 r. Przedsiębiorca dokonał przywozu smaru o kodzie (...) (...), w ilościach średnio 480 kg miesięcznie, jednakże nie złożył wymaganych przez przepis art. 43d p.e. sprawozdań (sprawozdania k. 60-95v akt adm.
Spółka, 9 sierpnia 2023 r., wystąpiła do Prezesa URE z wnioskiem o wpis do Rejestru Podmiotów Przywożących. W dniu 10 listopada 2023 r. mocą decyzji Prezesa URE, została wpisana do rejestru podmiotów przywożących pod numerem (...). (wniosek powoda o wpis do RPP k. 45-46v akt adm., decyzja Prezesa URE z dnia 10.11.2023 r. k. 10-11 akt adm.)
Następnie Spółka podjęła kroki w celu złożenia zaległych sprawozdań przez portal (...) (...), jednakże do tego konieczne było otrzymanie dostępu do portalu, który Spółka uzyskała dopiero 18 stycznia 2024 r. z przyczyn leżących po stronie portalu. (korespondencja mailowa k. 115-119 akt adm.,płyta CD bez nr. karty akt adm., pismo (...) z dnia 28.03.2024 r. wraz z załącznikami k. 123-138v akt adm.)
Pismem z 23 lutego 2024 r., Przedsiębiorca został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wymierzenia mu kary pieniężnej w związku z niezłożeniem w terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43d p.e. za miesiące: lipiec, wrzesień, listopad 2021 r., luty, marzec, sierpień, wrzesień, październik 2022 r., luty, marzec oraz kwiecień 2023 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Ponadto, został wezwany do złożenia wszelkich dodatkowych wyjaśnień w sprawie, dokumentów potwierdzających sytuację finansową spółki oraz dokumentów dotyczących założenia konta na portalu (...). (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 23.02.2024 r. k. 1-3 akt adm.)
Pismem z 5 marca 2024 r. Prezes URE zawiadomił powoda o możliwości złożenia przez niego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia sprawozdania, o którym mowa w art. 43d p.e. za miesiące lipiec, wrzesień, listopad 2021 r. oraz luty, marzec 2022 r. (zawiadomienie Prezesa URE z dnia 5.03.2024 r. k. 7-8 akt adm.)
Pismem z 12 marca 2024 r. powód w odpowiedzi na pismo pozwanego z 23 lutego 2024 r. oraz w odpowiedzi na pismo Prezesa URE z 5 marca 2024 r. wniósł o odstąpienie od wymierzenia kary oraz o przywrócenie terminu do złożenia sprawozdania, o którym mowa w art. 43d ust. 1 p.e. za miesiące wskazane przez pozwanego w piśmie z 5 marca 2024 r. Ponadto poinformował, że od dnia dokonania wpisu do RPP składa comiesięczne sprawozdania w ustawowym terminie, od lipca 2021 r. rozpoczął przywóz smaru o kodzie (...) (...) w nieznacznych ilościach i wyłącznie na własne potrzeby (nie odsprzedawał ww. smaru). Dodał, iż brak uzyskania wpisu przed rozpoczęciem przywozu a w konsekwencji brak sprawozdań wynikał z nieświadomości spółki. Wspomniał również, iż nie działa na rynku energetycznym, nie jest przedsiębiorstwem energetycznym jak również nie posiada wymaganej prawem koncesji związanej z działalnością energetyczną. Podkreślił też, że niezwłocznie po powzięciu informacji o ustawowym obowiązku podjął natychmiastowe działania w celu dokonania wpisu i wypełnienia obowiązku. Wskazał, że wpis do RPP został dokonany na podstawie decyzji z dnia 10 listopada 2023 r., a wydłużony czas oczekiwania na dokonanie ww. wpisu spowodowany był awarią (...) (...). Dodał też, iż bez wezwania i bez postępowania przymuszającego, sam zrealizował obowiązek rejestracji i dopełnił wszelkie obowiązki sprawozdawcze. (pismo powoda z dnia 12.03.2024 r. wraz z załącznikami k. 96-119 akt adm.)
