Wyrok z 26 kwietnia 2023, sygn. II Ca 1242/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 kwietnia 2023 roku

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodnicząca: sędzia Maria Antecka

po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 roku w Poznaniu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa W. W.

przeciwko A. S.

o podwyższenie alimentów

na skutek apelacji wniesionej przez powódkę

od wyroku Sądu Rejonowego w Śremie

z dnia 9 maja 2022 roku

sygn. akt III RC 56/20

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punktach I., II. i IV. w ten sposób, że:

1. w punkcie I. zasądzoną kwotę po 500 zł (pięćset złotych) podwyższa do kwoty po 700 zł (siedemset złotych),

2. w punkcie IV. zasądzoną kwotę 600 zł (sześćset złotych zero groszy) podwyższa do kwoty 1198,80 zł (jeden tysiąc sto dziewięćdziesiąt osiem złotych osiemdziesiąt groszy),

II.  oddala apelację w pozostałym zakresie,

III.  koszty postępowania apelacyjnego stosunkowo rozdziela – na powódkę w 80%, a na pozwanego w 20% i wobec tego:

1. nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego
w Poznaniu 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych) z tytułu części opłaty od apelacji, od której uiszczenia powódka była zwolniona,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Maria Antecka

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 26 kwietnia 2023 r.

W sprawie z powództwa W. W. przeciwko A. S.
o podwyższenie alimentów z kwoty 300 zł miesięcznie do kwoty po 1500 zł miesięcznie Sąd Rejonowy w Śremie wyrokiem z dnia 9 maja 2022 r. ( III RC 56/20):

- w punkcie I. zasądził od pozwanego A. S. na rzecz powódki W. W. rentę alimentacyjną w kwocie po 500,00 zł miesięcznie, płatną począwszy od dnia 13 marca 2020 r. do dnia 10 każdego miesiąca z góry z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat i to miejsce renty alimentacyjnej ustalonej w ugodzie zawartej przed Sądem Rejonowym w Śremie w dniu 28 lutego 2008 r. w sprawie III RC 157/07,

- w punkcie II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie,

- w punkcie III. nie obciążył stron kosztami sądowymi,

- w punkcie IV. zasądził od pozwanego A. S. na rzecz powódki W. W. kwotę 600,00 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego począwszy od uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa adwokackiego,

- w punkcie V. wyrokowi w punkcie I. nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Apelację od ww. orzeczenia wywiodła strona powodowa zaskarżając je w zakresie oddalającym powództwo o alimenty oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Sądowi pierwszej instancji zarzucono:

I. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 k. p. c. poprzez brak logiki w wiązaniu faktów z materiałem dowodowym przez sąd, co doprowadziło tenże sąd do:

1. przyjęcia, że powódka wydaje miesięcznie 300 zł na leki i suplementy, podczas gdy z jej zeznań ocenionych jako w pełni wiarygodne wynika, że poza sezonem jesienno-zimowym wydaje kwotę 300 zł, zaś w sezonie tym aż 500 zł, a co za tym idzie średnio co miesiąc powódka wydatkuje kwotę 400 zł miesięcznie;

2. pominięcia kosztu w postaci korepetycji z matematyki, z których na dzień przesłuchania powódka korzystała nadal, wydatkując średnio ok 560 zł miesięcznie (cztery godziny w tygodniu po 35 zł/h), podczas gdy:

a) z zeznań ocenionych jako w pełni wiarygodne wynika, że powódka z korepetycji korzystała nadal przygotowując się do egzaminu;

b) sąd pierwszej instancji odnotował istnienie tego wydatku, nie kwestionował jego wysokości wskazanej przez powódkę w toku przesłuchania w dniu 28 kwietnia 2022 r., a dodatkowo odnotował w uzasadnieniu, że korepetycje mieszczą się w puli wydatków, które w przyszłości będą zastąpione wydatkami na czesne na studia czy wynajem mieszkania;

