Uzasadnienie z 25 czerwca 2024, sygn. III Ca 63/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 października 2022 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi w sprawie z powództwa O. R. przeciwko (...) spółce akcyjnej V. (...) z siedzibą w W. o zapłatę, oddalił powództwo.

Apelację od tego wyroku wniosła strona powodowa, zaskarżając go w całości, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:

1.  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych oderwanych od zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności:

a.  ustalenie, że powód miał w swoim majątku pojazd, którym mógł zaspokoić potrzeby komunikacyjne nieprowadzącej z nim wspólnego gospodarstwa domowego poszkodowanej,

b.  ustalenie, że potrzeby komunikacyjne poszkodowanej mogły być zaspokojone przewozami firmy taksówkarskiej,

c.  ustalenie, że poszkodowana w dacie szkody posiadała oszczędności wystarczające na zaspokojenie potrzeb komunikacyjnych przewozami taksówkarskimi, mimo braku dowodów na tę okoliczność.

2.  naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

a.  art. 140 k.c. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, iż poszkodowana L. Z. mogła rozporządzać swoją własnością w dowolny sposób, w tym oddać wynajęty pojazd w częściowy użytek dowolnej osoby trzeciej, pominięcie że poszkodowana korzystała w opisany sposób ze swojej własności w dotychczasowy sposób, co skutkowało wadliwym wnioskiem, że poszkodowana szkody nie poniosła,

b.  art. 361 §1 k.c. w zw. z art. 363 §1 i 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące:

i.  nieustaleniem adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem szkody, a uzasadnionym czasem najmu pojazdu zastępczego;

ii.  wadliwym przyjęciem, iż wynajem pojazdu zastępczego przez poszkodowaną był niecelowy i ekonomicznie nieuzasadniony;

(...).  wadliwą oceną wysokości szkody w zaniżonej wysokości.

W konsekwencji podniesionych zarzutów strona pozwana wniosła o zmianę rozstrzygnięcia w punkcie 1 poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 12.435,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 maja 2021 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za obie instancje.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu za postępowanie przed Sądem II instancji według norm przepisanych - w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja powoda okazała się zasadna i jako taka doprowadziła do zmiany kontrolowanego orzeczenia.

Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. zasługują na uwzględnienie.

Sąd Rejonowy dokonując oceny materiału dowodowego naruszył zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do ustalenia przez Sąd Rejonowy, że w majątku powoda w okresie po powstaniu szkody znajdował się inny pojazd – C. (...), który w ocenie sądu pierwszej instancji mógł służyć do zaspokajania potrzeb komunikacyjnych poszkodowanej, zauważyć należy, iż posiadanie pojazdu przez powoda nie można było uznać za wpływające na określenie wysokości szkody związanej z uszkodzeniem pojazdu należącego do poszkodowanej L. Z. (2). Istotnym jest to, że poszkodowana nie miała drugiego własnego pojazdu, którym mogła zaspokoić potrzeby komunikacyjne w czasie uszkodzenia pojazdu. Powód nie miał obowiązku udostępniania będącego jego własnością pojazdu na rzecz nieprowadzącej z nim wspólnego gospodarstwa domowego poszkodowanej. Marginalnie należy podnieść, że Sąd Rejonowy w kontekście przyjętego poglądu w ogóle zaniechał ustalenia, czy ów pojazd należący do powoda nadawał się do zaspokajania potrzeb poszkodowanej. Ze zgormadzonego materiału dowodowego wynika, iż poszkodowana była osobą z niepełnosprawnością co determinowało również wybór pojazdu, którym mogła się komfortowo poruszać (uszkodzony pojazd O. (...) jest samochodem wyżej zawieszonym, co powodowało mniejsze niedogodności poszkodowanej choćby w zakresie wsiadania i wysiadania). Nadto, z materiału dowodowego wynika, że w okresie korzystania przez poszkodowaną z pojazdu zastępczego, samochód C. (...) był w złym stanie technicznym, został sprzedany przez powoda za kwotę 900 złotych w listopadzie 2021 roku.