Prezes URE uznał za zachowany termin na złożenie sprawozdania za lipiec, wrzesień, listopad 2021 r. oraz luty, marzec 2022 r. (pismo Prezesa URE z dnia 19.03.2024 r. k. 3 akt adm.)
Następnie, pismem z 12 kwietnia 2024 r., Przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o tym co składa się na zebrany materiał dowodowy. Poza tym, został poinformowany o możliwości złożenia dodatkowych uwag i wyjaśnień w terminie 7 dni licząc od dnia otrzymania niniejszego zawiadomienia. (zawiadomienie Prezesa URE z dnia 12.04.2024 r. k. 139-139v akt adm.)
Postanowieniem z 29 maja 2024 r. Prezes URE podjął zakończone postępowanie dowodowe i zawiadomił powoda o rozszerzeniu zakresu wszczętego z urzędu postępowania prowadzonego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej powodowi o listopad i grudzień 2023 r. (postanowienie Prezesa URE z dnia 29.05.2024 r. k. 141-142 akt adm.)
Powód w odpowiedzi na powyższe przedstawił dodatkowe wyjaśnienia w sprawie i ponownie wniósł o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej. Spółka powoływała się na dłuższy czas oczekiwania na założenie konta na portalu (...) (...) z uwagi m.in. na błędy techniczne związane z transmisją danych. Wspomniał, że w dniu 23 stycznia 2024 r. powziął informację o otwarciu konta i o udzieleniu do niego dostępu. Podkreślił, iż nie mógł dochować terminu do złożenia sprawozdania za listopad 2023 r. w terminie i za grudzień 2024 r., gdyż przed upływem ustawowych terminów nie uzyskał dostępu do portalu (...) (...). (pismo powoda z dnia 17.06.2024 r. k. wraz z załącznikami 144-154 akt adm.)
Pismem z 24 czerwca 2024 r. powód został zawiadomiony o zakończeniu postępowania dowodowego sprawie wymierzenia kary pieniężnej, co składa się na zebrany materiał dowodowy oraz o możliwości złożenia, w terminie 7 dni, licząc od dnia otrzymania pisma, ewentualnych dodatkowych uwagi i wyjaśnień. Spółka nie skorzystała ze swojego uprawnienia. (zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego z dnia 24.06.2024 r. k. 156156v akt adm., z.p.o. k. 157-157v akt adm.)
Spółka w 2023 r. odnotowała zysk netto w wysokości (...) zł, zaś przychody netto ze sprzedaży i zrównanie z nimi za rok 2023 r. wyniosły (...) zł. (rachunek zysków i strat k. 107 akt adm.)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody z dokumentów, które nie były podważane przez żadną ze stron, a Sąd także nie znalazł podstaw by odmówić im wiarygodności, jak też w oparciu o niekwestionowane twierdzenia stron.
Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje:
Powód zaskarżył decyzję w części tj. w zakresie pkt. 2 odnoszącego się do wymierzenia spółce kary pieniężnej, zatem pozostałe punkty decyzji stały się prawomocne.
Przedsiębiorca nie kwestionował faktu niezłożenia sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za: lipiec, wrzesień, listopad 2021 r., luty, marzec, sierpień, wrzesień, październik 2022 r., luty, marzec, kwiecień, listopad oraz grudzień 2023 r. w ustawowym terminie, a jedynie fakt nałożenia kar pieniężnych.
W związku z powyższym, Sąd uznał, że faktem bezspornym było, iż Przedsiębiorca nie przekazał w terminie sprawozdań o których mowa w art. 43d p.e., a konsekwencją tego było zastosowanie przez Prezesa URE art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e., z którego wynika, że karze pieniężnej podlega ten, kto nie przekazuje w terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43d. Wysokość tej kary, zgodnie z art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e., wynosi 10 000 zł.