3. pominięciu kosztu w postaci wydatków na książki, materiały szkolne, podczas gdy:

a) z zeznań ocenionych jako w pełni wiarygodne wynika, że powódka na podręczniki wydawała dotychczas minimum 500 zł, potwierdzała ponoszenie kosztów na przybory, ubezpieczenie i radę rodziców, lecz nie pamiętała już kwot w toku przesłuchania, zatem uzasadnione byłoby przyjęcie uzasadnionego wydatku łącznie w kwocie minimum 100 zł miesięcznie (500 zł : 12 miesięcy za podręczniki + 60 zł składki, przybory);

b) sąd pierwszej instancji odnotował istnienie tego wydatku, nie kwestionował jego wysokości wskazanej przez powódkę w toku przesłuchania w dniu 28 kwietnia 2022 r., a dodatkowo odnotował w uzasadnieniu, że mieszczą się w puli wydatków, które w przyszłości będą zastąpione wydatkami na czesne na studia czy wynajem mieszkania;

które to błędy skutkowały ustaleniem łącznej kwoty wydatków na usprawiedliwione potrzeby powódki na kwotę 1.575 zł, a zatem w ocenie strony powodowej na kwotę zaniżoną o 760 zł (w ocenie strony powodowej koszty te wynoszą 2.335 zł miesięcznie);

II. mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku naruszenie przepisów postępowania — art. 233 § 1 k. p. c poprzez brak logiki w wiązaniu faktów z materiałem dowodowym przez sąd I instancji, co doprowadziło tenże sąd do wniosku, że jako wiarygodne w całości należy ocenić zeznania pozwanego, gdyż znajdują one potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, dając obraz całokształtu jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, podczas gdy:

1. z dokumentów dołączonych do akt sprawy wynika, że pozwany od 2010 r. pracował na 1/4 etatu, a udar przeszedł dopiero w listopadzie 2019 r., nie dostarczył dokumentacji medycznej potwierdzającej ewentualne wcześniejsze problemy zdrowotne, nadto po udarze pracuje w większym wymiarze czasu niż przed udarem (3/4);

2. na chwilę wydania wyroku był osobą w pełni zdolną do pracy — brak zakwalifikowania go przez lekarza orzecznika ZUS jako osoby niezdolnej do pracy, choćby częściowo;

3. oprócz dokumentów potwierdzających leczenie szpitalne w 2019 r. nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej zgłaszane na rozprawie przez niego problemy zdrowotne czy ograniczenia w możliwości podjęcia pracy na pełen etat;

4. mimo przerw w zatrudnieniu w czasie trwania procesu nie był w stanie racjonalnie wyjaśnić braku zarejestrowania się jako osoba bezrobotna we właściwym urzędzie, nie był w stanie racjonalnie wyjaśnić dlaczego nie starał się o rentę z ZUS (przesłuchanie w dniu 28.04.2022 r.);

5. koszty utrzymania pozwanego i jego rodziny zaprezentowane w piśmie stanowiącej odpowiedź na pozew pozostają w sprzeczności z treścią zeznań pozwanego na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. i rozbieżności te nie zostały przez niego wyjaśnione (przewidywał w kosztach swojego utrzymania nawet wakacje, ale na rozprawie przyznał, że na nie jeździ, zaś koszty utrzymania jego i pozostałej dwójki dzieci szacował na łączną kwotę 4.875 zł (suma wskazywanych przez niego kwot w odpowiedzi na pozew) i to bez kosztów utrzymania żony, ale przy założeniu, że pozwany wyjeżdża na wakacje);

6. koszty utrzymania pozwanego, jego żony oraz pozostałej dwójki jego dzieci ewoluowały w toku postępowania do poziomu, w którym bieżące wydatki nie pozwalają na jakiekolwiek oszczędności;

7. powódka, której zeznania zostały ocenione za w pełni wiarygodne potwierdziła, że z jej obserwacji, zdjęć zamieszczanych przez pozwanego i, jego żonę oraz dzieci wynika, że żyją na znacznie wyższym poziomie niż deklarują, co widać po markowych ubraniach, tatuażach, biżuterii, sprzęcie elektronicznym;

III. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia naruszenie przepisów postępowania — art. 233 § 1 k. p. c. poprzez brak logiki w wiązaniu faktów z materiałem dowodowym przez sąd, co doprowadziło tenże sąd do ustalenia, że możliwości zarobkowe pozwanego nie zmniejszyły się od daty poprzedniej sprawy alimentacyjnej (odnotowania wymaga fakt, że miało to miejsce w 2008 r., a pozwany pobierał rentę rodzinną w kwocie 660 zł miesięcznie, uzyskiwał wynagrodzenie 1.000 zł miesięcznie, ale nadal się uczył i wychowywał z żoną córkę), podczas gdy:

1. okoliczności sprawy pozwalają na ustalenie, że możliwości zarobkowe pozwanego przynajmniej dorównują możliwościom zarobkowym matki powódki, która jest osobą schorowaną, ale dokłada wszelkich starań, wykorzystując w pełni swe możliwości zarobkowe i jednocześnie zajmując się dwójką dzieci obciążonych chorobami;

2. brak podstaw do przyjęcia, że mężczyzna zdolny do pracy, nie przedstawiający jakiejkolwiek dokumentacji medycznej potwierdzającej jakiekolwiek przeciwskazania czy ograniczenia w możliwości zatrudnienia, mający dzieci w wieku nastoletnim, nie uczący się, posiadał możliwości zarobkowe na poziomie sprzed 14 lat, poniżej wymiaru czasu pracy na pełnym etacie;

3. sam wymiar czasu pracy nie przesądzałby o możliwościach zarobkowych, gdyż sąd pominął zmianę wysokości wynagrodzeń w ciągu ostatnich 14 lat;

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o:

I. zmianę postanowienia w zaskarżonej części poprzez zmianę wysokości renty alimentacyjnej z kwoty 500zł na kwotę 1500zł miesięcznie;

II. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie właściwej dla uwzględnienie powództwa w całości;

III. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pozwany nie wniósł odpowiedzi na apelację. W dniu 18 lipca 2022 roku wniósł jednak o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia postępowania o sygn. akt: III RC 61/22, który to wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 22 września 2022 roku. W tym samym wniosku pozwany wniósł o zobowiązanie powódki do przedstawienia zaświadczenia o zdaniu egzaminu dojrzałości oraz zaświadczenia o kontynuacji nauki.

W dniu 23 września 2022 roku strona powodowa złożyła wniosek dowodowy, w którym wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci:

1. informacji o wpisie na listę studentów;

2. umowy o świadczenie usług edukacyjnych;

3. świadectwa dojrzałości;

4. skierowania powódki do poradni kardiologicznej

celem wykazania zdania egzaminu maturalnego przez powódkę, kontynuowania nauki – podjęcia studiów w Wyższej Szkole (...) w P. na kierunku (...), wysokości czesnego oraz dalszego braku poprawy stanu zdrowia powódki. W piśmie wskazano, że dokumenty wskazane we wniosku dowodowym nie spowodują przedłużenia postępowania, a powstały po złożeniu apelacji w sprawie, wobec czego w chwili wnoszenia apelacji nie istniała możliwość ich powołania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się zasadna jedynie w części.

Wbrew zarzutom zawartym w apelacji, a dotyczącym naruszenia prawa procesowego – art. 233 § 1 k.p.c., należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, a na jego podstawie poczynił adekwatne do treści materiału dowodowego ustalenia faktyczne. Ustalenia te co do zasady Sąd Okręgowy na podstawie art. 382 k.p.c. przyjmuje za własne, nie znajdując potrzeby ich ponownego szczegółowego przytaczania.

Ustalenia te należy jednak uzupełnić, na podstawie dowodów z dokumentów przedstawionych przez powódkę w postępowaniu apelacyjnym. I tak powódka w roku akademickim 2022/2023 rozpoczęła naukę w formie niestacjonarnej w Wyższej Szkole (...) w P. na kierunku (...) a rata miesięcznego czesnego wynosi 705 zł.