Przechodząc do kwestii ustaleń, dotyczących posiadanych przez poszkodowaną oszczędności oraz możliwości ewentualnego zaspokojenia potrzeb komunikacyjnych za pośrednictwem taksówek, Sąd Okręgowy również nie podziela stanowiska Sądu Rejonowego w tej kwestii. Okoliczność posiadania bądź nie posiadania oszczędności przez poszkodowaną, w jakiejkolwiek wysokości, jest całkowicie bez znaczenia dla ustalenia wysokości należnego odszkodowania. Nieuzasadnionym jest twierdzenie, aby poszkodowana angażowała własne środki finansowe w kontekście zmniejszenia odpowiedzialności pozwanej. Jednocześnie nie sposób zrównywać sytuacji posiadania własnego pojazdu i korzystania z niego z sytuacją konieczności zamawiania taksówki w celu codziennego przemieszczania sią. Jest to nieporównywalne zarówno, jeżeli chodzi o koszty, jak również, co szczególnie istotne w niniejszej sprawie, jeżeli chodzi o komfort codziennego funkcjonowania poszkodowanej, która jako osoba z niepełnosprawnością ruchową nie mogła w sposób wygodny podróżować każdym samochodem. Jak wskazał w treści uzasadniania Sąd Rejonowy, wynajęcie pojazdu zastępczego ma umożliwić poszkodowanemu zachowanie takiego standardu życia codziennego, jak gdyby wypadek nie miał miejsca. Ów trafne stwierdzenie nijak ma się do sugerowanego korzystania z taksówek przez poszkodowaną – osobą starszą z niepełnosprawnością ruchową. Nie ma przy tym znaczenia, jak często poszkodowana korzystała z samochodu zastępczego, gdyż korzystała z niego w takim samym zakresie jak z własnego, uszkodzonego pojazdu. Jedynie na marginesie zaznaczyć należy na całkowicie dowolne przywołanie kwoty wypłaconego dotychczas odszkodowania w wysokości 3.075 zł jako potencjalnego odszkodowania za korzystanie z usług (...), gdyż kwota ta stanowi odszkodowanie z tytułu najmu pojazdu zastępczego za okres uznany przez pozwaną za adekwatny.

W tym miejscu podkreślić należy oczywistą niekonsekwencje zarówno w stanowisku ubezpieczyciela, jak i Sądu Rejonowego. Oto bowiem ubezpieczyciel uznaje swoją odpowiedzialność w zakresie najmu pojazdu zastępczego w okresie 20 dni od zdarzenia, czyli de facto uznaje, iż najem w tym okresie jest konieczny dla zaspokojenia potrzeb poszkodowanej. Jednocześnie, nie uznaje zasadności dalszego najmu, do czasu wypłaty odszkodowania, pomimo, iż nie zaszły żadne zmiany w kwestii sposobu korzystania przez poszkodowaną z pojazdu zastępczego.

Trafnie apelujący podnosi, iż Sąd Rejonowy niezasadnie nie zastosował art. 140 k.c. i de facto uznał, iż poszkodowana poniosła mniejszą szkodę wobec okoliczności, iż to powód był głównym użytkownikiem pojazdu, wobec faktu iż poszkodowana nie posiadała prawa jazdy. Pozwana jako właścicielka pojazdu miała prawo dysponować nim dowolnie, w tym udostępniać go osobom trzecim. Udostępnianie pojazdu osobie trzeciej traktować należy przy tym również jako normalne, codzienne korzystanie z pojazdu, które zostało przerwane za sprawą zdarzenia szkodzącego. Okoliczność, iż pojazd służył zaspokojeniu potrzeb rodziny oznacza, że służył także zaspokajaniu potrzeb poszkodowanej, która była częścią tej rodziny. Jak już wskazano wyżej, nie ma istotnego znaczenia w jakiej części to faktycznie poszkodowana podróżowała uszkodzonym pojazdem, gdyż adekwatnym skutkiem zdarzenia szkodzącego jest również sytuacja gdzie poszkodowana, nie dysponując pojazdem, nie miała możliwości skorzystania z niego w dowolnym momencie, choćby hipotetycznie.