Sąd zważył, że odpowiedzialność wynikająca z art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest niezależna od subiektywnego elementu jakim jest wina przedsiębiorcy. Dla możliwości zastosowania sankcji pieniężnej, o której mowa w tym przepisie, istotne jest zatem jedynie istnienie obowiązku prawnego zabezpieczonego sankcją pieniężną oraz stwierdzenie samego faktu jego naruszenia przez podmiot zobowiązany. Charakterystyczne dla tego typu odpowiedzialności jest jej „oderwanie od konieczności stwierdzania winy i innych okoliczności sprawy, wystarczy jedynie ustalenie samego faktu naruszenia prawa lub wymogów decyzji administracyjnej” (wyrok TK z 05/05/2009 r., sygn. P 64/07, Lex nr 490927). Przypisanie odpowiedzialności sprowadza się zatem do ustalenia, czy określone zdarzenie wyczerpuje znamiona ustawowe i pozostaje w związku przyczynowym z zachowaniem konkretnego podmiotu.
Zgodnie z art. 56 ust. 6a p.e. Prezes URE może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli stopień szkodliwości czynu jest znikomy, a podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek. Obydwie przesłanki muszą wystąpić łącznie.
Odstąpienie od wymierzenia kary stanowi wyraz tzw. uznania administracyjnego, rozumianego jako uprawnienie organu do wyboru konsekwencji prawnej. Uznanie to stanowi zatem sferą dyskrecjonalności, w ramach której organ władzy publicznej ma swobodę wyboru skutku prawnego, jaki w konkretnej sprawie będzie wiązał się z zaistnieniem danych okoliczności. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki nie ma obowiązku skorzystania z odstąpienia od wymierzenia kary, nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 56 ust. 6a ustawy Prawo energetyczne (tak SOKiK w wyroku z 9 marca 2023 r., sygn. akt XVII AmE 184/22).
W niniejszej sprawie Sąd miał na uwadze dobrowolne zrealizowanie obowiązku po terminie, ale przed wszczęciem postępowania, jednak nie została spełniona druga z przesłanek umożliwiająca odstąpienie od wymierzenia kary czyli znikomy stopień szkodliwości czynu.
Ustawa prawo energetyczne nie sprecyzowała w jaki sposób należy oceniać stopień szkodliwości czynu, jednak uczyniło to orzecznictwo sądowe. I tak Sąd Najwyższy w wyroku z 15 października 2014 r., w sprawie III SK 47/13 uznał, że przy ocenie szkodliwości czynu zasadne jest odwołanie się do sposobu weryfikacji jego stopnia wypracowanego w prawie karnym, skoro prawodawca posłużył się w art. 56 ust. 6a prawa energetycznego instytucją prawa karnego, z uwagi na represyjny charakter kar pieniężnych przewidzianych w art. 56 prawa energetycznego.
Konieczne jest więc odwołanie się do art. 115 § 2 kodeksu karnego, który zawiera zamknięty katalog kryteriów oceny stopnia szkodliwości społecznej czynu i który nakazuje przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu brać pod uwagę:
1) rodzaj i charakter naruszonego dobra,
2) rozmiary wyrządzonej szkody,
3) sposób i okoliczności popełnienia czynu,
4) wagę naruszonych obowiązków,
5) postać zamiaru,
6) motywację sprawcy,
7) rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.