Odnosząc się do zarzutów apelacji z zakresie naruszenia przepisów postępowania, to Sąd Okręgowy zauważa, że okoliczność, że od ostatniego ustalenia wysokości alimentów (ugoda zawarta 28 lutego 2008r. w sprawie III RC 157/07 Sądu Rejonowego w Śremie) potrzeby powódki wzrosły, i to znacznie, nie budziła wątpliwości Sądu I instancji. Powodem tylko częściowego uwzględnienia powództwa była konstatacja, że na świadczenie w wyższej wysokości nie pozwala sytuacja rodzinna i ekonomiczna pozwanego. Istotnym jest fakt, że prócz łożenia alimentów na rzecz powódki, pozwany ma na utrzymaniu dwójkę dzieci – 9-letniego syna oraz 18-letnią córkę. Na podstawie zeznań pozwanego oraz jego żony, co poparte jest doświadczeniem życiowym, trzeba stwierdzić, że koszty utrzymania obu dzieci angażują znaczną część środków pieniężnych pozwanego oraz jego żony.

Nie sposób przyznać przy tym racji stronie powodowej, która w pkt. II. apelacji wskazywała, że pozwany oraz jego żona i dzieci żyją na znacznie wyższym poziomie niż deklarują. Z dowodów przedstawionych przez stronę powodową, m.in. w formie zrzutów ekranu z portalu społecznościowego, w żadnym stopniu nie wynika, by pozwany wyjeżdżał ze swoją rodziną na drogie wakacje (same wydruki z portalu społecznościowego wskazują, że pozwany wraz z rodziną przebywał nad jeziorem w S., a nie jak twierdzi powódka – nad morzem), czy posiadał markową odzież, której koszt zakupu znacznie wykraczałby poza deklarowane przez niego możliwości zarobkowe.

Wskazując dalej, w odniesieniu do zarzutów strony powodowej, zawartych w pkt. I. apelacji, to co prawda powódka wykazała, że na jej koszty składają się również opłaty związane z edukacją ( których Sąd Rejonowy ustalając usprawiedliwione potrzeby powódki na ok. 1575 zł miesięcznie nie uwzględnił), to jednak mając na względzie możliwości zarobkowe pozwanego, nie sposób jest stwierdzić, żeby był on w stanie utrzymywać powódkę w zakresie wyższym aż o 1200 zł, w stosunku do pierwotnej wysokości alimentów, stwierdzonej ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Śremie 28 lutego 2008 roku i to nawet podzielając te z zarzutów apelacji, które negowały prawidłowość ustalenia przez Sąd Rejonowy wysokości dochodów pozwanego. Rację ma bowiem skarżąca, że skoro pozwany nie posiada orzeczenia o choćby częściowej niezdolności do pracy, nie miał i nie ma takiego orzeczenia choćby czasowego i nigdy o takie nie występował, a nadto nie wystąpił nawet
o orzeczenie stopnia niepełnosprawności, to należy uznać, że ma możliwość podjęcia pracy
w pełnym wymiarze czasu, a więc ma wyższe możliwości zarobkowe niż przyjął to Sąd Rejonowy. Sąd Okręgowy podkreśla, że należy przyjąć, że pozwany ma możliwości zarobkowe na poziomie minimum krajowego, uzupełnionego o choć niewielkie działania dodatkowe, tj. prace dorywcze. Jeśli natomiast pozwany uznaje, że stan zdrowia mu na to nie pozwala to winien wystąpić o orzeczenie stopnia niepełnosprawności i w konsekwencji albo
o orzeczenie o niezdolności do pracy albo rozpocząć poszukiwanie pracy w odpowiednich warunkach. Tym bardziej, że dla potencjalnego pracodawcy pracownik niepełnosprawny jest niejednokrotnie bardziej atrakcyjny niż zdrowy – niektóre ze stanowisk pracy nie wymagają pełnej sprawności, a zatrudniając osobę z orzeczonym stopniem niepełnosprawności pracodawca korzysta z szeregu udogodnień finansowych choćby z PFRON - zgodnie
z wiadomościami ogólnodostępnymi wysokość dofinansowania od stycznia 2023 r. jawi się następująco:

2400 zł – przysługuje pracodawcy w związku z zatrudnieniem pracownika
o znacznym stopniu niepełnosprawności,

1350 zł – przysługuje pracodawcy w związku z zatrudnieniem pracownika
o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Nadto osoby z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności korzystają z różnych ulg, m.in. w podatku dochodowym, zniżek, np. na przejazdy, czy innych udogodnień finansowych, które także korzystanie rzutują na ich sytuację bieżącą.