Przechodząc do kwestii uzasadnionego okresu najmu pojazdu zastępczego, Sąd Okręgowy podziela stanowisko apelującego. Brak jest podstaw do uznania, iż najem powinien zakończyć się z chwilą poinformowania o rozliczeniu szkody jako całkowitej. Informacja taka nie spowodowała naprawienia szkody. Kwota 9400 złotych, uzyskana ze sprzedaży pozostałości uszkodzonego pojazdu nie umożliwiała zakupu pojazdu tej samej klasy. W tym miejscu Sąd Okręgowy podkreśla, iż niezasadnym byłoby przyjęcie, iż powód winien angażować własne środki celem nabycia nowego pojazdu przed wypłatą odszkodowania, która nastąpiła w dniu 24 sierpnia 2024 roku. Tego dnia również poszkodowana zwróciła pojazd zastępczy. Stąd zaznaczyć należy, iż okres najmu pojazdu zastępczego w niniejszej sprawie w przeważającej części wynika z okresu oczekiwania na wypłatę odszkodowania, gdyż po rozliczeniu szkody jako całkowitej, w dniu 27 maja 2020, strona powodowa już 16 czerwca 2020 roku zbyła wrak pojazdu, natomiast ubezpieczyciel wypłacił odszkodowanie przeszło 2 miesiące później.

Mając na uwadze powyższe, wypłacenie odszkodowania obejmującego koszty najmu pojazdu zastępczego za okres od dnia 15 maja 2020 roku do dnia 24 sierpnia 2020 roku jest zasadne w świetle art. 361 k.c. w zw. z art. 363 k.c. Zaistnienie szkody spowodowało brak możliwości korzystania przez poszkodowaną z pojazdu, który to stan utrzymywał się do momentu wypłaty odszkodowania, kiedy poszkodowana zyskała środki na zakup nowego samochodu. Nadto najem pojazdu zastępczego był celowy i ekonomicznie uzasadniony przez okres 101 dni. Sąd Rejonowy niezasadnie uznał, iż z chwilą zawiadomienia o rozliczeniu szkody jako całkowitej, ustała potrzeba dalszego najmu pojazdu. Bez znaczenia pozostaje również uznanie za zasadny najmu pojazdu przez dalszy okres 7 dni po zawiadomieniu strony powodowej, jako konieczny do zbycia wraku pojazdu i zakup nowego pojazdu, w sytuacji w której poszkodowana nie otrzymała wówczas choćby części należnego odszkodowania z tytułu szkody całkowitej.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu II instancji w realiach niniejszej sprawy powód ma prawo żądać zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego za okres 101 dni, co uzasadniało zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. poprzez zasądzenie na rzecz powoda kwoty 12.453,75 złotych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia 27 maja 2021 roku do dnia zapłaty. Odsetki są należne powodowi od 27 maja 2021 roku z uwagi na fakt, iż w dniu 26 maja 2021 pozwany wypłacił poszkodowanej część należnego odszkodowania, odmawiając wypłaty całości należnej kwoty.

W związku ze zmianą orzeczenia koniecznym było również orzeczenie reformatoryjne co do kosztów procesu. Sąd o kosztach postępowania pierwszoinstancyjego orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności stron za wynik procesu. Pozwany przegrał sprawę w całości zatem jest zobowiązany do zwrotu powodowi poniesionych przez niego kosztów procesu. Koszty te wynoszą 4.367 zł i składa się na nie koszt wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego będącego adwokatem w wysokości 3.600 zł (ustalony na podstawie § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz opłata od pozwu w wysokości 750 złotych. W związku z powyższym zasadnym było zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów procesu wskazanej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (art. 98 § 1 ¹ k.p.c.).

O kosztach postępowania odwoławczego również orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.. Sąd zasądził od przegrywającego postępowanie apelacyjne pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.550 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, na którą złożyła się opłata od apelacji w kwocie 750 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego będącego adwokatem w wysokości 1.800 zł (ustalone na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt.1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).