Analizując zasadnicze kryterium oceny stopnia szkodliwości czynu powoda, jakim jest rodzaj naruszonego dobra należy stwierdzić, że dobrem tym jest w istocie możliwość realizowania przez Prezesa URE zadań nałożonych przez ustawodawcę. Obowiązek sprawozdawczy z art. 43d ust. 1 p.e. służy nadzorowi i kontroli rynku paliw, a także kontroli naruszeń warunków prowadzenia działalności gospodarczej w dziedzinie paliw ciekłych, informowaniu o funkcjonowaniu przedsiębiorców na rynku paliw ciekłych, badaniu zgodności prowadzonej działalności z uprawnieniami wynikającymi z posiadanej przez przedsiębiorcę koncesji lub wpisu do rejestru podmiotów przywożących, czy również badaniu istnienia podstaw do złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa określonego w art. 57g p.e. Ponadto niezrealizowanie przedmiotowego obowiązku utrudnia Prezesowi URE przygotowanie raportu kwartalnego, o którym mowa w art. 43d ust. 4 p.e. Na podstawie sprawozdań, o których mowa w ust. 1, Prezes URE ogłasza bowiem kwartalnie w Biuletynie Urzędu Regulacji Energetyki całkowite wielkości produkcji i przywozu poszczególnych paliw ciekłych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stosując nazwy oraz klasyfikację Nomenklatury Scalonej (kody CN), w terminie 45 dni od dnia zakończenia kwartału.
W tej perspektywie doniosłe znaczenie dla realizacji przedmiotowych zadań ma oczywiście terminowość przekazywania sprawozdań, która pozwala na szybkie a przez to odpowiednie reagowanie w bieżącej sytuacji oraz daje od razu możliwość uzyskania prawidłowego obrazu rynku bez potrzeby jego weryfikacji po czasie.
W orzecznictwie tutejszego Sądu, jak i Sądu Apelacyjnego w Warszawie podkreśla się, że w sytuacji, gdy okres niezłożenia sprawozdania jest długi, istnieje korelacja z okresem bezprawnego zachowania adresata kary, tym samym zwiększona jest społeczna szkodliwość czynu (wyrok SOKiK z 10/04/2013 r. sygn. akt XVII AmE 73/11, Lex nr 1728308, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 02/02/2017 r., sygn. akt VI ACa 1803/15, Lex nr 2249994).
Powód złożył 9 sierpnia 2023 r. do Prezesa URE wniosek o wpis do RPP. Pozwany dokonał tego wpisu 10 listopada 2023 r. przedmiotowe sprawozdania zostały złożone do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki 5 lutego 2024 r. za pośrednictwem portalu (...), zatem najdłuższe opóźnienie wynosiło 494 dni w przypadku miesiąca sierpnia 2022 r., natomiast najkrótsze opóźnienie wynosiło 261 dni w przypadku miesiąca kwietnia 2023 r. Przedsiębiorca w tym w okresie dokonywał przywozu paliwa ciekłego (smaru) o kodzie (...) (...) w ilości 480 kg miesięcznie.
Mając na uwadze, czas opóźnienia, jak również ilość sprowadzonych paliw ciekłych, pozwany słusznie uznał, że stopień społecznej szkodliwości czynu, nie pozwala na przyjęcie, iż miało ono charakter znikomy. Nie została zatem spełniona jedna z dwóch łącznych przesłanek określonych w art. 56 ust. 6 a) p.e. uzasadniających odstąpienie od wymierzenia kary.
Przepis art. 56 ust. 6 p.e. zawiera ogólną dyrektywę, wskazującą, że ustalając wysokość kary pieniężnej, Prezes URE uwzględnia stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Miarkowanie kary w oparciu o te kryteria możliwe jest jednak tylko w przypadkach, w których wysokość kary pieniężnej pozostawiona została przez ustawodawcę uznaniu administracyjnemu. Chodzi tu zatem o sytuację, w której ustawodawca określił górną lub dolną granicę wysokości kary. Natomiast kara za naruszenie obowiązku określonego w art. 43d) p.e. została określona w sposób sztywny i wynosi 10 000 zł, a zatem Prezes URE nie ma możliwości jej miarkowania. Stwierdzając niedopełnienie przez przedsiębiorcę obowiązku sprawozdawczego, Prezes Urzędu jest zatem zobowiązany do nałożenia na dany podmiot kary pieniężnej w stałej wysokości określonej na kwotę 10 000 zł. Dla wymierzenia kary nie ma więc znaczenia ocena stopnia szkodliwości czynu, stopnia zawinienia, dotychczasowego zachowania powoda, czy jego możliwości finansowych.