W ocenie Sądu odwoławczego pozwany wykorzystując swoje możliwości zarobkowe w pełni, dysponowałby dochodem rzędu 3000 zł netto miesięcznie, z kolei taki, pretenduje do ustalenia jego wyższej partycypacji w kosztach utrzymania koniecznego powódki. Mając na uwadze okoliczność, że pozwany ma na swoim utrzymaniu jeszcze dwoje dzieci, Sąd odwoławczy uznał, że jest w stanie ponieść obowiązek alimentacyjny na powódkę w kwocie po 700 zł miesięcznie. Taka kwota bowiem czyni zadość zasadom równej stopy życiowej powódki, pozwanego i dwójki dzieci, z którymi pozwany mieszka. Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do przyjęcia, że pozwany posiadający wykształcenie podstawowe, bez wyuczonego zawodu jest w stanie zarobkować na wyższym poziomie niż ustalony, co czyniłoby możliwą wyższą partycypację na rzecz powódki. W kontekście zaś art. 135 § 1 k.r.i.o., górną granicą świadczeń alimentacyjnych są zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego, choćby nawet nie zostały w tych granicach pokryte wszystkie usprawiedliwione potrzeby uprawnionego do alimentacji. Potrzeby te – w pozostałym zakresie – są wówczas zaspokajane przez osoby zobowiązane w dalszej kolejności do alimentacji (wyr. SN z 20.1.1972 r., III CRN 470/71, Legalis). Kwota wskazana przez stronę powodową w pozwie, a następnie w apelacji, stanowi w ocenie Sądu Okręgowego kwotę zbyt wygórowaną wobec możliwości zarobkowych pozwanego. Nie ulega wątpliwości, że potrzeby powódki wzrosły, co Sąd II instancji miał na uwadze, jednak nie wykazała ona jednocześnie, by stopa życiowa pozwanego pozwalała na łożenie wyższej niż 700 zł miesięcznie kwoty. Zasądzona zaś, pozwoli powódce na pełniejsze niż dotychczas pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem podstawowym.

Uwzględniając zatem powyższe przez pryzmat zasad doświadczenia życiowego, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że alimenty w wysokości 700 zł odpowiadają zmianie stosunków, jaka nastąpiła od chwili ustalenia ich w poprzedniej wysokości, nie zmieniając pozostałych warunków płatności, o czym orzeczono na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w pkt. I.1. wyroku.

Skarżąca wnosiła ponadto o zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu przed Sądem I instancji, co także zasługiwało na uwzględnienie w części. Strona powodowa wygrała ostatecznie sprawę w 33,3 %, a stawka minimalna zastępstwa adwokackiego wynosiła 3600zł, zgodnie § 4 ust. 1 pkt 9 w zw. z § 4 ust. 4 w zw. z § 2 pkt. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800). Tym samym zasądzoną tytułem kosztów procesu w punkcie IV kwotę 600 zł podwyższono do kwoty 1198,80 zł. Natomiast z uwagi na to, że nie został zaskarżony punkt III. wyroku, w którym Sąd Rejonowy nie obciążył stron kosztami sądowymi, nie było podstaw do obciążenia pozwanego opłatą od pozwu, od której uiszczenia powódka była zwolniona z mocy ustawy.

W pkt. II. wyroku natomiast, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Okręgowy oddalił apelację w pozostałym zakresie jako nieuzasadnioną.

Wobec częściowego jedynie uwzględnienia apelacji Sąd Okręgowy przy rozliczeniu kosztów postępowania apelacyjnego w niniejszej sprawie zastosował przepis art. 100 k.p.c.
i rozdzielił je stosunkowo. Mając na uwadze, że powódka wygrała postępowanie apelacyjne
w 20%, a pozwany nie korzystał w niniejszej sprawie z dobrodziejstwa zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd nakazał ściągnąć od niego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 150 zł tytułem części opłaty od apelacji ( opłata stała 750 zł), od której uiszczenia powódka była zwolniona z mocy ustawy.

Koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w wysokości 360zł (1/2 stawki minimalnej 3600 zł x 20%) zostały ustalone na podstawie § 4 ust. 1 pkt 9 w zw.
z § 4 ust. 4 w zw. z § 2 pkt. 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800).

sędzia Maria Antecka