Dotychczas było przyjęte, iż nie ma możliwości oceny adekwatności nałożonej kary, tym samym każde naruszenie wiązało się z nałożeniem kary w wysokości 10 tysięcy złotych, jako adekwatnej oraz proporcjonalnej. Wyłączało to badanie kary pod względem subiektywnym. W konsekwencji samo naruszenie obowiązku powodowało nałożenie kary w wysokości 10 tysięcy, niezależnie od winy podmiotu zobowiązanego (tak też: postanowienie TK z 28/06/2022 r., sygn. P 8/19, OTK ZU A/2022, poz. 43).
Jednakże w kontekście zasady proporcjonalności należy zważyć, iż nałożona na spółkę kara a tym samym jej dolegliwość - nie jest proporcjonalna do wagi zidentyfikowanego naruszenia.
W związku z powyższym należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2024 r. w sprawie P 3/23 stwierdził, że art. 56 ust. 2h pkt 4 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 12b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 266, z późn. zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia sądowi powszechnemu miarkowanie kary pieniężnej za złożenie po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43d ust. 1 powołanej ustawy, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W związku z powyższym, zasadne i dopuszczalne było rozważanie możliwości miarkowania kary pieniężnej wymierzonej powodowi. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Trzeba jednocześnie przypomnieć, że analogiczne stanowisko Trybunał Konstytucyjny wydawał w sprawach wcześniej przez niego rozpoznawanych w których orzeczenia zostały opublikowane zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji RP. Należy przywołać choćby wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 20 grudnia 2022 r., SK 66/21, w którym stwierdzono, że art. 9xb pkt 2, art. 9zc ust. 1 oraz art. 9zf ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. do 8 sierpnia 2022 r., w zakresie, w jakim przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za przekazanie po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 9o powołanej ustawy, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 20, art. 22, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Także Sąd Najwyższy kilkakrotnie potwierdził, że sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję (postanowienie SN z 26 maja 1998 r., III SW 1/98, wyrok z SN z 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/2000).
Uzupełnić trzeba, że zgodnie z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej, przy czym w myśl art. 10 ust. 2 Konstytucji RP władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały. Natomiast art. 175 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe.
Odnosząc się wprost do zastosowanej regulacji, w sytuacji, w której przepis ustawowy wprost (a nie z zastosowaniem dolnej i górnej granicy) określa karę pieniężną, która może być wymierzona podmiotowi przywożącemu trudno uznać że to Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a następnie Sąd Apelacyjny sprawują wymiar sprawiedliwości w danej sprawie - który nie może zdecydować o tym jaka kara jest odpowiednia z uwagi na okoliczności popełnienia czynu. Narusza to jednak zarówno konstytucyjną zasadę podziału i równowagi władz (art. 10 ust. 1 Konstytucji RP) oraz jak również sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez sądy (art. 175 ust. 1 w zw. z art. art. 10 ust. 2 Konstytucji RP). Należy zaś przypomnieć, że zgodnie z art. 479 46 pkt 1 k.p.c., to do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów należy rozpatrywanie odwołań od decyzji Prezesa URE. W sytuacji jednak w której ustawodawca określa karę pieniężną za delikt administracyjny w jednej tylko wysokości, rozpatrywanie odwołań od decyzji Prezesa URE ma charakter jedynie fasadowy, zwłaszcza gdy dotyczą one, tak jak w niniejszej sprawie jedynie wysokości kary. SOKiK nie ma bowiem w takiej sytuacji, możliwości zmiany wysokości kary wymierzonej sprawcy deliktu administracyjnego. Tymczasem odpowiedzialność administracyjna w rozważanej sytuacji zbliża się swoim charakterem do odpowiedzialności karnej, która opiera się przede wszystkim na indywidualizacji tejże odpowiedzialności. W sytuacji w której ustawodawca wprost określa karę pieniężną, która ma być wymierzona sprawcy deliktu administracyjnego, uwzględnienie szczególnych okoliczności danego czynu np. winy przez sąd powszechny nie jest możliwe, albowiem to ustawodawca, za Sąd, decyduje jaka kara jest uzasadniona. Jest to jednak trudne do pogodzenia z normami wynikającymi z art. 10 w zw. z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe ma jeszcze większe znaczenie jeśli zważyć, że art. 56 ust. 6a p.e. bardzo wąsko określa granice w których możliwe jest odstąpienie od wymierzenia kary. Z powyższych względów art. 56 ust. 2h pkt 4 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. został uznany za niezgodny z powołanymi przepisami Konstytucji RP w zakresie w którym uniemożliwiał miarkowania kary pieniężnej.
Ponadto, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Apelacyjnego w Warszawie sąd orzekający w pierwszej i drugiej instancji w sprawie z odwołania od decyzji Prezesa URE sprawuje pełną merytoryczną kontrolę nad wymiarem kary pieniężnej. Sąd jest także władny samodzielnie dostosować poziom ostatecznie wymierzanej kary pieniężnej do ustalonych w sprawie okoliczności, z uwzględnieniem funkcji kar pieniężnych oraz przesłanek wymiaru kary określonych w ustawie, bądź wynikających z ogólnych zasad prawa, regulacji konstytucyjnych, czy zobowiązań prawnomiędzynarodowych. Sąd nie jest przy tym związany praktyką Prezesa Urzędu i wypracowanym przez niego sposobem dochodzenia do ustalenia wysokości kary pieniężnej. W zależności od okoliczności sprawy może inaczej rozłożyć akcenty, a nawet przypisać większe lub mniejsze znaczenie poszczególnym elementom wpływającym na ostateczny wymiar kary pieniężnej. ( wyrok z 18 maja 2017 r., sygn. akt VI ACa 1909/15, Lex nr 2317789, wyrok z 8 listopada 2024 r. w sprawie VII AGa 579/24, nie publ.)
W kontekście rozważenia możliwości miarkowania nałożonej na powoda kary pieniężnej należy ponownie przywołać art. 56 ust. 6 p.e., zgodnie z którym ustalając wysokość kary pieniężnej, Prezes URE uwzględnia stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, zasadne było zmiarkowanie kary pieniężnej nałożonej na powoda do kwot po 1 700 zł za każde z naruszeń.
Badając, czy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do miarkowania kary nałożonej na powoda przede wszystkim należy zwrócić uwagę na szkodliwość czynu, która co prawda nie jest znikoma, niemniej nie może być uznana również za bardzo wysoką. Powyższe bez wątpienia stanowi okoliczność łagodzącą. Wspomnieć należy, iż Spółka nie działa w branży paliwowej, nie jest przedsiębiorcą energetycznym, nie posiada koncesji związanej z działalnością energetyczną, jak również nie jest specjalistą w zakresie prawa energetycznego. Należy również przypomnieć, że ilość przywiezionego paliwa nie była znaczna (w kontekście ilości wskazywanych w kwartalnych statystykach publikowanych przez Prezesa URE w Biuletynie Informacyjnym Organu – Biuletyn Branżowy URE), ponadto, sprowadzany smar był wykorzystywany na potrzeby własne do maszyn produkcyjnych, nie był on elementem dalszej odsprzedaży. Ponadto, Przedsiębiorca gdy tylko się zorientował, że jest zobowiązany do składania sprawozdań, o których mowa w art. 43d p.e. to jeszcze przed wszczęciem przez pozwanego postępowania, złożył 9 sierpnia 2023 r. wniosek o wpis do Rejestru Podmiotów Przywożących. Sąd miał również na uwadze, że Przedsiębiorca był gotowy do złożenia zaległych sprawozdań już w sierpniu 2023 r. (tj. w chwili w której zawnioskował o wpis do RPP), jednakże realizacja ustawowego obowiązku określonego w art. 43d p.e. nie była możliwa aż do 5 lutego 2024 roku, z uwagi na problemy z systemem teleinformatycznym niezawinione przez Przedsiębiorcę, ale leżące pod stronie (...) (...), o czym świadczy chociażby korespondencja mailowa pomiędzy pełnomocnikiem Spółki a pracownikiem obsługującym Platformę (k.115-119 akt adm.).
Dodać należy, że wprowadzając do prawa energetycznego przepis art. 43d) p.e. ustawodawca miał na celu przede wszystkim skuteczne zwalczenie nadużyć w sektorze paliw poprzez ograniczenie możliwości prowadzenia działalności w sposób nielegalny, a z drugiej strony umożliwienie szybkiej identyfikacji i karania takiej działalności, co miało przełożyć się m.in. na lepszą ściągalność danin publicznych (tak uzasadnienie projektu ustawy dostępne na stronie internetowej Sejmu RP, druk 653). Bezspornym jest, że Przedsiębiorca nie dopuszczał się tak określonych nadużyć. Głównym przedmiotem jego działalności jest obróbka mechaniczna elementów metalowych, a zatem nie jest sprowadzanie i sprzedaż paliw ciekłych, innymi słowy nie działa w branży paliwowej, dla której jak już wcześniej napisano, był tworzony omawiany przepis. Niewątpliwie należy rozróżnić sytuację, w której przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na wytwarzanie paliw ciekłych lub koncesję na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą i zajmujące się np. przywozem znacznej ilości klasycznych paliw ciekłych (takich jak np. benzyny), nie dopełnia obowiązku złożenia sprawozdania, o jakim nowa w art. 43d ust. 1 p.e., od sytuacji przedsiębiorcy niebędącego przedsiębiorstwem energetycznym i nieposiadającego koncesji w tym zakresie, a zajmującego się prowadzeniem działalności gospodarczej, przy której wykorzystuje niewielkie ilości sprowadzanych paliw ciekłych (smarów o kodzie CN (...) (...)), do których ustawodawca zaliczył różnego rodzaju smary, olej biały, gaz płynny oraz benzyny lakowe i przemysłowe. W obu przedstawianych przypadkach stopień społecznej szkodliwości czynu jest diametralnie różny.
Jak już wcześniej wspomniano, Sąd miał również na uwadze to, że przedsiębiorca dobrowolnie złożył wszystkie sprawozdania jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego, które nastąpiło zawiadomieniem z 23 lutego 2024 r., a zaległe sprawozdania zostały złożone 5 lutego 2024 r.
Kolejną przesłanką wymiaru kary pieniężnej jest dotychczasowe zachowanie adresata kary pieniężnej. Przesłanka dotyczy w szczególności prawidłowości zachowania w aspekcie wykonywania obowiązków wynikających z norm prawa energetycznego. W sytuacji gdy adresat kary pieniężnej nie był uprzednio karany na podstawie norm prawa energetycznego, należy przyjąć, że okoliczność ta stanowi przesłankę pozytywną, pozwalającą na obniżenie wysokości kary pieniężnej, tak też było w rozpoznawanej sprawie, bowiem powód wcześniej nie był karany za naruszenie prawa energetycznego.
Ustalając wreszcie wysokość kary pieniężnej wymierzanej powodowi, Sąd wziął również pod uwagę wynikające z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego zasady, których organy ochrony prawnej zobowiązane są przestrzegać przy stosowaniu administracyjnej kary pieniężnej (zob. orzeczenie TK z dnia 1 marca 1994 r., U 7/93, OTK 1994, Nr 1, poz. 5, jak również M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Warszawa 2012, s. 361 i n., oraz powołane tam orzecznictwo TK). Należy zaś podkreślić, że podstawową zasadą dopuszczającą możliwość zastosowania kary pieniężnej oraz wskazującą granice kompetencji organów administracji publicznej przy stosowaniu tej formy represji jest zasada proporcjonalności (zob. wyrok TK z dnia 27 kwietnia 1999 r., P 7/98, OTK 1999, Nr 4, poz. 72). Uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy kara wymierzona przez Prezesa URE nie jest proporcjonalna i dlatego należało ją miarkować.
Z tych wszystkich względów w ocenie Sądu zasadne było obniżenie kary pieniężnej wymierzonej powodowi do łącznej wysokości 10 200 zł, a poszczególnych kar pieniężnych określonych w podpunktach od a) do f) do kwoty 1 700 zł, a więc wysokości która dla każdego z deliktów popełnionych przez powoda nie przekracza wysokości kary wynikającej z art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e. i w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e..
Zdaniem Sądu, tak określona kara uwzględnia stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego powodowi, okoliczności jego popełnienia, stopień winy, jak również dotychczasowe jego postępowanie. Kara w tej wysokości spełnia jednocześnie cele kary tak w zakresie prewencji, jak i represji. Uwzględnia ona również trafne stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 10 stycznia 2023 r. VII AGa 939/22 (nie pub.), w którym zwrócono uwagę, że powinno być premiowanie zachowanie powodujące naprawienie nieprawidłowości, a nie trwanie w niej i dokonywanie kolejnych zaniedbań. Nie powinno też bardziej „opłacać się” przedsiębiorcy ukrywanie swoich zaniechań i dalsze ich dokonywanie w nadziei, że delikt nie zostanie wykryty lub że się przedawni w całości lub w części.
Mając na uwadze brzmienie przepisów oraz utrwalone stanowisko judykatury, Sąd nie zgodził się z wykładnią przedstawioną w odwołaniu, iż kara w wysokości 10 tysięcy nakładana jest za nieprzekazanie sprawozdań - jako jednego czynu - niezależnie od ilości niezłożonych w terminie sprawozdań. Przepisy wprost wskazują, iż każe podlega ten, kto nie przekazuje miesięcznego sprawozdania, a kara za to naruszenie wynosi 10 tysięcy złotych za każdy miesiąc niewypełniania obowiązku z art. 43d ust. 1 p.e. Ponadto, skoro przepis art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. stanowi o podleganiu karze za niezłożenie sprawozdania, każdy przypadek niezłożenia „sprawozdania” przez podmiot przywożący, każdorazowo skutkuje poniesieniem przez podmiot obowiązany do jego złożenia odpowiedzialność z tytułu deliktu administracyjnego w postaci określonej ustawowo kary pieniężnej w wysokości 10 000 zł. (wyrok SOKiK z 27.05.2020 r., sygn. akt XVII AmE 354/18 LEX nr 3164538, wyrok SA w Warszawie z 30.03.2022 r., sygn. akt VII AGa 29/22, LEX nr 3489308 oraz Postanowienie SN z 26.09.2022 r., sygn. akt I NSK 76/22, LEX nr 3489309)
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 479 53 § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji, zmieniając zaskarżoną decyzję w części poprzez uwzględnienie odwołania powoda w części w ten sposób, że wymierzoną karę w wysokości 10 000 zł za każdy z czynów obniżył do kwoty 1 700 zł.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. zgodnie z którym w razie tylko częściowego uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Zauważyć z jednej strony należy, iż odwołaniem zaskarżono jedynie punkt 2 decyzji (powód domagał się odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej), i żądanie to w dużym zakresie zastało przez Sąd uwzględnione. W związku z tym Sąd uznał, że poniesione przez strony koszty należy znieść. Ponadto, należy zauważyć, że zarówno w dacie wydawania Decyzji, jak i obecnie Prezes URE nie jest uprawniony do miarkowania kary, o której mowa w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e., bowiem TK w wyroku z 17 października 2024 roku uznał przepis ten za niezgodny z Konstytucją RP tylko w zakresie, jakim uniemożliwia Sądowi powszechnemu miarkowanie kary. Innymi słowy Prezes URE nadal jest zobowiązany do stosowania omawianego przepisu.
Sędzia SO Anna Maria Kowalik